to invoke, to implore, to call on;
to recall, to call back;
to surname, to call.
ἁνακαλέω revoco եւ այլն. Կոչել եւ հրաւիրել ի վեր. մեծարել. վերագրել. փոխել. նորոգել.
Ո՛չ յանձնէ, այլ յազդմանէ հոգւոյն սրբոյ զանուն մանկանն վերակոչեաց. (Մեկն. ղկ.։)
meditating, contemplating.
Ոչ մարմնական աչօք, այլ իմացօղ եւ վերահայեաց մտօք զնա նկատեալ տեսէ՛ք. (Լմբ. պտրգ.։)
imminence, nearness.
to cry or pronounce aloud, to vociferate, to proclaim;
to call, to name.
Յայլ ինչ անուն վերաձայնի։ Գագիկ անուն վերաձայնեալ. (Շ. ընդհանր. եւ վիպ։)
to repeat, to treat again;
to state above.
Յետ այսորիկ վերաճառէ սարկաւագն առ ժողովուրդն. աստուածային եւ երկնաւոր շնորհք , եւ այլն. (Պտրգ. աթ.։)
defender;
— լինել հայրենեաց, to fight for one's country, in defence of one's native land.
ὐπέρμαχος propugnator. Որ մարտնչի ի վերայ այլոյ, ձեռնտու. օգնական.
to raise, to elevate, to lift up on high;
— զգլուխ, cf. Ըմբոստանամ, cf. Ընդվզիմ;
— յինքն, cf. Ըստանձնեմ.
ὐπεραίρα extollo, effero, attollo եւ այլն. Բարձեալ բերել կամ կրել. վերացուցանել. ի վեր մատուցանել.
on, upon;
over, above;
for, in behalf of, on account of;
յայնր —, upon that;
about that;
ի — ամենայնի, above all, before all else;
յորոց — աշտարակն անկաւ, on whom the tower fell;
ի ճշմարտութեան — չեւ է հասեալ, he has not yet heard the truth;
յաւելին ցաւս ի ցաւոց —, they increased my sorrows, they added to my grief;
հարուածս ի — նոցա հասուցանէին, they charged them with the massacres;
առած ի — արաբացւոց, threatening announcement for Arabia;
փակեմ զդուռն ի —ս, I shut the door behind me;
կործանումն նմա ի — կայր, he was on the brink of ruin, on the point of ruining himself cf. Կամ;
cf. Հասանեմ.
Ոչ որպէս ի վերայ էակացն, այսպէս ունի եւ ի վերայց ոչ էակացն։ Եւ ի վերայց արտաքոյ ամանակաց՝ նոյն բան է. ամենայն ի վերայ այնց՝ որք են, եւ այլն. (Պերիարմ.։)
Ռահ արքունաճեմ՝ վերայ ծովու քայլ. (Նար. տաղ.։)
Յաւելին ցաւս ի ցաւոց վերայ։ Ի պատուոյն վերայ եւ այլ եւս պարգեւս մեծամեծս ի նմանէ գտանէր. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ը։)
Եդ ի վերայ իսահակայ, կամ սեղանոյ. կամ վիմի, աւազոյ։ Ի վերայ հնացեալ ձորձոյ։ Ի վերայ երեսաց երկրի թագաւորել ի վերայ իսրայէլի, կամ յուդայ։ Ածել անձրեւ, կամ ծագել զարեւ ի վերա արդարոց եւ մեղաւորաց, կամ ի վերայ երկրի։ Գալ առ քեզ ի վերայ ջրոցս։ Ետես թզենի մի ի վերայ ճանապարհին։ Ի վերայ իմ հասին։ Իբրեւ ի վերայ աւազակի ելիք։ Յարիցէ ի վերայ նորա։ Հեղից ի վերայ ամենայն մարմնոյ, եւ այլն։ կամ
Յոյր վերայ տեսանիցես։ Յորոց վերայ աշտարակն անկաւ։ Հասեալ էին յաստուծոյ իրաւանցն վերայ.եւ այլն։
Կոչեցին զմանուկն վայքաբովթ՝ ի վերայ տապանակին աստուծոյ, եւ ի վերայ սկեսրայրին նորա, եւ ի վերայ առն իւրոյ. (՟Ա. Թագ. ՟Դ. 21։ Զանձն իմ իսկ եդից ի վերայ քո։ Մեռանիլ ի վերայ ազգին. եւ այլն։)
Ի ՎԵՐԱՅ. մ. Ունիս տեսնել առընթեր բազում բայից. զոր օրինակ, Ի վերայ ածել, բերել, դնել, եւ այլն։
to rise, to soar, to ascend, to mount;
to vanish, to disappear;
to go away, to leave, to escape;
վերացեալ հպարտացեալ կալ, to swell with pride, to be puffed up, to become presumptuous.
ἁναβαίνω, ἁναλαμβάνομαι ascendo ὐπερυψόομαι revelor ἁφίσταμαι extollor, elevor ἁπαίρομαι discedo ἁφαιρέομαι auferor. Ի վեր եւ ի վերայ ելանել. ամբառնալ. համբառնալ. բարձրանալ. եւ Բարձրամտիլ. եւ Ի բաց բառնիլ. մեկնիլ. եւ այլն. վեր ելլել. եւ վերնալ.
Վերացաւ աստուած յաբրաամէ։ Վերանայր ամպն ի խորանէ անտի։ Վերացաւ սիւն ամպոյն յերեսաց նոցա։ Վերանայր յերկինս։ Այս յիսուս՝ որ վերացաւն ի ձէնջ յերկինս։ Ի վերանալ գազանացն յերկրէ՝ վերանային եւ անիւքն։ Գոռոզութիւն նոցա ի պարանոցէ ձերմէ վերասցի։ Գուցէ ոչ վերանայցէ ձեռն նորա ի ձէնջ։ Հոգի տեառն վերացաւ ի սաւուղայ։ Դու միայն վերացեալ հպարտացեալ կաս ի վերայ մեր.եւ այլն։
ՎԵՐԱՑԵԱԼ ասի՝ առ մեօք ըստ փիլիսոփայից տեսակ վերառեալ մտօք յենթակայէ. զր աստուածութիւն, մարդկութիւն, քաղցրութիւն, սպիտակութիւն, արադրութիւն, եւ այլն. ἁποσπασθείς, -έν abstractus, um.
to take or carry on high, to raise, to heave up;
to receive, to take home;
to glow, to leap with joy, to exult;
յաստուածութիւն — զոք, to place among the gods;
յաստուածութիւն վերառեալ լինել, to receive divine honours.
ՎԵՐԱՌԵՄ ՎԵՐԱՌՆՈՒՄ. ἁναλαμβάνω percipio եւ այլն. Ի վեր առնուլ. եւ Յինքն առնուլ. ընդունել. ստանալ.
director;
bishop.
Փոխանակ նորա զայլ ոք ձեռնադրեսցեն վերատեսուչ հոգւոց նոցա։ Վերատեսուչ հիւսիսական ազինդ. (Վրք. ածաբ.։ Փոտ. առ զքր. կթ.։)
Զկարգեալ վերատեսուչ աշխարհաց հանել, եւ փոխանակ նորա զայլ ոք առաքել. (Ժող. հռոմկլ.։)
Տարագիր է յաստուածաբանութենէ օտար վերատեսուչ (իբր օտարատեսուչ, այսինքն որ խառնի յայլոյ տեսչութիւն). եւ իւրաքանչիւրոք ի կարգի պաշտաման իւրոյ կացցէ. (Դիոն. թղթ.։)
to palliate, to veil, to cover, to cloak, to shroud.
ἑπιβάλλω . Ի վերայ արկանել. պատել զայլով կամ զանձամբ. վերածածկել. զգեցուցանել. պատրուակել. վերաձգել.
Զլոյս վերարկեալ որպէս զօթոց։ Վասն մեր ի խանձարուրս շարունակեցաւ վերարկօղն փայլակնատարած լուսոյն. (Ժող. շիրակ.։ Զքր. կթ.։)
over-coat, mantle, cloak;
coverlet, quilt;
— ձիոյ, horse-cloth;
caparison.
περιβόλαιον, περιβολή, πρόβλημα , ἁναβολή indumentum, amictus, velamen եւ այլն. Ի վերայ արկանելի զգեստ. վերնազգեստ. թիկանոց. մեկնոց. հանդերձ. ծածկոյթ որպիսի եւ իցէ՝ իրօք կամ նմանութեամբ. հագուստ.
զի՞նչ են՝ վերարկուք աշտանանկին, եւ խարիսխք։ Վերարկուքն անուանեցան ի վերայ արկանելոյ. քանզի բազմակացն արծարծիչ լուսոյն ձէթ ի վերայ արկանել եւ այլն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 80։)
elevation, exaltation;
abstraction;
— խաչի, exaltation of the Cross.
Իսկ Վերացումն խաչի, ըստ յն. եւ լտ. ասի բարձրացումն, կամ բարձրութիւն. ὔψωσις exaltatio. Հ. Տօնաց. եւ այլն։
to raise, to lift on high, to set up;
— մտօք, to abstract.
Բազմացաւ ջուրն, եւ վերացոյց զտապանն։ Վերացուցեալ զգաւազանն՝ եհար զջուր գետոյն։ Վերացոյց սաւուղ զգեղարդն ի վերայ յովնաթանու։ Ի վերացուցանել տեառն զեղիա շարժմամբ յերկինս։ Վերացոյց զպսակն ի գլխյ իմմէ։ Վերացուցանիցե՞ս զվիշապն կարթիւ։ Եթէ վերացուցի ձեռն ի վերայ որբոյն։ Որ վերացոյց աջով իւրով զմովսէս։ Հոգի տեառն վերացոյց զիս եւ բարձրացոյց.եւ այլն։
to transport, to convey, to bear or carry on high, to transform.
μετάγω transfero եւ այլն. Ի վեր յերկինս փոխադրել հոգւով, եւս եւ մարմնով. կր. փոխիլ յերկինս.
Assumption;
demise, decease, death.
μεταγωγή translatio, assumptio եւ այլն. Փոխադրիլն կուսին նաեւ մարմնով յերկինս. եւ Փոխումն սրբոց յաստեացս յերկինս ի վեր.
Եւ ամենայն իսկ բանակ երկնայնոց հասանէին ի սպասաւորութիւն վերափոխման աստուածութեան բնակարանի, եւ մօրն կենաց աշխարհի. (ՃՃ.։ Տօնակ. եւ այլն։)
cf. Վերելեակ.
ՎԵՐԵԼԱԿ. ἁναβάτης, ἑπιβάτης incessor, vector, epibata. որ եւ ՎԵՐԵԼԵԱԿ. Ելեալն ի վերայ. որպէս հեծեալ յերիվար, ձիաւոր. եւ Նստելն ի կառս, ի նաւի, եւ այլն. վրան նստօղը, եղօղը.
Սա է հեծեալն, իսկ նա վերելակն. քանզի հեծելոյ գործ է մղելն եւ վարժելն զձի. իսկ վերելակին բերիլ՝ ու՛ր ուրեք կենդանին ածիցէ։ Եւ ի ծովու՝ նաւասաւոյն տանել եւ բերել զմակոյկն եւ ուղիղ վարել. իսկ վերելակին՝ կիրս կրել, որ ինչ միանգամ ընդ նաւն անցանէ. (Փիլ. այլաբ.։)
apparent, superficial;
superficially.
Ոչ ճշմարտապէս սիրեն, այլ վերերեւութաբար. (Ի գիրս առաքին.)
appearance;
superficies, surface.
Սրտիւն այլ իմն բերի, եւ վերերեւութեամբն ... իմն ձեւանալ։ Ցուցանելով սուտ վերերեւութեամբ զանյայտութիւն պարծանացն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։ Պիտ.։)
that is above, high, upper, superior;
celestial;
outward, exterior, external;
cf. Երեսք.
ὀ, ἠ το ἅνω, ἁνώτερος qui, quae, quod est super, superum, superi, superior ἅνωθεν superne, de super. Որ ինչ ի վեր է տեղեաւ, աստիճանաւ, մեծութեամբ եւ այլն. երկնային. բարձր. վերագոյն. գեր ի վերոյ. եւ Որ ինչ ի վերուսագայ. վերի, վեր.
Ըստ վերնոյ խառնուածոյն անկուածոյ վակասին։ Զվերին, եւ զներքին։ Մի՛նչեւ ցբեթորանն վերին։ Ի վերայ ջրմղին վերնոյ աւազանին։ Զամպս վերինս։ Վերին ճանապարհի։ Վերին դրանն։ Ի վերին կողմն։ Զվերինն խնդրեցէ՛ք.եւ այլն։
analytic, analytical;
—ք, analytics.
Վերլուծական բացատրութեամբ։ Վերլուծական մտօք զայլ ի նոյն յարեսցուք. (Մագ. ՟Լ՟Ե։ Տօնակ.։)
to analyze, to resolve.
Որ վերլուծեալ այլաբանին, անմահ մնալ բանից նորին. (Յիսուս որդի.։)
to place, to engrave an inscription;
to ascribe, to attribute.
ՎԵՐՆԱԳՐԵԼ. Դրոշմել զվերնագիր. արձանագրել. եւ Գրել ի վերայ այլոց բանից կամ յաւելուածով. տե՛ս եւ ՎԵՐԱԳՐԵԼ.
Եւ այլ այսպիսիք յոգունք, զոր վերնագրեցին. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
highest floor or story, upper room;
guest-chamber;
high place, heathen temple;
belvedere, gallery, terrace;
երկրորդ —, the second floor;
— եկեղեցւոյ, women's gallery in churches.
Ներքնատունս եւ միջնատունս եւ վերնատունս գործեսցես ի նմա։ Փակեաց զդուրս վերնատանն։ Դուրք վերնատանն փակեալ էին։ Ել ի վերնատուն դրանն։ Տաճարին եւ սենեկաց նորա, վերնատանցն, եւ շտեմարանաց ներքնոց.եւ այլն։
Վերնատուն մի մեծ զարդարեալ։ Ելին ի վերնատունն, ուր վանքն իսկ էին. եւ այլն։
up, upon, above;
beyond;
over, aloft;
ի — կողմանէ, from above;
ի — քան, above, over;
— գրեալ, written above.
Որոյ իցեն կարթք ի վերոյ քան զոտսն։ Ի վերոյ քան զամենայն երկինս։ Բայց միայն աթոռովս ի վերոյ եղէց ես քան զքեզ.եւ այլն։
high, superior;
ի —, from above, from on high, from heaven;
from the beginning;
— ի վայր, from top to bottom;
անդուստ ի —, from ancient times, from the beginning;
ի — եւ ի սկզբանէ այնպիսիք էին, they were so from the beginning;
յառաջագոյն ի — գիտէի զայս, I knew that long since.
Ի մի կանգուն կատարեսցես զնա ի վերուստ։ Խօսեցայց ընդ քեզ ի վերուստ ի քաւութենէ անտի։ Եդ զքաւութիւն ի վերայ տապանակին ի վերուստ։ Ի վերուստ մինչեւ ի վայր։ Ի վերուստ են իջեալ.եւ այլն։
Ի ՎԵՐՈՒՍՏ. ἅνωθεν altius, jam, olim, ab initio. ըստ յն. ոճոյ, իբր Անդստին ի սկզբանէ, ի բնէ, յառաջնմէ, ի նախնեաց անտի, ի հիմանց, եւ այլն. տե՛ս եւ ԱՆԴՈՒՍՏ Ի ՎԵՐՈՒՍՏ.
end, finish, conclusion, close;
end, extremity, bound, limit;
tail;
back;
the rear of the army;
cadence, fall;
—ք, cf. Վերջաւոր;
ի —, ի —է, ի —ոյ, after, behind, at last, after all, in conclusion, finally, lastly;
ի — կոյս, backwards, back, behind;
ի — նահանջել, to draw back, to repress, to hold in, to check, to restrain;
ի — հասանել, to have already one foot in the grave;
ի — կոյս գնալ, to go backwards;
ի —ի թեւոյն անկեալ, assailed the army in the rear;
հասէք ի —ս նոցա, destroy the enemy's rear;
ի — or ի —է եկեալք, survivors, posterity;
ժամանակաւ ի —է, latest or nearest;
ի —ոյս երթեալ զօրէն չար գազանի, given to perversity as a beast;
— բանիս այս, the pith of my discourse is this;
եկն ի —ն, he was at his life's end.
Վեցկին գործնական մարմինն բնաւորեցաւ շարժիլ. յառաջ եւ ի վերջ, ի վեր եւ ի վայր, յաջ եւ յահեակ. (Փիլ. այլաբ.։)
Արասցես երկուս վերջս յոսկւոյ սրբոյ՝ մանուածոյս ծաղկեալս՝ գործ հիւսկէն. եւ դիցես զվերջսն մանուածոյս ի վերայ երկոցուն վահանակացն։ Արասցես տախտակ մի հիւսկէն վերջիւք, գործ շղթայագործ յոսկւոյ սրբոյ։ Դիցես զվերջսն շղթայագործս, եւ այլն. (Ել. ՟Ի՟Ը. 14. 22. 30. եւ այլն։)
remaining back;
outliving, surviving.
ὔστερος, ἑκγόνοι posterior, posteri. Յետամնաց. յետ այլոց կենդանի մնացեալ. հետագայ. յետինք. յաջորդք.
survivorship.
Կենդանի մնալն զկնի մահու այլոց.
to remain back, to be behind;
to abandon, to leave off, to desist, to renounce;
to fail, to want, to be short of;
to die.
Մարմնականն յառաջանայցէ ի նմա, եւ միւսն վերջանայցէ։ Մի՛ յառաջ անցցէ ախտիցն, այլ վերջասցի ի սոցանէ։ Վերջասցի եւ անկցի յետս կոյս. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Ե։ Փիլ. այլաբ.։)
the last;
ի —նսն, lastly, in the last place, after all.
Ի վերջեանսն եկեալ եւ այլ կուսանքն ասէին, տէ՛ր, տէ՛ր, բա՛ց. (Զքր. կթ.։)
posterior, ulterior;
last, extreme, final;
չորք —ք մարդոյ, the four last things, (death, judgment, heaven and hell).
Բանք արքայի դաւթի առաջինք եւ վերջինք։ Ատիցէ զնա այրն վերջին։ Լինիցին առաջինքն քո սակաւք, եւ վերջինքն քո անբաւք։ Զվերջինս զի՞ գիտիցեմ։ Ի վերջնում աւուր մեծի տօնին։ Մեծ եղիցին փառք տանդ այդորիկ վերջինն քան զառաջինն։ Ես եմ առաջին եւ վերջին.եւ այլն։
aforesaid, above-mentioned.
once more, anew, over again, afresh, again, repeatedly.
Ծնաւ զմեզ վերստին։ Ծնեալք վերստին (կամ ի վերստին)։ Վերստին ի խաչ հանել.եւ այլն։
to reintegrate, to reduce to elements.
Զզոյգ մասունսն յիւրսն որոշեալ մեկնել, որ վերտառիցէ զբնութիւն եւ այլն. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Թ։)
Խաչահանունք նորա զիա՞րդ երկրպագեցին նմա. (պխ) Թշնամիք վերտառեցան, եւ չարչարանքն եւ մահ, եւ պատիւ եւ փառք եւ յարութիւն ... ընդէ՞ր խռովեցան հեթանոսք եւ այլն. (Աթ. ՟Թ։)
to praise highly, to extol, to exalt, to cry up to the skies.
Որ վերօրհնիս յաթոռս քերովբէից։ Վերօրհնեալ յամենայն առաքելական քարոզութեանց. (եւ այլն. Շար.։)
six.
Ծնայ նմա որդիս վեց։ Վեց ստեղունք արձակեալք ի կողմանց նորա։ Եւ յետ վեց աւուոր.եւ այլն։
in six ways or manners.
Այսպիսի կարեւոր՝ վեցաբար ասի գոլ. կամ որպէս նիւթ, կամ եւ այլն. (Անյաղթ պորփ.։)
cf. Վեցանկիւնի.
Աւելորդ վեցանկիւնի, ա, ե, թ, ժգ, ժէ, իա, եւ այլն։ Ուղղորդ վեցանկիւնի, ա, զ, ժե, իը, խե, կզ, եւ այլն։ Աճէ վեցանկիւնին՝ չորս չորս. (Սարկ. տոմար.։)
hexagonal;
hexagon.
Աւելորդ վեցանկիւնի, ա, ե, թ, ժգ, ժէ, իա, եւ այլն։ Ուղղորդ վեցանկիւնի, ա, զ, ժե, իը, խե, կզ, եւ այլն։ Աճէ վեցանկիւնին՝ չորս չորս. (Սարկ. տոմար.։)
cf. Վեցերեակ.
Զմահկանացուսն յարաչափելով վեցեկին, իսկ զերջանիկսն՝ եօթներեկին առաջնում։ Վեցեակն վեցակաւն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
six;
sixth.
Սպառեալ լինի վեցերեակն եւ մահականցուքն։ Ի վեցերեկին ապականութիւն, եւ ի միակին փրկութիւն եղեւ։ Վեցերեակն համարեալ լնի թիւ ընդ միակին։ Ընդ վեցերեկին ընդ ընտանւոյն, եւ այլն. (Փիլ.։)
sixth;
sixthly;
sextant;
sixth.
Օր վեցերորդ։ Յաւուրն վեցերորդ։ Զվեցերորդ մասն դորակի միոյ.եւ այլն։
six-winged.
Վեցթեւեան սերովբէք։ Որ ի վեցթեւեան սրով բէսդ հանգչիս. (եւ այլն. Շար.։)
six times as much, sextuple, sixfold.
Զերեկոյեան եւ զառաւօտի ժամն էին բազմութիւն ժողովւոյն վեցկին քան զայլոց ժամուցն. (Եղիշ. երէց.։)
Վեցկին գործիական մարմինն բնաւորեցաւ շարժիլ. յառաջ եւ ի վերջ, ի վեր եւ ի վայր, յաջ եւ յահեակ. (Փիլ. այլաբ.։)
six thousand.
Վեցհազար եւ երկերիւր։ Հարիւր եւ ութսուն եւ վեց հազար. (Թուոց. ՟Բ. ՟Գ. եւ այլն։)
six hundred.
Նոյ էր ամաց վեցհարիւրոց։ Վեցհարիւր հազար այր հետեւակ։ Վեց հարիւր կառս ընտիրս։ Իբրեւ վեց հարիւրոց արանց.եւ այլն։
cf. Վեցմատնի.
Սպիտակն, եւ երաժշտականն, եւ վեցմատեանն, եւ այլք ամենայն սուրբք հաղորդին ի մի անձն, եւ ոչ ի բնութիւն. (Մխ. ապար.։)
six-fingered.
Սպիտակն, եւ երաժշտականն, եւ վեցմատեանն, եւ այլք ամենայն սուրբք հաղորդին ի մի անձն, եւ ոչ ի բնութիւն. (Մխ. ապար.։)