cf. Փուտ;
— ոսկերաց, caries, cariosity;
— տնկոց, brown rust, cariosity.
· Calfa
Ասեմ զոչ ըստ փտութեան եղելոցն. վասն զի զնոցայն փոխանորդութիւն դարձեալ այլ փտութիւն պահէ։ Փտութիւն նեխութեան ցաւոցս։ զթարախն, զբորբոսն եւ զփտութիւնն. (Նիւս. բն. ՟Բ։ Նար. ՟Խ՟Ը։ Գէ. ես.։)
want of rottenness, incorruptibility.
· Calfa
Ի բնութենէ ունի զանփտութիւնն. (Վրդն. սղ.։)
cariosity, cancer, rottenness, mouldiness.
· Calfa
«փտութիւն, ապականութիւն, նեխու-թիւն» Ոսկ. ես., «որդ» Յոբ. ժե. 14, իա. 26 իե. 6. նոյն նաև Եփր. վկ. արև. էջ 54 «Եւ զարիւնն ձեր, որ ներկեաւ և չոգաւ, և ոչ երրն երուաց (*)՝ որ է անկողին նորա, կարէ լուա-նալ և սրբել զսպանումնն ձեր»։ (Բառիս վրայ տե՛ս և երու)։
Եռ, իբր եռացումն ապականարար, հիւթ որդնեռաց. նեխութիւն. փտութիւն. ապականութիւն. (որպէս եւ բորբոսն է իբր բորբոք.)
Երրն ի շարաւ եւ յաւիշկ զլուծումնն, միանգամայն զթարախն, զբորբոսն, եւ զփտութիւնն յայտ առնէ. (Գէ. ես.։)
matter, sanies, corrupted matter.
· Calfa
Հիւնք. արաբ. տէրեաք «գինի և թե-րիակէ» բառից։ Պատահական նմանու-թիւն ունի վրաց. თხრამლი թխրամլի «վէրքի թանձր թարախ»։ Petersson LUA 1916, 72-3 (չեմ տեսած) դնում է հնխ. (s) ter արմատից. հմմտ. նորվ. գւռ. stora «փտիլ, նեխիլ, ապականիլ», ռուս. sterva, լեհ. scierw, սորբ. sc erb «դիակ», բուլգ. toru «թրիք», սերբ, toriti «աղբել, թրքել», լիթ. ter-menü «ապականել, կեղտոտել», teršiu «ապականել, կեղտոտել, մարգը տիլով ծածկել», tresiu «աղբով պարարտաց-նեւ» trašai «ամէն տեսակ փտած ապա-կանուած բան», trešau «փտիլ, ապակա-նիլ», traš̌á «աղբ, թրիք», traskanos «աչքի թարախ», նորվ. traa, իսլ. ϑrar «փտած, կծուած», լտ. stercus «աղբ, Առիք», կիմր. trwnc «մէզ, դիրտ, մրուր», troeth «լուացքաջուր, մէզ», բրըտ-štron «կղկղանք», troaz «մէզ», յն. *τεοτάνος «թրիք», անգլսք. ϑreax «փտութիւն», հիսլ. Vrekkr, մբգ. drec, դերմ. Dreck (*tregno-, trekno-) ևն (տե՛ս Pokorny 2, 641)։ «Աղբ, ապա-կանութիւն» նշանակող բառերը լեզուից լեզու այլազան ձև ունին (Meillet, Dict étvm. lat. էջ 931)։ Հայերէնի հա-մար պէտք պիտի լինի վերցնել ter ար-մատը (որովհետև ster տալիս է ստեր-), որից կարելի է ենթադրել թարախ և թրիք, եթէ խ և ք համարենք աճական կամ մասնիկ։
ἱχώρ sanies, tabum, pus Շարաւ. խղխայթ. փտութիւն եւ նեխութիւն վիրաց եւ կեղոյ՝ յապականութենէ մսոյ եւ արեան. թ. իրին. (լծ. հյ. երր)։
worm, wood-fretter;
maggot;
rottenness, putridity, corruption.
· Calfa
«փտութիւն. ցեց. ապա-կանութիւն» Ես. ժդ. 11. Ոսկ. ես. 371. Կոչ. 399. Փիլ. նխ. բ. 114. (Բառ. երեմ. էջ 210 դնում է «հուր կամ կայծակն»). որից մե-ցոտիլ «ցեցոտիլ, փտիլ, ապականիլ» Ագաթ. ցեցամէց Երզն. մտթ. 157 և կրկնութեամ) մեցամէց «ցեցակեր, որդնակեր» Ոսկ. մ. բ. 22 և Եփես. բ. կամ մեցամէս «նոյն նշ.» Ես. ծ. 9։-Կարելի էր կարծել թէ զեզ բառի կրկնութիւնն է. բայց առանձին բառ լինելու նշան է Ոսկ. ես. 371՝ Սիմաքոս մեց ասէր Թէոդիտոն՝ ցեց։
putrefaction, rottenness, putrescence, corruption;
infection, bad smell, stench, stink, fetidness;
brome;
corrupt, spoiled, putrid, stinking;
չարաթոյն —, foul smell;
— անկաւ ի մարմինն, it has begun to putrefy.
· Calfa
ի հլ. «ժահահոտութւին, փտութիւն. թարախ» Բ. մկ. թ. 9, 10, 12. Կոչ. 81. «փը-տած, հոտած» Կանոն. Եղիշ. դտ. էջ 188 Վստկ. 104. որից նեխիլ «հոտիլ, փտիլ» ՍԳր. Կոչ. 289. նեխել Ագաթ. Եփր. ծն. նեխա-սաստ. Սիր. դ. 35. նեխական Ագաթ. նեխու-թիւն Յոբ. ը. 16. նեխավայր Բրս. ծն. չարա-նեխ Մանդ. նեխուտ «նեխեալ» (չունի ՆՀԲ) Եւս. պտմ. 529-30։ Նոր բառեր են ապա-նեխել, հականեխել, հականեխական։
σηπεδών putredo. որ եւ ՆԵԽՈՒԹԻՒՆ. Հիւթ նգոտեալ. ժահ. ժահահոտութիւն նեղիչ. փտութիւն. ապականութիւն. ցեց մեց. շարաւ. զազրութիւն. եբր.
rotten, putrid, spoiled;
rottenness, corruption, putrefaction;
— ատամանց, caries, cariosity;
cf. Ատամն.
· Calfa
. ո հլ. (յետնաբար նաև ի հլ.) «նե-խութիւն, մարմնի կամ ուրիշ մի բանի փտած մասը» Ոսկ. Վեցօր. Սեբեր. «փտած, նեխած, ևճառած». Յոբ. խ. 18. Առ որս. Գէ. ես. ռան հարազատ (սերունդ)» Իմ. դ. 3. որից փտել, փտիլ «ապականիլ, փճացնել, նեխիլ» Յոբ. խ. 7, ժթ. 20, ժզ. 8, Սղ. լէ. 6. Ոսկ. ես. փտութիւն Նիւս. բն. Նար. փտանալ Սիրաք ժդ. 20. անփուտ ՍԳր. անփտելի Երզն. մտթ. վաղափուտ Պիտ. դժուարափուտ Փիլ. ել. փտախտ (նոր բառ)։
= Պհլ. ὶ pūt ձևից. հմմտ. պրս.❇ pūd «հին, փտած», ❇ pūda «հին և փտե-ալ. 2. փտեալ ծառ», պազ. pūd «փտած. փտութիւն», պհլ. [other alphabet] pūtak «փտած, նեխած», զնդ. [arabic word] puīti-«մարմնի փտութիւն». սանս. pūti-«փտած, նեխած, հոտած, շարաւ, թարախ», putika-«նեխած, հոտած» (Horn § 334)։ Այս բոլորի ար-մատն է հնխ. pū-«հոտիլ, նեխիլ» (համար-ւում է բնաձայն, փո՜ւհ բացագանչութիւնից յառաջացած), որի այլ ժառանգներես են սանս. pūyati «հոտիլ», pū̄ya-«թարախ», զնդ. puyeiti «հոտիլ», յն. πίϑω «հոտեց-նել», πύον «թարախ», լտ. pus «թարախ», լիթ. puvù, գոթ. fls «հոտած» ևն (Boisacq 328 Trautmann 234, Pokorny 2, 82, Er nout-Meillet 788)։-Հիւբշ. 256
ՓՈԽ (borrowing) Վրաց. ფუტურო փուտուրո «ծառի փտութիւն, մէջի դատարկոչթիւնը», დაუუ-ტუროება դափուտուրոեբա «ծառի փտիլը». დაუუტηროებული դափուտուրոեբուլի «փը-տած ծառ», օրդ. [arabic word] petut «փտութիւն» (ըստ Justi, Dict. Kurde 74), որ է գւո. փտոտ։
that corrupts, corrupter, destructive.
· Calfa
Որպէս զապականագործ փտութիւն ինչ ի բաց հատանել. (Ոսկ. գծ.։)
corruption;
destruction, ruin;
contamination, infection;
depravity, perversion, degeneration;
putrefaction, rottenness, sourness, staleness, rancidity;
— կուսի, defloration, debauchment;
տեղի՝ դուբ ապականութեան, sepulchre, tomb;
— բարուց, corruption, depravation of morals or manners;
յ— դնել՝ դարձուցանել, կարգել, հասուցանել, cf. Ապականեմ;
յ— դառնալ, լինել, անցեալ գնալ, cf. Ապականիմ;
ձմեռն ապականութեան, the winter destroyer or spoiler.
· Calfa
Մանաւանդ՝ διαφθορά. decorruptio, corruptela. Ի սպառ կամ չարաչար եղծումն, փտութիւն, վթարումն, վատթարումն.
Կիրս ապականութեան՝ առանց ապականութեան կրեաց քրիստոս. (Լծ. կոչ.) իմա՛, կրեաց անանգոսնելի կիրս կամաւորս, որ ըստ յն. φθορά, այսինքն են քաղց եւ ծարաւ, չարչարանց եւ մահ. եւ ո՛չ զանգոսնելի կիրս. որ ըստ յն. διαφθορά, զոր օրինակ փտութիւն ի գերեզմանի, եւ ախտ մեղանչական, եւ այլն։
mould, mouldiness, mustiness;
ունել զհոտ —ի, to smell musty.
· Calfa
Երրն ... զթարախն, զբորբոսն, եւ զփտութիւնն յայտ առնէ. (Գէ. ես.։)
verdigris, rust;
rusty, mildewed, blighted.
· Calfa
ԺԱՆԳԱՌ կամ ԺԱՆԿԱՌ. Որոյ առեալ է յինքն զժանկ, զփտութիւն. ժանկահար. որդնահար. ապականեալ, փտեալ.
mildewed state;
rustiness.
· Calfa
Որդնահարութիւն. ապականութիւն. փտութիւն.
clement, compassionate, merciful, humane, benign, mild, charitable, flexible, tender.
· Calfa
Ցուցանեն զփտութիւն վիրացն գթածի բժշկին. ոչ կան ի բաց, մինչեւ առնուցուն զնեխուածոցն հաստատուն առողջութիւն. (Սարկ. հանգ.։)
beaten, ruined, destroyed, worn away.
· Calfa
Ասեմք, եթէ փտեալ կան այս անուան բազում ինչք. եւ չասեմք զայն՝ բազում գանձս, այլ՝ փտութիւն կոչեմք, եւ ըն վայր կոշկոճ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22։)
nasty-smelling, rancid, stinking, fetid, infected, foul.
· Calfa
Չիք ինչ չարահոտ քան զմեղս։ Եւս չար քան զնեխութիւն եւ զփտութիւն չարահոտ են մեղքն։ Զի՞նչ չարահոտ քան զամպարշտութիւն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Բ։ Իսիւք.։)
oldness;
age, old age, decay;
antiquity;
relic of antiquity;
old rubbish;
—ք անւոյ, the antiquities, the ancient monuments of Ani;
— ծերութեան or ալեաց, extreme old age, hoary old age;
decrepitude;
— օձից, the slough or cast off skin of serpents.
· Calfa
παλαιότης vetustas, antiquitas. Հին կամ հնացեալ գոլն. փտութիւն. ապականութիւն. եւ Վաղեմի գոլն. երկարութիւն ժամանակի. ծերունի. հին ըլլալը, հննալը.
very intelligent, talented, witty, very wise.
· Calfa
Ուր բազում է փտութիւնն, մեծահանճար բժշկի է պէտք. (Կլիմաք.։)
to cause to remain, to stop, to put a stop to;
կաց մնաց, կաց եւ մնաց, remnants of troops, wreck of an army;
cf. Ժողովեմ.
· Calfa
Մի՛ զփտութիւն նեխութեան ցաւոցս ինձ տնկակից մահու մնացուսցես. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
cf. Մաշումն.
· Calfa
τηκεδών liquatio, tabes. Մաշումն. հալումն. մաշեալ մասն. փտութիւն.
ulceration, suppuration, pus, purulent matter;
hypocrisy;
—ք երկրի, earth-worms;
—ք խոտոց, liquid refuse from putrid vegetation.
· Calfa
to rot, to let rot, to corrupt, to render putrid, to putrefy, to spoil;
— or փտիմ, cf. Փտիմ.
· Calfa
ՓՏԵՄ ՓՏԻՄ. σήπω, κατασήπω, σήπομαι putrefacio, putrefio, computresco σαθρόω marcidum reddo. Փուտ առնել, լինել. փտեցուցանել. ապականել, եւ փտանալ, նեխիլ. ի փտութիւն դարձուցանել, եւ դառնալ. փտտեցնել, փտտիլ.
s. med. St. Anthony's fire.
· Calfa
ՆՀԲ նոյն է դնում յն. μὸρμης, պրս. mūr, murča «մրջիւն անասունը» ձևերի հետ։ Հիւնք. մարմաջ բառից։ Petersson, Ar. u. Arm. Stud. էջ 8 արմատը ռնում է հնխ. mer-«տրորել, շփել», որից յն. μαραίνω «սպառել», μάρναμαι «մար-տընչիլ», նորվ. merja «ջարդել», հբգ. marawi «փափուկ, փխրուն», իսլ. mor «փոշի», կրկնութեամբ՝ հսլ. iz--mrúmirati «կրծել», սլով. mramor «ոսկորի փտութիւն» և հյ. մարմառ և կրճատ կրկնութեամբ՝ մարմաջել, մար-մանջել։