of two wheels;
cabriolet, one-horse chaise;
two-wheel-carriage, cab, hack-cab.
binominous, having two names.
διώνυμος binominis, duo habens nomina Ունակ երկուց անուանց. երկու անուն ունեցօղ.
Երկանունն ... Ստեփաննոս ... Պսակ. (Նար. խչ.։)
Երկանուանն սմբատայ (յովհաննու). (Լաստ. ՟Բ.)
Թերեւս երկանու էր սա. (Մխ. երեմ.։)
Երկանուն է անուանք երկու ի վերայ միոյ իսկի դասեալ. ո՛րգոն, Եղիազարոս, եւ Եւարեան». յն. Աղեքսանդրոս, եւ Պարիս. (Թր. քեր.։)
Յիսուս քրիստոս կոչեցաւ երկանո՛ւն». այսինքն կրկին անուամբք. (Կոչ. ՟Ժ։)
parasitic.
Որ պաշտօն տանի երկուց, անձին եւ օտարի, շնթելով մեծատանց, եւ պարարելով զորովայն իւր. զի դնի որպէս յն. παράσιτος parasitus, որ է պատառաբոյծ.
Երկապաշտիցն է այն արուեստ, գուսանացն եւ կաքաւչացն. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Է։)
Տեսանիցես զմեղաւոր ոք երկապաշտիւք (կամ երկապաշտեօք) մեծարեալ ... որ զողոքսն եւեթ խօսեսցին. (Ոսկ. ես.։)
hermaphroditic.
that loves work, laborius, diligent.
Սիրօղ զերկս. աշխատասէր. եւ Աշխատասիրական.
Երկասէր արօրաձիգ։ Երկասէր վարժք. (Պիտ.։)
Երկասէրք են, աշխատին առ ի զսպիսն ջնջելոյ. (Սարկ. հանգ.։)
Երկասէր ձեռինն սարգսի. (Յիշատ.։)
cf. Աշխատասիրեմ.
ԵՐԿԱՍԻՐԵԼ. cf. Աշխատասիրել.
Անձանձրոյթ երկասիրելովն արդարեւ գերազանցեալ զամենեքումբք. (Պիտ.։)
Ի սոյն զդեգերումն երկասիրէին. (Արծր.։)
cf. Աշխատասիրութիւն.
cf. Աշխատասիրութիւն.
Պատիւ ընծայեցուցանէ ըստ գործոյն՝ նորա երկասիրութեանն. (Փիլ. լին.։)
Զերկասիրութիւնն պատուէ. (Պիտ.։)
Յերկոցունց յայսցանէ երկասիրութեանց ... ի գործնական եւ ի տեսական ընթացիցն. (Սարգ. յռջբ.։)
Հայեա՛ց ... ի մեղութիւն երկասիրութիւն. (Լմբ. առակ.։)
cf. Երկավանկ.
dissyllabic.
ԵՐԿԱՎԱՆԳ ԵՐԿԱՎԱՆԿ. δισσύλλαβος disyllaba, duabus constans syllabis որ եւ ԵՐԿՎԱՆԳ, ԵՐԿՇԱՐԱՎԱՆԿ. Բաղկացեալն յերկուց վանկից կամ ի փաղառութեանց.
Երկավանգք են այս մաշտոց, դաւիթ. (Թրակ. քեր.։)
Եւ այս բառքս ոտք կոչին. զի են՝ որ երկավանգք են, եւ են՝ որ եռավանգք. (Նչ. քեր.։)
Փոխանակ երկավանգի (աբրամ՝) լիցի եռավանգ (աբրաամ)։ Երկավանգ անուն աբրամ՝ մեկնեալ է, հայր վերամբարձ. (Փիլ. լին.։)
cf. Կրկնավտակ.
of two kinds.
δυσειδής biformis Երկու տեսակաւ. կրկին. երկու կերպ.
Երկատեսակ իմն սոցայն կարծեսցի գոլ տրամադրութիւն։ Երկատեսակ բնութիւնս է մարդկային. (Յհ. իմ. երեւ. եւ Յհ. իմ. պաւլ.։)
Մահու եւ կենաց՝ երկատեսակ բուրումն բարդեաց. (Նար. մծբ.։)
Ո՛չ պարզ եւ միեղէն, այլ բաժանեալ եւ երկատեսակ. (Դիոն. ածայ.։)
Եւ διειδής, διειδέστερος, διειδέστατος conspicuus, clarus. Ըստ հայումս, որպէս Կրկին տեսութեամբ երեւեցուցիչ. ըստ իմաստից յն. Յոյժ պայծառ, յստակ, ջինջ, պարզ.
Հայելիս երկատեսակս եւ անաղտս։ Երկատեսակս իմացութիւնս։ Երկատեսակն վերահայեցութիւն. (Դիոն. երկն. ՟Գ. եւ ՟Ժ՟Ե։)
Երկատեսակ ունելով զհայելի մտացն. (Վրդն. ծն.։ (լաւ եւս էր թարգմանել՝ Լուսատեսակ, կամ յստակ. յորմէ եւ յաջորդ ածանցքն։))
amphid salts.
to divide into two kinds, to divide.
որպէս ի լտ. divido (ի duo ), յն. μερίζω (որպէս մասնատել). Յերկուս հատանել, բաժանել՝ իրօք կամ մտօք. զանազանել.
Զիմաստասիրութիւնն ի տեսականն եւ ի գործականն երկատեցաք ... երկաքանչիւր ոք յերկատելոցս մասանցս ստորաբաժանի. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
Երկակդ՝ զի երկատեցաւ ... զմիակն դարձեալ յերկատելն գործէ. (Մագ. ՟Ձ՟Դ։)
division into two parts;
— լուսնոյ, dichotomy.
Բաժանումն՝ մտօք կամ իրօք.
Բաժանումն՝ լսի երկատութիւն, այսինքն յերկուս որոշել. (Սահմ. ՟Ժ՟Ե. եւ ՟Ժ՟Է։)
Միակն ոչ զերկատութիւն յինքեան ըստանձնեալ բերէ. (Մագ. ՟Խ՟Դ։)
Ո՞ւր ունիցի տեղի երկատութեանն բան. (Սարկ. հանգ.։)
long, extended, ample;
prolix;
slow, tardy;
length;
—, ընդ —, long, a long while;
at length.
Երկայն՝ ըստ տեւողութեան ժամանակի, եւ շարունակութեան տեղւոյ, բանից, եւ այլն.
Մինչեւ յերկար ժամանակս. (Ողբ. ՟Է. 20։)
Երկար ամանակաւ պահեն զվատախառնութեանցն բերս. (Անյաղթ ստորոգ.։)
Ի խորհուրդ երկար։ Երկար տեսողութիւն։ Երկարս շարագրեցից բանաստեղծութիւնս. (Նար.։)
Վիհս երկարս (ցխորութիւն)։ Լեառն մի երկար յերկրէ բարձրութեամբ։ Այր սրտեայ էր, եւ անդամօք երկար. (Խոր. ՟Ա. 15. 25. ՟Բ. 5։)
Զի մի՛ թողուցուն զյաղթութիւն եւ զարմասցին ընդ երկարս հասակաց. (Եփր. ել.։)
Երկար մովաբացւոյն գոչէ». պիտի երանք, կամ մէջք, ըստ յն։
ԵՐԿԱՐ. ըստ քերականաց եւ քերթողաց՝ Ձայնաւոր տառ եւ վանկ երկայն ամանակաւ. որպէս եւ երկայն ամանակն, եւ նշանակ նորին՝ ոլորակն (՜). որ է ըստ յն. ( = ). որոյ հակառակն է սուղ).
Երկար վանգ։ Երկար փաղառութիւն։ Երկար տառիւք։ Առոգանութիւնք են տասն, շեշտ, բութ, պարոյկ, երկար, սուղ, եւ այլն։ Ամանակք երկու. երկար, սուղ. (Թր. քեր.։)
ԵՐԿԱՐ. ԵՐԿԱՐՍ. մ. իբր Ընդ յերկար. երկար. զորս տեսցես ի կարգի տառիցս Ը, Յ.
Մեծութիւն ձայնի երկար գոչելոյ։ Մի՛ երկարս ծածկեսցես. (Նար.։)
Խօսէր երկարս ընդ վասակայ. (Փարպ.։)
cf. Երկայնաբան.
cf. Երկայնաբանեմ.
cf. Երկայնաբանութիւն.
cf. Երկայնակեաց.
to lengthen, to prolong, to drag, to delay;
to draw back;
to continue.
ԵՐԿԱՐԱՁԳԵԼ. cf. Յերկարաձգել։
Զկնի եկելոցն երկարաձգէր տեսութիւն». իմա՛, ի հեռի ձգիւր, կամ յամենայր. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)
elongation, prolonging;
duration, length, prolongation;
act of going back.
cf. Յերկարաձգութիւն.
Երկարաձգութիւնն ... երեքամսեայ բովանդակեալ աւուրբք. (Պիտ.։)
Խարխալեալ յերկարաձգութենէ ամացն. (Խոսր.։)
Ոչ աւուրց երկարաձգութեամբ. (Նար. ՟Խ՟Գ։ Մի՛ մնար ժամանակաց եւ ամաց երկարաձգութեամբ ի չարիսն. Լմբ. ժղ.։)
long, extended, that lasts a long time, durable.
προμηκός longior, longe porrectus περιμηκέστατος prolongus Որպէս Երկայնաձիգ, եւ Յերկարաձիգ.
Փոսս երկարաձիգս հատանելով եւ խորափիտս. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Դիրք ընդ երկրաւ՝ կամարատեսակ քար երկարաձիգ. (անդ. ՟Ժ՟Ա։)
Հաստումն է առանց բերման երկարաձիգ տարածումն. (Արիստ. աշխ.։)
Երկարաձիգ լեառն։ Լերինք երկարաձիգք։ Երկարաձիգ երկայնութիւնք վայրաց. (Փիլ.։ Վեցօր.։)
Երկարաձիգ աղօթիւք։ Աղօթս երկարաձիգս։ Առ երկարաձիգս անօրէնութիւն. (Խոսր.։ Կլիմաք.։ Նար. ՟Ժ՟Ե։)
long, prolix, diffuse.
Որ երկար է կամ լինի ի պատմելն՝ ի ճառելն.
Զոր եւ երկարապատում է զիւրաքանչիւրոցն դնել բանս. (Շ. թղթ.։)
long, that lasts long, durable.
duration, length.
Յերկար տեւողութիւն. շատ դիմացկունութիւն.
Ո՛չ ըստ ինքեան ունել զերկարատեւութիւն զօրէն այլոց տնկոց. (Պիտ.։)
long, extended;
removed, distant.
Երկարեալ. երկարաձիգ. եւ Հեռաձիգ. ի հեռուստ ձգեալ.
Զերկարաւորն նետաձգութիւն. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
to lengthen, to prolong, to stretch, to extend;
to suspend;
to delay, to temporize.
ԵՐԿԱՐԵԼ. cf. Յերկարել, եւ Երկայնել.
Եւ դուք զբանս երկարեալ խօսիք. (Փարպ.։)
Զանմիջոցն եւ զերկարիլն յայտ առնելով. (Վրդն. ել.։)
length, elongation, extent, reach;
prolixity.
μακρότης, μῆκος longitudo, prolongatio Երկայնութիւն ժամանակի կամ տեւողութեան, եւ կենաց, եւ բանից.
Երկարութիւն գիշերի. (Ժմ.։ եւ Խոսր.։)
Երկարութիւն խօսից. (Խոսր.։)
Վասն երկարութեան առաջիկայ գործոյս. (Խոր. ՟Ա. 3։)
cf. Երկարութիւն.
Երկարելն, եւ երկարիլն.
Զերկարումն իրացն խռովութեան. (Եղիշ. ՟Ա։)
Զմին յերկամանակաց ըստ երկարման (առոգանութեան) առեալ. (Թր. քեր.։)
cf. Երկուորեակ;
cf. Երկուորի.
ԵՐԿԱՒՈՐ ԵՐԿԱՒՈՐԵԱԿ ԵՐԿԱՒՈՐԻՔ. δίδυμος, -μοι, Διόσκουροι, -κοροι geminus, gemelli Երկուորեակ եղբարք. մանաւանդ՝ կաստոր եւ պողիկեւտիս՝ անցեալք ի համար կենդանակերպից. որ եւ Դիոսկուրացիք. իբր դիոսի տղայք. ջուխտ.
Զերկաւորէն ասեն, թէ որ ի նմա ծնանի, ճոխ եւ սնափառ՝ անհաստատ եւ երկմիտ լինի. (Շիր.։)
Երկաւորին ... եւ խեցգետնի. (Երզն. ոտ. երկն.։)
Խոյ, ցուլ, երկաւորեակք. (Փիլ. ել. ՟Բ. 76։)
Նախ խոյն, եւ ապա ցուլն, եւ ապա երկաւորեակ. (Շիր.։)
Ի միոյ հօրէ եւ ի մօրէ երկաւորիք, ոմն սիրի, եւ ոմն ատի. (Ոսկ. հռ.։)
Ել յերկաւորեակ լեառն մերձ կեսարու. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ա.։)
Մերթ իբր Երկաւորիք կենդանւոյ. եւ Զոյգ ջլաց. ամոլաջիլք.
Ցանկութիւնքն են ի յերիկամունքն, եւ ի ներքին երկաւորեակքն. (Լծ. փիլ.։)
Կողովս երիս ոսկեղէնս, եւ մի արծաթի. իսկ արծաթին կից էր ընդ միում յոսկեղինացն իբրեւ զերկաւորի ... իսկ զերկուորիսն բարձրագոյն եցոյց ի վերոյ կողմանէ հիւսիսային կողովոյն. (Ճ. ՟Զ.։)
Երկու երակք հատան առ թիկունս կոյս երկաւորիս, իբրու հանդիպեալ էր մարմինն աջիւք եւ ահեկիւք գոլով. (Պղատ. տիմ.։)
Զզեւս (այսինքն զարամազգ) խոստովանին՝ զհայրն իւր կապել (զկռոնոս), զի զուստերսն կլանէր ոչ իրաւամբք. զնա իսկ՝ զհօրն իւր զերկաւորիսն հատուցանել (այսինքն հատանել). (Պղատ. եւթիփռոն.։)
Որ կոտորեցին կամօք իւրեանց զերկաւորիս անդամոց. (Կանոն.։)
cf. Երկուորեակ;
cf. Երկուորի.
ԵՐԿԱՒՈՐ ԵՐԿԱՒՈՐԵԱԿ ԵՐԿԱՒՈՐԻՔ. δίδυμος, -μοι , Διόσκουροι, -κοροι geminus, gemelli Երկուորեակ եղբարք. մանաւանդ՝ կաստոր եւ պողիկեւտիս՝ անցեալք ի համար կենդանակերպից. որ եւ Դիոսկուրացիք. իբր դիոսի տղայք. ջուխտ.
Զերկաւորէն ասեն, թէ որ ի նմա ծնանի, ճոխ եւ սնափառ՝ անհաստատ եւ երկմիտ լինի. (Շիր.։)
Երկաւորին ... եւ խեցգետնի. (Երզն. ոտ. երկն.։)
Խոյ, ցուլ, երկաւորեակք. (Փիլ. ել. ՟Բ. 76։)
Նախ խոյն, եւ ապա ցուլն, եւ ապա երկաւորեակ. (Շիր.։)
Ի միոյ հօրէ եւ ի մօրէ երկաւորիք, ոմն սիրի, եւ ոմն ատի. (Ոսկ. հռ.։)
Ել յերկաւորեակ լեառն մերձ կեսարու. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ա.։)
Մերթ իբր Երկաւորիք կենդանւոյ. եւ Զոյգ ջլաց. ամոլաջիլք.
Ցանկութիւնքն են ի յերիկամունքն, եւ ի ներքին երկաւորեակքն. (Լծ. փիլ.։)
Կողովս երիս ոսկեղէնս, եւ մի արծաթի. իսկ արծաթին կից էր ընդ միում յոսկեղինացն իբրեւ զերկաւորի ... իսկ զերկուորիսն բարձրագոյն եցոյց ի վերոյ կողմանէ հիւսիսային կողովոյն. (Ճ. ՟Զ.։)
Երկու երակք հատան առ թիկունս կոյս երկաւորիս, իբրու հանդիպեալ էր մարմինն աջիւք եւ ահեկիւք գոլով. (Պղատ. տիմ.։)
Զզեւս (այսինքն զարամազգ) խոստովանին՝ զհայրն իւր կապել (զկռոնոս), զի զուստերսն կլանէր ոչ իրաւամբք. զնա իսկ՝ զհօրն իւր զերկաւորիսն հատուցանել (այսինքն հատանել). (Պղատ. եւթիփռոն.։)
Որ կոտորեցին կամօք իւրեանց զերկաւորիս անդամոց. (Կանոն.։)
cf. Երկուորեակ;
cf. Երկուորի.
ԵՐԿԱՒՈՐ ԵՐԿԱՒՈՐԵԱԿ ԵՐԿԱՒՈՐԻՔ. δίδυμος, -μοι , Διόσκουροι, -κοροι geminus, gemelli Երկուորեակ եղբարք. մանաւանդ՝ կաստոր եւ պողիկեւտիս՝ անցեալք ի համար կենդանակերպից. որ եւ Դիոսկուրացիք. իբր դիոսի տղայք. ջուխտ.
Զերկաւորէն ասեն, թէ որ ի նմա ծնանի, ճոխ եւ սնափառ՝ անհաստատ եւ երկմիտ լինի. (Շիր.։)
Երկաւորին ... եւ խեցգետնի. (Երզն. ոտ. երկն.։)
Խոյ, ցուլ, երկաւորեակք. (Փիլ. ել. ՟Բ. 76։)
Նախ խոյն, եւ ապա ցուլն, եւ ապա երկաւորեակ. (Շիր.։)
Ի միոյ հօրէ եւ ի մօրէ երկաւորիք, ոմն սիրի, եւ ոմն ատի. (Ոսկ. հռ.։)
Ել յերկաւորեակ լեառն մերձ կեսարու. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ա.։)
Մերթ իբր Երկաւորիք կենդանւոյ. եւ Զոյգ ջլաց. ամոլաջիլք.
Ցանկութիւնքն են ի յերիկամունքն, եւ ի ներքին երկաւորեակքն. (Լծ. փիլ.։)
Կողովս երիս ոսկեղէնս, եւ մի արծաթի. իսկ արծաթին կից էր ընդ միում յոսկեղինացն իբրեւ զերկաւորի ... իսկ զերկուորիսն բարձրագոյն եցոյց ի վերոյ կողմանէ հիւսիսային կողովոյն. (Ճ. ՟Զ.։)
Երկու երակք հատան առ թիկունս կոյս երկաւորիս, իբրու հանդիպեալ էր մարմինն աջիւք եւ ահեկիւք գոլով. (Պղատ. տիմ.։)
Զզեւս (այսինքն զարամազգ) խոստովանին՝ զհայրն իւր կապել (զկռոնոս), զի զուստերսն կլանէր ոչ իրաւամբք. զնա իսկ՝ զհօրն իւր զերկաւորիսն հատուցանել (այսինքն հատանել). (Պղատ. եւթիփռոն.։)
Որ կոտորեցին կամօք իւրեանց զերկաւորիս անդամոց. (Կանոն.։)
of, or for two days.
ԵՐԿԱՒՈՒՐԲ ԵՐԿԱՒՈՒՐՑ ԶԵՐԿԱՒՈՒՐՍ. Երկօրեայ. զերկուս կամ ցերկուս աւուրս. երկու օր. երկու օրով.
Ընդէ՞ր պահէիր երկաւուրբ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Երկաւուրց է հանգիստ աշխարհիս, եւ յաւիտենական են տանջանք եւ ամօթ. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)
Պահեմ զերկաւուրս։ Մի՛ ինչ ուտիցես զերկաւուրս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Ե։)
both, each, every.
• տե՛ս Իւրաքանչիւր։
ἐκάτερος, ἁμφότερος, -ρα, -ρον uterque, utraque, utrumque, ambo Իւրաքանչիւրն յերկուց. այսինքն երկոքեանն իսկ. երկուքնալ.
Տղայ մանկանն անձն անկցորդ է եւ անընդունական երկաքանչիւրոյ, բարւոյ եւ չարի։ Որ զմիմեանց կախեալ են, ոչ առանց երկաքանչիւր (այսինքն երկաքանչիւրոյ) շարժմանց զներգործութիւնն առնու։ Է մէջ զգայութիւնն, եւ ծայրք երկաքանչիւրքն՝ միտքն եւ զգալին. (Փիլ.։)
Ի խառնմանէ երկաքանչիւրիցն ... եւ ի յերկաքանչիւրոցն. (Նիւս. բն. ՟Ի՟Դ։)
Մի իր ի ձեռն երկաքանչիւրիցն տպացեալ. (Մեկն. ղեւտ.։)
Երկաքանչիւրոց գոյութեանց։ Յերկաքանչիւր բնութեանցս մերոց. (Նար.։)
Երբեմն զմարդոյ վայելուչսն թողոյր ձայնս, եւ երբեմն ցուցանէ իրս՝ աստուածութեանն միայն եղեալ պարտ. զի իմասցի երկաքանչիւր ինչ». այսինքն ծանիցի միանգամայն աստուած եւ մարդ. որ յայլոց յումպէտս թարգմանեալ է Երկախումբ։
Երկաքանչիւրովքն խրատէ. բարեաւն յորգորէ, եւ ահիւն զկծեցուցանէ. (Յճխ. ՟Զ։)
ԵՐԿԱՔԱՆՉԻՒՐ ՈՔ, ուրուք, ումեքէ. (եզ. եւ եթ) գ. Նոյն ընդ վ.
Երկաքանչիւր ումեք ի նոցանէ։ Յերկաքանչիւր ումեքէ այնոցիկ, յերկրէ եւ ի ջրոյ. (Փիլ.։)
doubtful, uncertain, undetermined, perplexed;
յերկբայս լինել, to doubt, to have doubts;
to scruple, to demur;
յերկբայս արկանել, to call into question;
յերկբայս առնել, to bring into suspicion, to make suspicions.
Զամենայն զօրսն յունաց յերկբայս արար ի սուրբ ուխտէն. (Եղիշ. ՟Դ։)
ἁμφίβολος ambiguus, dubius որ եւ ԵՐԿԲԱՅԱԿԱՆ. Տարակուսական. յերկուանալի.
Ոչ մարթ գոյ ներանիւթել զերկբայն յերկբայէ։ Ոչ կամէր զերկբայսն յերկբայիցն սահմանել. (Անյաղթ պորփ.։)
Երդումն առ մեզ վասն այնորիկ լինի, զի զերկբայ եւ զկեղակարծելի իրս հաւատարմացուցանեմք. (Ոսկիփոր.։)
Որպէս Երկբայօղ. եւ Երկդիմի.
Երկմիտ է եւ երկբայ՝ յերկուանօղ անզգամն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 12։)
Մի՛ մատչիր առ նա երկբայ մտօք. (Սիր. ՟Ա. 36։)
Զերկբայ կամս. (Ոսկ. փիլիպ.։)
cf. Երկբայութիւն.
Յերկբայս փրկութիւն. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
ՅԵՐԿԲԱՅՍ ԼԻՆԵԼ, եւ ԱՌՆԵԼ. որպէս Երկբայիլ, եւ Երկբայեցուցանել.
Յերկբայս եմք վասն այսոցիկ, եթէ ե՞ն, եւ եթէ ոչ. (Սահմ. ՟Ա։)
Որ այսպիսեաց եւ այսքան պատգամաց յերկբայս լինէր. (Իգն.։)
Միաբա՞նք իցեն ի սէր միմեանց, եթէ երկբայք. (Ղեւոնդ.։)
uncertainly, doubt-fully.
Ընդ տարակուսանօք.
Որ երկբայաբար ունին զգոյութիւնն, զեթէ է՞, պարտ է խնդրել. (Սահմ. ՟Ա։)
Երբեմն վկայել, եւ դարձեալ երկբայաբար ունել զկարծիսն. (Իգն.։)
Ոմանք զանդեսթենէս ասեն, եւ ոմանք զենոն գոլ զնա՝ երկբայաբար. (Նոննոս.։)
suspicious, doubtful, problematic, uncertain.
cf. Երկբայիմ.
ἁμφιβάλλω dubito Յերկբայս լինել. յերկուանալ. տարակուսիլ. երկմտիլ.
Ոչ բնաւ երկբայանալ ի հանդերձեալ յուսոյն. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
Եթէ միայն կամեսցիս, փրկութեան հանդիպել ոչ երկբայանամ. (Սարկ. աղ.։)
Ոչ երկբայանամ ես իմոց վիրացս բժշկութեան։ Յաղօթելն երկբայացաւ. (Ճ. ՟Գ.։)
Մի՛ ոք ընդ այս երկբայացեալ տարակուսեսցի. (Խոր. ՟Ա. 13։)
Այսպիսի ծփանօքս միշտ երկբայացեալ իմ մերձ ի թողուլ զգործս. (Արշ.։)
դիմ. իբր կր. ԵՐԿԲԱՅԱՆԻ կամ ԵՐԿԲԱՅԱՆԱՅ. դիմ. իբր կր. ըստ յն. ոճոյ. ἁμφιβάλλεται dubitatur Երկբայութիւն լինի. լինի երկբայիլ.
Առ ի մէնջ ոչ երկբայանի. բայց յոմանց յայլոց երկբայանի (գոյութիւն իմաստասիրութեան). (Սահմ. ՟Ա։)
Երկբայանային առ ի մէնջ։ Բացատրեաց զերկբայացեալն ի մէնջ. (Անյաղթ պորփ.։)
cf. Երկբայութիւն.
cf. Երկբայութիւն.
Ոչ ի կարծիս կոչէին, եւ ոչ երկբայանօք հաւատացին ի յարուցիչն ամենեցուն. (Մամբր.։)
to doubt, to suspect, to hesitate, to mistrust.
cf. Երկբայանալ.
Ոչ երկբայեցան ինչ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։)
Մի՛ երկբայեսցուք խոստմանցն. (Խոսր.։)
Առ աստուած ... է՞ր վասն երկբայիս. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)
doubt, hesitation, perplexity, irresolution;
suspicion;
incertitude, ambiguity.
ἁπορία, ἁμφισβήτησις dubitatio, dubium Երկմտութիւն. տարակուսանք. կասկած. թերահաւատութիւն. վարանք անձին կամ մտաց. եւ Անստուգութիւն իրաց.
Երկբայութիւն մտաց անկատար եւ կաղ է միշտ, եւ կոյր. (Փիլ.։)
Առանց ամենայն երկբայութեան. (Փարպ.։)
Մի՛ ի հարկէ, եւ երկբայութեամբ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Յերկբայութիւնս անկանէր. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
Ծառայական երկիւղիւ երկբայութիւն արկեալ ծառային, թէ ոչ կամիցի կինն գալ. (Վրդն. ծն.։)
Ամենադժոխ է եւ մանկացն երկբայութիւն». իմա՛, երկբայելին լինել ի խառնակ ծնօղս. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
ԵՐԿԲԱՅՈՒԹԻՒՆ. որպէս Երկբանութիւն. տարբերութիւն. անմիաբանութիւն.
Ուր եւ յեբրայեցիսն յիմ սիրելիսն՝ երկբայութիւնս գտանի (ընթեցուածոց). (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ոչ գտաւ երկբայութիւն ի սոսա (ի թարգ. եօթանասնից). (Վրդն. սղ.։)
amphibological, double, ambiguous;
double-dealing, double-tongued.
δίλογος bilinguis, fallax Երկխօս. երկլեզու. խաբեբայ.
Նոյնպէս եւ զսարկաւագունս պարկեշտս, մի՛ երկբանս. (՟Ա. Տիմ. ՟Գ. 8։)
Զերկբանսն եւ զերկխօսսն իբրեւ զհրապարականէծս ի բաց ընկեսցուք. (Համամ առակ.։)
Որ նենգաւոր է, եւ երկբան. (Սարգ. յկ. ՟Զ.)
Երկբան իցէ, երկխորհուրդ իցէ. (Եւագր. ՟Ժ՟Ը։)
ԵՐԿԲԱՆ. որպէս Երկբայական, երկդիմի, շփոթ, խարդախ. կամ խարդախութիւն.
Մի՛ երկբան ինչ վասն փութանակի եւ լուսաւորագոյն յարութեանն ի նենգաւորացն համարիցի ... եդին ի գերեզմանի. (Ագաթ.։)
դիմ. ԵՐԿԲԱՆ Է. ԵՐԿԲԱՆԻ. դիմ. διαφωνεῖ dissentit, differt Անմիաբա՛ն է. տարբերի.
Երկբա՛ն է յեօթանասնիցն թարգմանութենէ ամօք հինգ հարիւր ութսուն եւ վեցիւք։ Երկբան են առ հրէից եբրայականն՝ ամօք վեց հարիւր յիսունիւք։ Երկբանի՛ ի հրէական եբրայեցւոցն ամօք երեք հարիւր քառասուն եւ իննուք. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Պարտ է մեզ զերկբանալ խորհրդոցս իմոց պատմել ձեզ». (Շիր.) ընթերցի՛ր կամ իմա՛, երկբանիլ, երկուանալ։
amphibology, ambiguous discourse, ambiguity.
διαφωνία discrepantia, dissonnatia, dissensio Անմիաբանութիւն. տարբերութիւն. տարաձայնութիւն.
Բազում երկբանութիւն է ի մէջ հնոցն (ժամանակագրաց)։ Ո՛րպէս զհոմերոսէ առ ի բազմաց եղեւ երկբանութիւն. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ։)
Ղուկաս մի դիւահար ասէ, եւ սա երկուս. եւ ո՛չ այն երկբանութիւն ինչ ցուցանէ. (Ոսկ. մտթ. ՟Բ. 3։)
Եւ չեն այս երկբանութիւնք. (Իգն.։)
Մերթ՝ Երկխօսութիւն. խաբեբայութիւն.
Ստախօսութիւն, շոգմոգութիւն, երկբանութիւն, ատելութիւն, չարախօսութիւն. (Սկեւռ. լմբ.) (մա՛րթ է իմանալ եւ Տարաձայնութիւն)։
binomial;
— Նեւտոնի, Newton's binomial theorem.
binomial.
diphthong.
δίφθογγος diphtongus Ունօղ զկրկին ձայն ի մի վանկ յօդեալ յերկուց ձայնաւորաց, կամ ի մի եւ եթ ձայնաւոր ունակ զօրութեան կրկին տառից. զոր օրինակ ու, իբր լտ. u. աւ, իբր օ. ե՛ւ, իբր իւ, այսինքն եու. եւ ւ, իբր իւ կամ ի. ե, իբր եէ. ա՛յ, իբր աե. եւ այլն. որք ասին եւ Երկձայն.
Երկբարբառք են բունք (ըստ յն. αι, αυ, οι, ευ, ει, ου. ).. եւ բռնաբարբառք երկձայնք. եւ այլն. (Թր. քեր. զոր մեկնիչք նորա Երզն. եւ Նչ. ի հայումս դժուարին քաջ իմանալ։)
that opens on two sides or doubly, double;
— դուռն, folding-door;
— խեցեմորթ, bivalve.
δύο πτυχαῖ Որ յերկուս փեղկս բացեալ լինի.
Երկոցունց դրանց փայտս մայրս, երկբացիկս՝ մի մի դուռն, եւ ծխնիք նոցա երկբացիկք. (՟Գ. Թագ. ՟Զ. 34։)
Իբրեւ դուռն երկբացիկ. (Արշ.։)
Դռնակ մի երկբացիկ քանդակագործ. (Կաղանկտ.։)
Ի ներքոյ ըռնկացն դրանց (կողից ափոյն՝) երկբացիկ սենեկացն պարագրողաց. (Նար. խչ.։)
Եւ են պատուհանք երկբացիկք՝ երկոտասանք. (Պիտառ.։)
that has two apertures;
two edged, double-biting, two-bladed.
ԵՐԿԲԵՐԱՆ ԵՐԿԲԵՐԱՆԵԱՆ ԵՐԿԲԵՐԱՆԻ. եւ այլն. δίστομος geminum os habens, anceps Որոյ են երկու բերանք, կամ կողմանք, սայրք. երկսայրի. երկկողմանի.
Սուր երկբերան. (Լմբ. սղ.։)
(Լեզուքն) առաւել քան զամենայն սուր երկբերան. (Բրս. երրորդ.։)
Սուր երկբերանեան. (Յայտ. ՟Ա. 16։)
Ստրկօք երկբերանովք. (Խոր. ՟Գ. 28։)
Աման լուսնին երկբերանի է (իբր ընդունօղ եւ տուօղ զլոյս). (Վրդն. ծն.։)
cf. Երկբերան.
ԵՐԿԲԵՐԱՆ ԵՐԿԲԵՐԱՆԵԱՆ ԵՐԿԲԵՐԱՆԻ. եւ այլն. δίστομος geminum os habens, anceps Որոյ են երկու բերանք, կամ կողմանք, սայրք. երկսայրի. երկկողմանի.
Սուր երկբերան. (Լմբ. սղ.։)
(Լեզուքն) առաւել քան զամենայն սուր երկբերան. (Բրս. երրորդ.։)
Սուր երկբերանեան. (Յայտ. ՟Ա. 16։)
Ստրկօք երկբերանովք. (Խոր. ՟Գ. 28։)
Աման լուսնին երկբերանի է (իբր ընդունօղ եւ տուօղ զլոյս). (Վրդն. ծն.։)
cf. Երկբերան.
ԵՐԿԲԵՐԱՆ ԵՐԿԲԵՐԱՆԵԱՆ ԵՐԿԲԵՐԱՆԻ. եւ այլն. δίστομος geminum os habens, anceps Որոյ են երկու բերանք, կամ կողմանք, սայրք. երկսայրի. երկկողմանի.
Սուր երկբերան. (Լմբ. սղ.։)
(Լեզուքն) առաւել քան զամենայն սուր երկբերան. (Բրս. երրորդ.։)
Սուր երկբերանեան. (Յայտ. ՟Ա. 16։)
Ստրկօք երկբերանովք. (Խոր. ՟Գ. 28։)
Աման լուսնին երկբերանի է (իբր ընդունօղ եւ տուօղ զլոյս). (Վրդն. ծն.։)
to give, to announce good news.
Բանս աւետեաց ասել. աւետել. աւետարանել.
Յառաջագոյն զծնունդ նորա աւետաբանէ. (ՃՃ.։)
Զոր մարդարէն ի դէմս մեր աւետաբանեաց, արի՛ երուսաղէմ. (Անան. ի պետը։)
Հրեշտակապետն աւետաբանելով։ Տեսլեամբ հրեշտակի աւետաբանել (կր). (Ճ. ՟Գ.։) (Տօնակ.։)
cf. Աւետագիր.
present given to one who brings good news.
εὑαγγέλιον praemium nuncii Պարգեւ տուեալ աւետաւոր անձին.
Որում օրէն էր ինձ տալ աւետեչեայ. (՟Բ. Թագ. ՟Գ. 10։)
cf. Աւիշ.
cf. ԱՒԻՇ կամ ԱՒԻՇԿ, կամ ԱՒԻՇՏ, ԱՒԻՇՔ, կամ ԱՒԻԺՔ. ἱχώρ flumor serosus, cruor, sanies Հիւթ վիժելի ի կենդանի կամ ի մեռեալ մարմնոց եւ ի տնկոց. հոյզն պարարտ կամ իւղային անուշահոտ. եւ Շարաւ.
to run away, to vanish, to drop off.
ԱՒՈԼՈՑ ԵԼԱՆԵԼ. որ եւ ԱՒԵԼՈՑ եւ ԱՒԵԼՈՑ գրի. ἁποπηράω, τρέχω desilio, resilio, fugio, curro, celeriter abscedo Ի դուրս սարտնուլ, ընդ ոստնուլ. օձտել. ելանել տրտաքս. ի բաց վազել.
Ատեայր եւ աւոլոց ելանէր ի քարոզութենէ ճշմարտութեան. (Նախ. թղթ. պաւղ.։)
Սոսկաձ եւ աւելոց ելանէ ոգին։ Ոչ փախստի, եւ աւելոց ելանելոյ. (Ոսկ. եբր. ՟Լ՟Ա. եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։)
Աւոլոց կամ աւալոց. (Ի Հին բռ.) արտաքս, ի բաց. եւ
cf. Խարխափեմ.
cf. Ապշիմ.
յարեան ամենեքեան ափշուցեալ եւ հայէին. (Ոսկիփոր. (նոր ձ. ի նա պշուցեալ հայէին։))
Ի բարձրութենէ խոնարհեցայ, եւ ափշեցայ։ Լցան տունք ափշելոց յերկրի անիրաւութեամբ. (Սղ. ՟Ձ՟Է. 16։ ՟Հ՟Գ. 20։)
Յիմարեալ աշեալ. (Ագաթ.։)
Հիացմամբ ափշեալ ի փայլակնացայտ երեւմանէ առնն. (Փարպ.։)
Ափշիմ, թէ ո՛րպէս չյափշտակիմ. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
Առօրեայ բարութեամբ ափշեալ՝ մատնէր զվարդապետն. (Համամ առակ.։)
Ափշեալ զայն սովոր եմք կոչել, որ զկենդանութիւն ունի, եւ զգայարանքն խափանեալ ի ներգործելոյ. կամ որոյ յիմարեալ է միտքն. (Լմբ. սղ. ՟Հ՟Գ. ՟Ձ՟Է։)
Յարեան ամենեքեան ափշուցեալ.
cf. Ապշութիւն.
Թարգմանի քետացին՝ ափշութիւն. եւ առակէ ի ձեռն ափշութեանն՝ մոլութիւն եւ ազնգամութիւն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 79։)
Մոլեկան արտակացութիւն՝ ափշութիւն։ Արտակացութիւն ափշութեան. (Արիստ. որակ.։)
Յափշութենէ աշխարհիս զբօսանաց։ Ի մթագին ափշութիւն ընկենու. (Յճխ. ՟Զ. ՟Ժ՟Ը։)
Յափշութեան լեալ յանհնարին կոտորելոցն. (Տհ. կթ։)
plate, dish;
bowl;
tray.
ԱՓՍԵԱՅ մանաւանդ ԱՓՍԷ. լծ. պչ թէփսի, թէփշի. յն. լտ. ափսի՛ս, ա՛փսիս. φιάλη, ἅψις phiala, patena, apsis Տաշտ. եւ սկաւառակ. պնակ. դաշխուրան. ըստ Հին բռ. փարչ. իմա՛ որպէս ռմկ. թաս, քէասէ, թապագ, լէնկէռ, սահան
Զափսայսն (կամ զափսէսն) զարծաթիս եւ զոսկիս։ Ափսէք ոսկիք, եւ արծաթիք։ Զափսէսն եւ զտուփս. (՟Դ. Թագ. ՟Ի՟Ե. 15։ ՟Ա. Եզր. ՟Բ. 13։ Թուոց. ՟Դ. 7։)
to regret.
առաւել ռամկօրէն վարի, որպէս մջ. Աւա՜ղ. եղո՜ւկ. վա՜խ, եազըգ. պ. էֆսուս, ֆիւսուս
ԱՓՍՈՍԱՄ. cf. ԱՓՍՈՍԵՄ. գրի եւ ԱՎՍՈՍԱԼ.
Յուդայ ափսոսայր ընդ կորուստ բազում դենարին. (Գանձ.։)
Աւաղելով ավսոսան զանցեալ ժամանակն. (Ոսկիփոր.։)
cf. Ափսոսամ.
որ եւ ԱՓՍՈՍԱԼ. Աւաղել. եղուկ կարդալ. ցաւակցել, կարեկցիլ.
Աթենացիքն ափսոսէին զնա. (Վրք. դիոնես.։)
Զոր յառաջ ափսոսէին երկնաւորքն՝ փոքրիկ տեսանելով զնա. (Վրդն. երգ.։)
Ետ այնմ ափսոսեալ սրտիւ զղջանալ. (Գանձ.։)
regret, repentance, grief.
Ափսոսելն. աւազանք. կարեկցութիւն.
Զափսոսանաց բանս նուիրէ. (Գէ. ես.։)
clock;
գագացել —ի, crowing of a cock.
որ եւ լտ, կա՛լլուս. ἁλέκτωρ gallus Որձ հաւ. խօսնակ. որձակ, աքլոր .... գրի եւ ԱԳԱՂԱՂ. եւ պարզապէս Հաւ ասի.
Աքաղաղ, որ շրջի ի մէջ մարեաց սիդալով. (Առակ. լ. 31։)
Աքաղաղն որ սիգայն ի մէջ մարեաց։ Ամբարտաւանութիւն եւ ի վերայ այլոց չարեաց ձգի՝ զօրէն աքաղաղոց. (Համամ առակ.։)
Աքաղաղի (կամ աքաղաղոյ), եւ մարեաց. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
Ըստ նմանութեան աքաղաղոց ամբարձեալ զպարանոց իւրեանց ամբարտաւանութեամբ. (իսիւք։)
to kick, to kick up one's heels.
λακτίζω calcitro Աքացի հարկանել. աք ածել. կիցս ընկենուլ.
Որ խածանեն, եւ աքացեն։ Խթան զոտս աքացոզացն ծակոտէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։ եւ Ոսկ. ես.։)
Ջորի աքացող. (Մագ. ՟Ծ՟Ե։)
kicking;
— ծեծել, to kick.
λάξ extremo pede, calce, calcibus Ոտիւք, կրնկամբք.
Մակբայ քերթութեան (որակութեան). մուրացացի, ծղացի, աքացի. (Թր. քեր.։)
Ծեծէր աքացի զկողս նոցա. (Ճ. ՟Գ.։)
feet, legs.
Խթան (ընդդէմ) աքացեացն, որ ինքն ոչինչ վնասի, եւ զոտս աքացողացն ծակոտէ. (Ոսկ. ես.։)
cf. Աքացիք.
σκέλος crus, pes, femur Աք աքացանք. այսինքն ոտք կենդանոյ հանդերձ սրունիւք.
Եթէ կարասցէ թափել հովիւ ի բերանոյ առիւծու աքեացս երկուս. (Ամովս. ՟Գ. 12։)
Երկու աքեացս, գարշապարքն՝ որք ընթացան ի ծառն, եւ ելին ի դրախտէն. (Լմբ. ամովս.։)
to leap, to skip, to bounce;
cf. Աքացեմ.
ԱՔՍՈՏԵՄ որ եւ ԱՔՑՈՏԵԼ. σκευτάω, πηδάω insilio, exsiio, salio, salto , σπαράττομαι, λακτίζομαι agitor, calcibus impeto, calcitro Զաքս կամ զոտս ի վեր առնուլ ստէպ ստէպտագնապաւ իւիք. ընդոստանուլ. ի վեր վազել. օցտել. եւ Կիցս ածել, աքացել. վեր վեր ցաթկել, ոտքը կամ ոտքով թօթվել, զարնել.
Արգելու զոտս եւ զձեռս մեր, զի մի՛ աքսոտիցեն։ Բժշկք թշնամանիցին, եւ յաքսոտելոյն հարկանիցին յանզգայացելոցն հիւանդաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 18։)
Իբրեւ զայսահարս յափրին, ծռին, գելուն, աքսոտեն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
Ջորիք աքսոտելով կործանեցին զսուրբ սեղանն. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ժ՟Ե.։)
cf. Աքացեմ.
Իբր Աքացել, աքսոտել. եւ Օցտել.
Յանկարծակի աքցոտեալ թշնամւոյն՝ ցրուեաց վեր ի վայր. (Փարպ.։)
Ոչ ընդդէմ դարձաւ հօրն, եւ ոչ աքցոտեաց ի կապելն. (Ճ. ՟Թ.։)
that;
ասացի բա, I have said that;
truly, indeed, really;
hey! bah!
ԲԱ որ եւ ԲԱՅ, ԲԱՄ. Թէ. եթէ թարմատար. որ. փի, պա, պէ. Սովորաբար յարի ի բայն Ասել. իբր յունարէն. էբա՝ օդի. եւ յօդ յունարէն. τό, ὄτι, τό quod, quia զոր օրինակ.
Թշնամանեցեր զնոսա (զդիս), զի ասացեր՝ բա մարդիկ են. (Ագաթ.)
Զի մի երբէք ասիցէ, բա՝ ըստ պարտեաց մեռաւ (Քրիստոս). (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։)
Այլ զի ասէ՝ բա, եղեւ ... եղեւ առաքեալ յաստուծոյ, այսինքն բա, առաքեցաւ։ Զի ասէ, բա՝ ի կերպարանս հօր էր։ Իսկ արդ զի ասէ, բա՝ իմ եւ քո. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 84։)
Այսպէս ասէ բա՝ տէր կամարար. (Ոսկ. ես.։)
ԲԱ՛. մ. ἅν quidem, utique Արդեօք, այսինքն արդարեւ. անշուշտ. իրաւ որ, ըզորդ. կէրչէք.
Պարկեշտագոյն եւ նազելի բա երեւեցուցեալ էր ասեն զաշակերտսն Քրիստոսի, եթէ նոքա սկսեալ՝ նա դադարեալ էր։ Եթէ զայս եւս վերադրեալ էր, բազում յամառութեամբ եւ նախանձու բա շարժեալ էր զնոսա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28. 37։)
Նաեւ տէր մեր զայս ասաց, դժուարին բա մտանել, ոչ եթէ՝ ոչ գոյ հնար. (Եփր. համաբ.։)
ԲԱ՜ մջ. իբր Բաբէ.
Այսօր եղիցես, ասէ, յագին դրախտին. բա՜ զի՞նչ ասիցես արդեօք. ի խաչ ելեալ եւ բեւեռեալ ես, եւ զդրախտի՞ն խոստանաս. (Ոսկ. ի խաչել.։)
pulsation, palpitation, irregular beating of the heart.
Բաբախմամբ կրծից. (Մխ. աղօթ.։)
Ի վերայ դեղման տեղալով՝ ոչ լինին ձայնք բարբառոյ, եւ ոչ բաբախմունք ճայթմանց, եւ ոչ թնդիւնք դղրդմանց. (Եղիշ. խաչել.։)
ԲԱԲԱԽԻՒՆ ԲԱԲԱԽՈՒՄՆ. Ստէպ բաղխումն. ընհարումն. հնչիւն բախման. զարնըւածք, զարնելու ձան. վուրուշ, վուրուլուշ, զարպ.
Դղրդումն, որոտ, բաբախիւն. (Երզն. քեր.։)
Յօդաւոր ձայն ասի մերս սակս տառիցն զանազանութեան, եւ բաբախման եւ երիւրման ի գոչման ձայնին մերոյ. (Երզն. քեր.։)
cf. Բաբախիւն.
Առաջինն ի բաղաձայն տառս՝ որք կարօտին ձայնակցութեան միոյ ի ձայնաւորաց առ ի յօդել զհնչիւն. եւ ի բաղաձայնս անդ կոչի անձայն, զի պարզ շրթամբք կազմի՝ որք իսկոյն փակին, եւ հեղձուցանեն զկարծեցեալ ձայնն։
Բ. Ըստ հագագին է միջակ ընդ մ, պ, եւ փ. թաւ քան զմ, եւ պ, եւ նուրբ քան զփ։
Բ. Լծորդ է ընդ շրթնաձայնս պ, վ, կամ ւ, եւ փ. զոր օրինակ ամբարիշտ, ամպարիշտ. ամպ, ամբ. ըմպել, ըմբել. զամպար, ղամբար. սմբատ, սմպատ. եւղամպէոս, եւղամբէոս. (որք են առ հասարակ զկնի մ տառի), եւ բասիլ, վասիլ, դարբնի, դափնի. դլբին, դլփին. բաղառութիւն, փաղառութիւն։
Բ. Նոյնպէս եւ ի տառադարձութեան յայլոց լեզուաց ի մերս՝ դնի ի մեզ բ, կամ վ, կամ ւ, ուր առ նոսա է պ, կամ վ. զոր օրինակ պետրոս, աբգար, բէլ, բարսեղ կամ բարսիլիոս, կամ վասիլ. բիւզանդիոն, բեկտոր, սեղբեստրոս, բեկար, եւ այլն. ի յույն եւ ի լատին ասի բէդռոս, բեդռուս. ավկարոս, ապկարուս. վասիլիոս, պազիլիուս. վիզանդիոն, պիզանցիում. վիգդօռ. սիլվէսդէռ կամ սիլուէսդռօս, վիդարիուս. եւ այլն. որպէս եւ պարսկերէն. բէրէսդ, ի հայերէն լինի պարիշտ, կամ պաշտ։
Բ. Անուն գրոյս Բեն, ուր նմանաձայնն առ այլս ասի բէ, կամ բի, կամ փէ. իսկ երկրորդ տառ այլոց է պէ, պէթ, վիթա։ Եւ են միջակքն, բենն ի մէջ մենի, պէի, եւ փիւրի. Թր. քեր.։ Բենն, բնութիւն բանի ի քեզ բղխէ, զկաթն իմասից արբուցանէ. ձեւովն իւրով վարդապետէ, ըզխոնարհիլն որդւոյ պատմէ։ Բենըն՝ բանից, ասէ, չարաց, սանձեա զլեզուդ վասն ընկերաց. նաեւ ի բան բամբասանաց դիր պահապան քոյոց շրթանց. Շ. այբուբ.։
Բ. Թարմատար՝ ընդ մէջ մտանէ քանի մի բառից՝ իբր ի զարդ, կամ ի նշանակ ուժգնութեան. զոր օրինակ արմաւ, ամբրաւ. թմրիլ, թմբրիլ. զմրիլ, զմբրիլ։
Բ. Կազմէ երբեմն զհոլով գործիական. զոր օրինակ հուր, հուրբ, կամ հրով. ջուր, ջուրբ, կամ ջրով. հայր, հարբ, հարբք. տարր, տարերբ. աստղ, աստեղբ. հիմն, հիմամբ. գառն, գառամբ. եւ այլն. զի եւ լծորդք տառիս՝ այսինքն են ւ, եւ վ, կազմեն զգործիական. զոր օրինա քաղաքաւ, մարդով եւ այլն։
Բ. Ի սկիզբն այլոց բառից՝ վերածէ զնոսա յայլ իմն առումն նշանակութեան. զոր օրինակ. ոլոր, բոլոր. ողջ, ամբողջ, ուղխ, բուղխ. ողոք, բողոք. ուտ, բուտ. արի, բարի. ողջախոհ, բողջախոհ։
Բ. ՟բ. որպէս նշանակ թուոյ՝ է Երկու, կամ երկրորդ. որպէս եւ Երկոտասանն անխտիր գրի բժ., ժբ. եւ այլն։
ԲԱԲԱԽԻՒՆ ԲԱԲԱԽՈՒՄՆ. Ստէպ բաղխումն. ընհարումն. հնչիւն բախման. զարնըւածք, զարնելու ձան. վուրուշ, վուրուլուշ, զարպ.
Դղրդումն, որոտ, բաբախիւն. (Երզն. քեր.։)
Բաբախմամբ կրծից. (Մխ. աղօթ.։)
Ի վերայ դեղման տեղալով՝ ոչ լինին ձայնք բարբառոյ, եւ ոչ բաբախմունք ճայթմանց, եւ ոչ թնդիւնք դղրդմանց. (Եղիշ. խաչել.։)
Յօդաւոր ձայն ասի մերս սակս տառիցն զանազանութեան, եւ բաբախման եւ երիւրման ի գոչման ձայնին մերոյ. (Երզն. քեր.։)
Babylonian
βαβυλωνικός babylonicus Այն՝ որ հայի յերկիրն կամ յազգն բաբելացւոց.
Որպէս առակ պատկերի աստեղն ռեփանայ բաբելականի. (Նար. ՟Ի։)
cf. Բաբելական.
βαβυλώνιος babylonius Բնակիչ կամ յազգէ բաբելովնի, կամ աշխարհին քաղդեացւոց. պաղտատլը, պապէլլի.
Աշխարհ, կամ արքայ բաբելացւոց (յն. լտ. բաբելովնի). (Դան. ա. 1։ գ. 1։ եւ ժդ. 2 եւ այլն։ Գերութիւն բաբելացւոց. Մտթ. ՟Ա. 11։)
Մի եւ նոյն բաբելոնի հնոցն՝ եւ բաբելացի անօրինացն բոցանայր. (Փարպ.։)
Որպէս Բաբելական. կամ ըստ օրինի երկրին բաբելոնի. պաղտատի.
Ունէր ի ձեռին փոքրիկ ցուպ բաբեզացի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է։)
Եթէ իցէ անդ բաբեղացի ոմն հուր, քոյոցն մի կարասցէ վնասել. (Սարկ. հանգ.։)
admirable, surprising, astonishing.
Բա՛բէ, զմեծն եւ զկարեւորն ի վերջէ եդ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ղ։)
Բա՛բէ ասելոյ արժանի. զարմանալի. հրաշալի.
Նոյն է եւ լտ. յն. βαβαί papae Ո՜. ո՜վ. ա՛յ, պա՛պէ. նշանակ զարմանաց.
Բա՛բէ, ո՞րպիսի բարութեամբ լի է ողջոյնս այս։ Բա՛բէ, տե՛ս զմեծազօր տէրութիւնն։ Բա՛բէ, որպիսի ինչ զօրութիւն նորա է՝ որ պատուիրէրն, եւ որպիսի հնազանդութիւն նոցա՝ որք լսէին։ Բա՛բէ, ո՞րչափ իմաստութիւն էր կնոջն այնմիկ (սամարացւոյ)։ Բա՛բէ Աստուծոյ մարդասիրութեանն, եւ մինչեւ յո՞ր վայր խոնարհեցաւ։ (Ոսկ. հռ.։ Ոսկ. ես.։ Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
Ո՛վ խաչ բաբէական ... Վերակացու, նորոգիչ, եւ բաբէական. (Եպիփ. խչ.։) (իբր βαβαῖος որ է անսովոր ի յն. թերեւս բնագիրն իցէ βέβαιος , այսինքն հաստատուն. ամրութիւն)։
altar of an idol;
idol, statue of a false god;
altar;
temple.
βωμός ara, altare եբր. պամա. յորմէ՝ Բամա (գաբաւոնի). βαμά (լծ. հյ. բեմ) Սեղան զոհից, մանաւանդ՝ հեթանոսաց. զոհարան՝ ցած, կամ բարձր, (ուստի եւ Բարձունք) կանգնեալ ի քարանց, յորոյ վերայ լինէր սովորաբար առ հեթանոսս եւ պատկեր կռոց. կուռքի սեղան.
Սեղան եւ բագին նոյն իսկ է. (Մխ. երեմ.։)
Շինեա՛ ինձ աստ եօթն բագին.Եհան զուարակ եւ խոյ ի բագինն։ Զբագինս նոցա կործանեսջիք, եւ զարձանս նոցա փշրեսջիք։ Շինեցին բագին տափեթայ։ Շինեցին բագինս բահաղու։ Բագինք նոցա հրով այրեսցին։ Զոհս ի բագինս բագինս մատուցանէին։ Անդէն սատակեաց առաջի բագնին։ Գտին բագին մի, յորում գրեալ էր՝ Անծանօթի Աստուծոյ եւ այլն։
Եկն մարգարէն, զբագին ընդ մէջ հերձոյր. (Ոսկ. ես.։)
Զդուրս տաճարաց կռոցն փակեցին. եւ որ ի վերայ բագնին եւ սեանն կային պատկերքն, ծածկեալ պատեցին զնոսա եղեգամբք. (Խոր. ՟Բ. 30։)
Յեօթն բագինս մեհենիցն։ Բագին Անահտական պատկերին, կամ դիցն Արամազդայ. (Ագաթ.։)
Այրեցին եւ զծնունդս իւրեանց ի վերայ բագնեաց առաջի դիւաց. (Իգն.։)
Պատարագարան կամ սեղան ընծայարան, ո՛չ ի բլուր բագնեաց։ Բագնեաց կործանիչ. (Նար. խչ.։ Շար.։)
Յանդիման կացեալ բագնից եւ տաճարաց։ Կալով ոչ հեռագոյն ի բագնիցն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
ԲԱԳԻՆ. որպէս Սեղան զոհից եւ ողջակիզաց ճշմարտին Աստուծոյ. θυσιαστήριον որ եւ ԶԵՆԱՐԱՆ, ՍԵՂԱՆ. βωμός altare, ara եբր. միզպէախ
Հայրն ժողովէր քարինս, զի շինեսցէ բագին (զոհել զԻսահակ). զոր դին դնէ ի վերայ բագնին։ Այն՝ որ զենու զոհս, բաժանելով՝ զարիւնն ընդ բագնովն հեղու, եւ զմիսն ի տուն տանի։ Ընդէ՞ր սեղան կոչէ զբագինն։ Յաղագս բագնին իրաց։ Ճշմարիտ Աստուծոյ բագին է, որ երախտաւոր են Աստուծոյ ոգիք։ Միայն այս բագին ոչ ծախէ զենլիս, այլ պահէ. (Փիլ. ստէպ։)
Իսահակ ի վերայ բագնին։ Բագինն էր տեղին Գողգոթայ. (Եփր. վաշխ.։)
Խոնարհութիւն՝ բագին ( βωμός , ara ) ոսկեղէն, եւ սեղան ( θυσιαστήριον , altare ) հոգեւոր, զենումն Աստուծոյ ասէ՝ հոգի բեկեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22։)
Ըստ օրինացն՝ անարատք ի կենդանեացն ի բագինսն ելանէին Աստուծոյ նուէր. (Մխ. դտ.։)
ԲԱԳԻՆ. որպէս Մեհեան, տաճար կռոց. կռատուն. εἱδωλεῖον delubrum
Զի եթէ ի բագինս կռոց չէ՛ մարթ քեզ մտանել, ո՞րչափ եւս առաւել ի տօնսն սատանայականս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)
Տապալեսցեն զշինուածս բագնացն։ Ոչ կարացինզդուրս բագնացն գտանել, թէ ի ներքս մտանիցեն. (Ագաթ.։)
Զդագոնականն ընդ յատակս բագնին տապալեալ ցրուէր զկուռս.
Այս յարկ չքնաղ ... ո՛չ կռապաշտութեանն կապաւ բագին, այլ՝ տէրունի բարերարութեանն պարգեւարան. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Ի գիրս մոլութեանց. պիտակաբար դնի ԲԱԳԻՆ փոխանակ Արձանի մարդոյ.
Դարձաւ ի բագին աղի։ Բագինն երեւի մարդ գոլ, եւ ոչ է.եւ այլն։
collective.
ԲԱԳՁԱՁԱԿԱՆ կամ ԲԱԿՁԱՁԱԿԱՆ. Պարունակական. բովանդակիչ. բոլորական. հանրական. եւ Հաւաքական. կամ ըստ Հին բռ. Շրջաբերական. որ շուրջ առնու. περιληπτικός comprehensivus, συλληπτικός collectivus
Բակձաձական իմն ձայնիվ զամենայն միանգամայն առ հասարակ առեալ. (Նիւս. կազմ.։)
Աստուած բագձաձական գիտութեամբն գիտելով զկամս նոցա՝ յայն հաստատեաց. (Քեր. քերթ.։)
Իսկ բագձաձականն՝ պարագայ շրջաւորութեամբն ներփակ առեալ ըստ իրին. (Անան. եկեղ։)
Բաժանական է միշտ իւրաքանչիւրն, եւ բագձաձական եւ եզարար՝ հասարակն. (Պորփ.։)
Բակձաձական (անուն) է, որ եզական թուով բազում՝ ինչ ցուցանէ. ո՛րգոն, տոհմ, պար, ամբոխ, հոյլ. (Թր. քեր.։)
Բագձաձական լսի բացառականն, որ եզական թուով եւ միաւոր անուամբ զբազումս նշանակէ. որպէս Տոհմ, պար, հոյլ, ջոկ, գրոհ, գեհ, անդեայ, պառակ, երամ, կոյտ, գումար, խումբ. (Երզն. քեր.։)
to amass, to gather, to collect.
ԲԱԳՁԱՁԵՄ կամ ԲԱԿՁԱՁԵՄ. περιλαμβάνω, ἑμπεριλαμβάνω completor, comprehendo Բովանդակել. բոլորել. պարփակել. պարագրել. ամփոփել. հաւաքել։
Յօրինէ կարգս վայելուչս եւ իւրում եւս պաղատանն, որ զի՛նչ օրէն է թագաւորութեան, եւ որ պիտակ է թագաւորութեան, եւ որ բագձաձէ զթագաւորութիւն։ Հաւանեցուցանէր զբագձաձել (կամ եալ) դրացիս իւր։ Իբրեւ զպարիսպ շուրջանակի զնոքօք վաղակաւոր դահիճքն բագձաձեալ։ (Յհ. կթ.։)
Զիւր հօտսն առ ինքն բագձաձեալ՝ դարմանէ. (Տօնակ.։)
Ոչ բագձաձին (տեղեաւ) անմարմինքն։ Ո՛չ տեղական իմն պարագրութեամբ բագձաձել զանմարմին բնութիւնն։ Ամենայն մարդկութիւն յառաջնումն կազմածին (այսինքն յԱդամ) բակձաձեալ է. (Նիւս. կազմ.։)
collection.
Բովանդակումն. հաւաքումն. մթերումն.
Գեր քան զամենեցուն ընդարձակել զսիրտ ի բագձաձումն (կամ ի բագձածումն) հանճարոյ. (Սկեւռ. լմբ.։)
in the shape of idolatrous temples.
Որ ինչ ունի զձեւ բագնի. նման մեհենի.
Կանգնելով փոխանակ բագնաձեւ պղծալից յարկացն զտաճար փառաց. (Արծր. ՟Ե. 8։)
keeper of the temple;
priest of the idol;
pontiff of the heathens.
Պետ բագնեաց. մեհենապետ քուրմ. քրմապետ. կռքի քահանայ.
Եւ մարդասիրեալ բագնապետին՝ հրամայէր ապրեցուցանել (զմանուկն ածեալ ի զոհ). (Մագ. ՟Լ՟Ե։)
falcon;
merlin;
gerfalcon;
hawk.
ԲԱԶԱՅ ԲԱԶԷ. ἰέραξ accipiter Թռչուն գիշատիչ եւ որսորդ մագլաւոր՝ խայտափետուր, զոր եւ վարժեն յորսորդութիւն թռչնոց. տօղան, շահին, աթմաճա, պազ, պազէ, շագըր, ավ գուշու.
Արծուի, եւ պասկուճ ... եւ բազէ, եւ որ ինչ նման իցէ նմա. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 16։)
Եթէ ի քումմէ՞ իմաստութենէ եկաց բազէ տարածեալ զթեւս՝ անշարժ դիտել ընդ հարաւ. (Յոբ. ՟Լ՟Թ։)
Զայլեւայլ սերս ի թռչնոցն որսացեալ բազայիւք։ (Փարպ.։)
Որ ի թրակէն են բազէք ... Բազէիցն գեր ի վերոյ նոցա երեւեցելոց. (Փիլ. լիւս.։)
Մի կաքաւոյն պատահէ զերծանիլ ի բազայէ, եւ զմիւսն ըմբռնէ։ Յանկարծակի յափշտակեցան՝ որպէս կաքաւ ի բազայէ, կամ որպէս գառն ի գայլոյ. (Լմբ. ժղ.։ Ոսկիփոր.։)
that fowls with, carries or has a falcon, falconer.
ԲԱԶԷԱԿԱԼ ԲԱԶԷԿԻՐ. Որ կալեալ ունի, կամ կրէ տանի յորսս զբազէ ի վերայ բազկի կամ ուսոց.
Ասեմ եւ զհաւնունիսդ՝ բազէակիրս եւ բազէակալս՝ յաղագս ի մայրիս բնակելոյ. (Խոր. ՟Բ. 7։)
Արծուէկիրս եւ բազէկիրս. (Յհ. կթ.։)
helper, coadjutor.
Բազկակից եղբայրս մեր Տրդատ. ասէ Կոստանդիանոս. (Ագաթ.։)
Զանշունչ տարերս առնուն բազկակից եւ ջատագով հաւատոցն. (Լմբ. ատ.։)
that stretches out the arm;
received with open arms.
Իւրաստեղծն հօտից տածօղ (հովիւն քաջ), բազկաձիգ՝ գառանցն ժողովօղ. (Նար. խչ.։)
that puts forth branches, ramous (tree), branchy.
Ստածեալ, այսինքն սնեալ բազկօք. որպիսի է ընտանի ծառ՝ ի ձեռաց մարդկան դարմանեալ. եւ կամ ծառ՝ որոյ բազուկք, այսինքն ոստք են ստածեալք, աճեցունք.
Տնկեաց ծառս ... մարդադարմանս, բազկաստածուս, աճիւնաճիւղս. (Նար. խչ.։)
with the arms.
Բազկաւ, բազկօք կամ արմկամբք. արմկցի. ծղացի. թեւովը.
Բռնցի, կամ բազկացի հարկանել. (Քեր. երզն. եւ Նչ.։)
to divide into several branches;
to out, to cut off;
to abridge, to resume in a few words.
Որպէս թէ Բազկատել, ծայրատել. որպէս Կարճել ի կենաց.
Մեծամեծս փքայր ... հարկանել, խորտակել, բազկել (կամ բաղկել, կամ բաղխել), եւ ի միջոյ ի բաց կորուսանել. (Յհ. կթ.։)
Զեղչելն եւ զբազկելն եւ զկարճառօտ բանն ի համառօտն կացուցանել՝ զայն մեք ոչ դանդաղեցաք. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 29։)
verbose;
talker.
πολυλόγος multiloquus Որպէս Շատախօս, կամ երկարաբան. սատըզրուց
Բազմաբանն պարտաւորի. (Լմբ. ժղ.։)
ԲԱԶՄԱԲԱՆ. որպէս Առատաբան. ճոխ ի բանս. յորդառատ եւ բազմապատիկ բանիւ. յաճախապատում.
Զքաղաքս մեր (զԱթէնս) ամենեքեան ելլենացիքն կարծեն իբրու բանասէր եւ բազմաբան գոլ. (Պղատ. օրին. ՟Ա։ Զերկայնն եւ բազմաբանն (ի ճառից) ի գովութիւն առնուն. Սարգ. նախերգ.։)
Բազմաբան վարդապետութեամբն ծնաւ զբազումս։ Բազմաբան վարդապետութեամբ (Գրիգորի) լուսաւորեալս. (Վրդն. լս.։ Երզն. լս.։)
Բազում բանից կարօտ.
Ե՛ւ բազմաբան է բարի պատճառն ամենայնի, ե՛ւ սակաւաբառ, համանդամայն եւ անբան (այսինքն անճառելի). (Դիոն. ածայ. ՟Ա։)
to talk much, to be verbose.
Բազումս խօսել. երկարաբանել. երկան խօսիլ .... Ոչինչ է պիտոյ բազմաբանել առաջի քո. (Փարպ.։)
Զոր մեք ոչ համարձակեցաք երեքկնել, կամ բազմաբանել. (Վրդն. պտմ.։)
Բռնաւորն ասէ ցՍարգիս, մի՛ բազմաբաներ, այլ երկի՛ր, եւ զոհեա՛ աստուածոցն. (Ճ. ՟Ժ.։)
redundancy of words, verbosity, polylogy.
πολυλογία multiloquium, loquacitas Շատախօսութիւն. երկար զրոյցք. բան բազում.
Զի մի՛ բազմաբանութեամբ զերագալուր ձեր միտս ձանձրացուցից. (Փարպ.։)
Ինքնաշարժ ես ի բազմաբանութիւն. (Շ. թղթ.։)
Բազմամտութեամբ մանաւանդ՝ քան եթէ բազմաբանութեամբ կրթեալ. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
Ի բազմաբանութենէ հեռանալ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Եւ թէ ջանամք, բազմաբանութեան կարօտիմք. (Լմբ. պտրգ.։)
that distributes, gives much;
that is given abundantly, abundant;
polynomial.
πολυμερής multis partibus constans, multiplex Ի բազումս բաշխեալ կամ բաշխելի. առատապէս ծաւալեալ. բազմաբաժին. բազմամասնեայ. բազմապատիկ. բազմօրինակ.
Գոյ ի նմա հոգի մտաւոր, սուրբ, միածին, բազմաբաշխ ... բարերար, մարդասէր. (Իմ. ՟Է. 22։)
Վայելչութիւնք մարդկայինք, եւ կենցաղոյս օգուտք՝ բազմաբաշխ եւ յոքնօրինակք. (Սարկ. քհ.։)
Զմեծ հայրապետն Գէորգ ի կապարանէն բազմաբաշխ գանձիւք տայր արձակել. (Կաղանկտ.։)
Յուղարկեցաւք յարքայէ բազմաբաշխ եւ երեւելի ընծայիւք։ Բազմաբաշխ ձեռաց ձրիւք, եւ սիրալիր սրտիւք ընկալեալ (զնա). (Յհ. կթ.։)
abundance of words.
Մանուածով բազմաբառութեամբ զնոյն թագուցանէ. (Լմբ. պտրգ.։)
very fertile, very abundant, fruitful.
Իբր Բազմաբեղուն, վարի յոտանաւորս.
Սակայն սա մայր է բազմաբեղ, կազմէ պըտուղ քաղցր եւ համեղ. (Կրպտ. ոտ.)
բազմաբեղ. Անուն խազիս իրիք։ (Ոսկիփոր.։)
cf. Բազմաբեղ.
πολύκαρπος, εὕφορος, πολύχοος fertilis, ferax, abundans, copiosus Բեղնաւոր յոյժ. բերրի. բազմապտուղ. բերքը՝ պտուղը շատ.
Զանդս եւ զայգիս երկրագործաց բազմաբեղունս արասցէ. (Տօնակ.։)
Զի մինչ գարուն հոգւոյն հասեալ, բազմաբեղուն պտղաբերեալ. (Շ. վիպ.։)
Եւ Բազմածին, իրօք կամ նմանութեամբ. զաւակը շատ.
Բազմաբեղուն զաւակասերութիւն. (Պիտ.։)
Բազմաբեղուն է չարութիւն, վասն որոյ եւ բազմաց է ծանօթ։ Սակաւաւոր է բարին, իսկ չարն բազմաբեղուն։ Իմաստունն անսերմն է եւ անպտուղ ի յատկական սերմանէ, եւ բազմաբեղուն եւ բազմասերմ ի սկզբնականէն. (Փիլ.։)
Կարօղ ես յամենայնի թողուլ զմեղանս բազմաբեղունս. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
Կաշկանդեալ բազմաբեղուն յօդիւք։ Ի բազմաբեղուն կարասեաց մերոց։ Բազմաբեղուն հնարիւք. (Մագ. ՟Ի՟Ե. Լ. ՟Ձ՟Ա։)
that has many stains.
Ունօղ բիծ բազում հոգեպէս՝ որպէս Բազմամեղ. եւ մարմնապէս՝ որպէս խայտաբղէտ, նկարէն.
Ա՛նձն իմ մեղաւոր՝ բազմաբիծ։ Դարձո՛ զբազմաբիծս յանբծութիւն։ Նար. (՟Ը. ՟Կ՟Գ։)
very populous.
Ի բազմաց բնակեալ. ուր բազում են բնակիչք. մարդաշատ. բնակիչը շատ, շէ՛ն.
Շինել քաղաքս բազմաբնակս. (Խոր. ՟Բ. 7։)
Երագեալ ի բուն բնակութիւն բազմաբնակ քաղաքին՝ սքանչելւոյն Կոստանդնուպօլսի. (Նար. խչ.։)
that flows abundantly.
ԲԱԶՄԱԲՈՒԽ կամ ԲԱԶՄԱԲՈՒՂԽ. Յորդաբուղխ. առատապէս բղխեալ.
Աղբիւր մի բազմաբուղխ ցամաքեցաւ. (Յհ. կթ.։)
Բանս արագաշարժս եւ բազմաբուխս (կամ բազմաբուղխս). (Երզն. լս.։)
debauch, debauchery;
excess;
յաղակատանս հասանել, to fall into debauchery.
(լծ. Աղճատանք. Աղ, եւ կատակ) Զեղխութիւն. ցոփութիւն. շռայլութիւն. կերխում, հագուիլ սգուիլը. սէֆիլիք.
Զազնուականի ուրուք զորդի յաղակատանս հասեալ տեսանիցէ ոք, եւ ասիցէ, թէ կորուսանելոց է զինչս հայրենիս. (Եզնիկ.։)
the action of tanning;
յաղաղգնել, to tan.
Աղիւ յաղելն. սէփ. ուստի՝ ՅԱՂԱՂ ԴՆԵԼ՝ է աղաղել, այս ինքն աղել զմորթ յարդիւ կամ թեփով առ ի կակղել. սեփլէմէք.
Հանիցեն զմորթն, եւ յայլ աման յաղաղ դիցեն. (Կանոն.։)