intention, design, counsel;
destination, end, regard, look.
Եւ զի՞նչ դիտաւորութիւն մտաց նոցա. (Լմբ. եւ այլն։)
σκόπησις, σκοπή speculatio, contemplatio, σκοπιά specula եւ σκοπός scopus, propositum, intentio, intentum Դիտողութիւն. տեսողութիւն. նկատողութիւն մտաց. հայեցուած. ակնարկութիւն. միտք. նպատակ. դիտումն ի վախճան. խորհուրդ.
Դիտեա՛ զդիտաւորութիւն քո (որպէս դէտ). (Ես. ՟Ի՟Ա. 4։)
Անգեղց ի հեռաստանէ զգիշոյ ականելոյ դիտաւորութեան. (Եզնիկ.։)
Աչք զբարձրգոյն դիտաւորութիւնն ըմբռնեցին. (Բրս. հայեաց.։)
Ի զգալի դիտաւորութեան գրաւորական քում նամակի՝ ընդ ծնեալս բանի տեսի եւ զհայրդ բանիս. (Շ. թղթ.։)
Զգուշական կենցաղ՝ մի դիտաւորութիւն ունի՝ զոգւոցն փրկութիւն. (Բրս. ճգն.։)
Երկոցունց մարգարէութեանց մի եւ նոյն դիտաւորութիւն է. (Եզնիկ.։)
Իմաստասիրութիւն դիտաւորութիւն ունի զհոգիս մարդկան զարդարել. (Սահմ. ՟Ժ՟Ե։)
Աստուծոյ դիտաւորութիւնն, զի զամենեսան կեցուցանէ. (Սեբեր. ՟Գ։)
Կամացն աստուծոյ մի է դիտաւորութիւն՝ փրկութիւն մարդկան։ Ըստ դիտաւորութեան բարձրութեան որմոցն՝ այնպէս ի հիմն զմեծամեծ քարինսն թաւալեցուցանեն. (Սարգ.։)
Մերթ որպէս Դիտողութիւն առաջնորդական. դիտապետութիւն. տեսչութիւն. անտեսութիւն.
Դիտաւորութիւն այցելութեան. (Բուզ. ՟Գ. 14։)
Զդիտաւորութեան գործ՝ նոցա հաւատացեալ է եպիսկոպոսին. (Կանոն.։)
Զքահանայապետական դիտաւորութիւն ի գործ արկանել. (Շ. ընդհանր.։)
Ընկալցի զդա մաքուր ձեր դիտաւորութիւնդ. (Ճ. ՟Ա.։)
position, situation, posture;
state, place, figure, seat;
system;
theme;
application;
tomb, sepulchre;
— օճառի, bar, stick of soap;
— գրոց;
size of a book;
— եւ տար առնեմ, to scatter, to disperse.
θέσις positio, positura, situs Դնելն, եւ դնիլն. դրութիւն. դնելը, դրուիլը.
Դիր ի դրախտին։ Դիր անուանց։ Անուանցն դրոյ։ Դիր ադոնի։ Դիրք կարգի, համբարոյ, եւ այլն. (Փիլ.։)
Զըստ տեղւոյն դրին։ Ըստ միմեանց վերայ դրոյն. (Նիւս. կազմ.։)
Սպեղանեաց դիրք (կամ սպեղանիք. կամ սպեղանեացդ իրք). (Իմ. ՟Ժ՟Զ. 12։)
Դիրք կերակրոց առընթերակաց գերեզմանի. (Սիր. ՟Լ. 18։)
ԴԻՐ. Կերպ եւ ձեւ դրութեան. նիստ. կարգ. կերպարան, եւ այլն.
Դիրք աստեղաց. (Իմ. ՟Է. 19. 29։)
Բարւոք է եւ դիրն։ Դիր սեան (կամ խարիսխն)։ Յաղագս ոգւոց դրից (այսինքն բարեկարգութեան). (Փիլ.։)
Հիւսիսային կողմանն դիր։ Այսպիսի գեղեցկութեան դիր. (Խոր. ՟Բ. 39։)
Զկարգ եւ զդիր աւուրցն կանոնաց. (Յհ. իմ. ատ.։)
Գլուխ՝ առաջին է մարմնոյ՝ ո՛չ դրիւն միայն, այլեւ զգայնովք. (Կիւրղ. ծն.։)
Հեռի է սա ի սրտէն ըստ դրին. (Նիւս. կազմ.։)
Դիր եւ չափ քաղաքի. (Լմբ. սղ.։)
Ծանեաւ ի դիր պատկերին եւ ի նշանացն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
ԴԻՐ. որպէս Բնաբան.
Տե՛ս զդիր բանին, թէ զիա՛րդ կամ ուստի սկսանի. (Ոսկ. գծ.։)
ԴԻՐ. Այն՝ որ չէ բնական, այլ դրական. ո՛չ ի բնութենէ, այլ յետոյ եդեալ.
Դրիւ օրէնքս ոչ ընդդէմ են բնական իմաստութեան. (Շիր.։)
Պիտակաբար եւ դրիւ, եւ ոչ բնութեամբ։ Ծառդ անուն դիր է, իսկ փայտն բնութեամբ։ Անուն. եւ է սա դիր, եւ ոչ եթէ բնութեամբ, որպէս ասէ զոր ինչ եդ անուանս՝ այն անուն է նորա. (Վանակ. յոբ. եւ Վանակ. յուրախացիրն.։)
ԴԻՐ. Գերեզման. շիրիմ. տապան սրբազան.
Մօտ առ դիրս սուրբ առաքելոյն։ Ի դիրս սրբոցն թաղել. (Խոր. ՟Բ. 71։ ՟Գ. 27։)
Զդիր երանելւոյն կազմեալ։ Ի դիրս հարցն հանգուսցէ զոսկերս ձեր. (Փարպ.։)
Եդին ի դիր հանգստեան. (Շար.։)
Ի դիրս քրիստոնէից մի՛ թաղեսցին. (Կանոն.։)
Յորում էր դիր մի մարմարիոն. (Հ=Յ. սեպտ. ՟Լ.։)
Ցուցին զտեղին՝ ըզդիր տապանին. (Գանձ.։)
Դիրք (յն. արկղ θήκη ) ընդ երկրաւ՝ գործեալ կամարատեսակ քար երկարաձիգ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
ԴԻՐ. Չափ, կամ գաղափար. կաղպար.
Յամէն շաբաթ դիր մի սապոնով լուսանալ (զխոզսն). (Մաղաք. աբ.։)
ԴԻՐ ասի յառոգանութեան եւ ի գրչութեան հատուած բանի, ուր զկայ առնու ձայնն փոքր մի, կամ նշանակ նորա բութն, եւ կէտն, եւ այլն.
Ճանաչէ զքաշս եւ զոյժ, զզարկ, եւ զդիր, զստոր եւ զկիսաստոր. (Արիստակ. գրչ.)
ԴԻՐ ԵՒ ՏԱՐ ԱՌՆԵԼ. (իբր ռմկ. դարումար ընել ). Ցիրեւցան կացուցանել. վանել.
Դիր եւ տար արարեալ դարձուցանէին ի փախուստ. (Փարպ.։)
cf. Մրուր.
• «մրուր», ունին միայն ՀՀԲ, ՋԲ և ՓԲ, յիշում է Բառ. երեմ. էջ 217՝ մրուր բա-ռի բացատրութեան մէջ. աւելի հնից գտնում եմ՝ ղուրտ Հայել. էջ 20, տուրտին Վստկ. 16, 19, 29, 30, 44, դրտին Ադամ. 115, 137, 207, 265։-Նըրայր, Բառ. ֆրանս. (տե՛ս lie ռա-ռի տակ) յիշում է դրուրտ և դուրտին ձևերը. արդի արևմտեան գրականում ընդունուած է ղիրտ ձևով։
• -Պոս. [arabic word] durd, տաճկական աբտասա-նութեամբ durd «մրուր», որից փոխառեալ ևն նաև արաբ. [arabic word] durdī, թրք. [arabic word] tortə, tortu «մրուր, դիրտ», վրաց. დურდო դուրդո «ջրի երեսի կեղտը», ն. ասոր. durt' «դիրտ. մրուր», արևել. թրք. [arabic word] torta «հալած կարագի տակուցքը», քրդ. torte «դիրտ»։-Հիւբշ. 264։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ԳԴ. նոյնը նաև Böttch. Arica, 75, 239, Müller, SWAW, 42, 250։ -Müller, Kuhns und Schleich. Btrg. 5, 383 կցում է ծիրտ բառին։
• ԳՒՌ.-Մշ. դուրդ, Երև. դուռդ, Ղրբ. դիւոդ, Ագլ. դըռդ, դըռդի՛ (-պրս. [arabic word] durdī ձևից), Ջղ. դիրղ. նոր բառ է ղիրղահամ։
deification, apotheosis.
consecrated (to idols), holy.
cf. Դիցապաշտ.
Ունօղ զկրօնս դից. կռապարիշտ. կռապաշտական.
Զամենայն պատկերս դիցակրօն մոլորութեանցն. (Անան. եկեղ։)
cf. Կռամոլ.
Հարեալ ի սէր դից. կռամոլ.
Դիցասէր կամաց ձերոց. (Եւս. պտմ. ՟Թ. 7։)
diabolically.
Իբրեւ զդեւ. որպէս զսատանայ.
Դիւաբար արեգական կաքաւիցէք. (Եղիշ. ՟Գ։)
Դիւաբար ի մեղսն հաստատեալ կայ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ե։)
that has a communication with the devil.
Հաղորդ դիւաց.
Արծաթսիրութիւնն մորոս եւ անմիտ գործէ, նա՛ եւ չար քան զշունս, եւ դիւահաղորդս. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 11։)
demoniac;
tormented, possessed.
δαιμονιζόμενος, δαιμονισθείς daemoniacus;
a daemonio obsessus, vexatus Հարեալ ի դիւէ. այսակիր. դիւալլուկ. ... Տե՛ս (Մտթ. ՟Դ. 24։ ՟Ը. 28. 33։ Մարկ. ՟Ե. 18։ Ղկ. ՟Ը. 36։)
Դիւահար այլակերպութիւն, (Ճ. ՟Ա.) իմա՛, կերպարանափոխութիւն արարեալ ի դիւէ։
to be possessed;
to play the devil, to be enraged.
ԴԻՒԱՀԱՐԵՄ ԴԻՒԱՀԱՐԻՄ. δαιμονίζομαι, ὁχλοῦμαι a daemone vexor, turbor Հարկանիլ ի դիւէ. լլկիլ. այսահարիլ. մոլեգնիլ.
Եւ այլ ոչ եւս դիւահարեսցէ. (Տոբ. ՟Զ. 8։)
Դիւահարէին եւ փրփրէին. (Ագաթ.։)
Նախ ինքեանք դիւահարին. (Եզնիկ.։)
Դիւահարեալ իցէ, եւ մոլի. (Վրք. հց. ՟Գ։)
Լաւագոյն է մեզ դիւահարիլ, եւ այլն. (Ածաբ. ծն.։)
cf. Դիւահարեմ.
ԴԻՒԱՀԱՐԵՄ ԴԻՒԱՀԱՐԻՄ. δαιμονίζομαι, ὁχλοῦμαι a daemone vexor, turbor Հարկանիլ ի դիւէ. լլկիլ. այսահարիլ. մոլեգնիլ.
Եւ այլ ոչ եւս դիւահարեսցէ. (Տոբ. ՟Զ. 8։)
Դիւահարէին եւ փրփրէին. (Ագաթ.։)
Նախ ինքեանք դիւահարին. (Եզնիկ.։)
Դիւահարեալ իցէ, եւ մոլի. (Վրք. հց. ՟Գ։)
Լաւագոյն է մեզ դիւահարիլ, եւ այլն. (Ածաբ. ծն.։)
being possessed by the devil, possession.
Այսահարութիւն. լլկումն ի դիւէ.
Դիւահարութիւնք վասն հպարտութեան մարդկան լինին. (Եզնիկ.։)
Զդիւահարութիւն եւ զպոռնկութիւն պահքն եւ աղօթքն բժշկեն. (Բրսղ. մրկ.։)
Տանջանս եւ դիւահարութիւնս, եւ կամ այլ ինչ ցաւս. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Արբեցութիւն՝ չար է առաջի աստուծոյ քան զդիւահարութիւն. (Ոսկիփոր.։)
sacrificed to the devil.
Ճենճերեալ ի պատիւ դիւաց կամ դից.
Դիւաճենճեր զոհք, կամ զոհարան. (Ճ. ՟Ա.։ Նար. ՟Ծ՟Ա։)
cf. Դիւամոլ.
Մոլորեալ ի դիւէ, կամ մոլեգին. դիւահար.
Դիւամոլոր խռովութիւն. (Յհ. կթ.։)
Յողդողդ խորհուրդ դիւամոլոր անմիտ մարդոց. (Կաղանկտ.։)
comptroller;
register.
Գրօղ կամ գրեալ ի դիւանի. եւ Դիւանն արձանագրեալ.
Ի յիշատակաց դիւանագիր մատենիցն յունաց. (Խոր. ՟Բ. 72։)
Գրած է յայլոյ դիւանագիր. (Մխ. դտ.։)
chancellor;
recorder;
register.
Ատենադպիր, դպրապետ.
Մինչեւ լինել նմա դիւանադպիր եւ դպրապետ. (Ճ. ՟Ա.։)
Ի դիւանադպիր արանց. (Վրդն. սղ.։)
dedicated or sacrificed to the devil.
Նուիրեալ դիւաց. դիւաձօն. պիղծ.
Դիւանուէր սպանդք, կամ պանծանք, վրան, մեղք, պատկեր, քուրմք, տօնք. (Անան. եկեղ.։ Նար.։ ՃՃ.։ Տօնակ.։)
deceived by the devil;
diabolic.
Դիւախաբ. եւ Որ ինչ լինի պատրանօք դիւին.
Դիւապատիր յուռթիցն արձանաց. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
agitated by the devil.
Որ տայ սարսռիլ դիւական գործակցութեամբ, կամ մոլեգին.
Դիւասարսուռ ջերմնատագնապ ախտաւորութեանց Աստուծով փարատիչ. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
cf. Դիւական.
Իբր Դիւահնար. դիւական.
Ի թատերցն օրինաց, ի սատանայական զբօսանացն, ի դիւատուր խաղոյն. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։)
place of witchcraft.
Տեղին յետոյ որպէս դիւթարան եղեւ. (Նոննոս.։)
Ի վհուկս եւ ի դիւթարանս ընթացեալ. (Մագ. ՟Ի՟Զ։)
plain;
ease;
contentment;
convenience;
easy, convenient;
flat, bare;
ի դիւրի՝ ի դիւրոջ լինել, to live comfortably;
— առնել, to facilitate;
to relieve;
to give convenience;
ըստ անձին or ըստ մտաց —ի, at his ease, as he likes;
ի —ի, ի —ոջ, in a plain.
• , ի հլ. «հարթ տեղ» Գ. թագ. ի 23, 25, «հարթ» (ած.) Մաշկ. Լմբ. Վստկ., «դիւրին, հեշտ» Ոսկ. մ. ա. 23. Եւազր., «հաճելի, ա-խորժելի» Եփր. գ. կոր., «անդորրութիւն, հան-դիստ» Ա. թագ. ժզ. 16. Փիլիպ. բ. 19. Բուզ. Ոսկ. տիտ. և ես. Եփր. ա. կոր., «դիւրին կեր-պով» (մկ.) Ոսկ. մ. ա. 11 (նշանակութեանց զարգացման համար հմմտ. հեշտանք, գւռ. հեշտ «դիւրին», հեշտրան «հարթ տեղ. 2. հան-գիստ)։ Այս արմատից են՝ դիւրանալ «ախոր-ժելի թուիլ, դիւր գալ» Ա. թագ. ժո. 23 Սե-բեր., դիւրաւ Իմ. զ. 13. Առակ. ժդ. 6, ղիւ-րեաւ Ագաթ., դիւրով Եփր. Ոսկ. հռովմ. 77, 90, 92. Փարպ., դիւրել «հանգիստ տալ, հանգուցանել» ՍԳր, «ճամբան հարթել» Ես. իզ. 7, դիւրացուցանել Ոսկ. բ. կոր., դիւրիչ Եզեկ. է. 26, ղիւրութիւն Ել. ը. 15. Առակ. լ. 32. Ոսկ. մ. ա. 16. Ագաթ. Եւս. քր., դիւրին «ո՛չ-դժուար, հեշտ» ՍԳր. Եփր. ա. կոր. Ոսկ. մ. ա. I, «ախորժելի» Եփր. համաբ. Մխ. երեմ., «յօժար, դիւրապատրաստ» Ոսկ. կոր., «հարթ, ողորկ» Առակ. Բ. 20. Ես. խ. 4։ Բազ-մաթիւ բարդութեանց մէջ, ինչ. դիւրաբեկ Իմ. ժե. 13. Ոսկ. Բ. տիմ., դիւրագին «էժան» Մանդ., դիւրագործութիւն (նորագիւտ բառ) Եփր. մատ. Դ. 202, դիւրապատում Կորիւն. դիւրաթափ Ոսկ. բ. կոր., ղիւրասնուեղ «փափկակեաց» Վեցօր., դիւրայոյս Կոչ., սրտիդիւր (մէկ բառ) Եփր. փիլիպ. 159, ընդ-ղիւրութիւն Պիտ. կրկնադիւրութիւն Եփր. աւետ., մտաղիւր ՍԳր. Եւս. քր. Ոսկ. մ. ա. 2 անձնդիւր Ոսկ. փիլիպ. ևն ևն (սրանց թիւր բառասկզբում ԱԲ-ի մէջ 292 հատ է)։ Գրուած է դևր Վեցօր. էջ 158. Եփր. փիլիպ. 159, դոյր Ուռհ., դուր Սարգ. յկ. ե։ Արդի գրականում ռնռունուած է դիւր ձևը, բայց արևելեան գրականը ընդունում է նաև դուր, ինչ. դիւր գալ կամ դուր գալ, դիւրեկան, բայց աւելի դուրեկան. սակայն դիւրին, դիւրաւ ևն և ո՛չ բնաւ դուրին ևն։ Նոր բառեր են՝ դիւրաբոր-բոք, դիւրագրգիռ, դիւրազգած, դիւրաթեք, դիւրահնչիւն, դիւրամատչելի, դիւրամարս, դիւրափշուր, դիւրընթեռնելի։-Արմատը ու-նինք նաև դորր կամ դոյր ձևով, որ պահուած է միայն անդորր, անդոյր (ընդոյր, անդոյրր) ոսկեդարեան բառի մէջ (տե՛ս առանձին)։
• Lag. Urgesch. 172 հսլ. dobru «բա-րի»։ Մորթման ZDMG, 26, 492 բևեռ. tiruni=դիւրել։ Caniui, Et. etym. 142 սանս. dur «դժուար» բառի հետ։ Մառ, ЗВO, 7, 74 մտադիւր բառի մէջ դիւր համարում է նոյն ընդ դիր (դնել), իբր մտադիր։ Հիւնք. յն. ἀνδηρον «գետափ» ձևից։ Patrubány, SA, 1, 195 լատ. tntus, սանս. tu, táuti «կարողութիւն, արժանիք ունենալ», tuvi «զօրեղ» Karst, Յուշարձ. 419 թաթար. toz, tüz։ չուվաշ. ture «հարթ»։
• ԳՒՌ.-Տփ. դուր, Ալշ. Ախց. Երև. Կր. Մշ. Սեբ. դ'ուր, Ղրբ. տուր, Գոր. տիւր, տօր, Մկ. Սլմ. Վն. տիւր, առհասարակ դիւր գալ «ա-խորժելի լինել, հաճելի թուիլ» ոճի մէջ, բայց գործածական է նաև առանձին դուր «հարթ, տափարակ» (միայն դաշտի համար ա-սուած)։ Նոր բառեր են՝ դիւրկոկորդ, դուրու-րիկ, դուրեկան, անդուրեկան, անդուր, դուրե-լի, դուրիկ, դուրան, դուրել, դուրուկ «դաշ-տավայր» (Խրբ. և Ակն. արտասանւում է ո'օր. և վերջինի մէջ ունի «ճիշտ, ստուռ» նշանա-կութիւնը, ճիշտ ինչպէս որ ուղղորդ «ուղիղ, շիտակ» դարձած է Ննխ. խօրթ «ստոյգ, ճիշտ»)։
• ՓՈԽ.-Մառի յաջող քննութեան համաձայն (ЗВo, 17, 302-3) հայերէնից փոխառեալ է վրաց. მდოვრე մդովրե «հանդարտ», მომ-დოვრება մոմդովրեբա «մեղմել». վրացի բառը մի տեսակ շղթայ է հանդիսանում հյ. ղիւր և դոյր ձևերի միջև, հաստատելով նրանց նոյ-նութիւնը. միևնոյն ժամանակ ցոյց է տալիս, որ հայերէնի հետ կապ չունին վրաց.ადვილი ադվիլի «թեթև, դիւրին», ადვილიდ ադվիլիղ «դիւրութիւն», ადვილება ադվիլեբա «դիւ-րացնել», საადვილი սաադվիլի «դիւրին», გაადვილება գաադվիլեբա «օգնել, դիւրաց-նել, սփոփել»։-(Սրանց բոլորի արմատն է dvil, որ առանձին գործածուած չէ և որ հա-յերէն դիւր բառին է կցում Brosset, JAs. 14(1834), էջ 383 ևն.)։
Դիւր կեանք. (Նար. երգ.։)
εὑθύς, εὑθύ planus, planum գրի եւ ԴՈՅՐ. (ռմկ. դո՛ւր, դո՛ւրան ). Հարթ. եւ Հարթավայրք.
Տայցեմք ընդ նոսա պատերազմ ի դիւրի ... ի դիւրոջ. (՟Գ. Թագ. ՟Ի. 23. 25։)
Որ երբեմն դիւր էր, եւ հաստատուն. (Մաշկ.։)
Ի դիւր եւ յուղիղ ճանապարհս։ Ընդ դիւր եւ ընդ հարթ տեղի. (Լմբ.։)
Դիւր վայր։ Դոյր գետին. (Վստկ.։)
ԴԻՒՐ. ա. εὕπορος, ῤᾴδιος facilis Դիւրին. հեշտին. անդորր. հեշտ .... եւ Հեշտալի, հաճոյ. լաւ. աղէկ.
Զդիւրն եւ զդժուարն. (Փարպ.։ եւ Փիլ. սամփս.։)
Զի անհնարինքն է նմա հընար, անկարելիքըն դի՛ւր եւ կար. (Շ. եդես.։)
Դիւր է բժշկել։ Դիւր է ի բարկանալ. (Ճ. ՟Ա.։ Եւագր. ՟Ի՟Դ։)
Որ ի ձախէն, մոլորութեան շաւիղ է, եւ խաւարաւ լի, եւ դիւր ի գայթագղութիւն. (Համամ առակ.։)
Դիւր օրէնք (ի կատարել). (Լմբ. պտրգ.։)
Բանիւք դիւր է առաքինանալ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
Որպէս դիւր թուի քեզ, արա՛. (Վրք. հց. ձ։)
Ոչ դիւր թուեցաւ նմա այս. (Եփր. ՟գ. կոր.։)
Զի եթէ դժուարինքն եղեն եւ հաւատամք, դիւրիցն ընդէ՞ր ոչ հաւատաս. (Սանահն.։)
ԴԻՒՐ. գ. τὸ ἁγαθόν commodum Դիւրութիւն. անդորրութիւն. հանգիստ.
Երգեսցէ քնարաւ, եւ դիւր լիցի քեզ. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 16։)
Դիւր արարի նոցա ի կապանացն. (Բուզ. ՟Գ. 10։)
Յարձակի եւ ի դիւրոջ էր։ Ի դիւրոջ էին. (Ոսկ. տիտ.։ Գէ. ես.։)
Ըստ ճանապարհաց իւրեանց գնացին, այսինքն ըստ անձին դիւրին. (Ոսկ. ես.։)
Ըստ անձին դիւրի լկտութեամբ. (Եփր. ՟ա. կոր.։)
Զի եւ ինձ սրտի դիւր լինիցի. (Փիլիպ. ՟Բ. 19։)
Ըստ մտաց դիւրի անցուցանել, շրջել. (Խոսր.։ Սարգ.։)
Միթէ կամա՞ւ ինչ եւ առ դիւրո՞ջն եկն։ Այնպէս ի դիւրոջ է, զի, եւ այլն։ Սա ի դիւրոջ, եւ մեք ի վիշտս. (Ոսկ. ես.։)
դիւր. մ. Դիւրաւ. դիւրով.
Ոչ ըմբռնիցիս դիւր յայնպիսի ախտ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 11։)
easy to break, brittle, fragile, frail;
refrangible;
tender.
εὕθραστος fragilis Որ դիւրաւ բեկանի.
Դիւրաբեկ անօթս. (Իմ. ՟Ժ՟Ե. 13։)
Աման խեցեղէն՝ վասն դիւրաբեկն լինելոյ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ.։ Երզն. մտթ.։)
fragility.
easy to be cured, curable.
Մինն դիւրաբոյժ գոլով, եւ միւսն անբոյժ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
what buds easily.
Որ դիւրաւ բուսանի.
Զօրութիւն սերմանն այնորիկ (մանանխոյ) դիւրաբոյս է. (Եփր. աւետար.։)
cf. Դիւրալոյց.
decayed, fragile, weak, slippery.
ԴԻՒՐԱԳԱՅԹ ԴԻՒՐԱԳԱՅԹԱԿՂ. ԴԻՒՐԱԳԱՅԹՈՏ. ԴԻՒՐԱԳԹԵԼԻ. εὑόλισθος valde lubricus, labilis Որ դիւրաւ գայթէ, գթէ. եւ Ուր լինի դիւրաւ գթել, սխալել. սխալական.
Դիւրագայթ բնութիւն, կամ իմացուած, կամ ճանապարհ. (Խոսր.։ Վրդն. ղեւտ.։ Լմբ. սղ.։)
Դիւրագայթակղ բնութիւն. (Լմբ. սղ.։)
Պատկեր հողեղինին, զդիւրագայթոտն ասէ ի մեղս. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Զդիւրագթելիսն ձգել. (Բրս. սղ.։)
Մարդ եմ դիւրագթելի։ Դիւրագթելի միտք։ Դիւրագթելիք հարկաւոր փորձանօքն. (Լմբ.։)
Գիտէ զտկարութիւնս, զի դիւրագթելի եմք եւ սխալականք. (Գր. հր.։)
cf. Դիւրագայթ.
cf. Դիւրագայթ.
ԴԻՒՐԱԳԱՅԹ ԴԻՒՐԱԳԱՅԹԱԿՂ. ԴԻՒՐԱԳԱՅԹՈՏ. ԴԻՒՐԱԳԹԵԼԻ. εὑόλισθος valde lubricus, labilis Որ դիւրաւ գայթէ, գթէ. եւ Ուր լինի դիւրաւ գթել, սխալել. սխալական.
Դիւրագայթ բնութիւն, կամ իմացուած, կամ ճանապարհ. (Խոսր.։ Վրդն. ղեւտ.։ Լմբ. սղ.։)
Դիւրագայթակղ բնութիւն. (Լմբ. սղ.։)
Պատկեր հողեղինին, զդիւրագայթոտն ասէ ի մեղս. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Զդիւրագթելիսն ձգել. (Բրս. սղ.։)
Մարդ եմ դիւրագթելի։ Դիւրագթելի միտք։ Դիւրագթելիք հարկաւոր փորձանօքն. (Լմբ.։)
Գիտէ զտկարութիւնս, զի դիւրագթելի եմք եւ սխալականք. (Գր. հր.։)
cf. Դիւրագայթ.
ԴԻՒՐԱԳԱՅԹ ԴԻՒՐԱԳԱՅԹԱԿՂ. ԴԻՒՐԱԳԱՅԹՈՏ. ԴԻՒՐԱԳԹԵԼԻ. εὑόλισθος valde lubricus, labilis Որ դիւրաւ գայթէ, գթէ. եւ Ուր լինի դիւրաւ գթել, սխալել. սխալական.
Դիւրագայթ բնութիւն, կամ իմացուած, կամ ճանապարհ. (Խոսր.։ Վրդն. ղեւտ.։ Լմբ. սղ.։)
Դիւրագայթակղ բնութիւն. (Լմբ. սղ.։)
Պատկեր հողեղինին, զդիւրագայթոտն ասէ ի մեղս. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Զդիւրագթելիսն ձգել. (Բրս. սղ.։)
Մարդ եմ դիւրագթելի։ Դիւրագթելի միտք։ Դիւրագթելիք հարկաւոր փորձանօքն. (Լմբ.։)
Գիտէ զտկարութիւնս, զի դիւրագթելի եմք եւ սխալականք. (Գր. հր.։)
very cheap, of little value, vile, common;
— վաճառել, to sell at a very low price.
Մեծագին գինեաւն ... դիւրագին ջրովն. (Մանդ. ՟Է։)
Վաճառեցին զիս դիւրագին. (Յիսուս որդի.։)
Վաճառի այսօր դիւրագին. (Շար.։)
common, ordinary;
easy to be found or understood;
— լինել, to be found easily.
Դիւրաւ գտանելի. դիւրապատրաստ. եւ Դիւրիմաց, (յն. դիւրաւ ստանալի, կամ ուսանելի), եւ այլն.
Ո՛վ ապաշխարութիւն՝ համեղ պտուղ անուշաճաշակ եւ դիւրագիւտ. (Բրս. ապաշխ.։)
Դիւրագիւտ լիցին միտք ճառիցս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
Դիւրագիւտ մեզ արասցէ զնախադասութեանցն խնդիրս. (Անյաղթ պերիարմ.։)
Ընդ մերձաւոր դիւրագիւտ ընտանի նիւթոյս. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Թեթեւ եւ դիւրագիւտ իրօք բառնայ զպատճառս. (Բրսղ. մրկ.։)
Զի մի՛ դիւրագիւտն դիւրաւ արհամարհեսցի. (Վրդն. ծն.։)
Պա՛րտ է ամենայն իրօք զդիւրագիւտն պատուել (ի կերակուրս). (Բրս. հց.։)
դիւրագիւտ լինել. մերթ՝ իբր Դիւրաւ գտանել.
Աղցաւորացն դիւրագիւտք եւ դիւրաշահք լինէին. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)
easy to walk, commodious, easy.
ԴԻՒՐԱԳՆԱԼԻ ԴԻՒՐԱԳՆԱՑ. Դիւրաւ գնալի. ընդ որ դիւրաւ լինի ընթանալ.
Դիւրագնալի կամ դիւրագնաց ճանապարհ. (Շ. մտթ.։ Սարգ. յկ. ՟Թ։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Զ։ Պտմ. աղեքս.։ Իգն.։)
Դիւրագնացք եղիցին կերակրոյն ի վեր գնացք։ Առուք շուրջ ունին, զի դիւրագնաց իցէ. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Դիւրագնաց.
ԴԻՒՐԱԳՆԱԼԻ ԴԻՒՐԱԳՆԱՑ. Դիւրաւ գնալի. ընդ որ դիւրաւ լինի ընթանալ.
Դիւրագնալի կամ դիւրագնաց ճանապարհ. (Շ. մտթ.։ Սարգ. յկ. ՟Թ։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Զ։ Պտմ. աղեքս.։ Իգն.։)
Դիւրագնացք եղիցին կերակրոյն ի վեր գնացք։ Առուք շուրջ ունին, զի դիւրագնաց իցէ. (Նիւս. կազմ.։)
easier, very commodious.
εὑκοπώτερος, -ον, ἁνεκτότερος, -ον facilior, -ius;
tolerabilior, -ius Առաւել դիւրին. հեշտ ամենեւին. տանելի. դիւրապատրաստ. եւ Կարի դիւրաւ. առաւել հեշտեաւ. Տե՛ս (Մտթ. ՟Ժ. 15։ ՟Ժ՟Ա. 22. 24։ Ղկ. ՟Ե. 23։ ՟Ժ՟Ը. 25։)
Ուսանել ի ներգործութենէն դիւրագոյն է. (Փիլ. այլաբ.։)
Զի՞նչ դիւրագոյն քան զբանիւ զղջանալն իցէ. (Մխ. երեմ.։)
Այլ մեզ այն օրն դիւրագոյն էր քան զայս օր. այսինքն տանելի. (Եղիշ. յար.։)
Հանէ ի դիւրագոյն վայրէն. իբր հեշտալի. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Զարբեցութիւն. զմոլեկանն, զառ ամենատեսակ ամօթոյ դիւրագոյնն. այսինքն հակամէտ. (Բրս. պհ. ՟Բ։)
Կամօք եւ դիւրագոյն մտօք ժողովրդեանս ձեռնարկեալ յայս. այսինքն մտադիւրութեամբ. (Վահր. յար.։)
Զինչս աշխարհիս՝ յորժամ արհամարհեմք զնոսա, դիւրագոյն գտանեմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Զի ուխտաւորք յատակացն դիւրագոյնս կարգեսցեն. (Խոր. ՟Բ. 24։)
that makes or is made easily, easy.
εὕπρακτος factu facilis Դիւրաւ գործելի. դիւրառնելի. դիւրին.
Դիւրագործ իրօք ունել (զթշնամի) արժանի է նորա զօրութեանն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։)
Ախտաւորք կամին, զի դիւրագործք լիցին (մեղքն). (Մխ. առակ.։)
Եւ Դիւրաւ գործօղ.
Զանչափ զօրութիւնն, եւ զդիւրագործ իշխանութիւնն յայտ առնիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 28։)
tender, pitiful.
Իբր Բարեգորով.
Դեսպանս առ թագաւորն առաքէր մօտալուտ եւ դիւրագորով հաշտութեան. (Յհ. կթ.։)
hasty, fretful;
susceptible.
irritability.
Դիւրաւ գրգռիլն. դիւրաշարժ կամ դիւրափոփոխն լինել.
Յաղագս դիւրագրգռութեանն՝ երկբայելի են. (Մխ. դտ.։)
flexible, supple.
Դիւրաւ գճելի, կորանալի. ճկիլը դիւրին.
Զմէջսն ասէ պնդել. դիւրագուճ է նա ի գործ, եւ անաշխատ դարձեալ յառնել. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)
that turns easily, mutable, changeable;
convertible.
εὕστρωφος versatilis, volubilis Որ դիւրաւ դառնայ. դիւրաշրջիկ. եւ Դիւրափոփոխ. եւ Դիւրաւ զղջացօղ. եւ Դիւրահաւան.
Դիւրադարձ իւր լինելով առ երկաքանչիւր կողմանց. (Պիտ.։)
Ըստ նմանութեան թռչնոց ճախրեն դիւրադարձ լինելով. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Լեզու դիւրադարձ. (Ածաբ.։ Բրս.։ Սարգ.։ Մաշկ.։ Տօնակ.։)
Դիւրադարձ բարք. (Անան. նին.։)
Դիւրադարձ յապաշխարութիւն. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)
Գիտես ո՛վ դիւրադարձդ խոհեմ. (Շ. թղթ.։)
cf. Դիւրադարձ.
volubility;
versatility.
that is easily deceived.
εὑάλωτος captu facilis Դիւրաւ դաւելի, ըմբռնելի, որսալի, յաղթելի.
Մարդն քան զայնոսիկ՝ որ բնաւորական զինուքն զինեալ են, դիւրադաւ. (Նիւս. կազմ.։)
Զի մի կամաց աւազակաց եւ ապականչաց դիւրադաւ լիցի. (Ոսկ. ես.։)
Զայլս ոմանս դիւրադաւս նուաճեալ։ Զի դիւրադաւ լիցին այնուհետեւ երկաքանչիւրքն ի նմանէ դժրելոյ. (Յհ. կթ.։)
sensible, tender, delicate, susceptible.
that escapes easily.
ԴԻՒՐԱԶԵՐԾ ԼԻՆԵԼ. Դիւրաւ զերծանիլ.
Դիւրազերծ լինել ի բռնադատութենէ. (Պիտ.։)
that fades easily.
εὑμάραντος qui facile marcescit, caducus Որ դիւրաւ թառամի, փոյթ թարշամի. հեշտ կամ շուտ թոռմօղ, թօշնօղ.
Հարստութիւն դիւրաթառամ քան զծաղիկ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 52։)
Զխոտ դիւրաթառամ պայծառ զարդարէ. (Իգն.։)
Զի՞նչ դիւրաթառամ քան զմարդ ... նա ե՛ւս վատթարագոյն քան զխոտ. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
rolling, that is easily rolled.
to destroy, to crumble;
to gnaw, to bite.
ԽԱՌԱՏԵԼ. Խառելով հատանել. ոլորելով եւ չարչարելով քանցել. կրծել. ոլորելով քաշկռտելով փրցնել. կամ ծամծմել.
Իբրեւ զքար ինչ խառատեալ՝ ոչ կարաց կրկտել զնա (մահն զքրիստոս). (Ոսկ. գծ.։)
Զերիս աւուրս իբր խառատեալ, եղեւ աստուածախառն մարմինն յորովայն մահուն, եւ ոչինչ կարաց ստնատել նմա. (Տօնակ.։)
destruction, waste.
Զխառատումն քարանց եկեղեցւոյ սրբոյ. (Յհ. կթ.։)
to wring the neck, to twist, to wrench, to draw, to pull out.
ἁποκνίζω ungue seco, abscindo, vellico, discerpo. ոլորելով (իբր զկար կամ զխառան՝) ի բաց կորզել. ճեղքելով քշտել, խլել. ոլրելով փըրցընել. .... եբր. եւ յն. եղնգամբք խզել.
Եթէ ի թռչնոց մատուցանիցէ ... ի տատրակաց կամ յաղաւնեաց ... քահանայն խառեսցէ զգլուխ նորա։ Խառեսցէ քահանայն զգլուխն յուլանէ, եւ մի՛ հատցէ. (Ղեւտ. ՟Ա. 15։ ՟Է. 8։)
licentious, dissolute, rakish, libertine.
ἁσελγαίνων, λοιμός lasciviens, pestilens. Ոյր խառն են գանցք. խառնակ վարուք. ցոփ. զեղխ. անառակ.
Չիցէ. պարտ ուղղել զխառնագնացն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
Որդի խառնագնաց. յն. ժանտ. (Եզեկ. ՟Ժ՟Ը. 10։)
Չարագործ, եւ խառնագնաց լեալ ի մանկութենէ. (Բուզ. ՟Զ. 8։)
Եթէ այր կնոջ ուրուք խառնագնաց իցէ, եւ անխտիր ի պոռնկութիւն. (Կանոն.։)
parti-coloured, variegated.
Խառն գունով. խառնակ երանգօք.
Բուսանի ծառ ոսկեգոյն, ոսկեթել, ստորմակերպ (կամ ստորակերպ), այսինքն խառնագոյն. եւ կոչի ծառ նէեսայ. (Վանակ. յոբ.։)
an emetic.
Խառնակ դեղ՝ մաքրողական կամ ործացուցիչ.
Ոմանք ծանրաստամոքք ի մարդկանէ յորժամ կամիցին ըմպել զխառնադեղսն (ա՛յլ ձ. զդառնադեղսն). (Ոսկ. պհ. կամ ապաշխ. ՟Ե։)
vegetable soup.
Ճգնազգեցս այս խառնաթանիւ շատանայր ի տէրունիսն. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
cf. Խաժամուժ.
Որ է ի խառնակ եւ ի խաժադուժ ազգէ. օտար. օտարական.
Աբրահան զայր իւրաքանչիւր յանցաւորացն ընդունէր ... եւ մինչդեռ զխառնախուժսն ընդունէր, ի հրաշտակացն չվրիպեցաւ. (Եւագր. ՟Ժ՟Ա։)
house of illfame.
ԽԱՌՆԱԽՈՒՑ ԽՇՏԻԿ. καταγώγιον diversorium. Իջեւան. պանդոկի. տուն խառնակ սենեկաց եւ անկողնուց. իջեւան անարժան.
that speaks confusedly or impurely, confused;
unchaste, impure.
Խառն խօսօղ այլեւայլ բարբառս. եւ Խնռնախօսական. Զքնղնք՝ ուր բազում լեզուք խառնախօսք խուժադուժք բնակին սովորութեամբ գիրք բաբելոն անուանեն. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ժ՟Բ։)
Խառնախօս խղուըրտիւն ի միաբանեալս եկեալ մտանէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Եւ Զազրախօս. ամօթալիս բարբառօղ. որպէս αἱσχρολόγος.
Լեզու խառնախօս յամօթ առնէ զհոգին սուրբ. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
idle talk, prating;
buffoonery, scurrility;
confused or impure language, barbarism;
obscene discourse.
στωμυλία loquacitas, garrulitas եւ facundia, lepos. Շանխօսութիւն. այլ ընդայլոյ խօսք. շաղփաղփութիւն. ծաղրաբանութիւն. կատակ.
Խառնախօսութիւն է՝ ըստ քաղաքականութեան եւ պատրանց յառաջ բերեալ։ Դիոգինեայ խառնախօսութիւն, որով զօտարսն ապշեցուցանէր։ Մի վարկանիմ զխառնախօսութեան, եւ զկարասին պատմութիւն. (Նոննոս.։)
Եւ αἱσχρολογία sermo turpis, turpitudo verborum. որ եւ ԽԱՌՆԱԽՕՍՈՒԹԻՒՆ. Խառնակ այսինքն պիղծ զրոյցք. խօսք աղտեղութեան, զազրութեան, խեղկատակութեան, կամ ամօթոյ.
Ի թշնամանաց եւ ի բամբասանաց եւ իխառնախօսութենէ սրբին բերանք, յորժամ ընդ հոգեւոր բանս ընդելնուցումք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
Սատանայ ամանս գործեաց՝ զոմն հայհոյութեան, զոմն խառնախօսութեան. (Սեբեր. ՟Գ։)
Ի ծաղր եւ ի խառնախօսութիւն դեւք փութացեալք վաղվաղակի հասանեն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
mixed, confused, embroiled, complicated;
impure, obscene;
tie, bond, union;
copulation, pairing;
the rabble, the mob.
Դարձոյցզբնութիւնս ի խառնակ վարուց. (Մխ. երեմ.։)
Փոխանակ խառնականկողնոցն. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
μικτός mistus. Խառն. խառնեալ. շփոթ. անորոշ.
Սերմանեալ է որոմն ընդ ցորենայ, եւ խառնակ են բարիք ընդ չարս. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Ստորագրական սահման խառնակ է, քանզի առեալ է ի՛ գոյացողականաց եւ ի պատահմանց. (Սահմ. ՟Գ։)
Որոշեալ զատեալ է մեկնեալ է յընդ արարածս ի խառնակ հաւասարութենէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Անթիւն խառնակ եւ շփոթեալ է. (Վրդն. թուոց.։)
ԽԱՌՆԱԿ. κοινός communis. Հասարակ եւ Պիղծ համարեալ. Անխտիր. անմաքուր. փիծ. անլուայ. սովորական, պիտակ, եւ այլն.
Խառնակ անասուն, կամ կերակուր։ Խառնակ ձեռօք, այսինքն անլուայ ուտէինզհաց։ Խառնակ ինչ եւ անսութեամբ։ Զարիւն նորոյ ուխտին խառնակ համարեցաւ. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 50. 65։ Մրկ. ՟Ե. 2։ Գծ. ՟Ժ. 14. 28։ ՟Ժ՟Ա. 8։ Եբր. ՟ժ. 29։ Եկն եւ խառնակն եգիպտոսի, որ էին ընդ նոսա թլփատեալք. Եփր. յես.։)
Կամ Մեղսամարդ. անարժան. անխտիր ի գիջութիւն.
ԽԱՌՆԱԿ. գ. Խառնուած. զօդումն. շաղկապումն. Կայր նովին պատանաւ՝ ողջ եւ անքակ խառնակ յօդիցն. (Եզնիկ երէց.։)
Եւ Խառնք. մերձաւորութիւն արուի ազգակցացն ելանեն իւրաքանչիւր ազգ կենդանեաց ի խառնակսն իւրեանց. գր. հր։
abusively;
improperly said.
καταχρηστικός, -κῶς abusivus, abusive. Պիտակաբար առացեալ. պիտակ կամ հասարակ բանիւ. որ եւ ասի՝ ՅՈՐՋՈՐՋԱՆՕՔ. ԴՐՈՒԹԵԱՄԲ.
Իբրեւորդի լուիցես, մի խառնակաբան համարիցիս զանունն, այլ՝ ճշմարիտ որդի բնաւոր. ոչ որեգրութեամբ, այլ ի բնութենէ. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Միաբանակեաց.
κοινόβιτης coenobita. Փոխանակ թարգմանելոյ Միաբանակեաց. այն որ կեայ ի հասարակաց վանս՝ խառն ընդ բազմութեան եղբարց.
Մեկնեցելոցն (յանապատ) դեւքն մերկս մարտնչին. իսկ խառնակեցացն եւ ընկերաւորացն, զհեղգագոյնս եղբարցն ի վերայ յարուցանեն. (Եւագր. ՟Դ։)
Վայելսհեռացելոցն այս դժուարաւ պատահի։ Ո՛վթէ ո՛րպէս զլռութիւնստացողաց միայնակեցացն պատմէհոգին, եւ ոչ թէ խառնակեցացն եւ ընկերաւորացն. (Լմբ. սղ.։) Այլ է եւ ԽԱՌՆԱԿԵՑԻԿ, զոր տեսցես։
to mix, to blend;
to confuse, to perplex, to embarrass, to confound;
to intrigue;
to disturb, to embroil;
to twist;
to couple or pair.
συγχέω confundo συμμίγνυμι, ἁναμίγνυμι commisceo μίγνυμι misceo. Խառնակ կացուցանել. չարաչար խառնել. շփոթել.
Խառնակեսցուքանդ զլեզուս նոցա։ Անդ խառնակեաց տէր աստուած զլեզուս ամենայն երկրի. (Ծն. ՟Ժ՟Ա. 7. 9։)
Որպէս խառնակեալ իցէ պղինծ եւ երկաթ եւ անագ ի հալոցի. (Եզեկ. ՟Ի՟Բ. 18։)
Ի մարդն լինել՝ ոչ կորոյս զբնութիւնն, եւ ոչ խառնակեաց զանձնաւորութիւնն. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Բ։)
Եւ խռովել. ամբոխել. վեր ի վայր առնել.
Հերա խառնակեաց, եւ նաւակոծութիւնս արար ի ծովու. (Նոննոս.։)
Մի՛ խառնակալ զխորհուրդս նոցա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 33։)
Խառնակեցան օդք. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
ԽԱՌՆԱԿԻՄ եցայ, ձ. συγχράομαι, ἑπιμίγνυμαι, συγκαταμίγνυμαι (թո՛ղ զնախագրեալս իբր կր) Երբեմն նշանակէ՝ անխտիր հաջորդ եւ կցորդ լինել. անտանութիւն առնել. թարթափիլ. մասնակցիլ.
Խառնակիլընդ հեթանոսս, կամ ընդ ժողովուրդս, կամ ընդ պոռնիկս եւ ընդ մեղաւորս, ընդ անօրինին, ընդ պատրողին. (եւ այլն. Սղ. ՟ճե. 34։ Յես. ՟Ի՟Գ. 12։ Ովս. ՟Է. 8։ ՟Ա. Կոր. ՟Ե. ր. 11։ ՟Բ. Թես. ՟Գ. 14։ Առակ. ՟Ժ՟Դ. 16։ ՟Ի. 1. 19։)
Խառնակեցաք ընդ աղտեղութիւնսհեթանոսաց երկրիս. (՟Ա. Եզր. ՟Ը. 88։)
Ոչ երբէք խառնակին հրեալք ընդ սամարացիս. (Յհ. ՟Դ. 9։)
Խառնակիլ ի կերակուրս, որ դիւացն է զոհեալ. (Սարգ. ՟գ. յհ.։)
Եւ երբեմն՝ Խառն մարտնչել. խառնիլ եւ խռնիլ ի խաբիլն պատերազմաւ.
Ի խառնակիլ այսպիսի ճակատուց. (Խոր. ՟Բ. 43։)
Կամ κοιμάομαι, συμμιαίνομαι cubo, commaculor, conspurcor. Բերիլ յանարժան խառնս. պղծիլ մարմնով.
Որ խառնակիցի ընդ անասուն, մահու սպանանիջիք. (Ել. ՟Ի՟Բ. 19։)
Ժողովեցից ի վերայ քո զամենայն հովանիս քո, ընդ որս դու խառնակէիր. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 37։)
Իսկ (Բարուք. ՟Գ. 11.)
Խառնակեցար ընդ դիակունս. Իմա՛, պիղծգտար։
Եւ ոչ այլ այր խառնակեցաւ ընդ քեզ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Որք ուտէին եւ ըմպէին, անասնաբար խառնակէին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Խառնակեաց.
Որ կեայ հասարակ կեանս ի մէջ մարդկան անընտրողութեամբ. գռեհիկ. մանաւանդ Խառնագնաց. անկարգ ի վարս. անարժան (քաղաքաւարեալն, կամ գործ եւ կեանք, եւ ախտ նորա).
Որոշիլ ի խառնակեցիկ մարդկանէ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
Խառնակեցիկ կեանս դժուարինս դարձոյց ի յարդարութեան կեանս դիւրին. (Շ. մտթ.։)
Խառնակեցիկ ցանկութեամբն վարէին ի պէսպէս տեսակս ախտից. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Գ։)
trodden by impure persons, profaned.
Կոխեալ կամ կոխելի իբր խառնակ՝ հասարակ եւ անսուրբ տեղի. կոխան ոտից հասարակաց.
Զոր օրինակ կոխեցին խառնակոխ յատակք մեհենից. Յն. տունք գայթագղութեան. կնմ դարչութեան. (՟Գ. Մակ. ՟Բ. 8։)
Խառնակոխ ճանապարհի նման են ծոյլք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 19։)
medley, confusion, disorder, chaos;
disturbance, perturbation, tumult;
profanation;
coition, copulation;
conjunction.
σύγχυσις, ἑπιμιξία, φυρμός, κοινόν confusio, turbatio. Խառնակն գոլ. խառնակիլն. որպէս Շփոթութիւն. խռովութիւն.
Կոչեցաւ անուն նորա խառնակութիւն (Եբր. պապել. բաբելոն), զի անդ խառնակեաց տէր ատուած զլեզուս. (Ծն. ՟Ժ՟Ա. 9։)
Մտցեն ի նոսա անխտիր, եւ պղծեցեն զնոսա, եւ արասցեն խառնակութիւն. (Եզեկ. ՟Ե. 23։)
Եւ ոչ զմիաւորութիւնն խառնակութիւնգործելով. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Կամ եղեւ ստուծոյ չտալ խառնակել յօտար ցեղ ամուսնութեամբ, զի մի՛ վիճակացն խառնակութիւնք լինիցին. (Կիւրղ. թուոց.։)
Եւ σύγκρασις commixtio. Խառնուրդ. զանգումն. ձոյլ.
Որպէս խառնակեալ իցէ պղինձ եւ երկաթ ... եղերուք դուք ամենեքեան ի մի խառնակութիւն. (Եզեկ. ՟Ի՟Բ. 29։)
Եւ Խառնք. այսինքն մերձաւորութիւն ըստ մարմնոյ. մանաւանդ անարժանն.
Անարժան, կամ անկարգ, կամ տարօրէն խառնակութիւն. (Եզնիկ.։ Խոր. ՟Բ. 34։ Պիտ.։)
Արամբք եւ կանամբք՝ միմեանց խառնակութեամբք. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 4։)
ՈՐԴԻՔ ԽԱՌՆԱԿՈՒԹԵԱՆ. ὐιοί συμμίξιος filii commixtionis. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 14։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Ե. 24.) պէսպէս իմանին. զօր օրինակ Հարճորդիք, կամ Ծնեալք ի հեթանոս մօրէ, մանաւան՝ Պաշտօնեայք կռոց, կամ Պատանդք յորդւոց իշխանաց, եւ այլն։
ԽԱՌՆԱԿՈՒԹԻՒՆՔ ԱՍՏԵՂԱՑ. որպէս Զուգընթացութիւն, կամ խառնախաղտութիւն ըստ ախտարաց։ (Կոչ. ՟դ։)
cf. Խառնակութիւն.
Պատուհաս էր խառնակումն լեզուաց. (Երզն. քեր.։)
Խառնակումն ազգաց ընդ իրեարս (պատերազմաւ). (Շիր.։)
Շփոթումն ընդունել եւ խառնակումնինչ լինէր, եւ ոչ ապականութիւն ինչ իսկութեանցն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)
Ի պղծութիւնս եւ ի խառնակումնընդ միմեանս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Արուաց խառնակումն, կամ անասնոյ. (Նստուածաբ. խչ։ Կանոն.։)
indistinctly, inarticulately;
not clearly audible, indistinct, confused;
— հնչել, to give an uncertain sound;
to utter confused cries;
— շշունջ, confused murmur.
Խառն եւ շփոթ կամ անյայտ ձայնիւ. Եթէ խառնաձայն արձակիցի փողն. յն. զանյայտ տայցէ. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Դ. 8։)
the mass, the common herd, the multitude, the rabble, the mob;
low, vulgar, plebeian;
— ամբոխ, the lower classes, the common people, the scum or dregs of the people, the vulgar.
ԽԱՌՆԱՂԱՆՃ ԽԱՌՆԱՂԱՆՋ. ὅχλος, δῆμος turba, vulgus ἑπίμικτος miscellaneus σύμμικτος commixtus. որ եւ ԽԱՌՆԻՃԱՂԱՆՃ. գրի եւ ԽԱՌՆԻՃԱՂԱՆՋ. Խաամուժ. ամբոխ. ազգ խառնակ. սոսկանք. բազմութիւն. ռամիկն. խուժան.
Խառնաղանճն՝ որ էր ի միջի նոցա։ Ի վերայ ամենայն խառնաղանճիցն որ ի մէջ նորա։ Պարսիկք եւ լիգացիք եւ ամենայն խառնաղանճքն. (Թուոց. ՟Ժ՟Ա. 4։ Երեմ. ՟Ծ. 37։ Եզեկ. ՟Լ. 5։)
Ամենայն թագաւորացն արաբացւոց, եւ ամենայն թագաւորաց խառնաղանճից օթագելոցնյանապատին. (Երեմ. ՟Ի՟Ե. 24։)
Զօրութիւնք քո, եւ վարձք քո, եւ խառնակղանջիցն քոց. ըստ եբր. մեկնի, աղխամաղխ վաճառաց, կամ վաճառք։
Կամ ա. δημώδης vulgaris, plebejus. Ռամկական. հասարակ. բազմամբոխ. խուռն. խառնիխուռն. անկարգ. անհարթ.
Խառնաղանջամբոխ, կամ բազմութիւն, ժողովք, քաղաք, գաւառ, կամ զեռունք. (Յհ. կթ.։ Զքր. կթ.։ Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. յհ. եւ ապաշխ։ Կորիւն.։ Վեցօր. ՟Է։)
Ըստ հասարակաց խառնաղանջն խօսից. (Ոսկիփոր.։)
Մարդս ունելով բնութեամբ ենթակայ զբանականութիւն (կամ զխօսս), սակայն (առանց քերականութեան՝) խառնաղանճ, եւ հոծ, եւ անյարմար. (Մագ. քեր.։)
siftings.
որ ինչ խառն եւ աւելորդ մնայ ի մաղն՝ յետ իջանելոյ մանր մասանց ի վայր.
Զպիտանացու հողն ի մանրախիճ աւազոյ անտիպարզեն, եւ զխառնամաղ կոչան ի բաց մաքրեն. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ.)
mixed, confused.
ԽԱՌՆԱՄԱՌՆ ԽԱՌՆԱՄԱՌՆԵԱԼ. (կրկնումն ձայնիս Խառն. որպէս եւ յայլ կրկնութիւնս մտանէ տառդ մ) συγκεχύμενος confusus Նոյն ընդ Խառնիխուռն. խառնակ. շփոթ. պէսպէս. Խառնակ մառնակ, խառնիփնդոր.
Կախեալ ինչ մի նման կտաւոյ, եւ այն լի էր ազգի ազգի խառնամառն անասնովք. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
Յիշատակն խառնամառնեալ, եւ կանխագիտութիւն ծածկութիւք իմն կեղակարծից երկմտեալ. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Խառնամառն.
ԽԱՌՆԱՄԱՌՆ ԽԱՌՆԱՄԱՌՆԵԱԼ. (կրկնումն ձայնիս Խառն. որպէս եւ յայլ կրկնութիւնս մտանէ տառդ մ) συγκεχύμενος confusus Նոյն ընդ Խառնիխուռն. խառնակ. շփոթ. պէսպէս. Խառնակ մառնակ, խառնիփնդոր.
Կախեալ ինչ մի նման կտաւոյ, եւ այն լի էր ազգի ազգի խառնամառն անասնովք. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
Յիշատակն խառնամառնեալ, եւ կանխագիտութիւն ծածկութիւք իմն կեղակարծից երկմտեալ. (Նիւս. կազմ.։)
tumultuous;
with a disorderly rabble.
Ընդէ՞ր ելանեմք խառնամբոխ ի պատերազմ. (Ագաթ.։)
related indistinctly, confusedly, without method.
Խառն կամ յետ եւ առաջ պատմութեամբ, եւ զոյգ ընդ բացատրութեան այլոցիրաց.
Խառնապատում շարժեաց (կամ չարեաց՝ զբանն) վասն հարցողաց զաւերն երուսաղէմի. (Ագաթ.։)
cup, goblet, bowl;
liquor, beverage, drink, potion, libation;
crater;
—ք թեւոց, the tiller ropes;
խառնել —ս, to offer, to pour out libations.
մանաւանդ՝ ԽԱՌՆԵԼԻՔ, լեաց. Նոյն ընդ Խառնարան. κρατήρ crater, scyphus. որ թարգմանի նաեւ թակոյկ. Սկահ. Սկահաձեւ.
Ոչ եւս շատանայ իմաստութեան խառնելեաւն, եւ ոչ բաւական վարկանի առ ի բժշկութիւն ծարաւոյն զբովանդակ զթակոյկն հեղոլ ի բերանն. (Նիւս. երգ.։)
Առեալ մովսեսի զկէս արեանն՝ արկ ի խառնելիս իւր. (Ել. իդ. 6։ Առակ. ՟Թ. 3։)
Կամ κέρασμα mixtio, mixtura. Խառնուրդ. ըմպելի խառնեալ կամ բաղադրեալ.
Բաժակօք ոսկեղինօք ի խառնելեացն (այսինքն ի պատրաստեալ ըմպելեաց, կամ ի թակուկաց) ընդունէին զգինի ի մատռուակէն. (Նոննոս.։ գինւովն զխառնելիս) (զըմպելիս կամ զխառնարանն) պատրաստեաց՝ ըստ իմաստութեանն խառնելեաց (այսինքն խառնօղաց կամ պատրաստողին). (Կամրջ.։)
Ետ զմարմին իւրի զենլի, զգինի արեանն ի խառնելի. այսինքն յըմպելի կամ յարբումն. (Շար.։)
ԽԱՌՆԵԼԻՔ. κρατήρες . Բերանք հրաբուղխ լերին՝ ըստ վերջին նշ. Խառնարանի.
Հրակիզութիւնք եւ բոցք. որպէս ի յատնէ խառնելեացն ի վեր պատառելով. եւ օրինակաւ ջրոյ առ երկրաւ բերելով. (Արիստ. աշխ.։)
Հուրն ասի, թէ հեփեստոսի խառնելիքն է. (Նոննոս.։)
ԽԱՌՆԵԼԻՔ. ζευκτηρία vincula. Պարանք ղեկի կապեալք ընդ կողմանս նաւի. կապ.
to intermingle, to mingle together, to get mixed up, to amalgamate, to meddle;
to engage, to entwine;
to engage in conflict, to fight, to come to blows;
to be joined, to join, to unite;
to take a share in, to be concerned in;
to conjoin, to have carnal knowledge of;
to join, to form a friendship;
խառնեցաւ պատերազմն, the battle began.
confusedly, tumultuously, disorderly, at random, right and left, right or wrong, helter-skelter, pell-mell;
— բանք, rigmarole;
— խօսել, to bungle, to stammer out.
ԽԱՌՆԻԽՈՒՌՆ կամ ԽԱՌՆ Ի ԽՈՒՌՆ. ἑπιμίξ mixtim, promiscue. Խառնեալ եւ խռնեալ. խառնափնդորաբար. անկարգաբար. շփոթաբար.
Ամենայն ինչ խառնիխուռն։ Խառնիխուռն ամենայն. (ԻՄ. ՟Ժ՟Դ. 25։ Խոր. ՟Ա. 8։)
Խառնիխուռն օցտելով երթեւեկել (հիւլէից)։ Խառնիխուռնվարիլ, կամ խոստանալ. (Եզնիկ.։)
Ոչ Խառնիխուռն ի վայր ժողովելով (զոսկերս). այլ զմի ի նոցանէ ուրոյն ուրոյն. (Եղիշ. ՟Ը։)
ԽԱՌՆԻԽՈՒՌՆ. ἀπλῶς simpliciter ἁδιορίστως indeterminate. Անխտիր. անորոշակի. պարզաբար. ընդհանրապէս.
Ոչ գումարեաց խառնիխուռն զամենեսեան, այլ զընդոծինս հաւատոցն. (Սեբեր. ՟Է։)
Ոչ յատուկ վասն քրիստոսի, այլ խառնիխուռն եղեւբարբառն. (Շ. մտթ.։)
Ոչ յաւել ինչ, թէ որ մկրտեցաւդ՝ դա է որդի իմ սիրելի, այլ խառնիխուռն իմն, թէ դա է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 12։)
Խառնիխուռն առ ամենեսեան ճառէ զերանութիւնսն։ Ոչ խառնիխուռն ասաց, թէ եկն եհաս արքայութիւնն, այլ թէ ի վերայ ձեր. (անդ. ՟Ա. 8. 15։ ՟Բ. 16։)
Զաղաւնոյնլռեցին, եւ հաւս խառն ի խուռն անուանեցին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Խառնաղանճ.
ԽԱՌՆԻՃԱՂԱՆՃ ԿԱՄ ԽԱՌՆԻՃԱՂԱՆՋ. (որպէս թէ նման թազմութեան մարախոյ) cf. ԽԱՌՆԱՂԱՆՃ. Որպէս գ. δῆμος populus, plebs, vulgus ἑπίμικτος, σύμμικτος commixtus ἑλάχιστος minimus.
Խառնիճաղանջն քո իբրեւ զմարախ. (Նաւում. ՟Գ. 17։)
Խառնիճաղանջն (կամ ռամիկն) ներելի ողորմութեան է. (Իմ. ՟Զ. 6։)
Խառնիճաղանջս տէրութեան իւրոյ. (Յհ. կթ.։)
Խառնիճաղանջն հեբրայեցւոց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
Որպէս ա.
Լցեալ պէս պէս խառնիճաղանճ զօրսն յինքն կուտեալ էր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 13։ ՟Ժ՟Դ. 23։)
Ամենայն ազգի նորա, եւ ամենայն խառնիճաղանճ զօրաց նորա. (Երեմ. ՟Ի՟Ե. 20։)
Խառնիճաղանճ բազմամբոխ մարդիկ. (Ագաթ.։)
Ոչ տգէտք եւ խառնիճաղանջք։ Խառնիճաղանճ տգիտաց յամենայն ժամ լսէք. (Նար. ՟Հ՟Բ. Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։)
Ոչ ի խառնիճաղանջ գռեհիկ յումեքէ մարդոյ հարար. (Պտմ. աղեքս.։)
mixing, that mixes;
slice, spatula,
Որ խառնէ (ըստ ամենայն նշ) որպէս բաղադրիչ.
Ոչ էութեան էականաց իրիք խառնի, այլ գոյանալոյ գոյացելոցն գոյարար. (Եզնիկ.։)
Եւ իբր Գործի խառնելոյ. (ռմկ. խառնիճ։ Վստկ.։)
impurity, ohscenity in discourse.
ԽԱՌՆԽՕՍՈՒԹԻՒՆ αἱσχρολογία որ եւ ԽԱՌՆԱԽՕՍՈՒԹԻՒՆ. իբր Ամօթալի կամ զազիր խօսք.
Նոյնպէս եւ ի խառնախօսութեանն յայտնի ցուցանես։ Ուր խառնախօսութիւն է, անդ է մօտակաց սատանայ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։ եւ Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Խառնելի.
Որպէս Խառնարան, կամ խառնելիք.
Առեալ մովսէսի զկէս արեանն, ի մերքս ի խառնոցսն հեզոյր։ Զայն որ ի խառնոցն առեալ արիւն՝ ցանէր. (Փիլ. ել. ՟Բ։)
mixture, composition, compound;
temper or tempering;
paste, luting;
complexion, constitution, temperament, nature;
junction;
consanguinity, relationship;
conjunction, union;
the sense of feeling, touch;
tie, bond;
concert, harmony
μίξις mistura κράσις temperatio εὑκρασία temperies եւ այլն. Խառնումն, բաղադրութիւն հակակայ պարզութեան. բաղկացութիւն, եւ իրք բաղկացեալք կամ զանգեալք.
Չորեակ տարերցս խառնուածոցս լինել հմուտք. (Պիտ.։)
Չիք ինչ ի նմա խառնուած, այլ ամենեւին պարզ բնութիւն է. (Վեցօր. ՟Ժ՟Ա։)
Չորք՝ որ ասին տարերք, խառնուածք են առաւել՝ քան տարերք. (Փիլ. լին. ՟Գ. 6։)
Աշխարհս ի յօդուածոց, եւ ի պէսպէս բնութեանց, եւ ի խառնուածսն երից մասանց։ Որ զխառնուածսն յարմարեալ կազմէ. (Եղիշ. ՟Բ։)
Խառնուածք խնկոց (ըստ իւղեփեցաց). (Անան. եկեղ.։ Մխ. երեմ. որ եւ ՀԱՆԴԵՐՁԱՆՔ։)
ԽԱՌՆՈՒԱԾ. Խառնումն հիւթոց ի մարմինս մեր ի բնէ. եւ Հիւթքն գլխովին.
Առ ի լինել առողջութեան՝ պարտ է գոլ չափաւորութիւն ամենայն խառնուածոյն։ Որ ի ցուրտ խառնուածոյ է, նա ի հնրկէ ողջախոհ գոյ. (Սահմ. ՟Գ. ՟Ժ։)
Են ցաւք որ ոչ վասն մեղացն են, այլ ի չկշռելոյն խառնուածոցն. (Եզնիկ.։)
ԽԱՌՆՈՒԱԾ Միաւորութիւն անշփոթի զանազանութեան անդ բնութեանց եւ ներգործութեանց.
Նոր եւ սքանչել խառնուածով միացան երկու բնութիւնքն. (Լմբ. պտրգ.։)
Զմերս նոր խառնմամբ, եւ սքանչելի խառնուածով ընկալեալ. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Զ։)
Պատմութիւնք (քրիստոսի) են խառնուածովք. աստուածեղէնք են ամենեքեան, եւ մարդկեղէն. (Եփր. համաբ.։)
ԽԱՌՆՈՒԱԾ. Ազգակցութիւն. արենակցութիւն, եւ արենակից. սերունդ.
Խառնուած արշակունւոյ է երուանդ. (Խոր. ՟Բ. 43։)
Ոչ արար արժանի զաւակագործել զծնունդսն առաջին դարուց զխառնուածս ի բարի ստեղծմանէն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
ԽԱՌՆՈՒԱԾ. συμβολή, συμπλοκή conjunctio, copulatio, complicatio. ագոյցք. զօդ. կապ. յեռումն ընդ իրեարս.
Խառնուած ճարմանդաց կամ փեղկից, օձեաց. (Ել. ՟Ի՟Զ. 4 = 6։ ՟Ի՟Ը. 32։ ՟Լ՟Զ. 12։)
Զգեցո՛ դմա պատմուճան ծաղկեայ ի խառնուածոյ նարօտից. (Սեբեր. ՟Գ։ Որպէս եւ Յօդք կամ ջիլք ի մարմնի։ Եւագր. ՟Լ՟Դ։)
ԽԱՌՆՈՒԱԾ. Միաբանութիւն ձայնից, կամ սիրոյ, եւ այլն.
Հրեշտակագունդ խառնուածով տուն առ տուն երգ առեալ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Արիութիւն՝ խառնուած՝ սիրով ընդ միմեանս՝ զօրինակ միոյ մարմնոյ պահեսցուք ի մեզ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 14։)
composed, prepared, compounded;
seasoned.
Բաղադրեալ խառնմամբ. Խառնած.
Խունկ եւայս խառնուածոյ, անուշահոտ՝ յազնիւ փայտից. (Վրդն. սղ.։)
Որք գեղս ինչ բժշկեկեանս՝ խառնուածոյս եւ դժնդակագոյնս ըմպիցեն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Զ։)
Վասն հանդերձից դարձեալ հրամայէ, եթէ խառնուածոյ մի՛ զգենուցուն. (Եփր. ել.։)
Որ ձայնս խառնուածոյս գեղգեղեալս նուագս նուագս հանէ. (Վեցօր. ՟Դ։)
mixture, composition;
incorporation, junction, union.
Խառնումն իրի ընդ իրի. բաղադրութիւն խառնուած.
Վասն որոմանցն խառնութեան ո՛չ եւ զցորեանն ի բաց ընկենուն. (Շ. թղթ.։)
Իբր զճնշումն խառնութեան խնկոց։ Միայն մեղսամարգ, խառնութիւն ներհակական. (Նար. կուս. եւ Նար. ՟Ծ՟Ե։)
Միայնառանձինն առանց ընկերին խառնութեան վնասակար լինի. (Եզնիկ.։)
Որչափ յաճախեաց նա զխառնութիւնս իւր ի բազմականս նոցա, եւ այլն. (Եփր. համաբ.։)
ԽԱՌՆՈՒԹԻՒՆ. Միաւորութիւն անշփոթ.
Մերակերպարան խառնութիւն։ Անապական խառնութիւն կերպացեալ զմերս ի մարմնի։ Աստուածութեանն խառնութիւն բովանդակապէս. (Նար. ՟Ժ՟Դ. ՟Լ՟Դ. ՟Կ՟Է. ՟Ղ՟Գ։)
Վասն ժողովոյն նոցա, եւ վասն խառնութեան նոցա։ Խառնութիւն այնոցիկ՝ որ ոչ միաբանէին գործոցն նոցա, պակասութիւն եւ պատաղիչ համարել էին նոցա. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 17։)
Կամ որպէս Խառնք. մարձաւորութիւն ըստ մարմնոյ.
Զկերակուրս եւ զմպելիս, եւ զխառնութիւնս, եւ որ այլ եւս մարմնաւոր հեշտութիւնս. (Ի գիրս խոսր.։)
mossy.
Ուր յաճախեալ իցէ լօռ. Լօռաբոյս.
Ի մառախղուտ տեղիս մայրեաց, եւ ի լօռաւէտս. (Խոսր. ՟Բ. 6։)
the thirteenth letter of the alphahet, and the eighth of the consonants;
forty, fortieth.
տառ բաղաձայն՝ թաւ, եւ կրկնակ, անուանեալ խէ, ունակ զօրութեան կրկին տառիցս՝ գղ. կամ փղ. որպէս առ յոյնս χ խհի, կամ քհի, ասի բաղկացեալ յերկուց քմակից տառիցս, κκ գգ։
Առ եբրայեցիս եւ արաբացիս խէ կամ խը թանձր հնչի ի խորութենէ կոկորդին. այլ առ պարսիկս եւ թուրքս եւ ի հյ. փափկիկ, մինչեւ մերձենալ ի հ. վասն որոյ եւ ի լծորդ է նմին ի մեզ. զի գրի՝ հաղբք եւ խաղբք. հոյակապ եւ խոյակապ. խրասախ, եւ հրասախ, եւ այլն. որպէս եւ նահապետ՝ է նախապէտ, կամ նահանգապէտ։ Իսկ անունս Ռախաբ գրի եւ ռահաբ, եւ ռաքաբ կամ հռեքաբ։
Խ. Լինի լծորդ եւ ընդ ղ. զոր օրինակ սանդուխք, սանդուղք. բախտ, բաղդ. վախճան, վաղճան. եւ աղքատ՝ հնչի որպէս ախքատ (որպէս թէ աղխքատ)։
Խ. ՟խ. Որպէս նշանակ թուոյ՝ է Քառասուն կամ քառասներորդ։
Խ. Ի խրատ մանկանց բարւոք ասի,
Խէն՝ խրատէ խաղալ ընդ սուրբ գրոց, ընդ անմիտն տղայոց։ Խէն խորհրդակից բարի եղեալ, մերժէ զխորհուրդ խորամանգեալ. (Շ. այբուբ.։)
fraud, deceit, cheat, roguery, imposture.
πτερνισμός supplantatio ἁπάτη deceptio, fraus. խաբք. խաբէութիւն. պատրանք. թաթելն. կարթելն.
Արար խաբանօք, զի կոտորեսցե զծառայս բահաղու։ Կործանեա խաբանօք շրթանց իմոց. (՟տ. թգ. ՟Ժ. 19։ Յուդթ. ՟Թ. 15։)
Առ ի խաբանս եւ ի կորուստ պարզամտացն լինել. (Պիտ.։)
Եւ արդ ի հակակայցն լինելութիւնք, իսկ ապա եւ խաբանքն. (Պերիարմ.։)
Խաբանօք փայտին ճաշակեցաք զմահ. (Շար.։)
Մի մօռանար զխաբանս կորստեան օձին. (Լծ. կոչ.) (տպ. զխաբունս)։
cf. Խաբեայ.
ԽԱԲԵԲԱՅ. որ եւ ԽԱԲԵԱՅ. ἑμπαίκτης illusor σοφιστής , σοφιστικός, ἑπιθέτης sophista, deceptor, impostor, versipellis. խաբօղ. պատրօղ. դաւադիր. կարթօղ. եւ Կեղծավոր. խաղ առնօղ, այպանօղ. եւ Իմաստակ.
Խաբեբայք տիրեսցեն նոցա. (Ես. ՟Գ. 4։)
Խաբեբայ է ասեն. զի՞նչ խօսիս այր դու. վասն պատառի միոջ հացի, եւ կապերտի միոջ ձորձոյ խաբեբա՞յ կոչես. (Ոսկ. եբր. ՟Ծ՟Ա։)
Իբրեւ զպատրող ոք խաբեբայ մոլորեցուցանէ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Խաբեբայք եւ պատրիչք. (Յհ. կթ.։)
Յոյժ խաբեբայ եւ կամ բազմազան ի ձեռնարկութիւնսն. (Ածաբ. ի կիպր.։)
Եւ ἁπατηλός deceptorius, fallax, fraudulentus. խաբէական. պատիր. կեղծ.
Գուցէ խաբեբայ բան. (Պղատ. օրին. ՟Ժ։)
Ով խաբեբայ չարութեան. (Ածաբ. մկրտ.։)
Ընկալան զգիրն խաբեբայ ողոքանաց թագաւորին։ Զվասակայ խաբեբայ հայթայթանս պատրանացն։ Զխաբեբայ երդմունս։ Խաբեբայ հրամանացդ. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Դ. ՟Ղ։)
Ի խաբեբայ չար ձանձրութեանց. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
ԽԱԲԵԲԱՅ. գ. δέλεαρ esca. Կեր խաբող, եւ որսող.
Հեշտութիւն՝ մեծ խաբեբայ չարին (կամ չարաց). (Պղատ. տիմ.։)
deceit, imposition, cheat, imposture.
Գործ խաբեբայից. նենգութիւն. կեղծաւորութիւն.
Ի միտ առ, թէ որպէս խաբեբայութեամբ խօսէին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 56։)
wicked monk.
Որպէս Եպերելի աբեղայ. որպէս թէ չիցէ աբեղայ, այլ խաբեբայ. (զորմէ եւ ի վերջն բառիդ ԽԱԲ).
Խաբեղայն, եւ ոչ աբեղայն։ Ուր է խաբեղայն մարինոս. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Ի՟Ը.։ Հ=Յ. փետր. ՟Ժ՟Բ.։)
to cheat, to deceive;
to defraud, to dupe, to trick, to gull, to inveigle, to insnare;
to plot, to hatch, to contrive;
to pervert, to seduce, to mislead;
to mock, to laugh, not to care, to trifle;
— ի խաղի, to cheat at play.
ἁπατάω, παραλογίζομαι, πτερνίζω decipio ἑμπαίζω, καταβραβεύω illudo. Խաբ գործել. պատրել, նենգել, դավաճանել. կարթել. ըստ յն. նաեւ խաղ առնել. ձաղել.
Այս երկիցս խաբեաց զիս։ Եթէ ոք զկոյս զոչ խօսեալ. Զաստուած խնդրեցի, եւ ոչ խաբեցայ։ Մի խաբիր լրութեամբ որովայնի։ Մի խաբեսցէ զձեզ եզեկիա։ Ետես հերովդես՝ թէ խաբեցավ (այսինքն ծաղր եղեւ) ի մոդուց անտի։ Մի ոք զձեզ խաբեսցէ (այսինքն ձազեսցէ իբրեւ յաղթօղ). եւ այլն։
Ոչ խաբիմք իբրեւ զտգէտս. (Եղիշ. ՟Գ։)
Որ մերոյին բնութեանս կրիւք խաբեացն զմեզ, եւ խաբէ. (Յհ. կթ.։)
Զաղեքսանդրէ խաբէին դեւք (զմարդիկ), թէ կենդանի կայցէ. (Եզնիկ.։)
Գիտութեամբ էիցն ի չէիցն միշտ խաբեցեալ. (Նար. ՟Ի՟Գ։)
cf. Խաբեպատիր.
fraud, knavery;
deceit, cheat, fallacy, trick, artifice, rogu-ishness, imposture, deception;
chicanery, dissimulation;
villainy, dishonesty;
— ի խաղու, cheat, a cheating trick.
ἁπάτη, πτερνισμός deceptio, fraus, supplantatio ἕμπαιγμα , χλευή illusio, ludificatio ψεύδος mendacium. Խաբ. խաբանք. պատրանք. դաւ. նենգութիւն. դաւաճանութիւն. ստութիւն. կեղծաւորութիւն. մոլորութիւն. ծաղր. խաղ. տես (Սղ. ՟Խ. 10։ Յուդթ. ՟Ժ՟Զ. 10։ Իմ. ՟Ժ՟Է. 7։ Ես. ՟Խ՟Դ. 20։ ՟Կ՟Զ. 4։ Յհ. ՟Ժ՟Գ. 18։ ՟Ա. Յհ. ՟Դ. 6։)
Խորամանկ խաբէութեամբ. (Եղիշ. ՟Դ։)
Նենգապատիրն խաբէութեամբ. (Պիտ.։)
Այն խաբէութիւն՝ որ մտացն է, չարագոյն է քան զայն, որ ի պատրանացն է. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Զ։)
Որպէս աշակերտեացն ի մոլար խաբէութիւնն. (Եղիշ. ՟Դ։)
deceitful, fallacious;
seducing, insinuating.
ἑξαπατῶν decipiens, deceptor. Խաբօղ, որ խաբէ, կամ խաբեաց. պատրիչ. մոլորեցուցիչ.
Աստուած արար զերկինս եւ զերկիր, եւ ոչ եթե հրեշտակք, որպէս խաբիչք ձեր քարոզեն. (Եփր. ՟գ. կոր.։)
Խաբիչք զնոսա ի պատիւն ապաստան արարին. (Ոսկ. գաղ.։)
Երեքեան դուք խաբիչք. (ՃՃ.։)
Զառաջին չարացեալն խաբիչք. (Վրդն. երգ.։)
cf. Խաբանք.
նոյն ընդ խաբք. խաբանք. խաբէութիւն. պատրանք.
Խաբկանք լինէին հպարտացելոյն լիդեացւոց կրիւսեայ։ Խաբկանօք կոչեալ զտիրան։ Իբր թէ խաբկանօք իցէ գործն. (Խոր. ՟Բ. 12։ ՟Գ. 17. 63։)
Խառնեալ է ընդ մարդկային իմաստութեանն՝ խաբկանաց ազգն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 11։)
Զի՞նչ օգուտ զմեզ ի մարդկային ստակարծ խաբկանացն գործիցի։ Խաբկանաց բանիւք ունկն դնել. (Սարկ. քհ. եւ Սարկ. հանգ.։)
(Բժժանք) պատիրք եւ խաբկանք են. (Ոսկ. կող. ՟Ը։)
Ոչ միանգամայն ինչ խաբկանօք, որպէս յեգիպտոսէն ելին, ելանէին (ի բաբելոնէ). (Ոսկ. ես.։)
cheating, deceitful, fallacious;
crafty, smirking, smooth-tongued.
Աղուէս նենգաւոր է, եւ խուսաբու, եւ խաբու. (Վեցօր. ՟Թ։)
cf. Խաբու.
Խաբող. որպէս անունս յակոբ. եագուպ.
Որդիք ունէր՝ երկու մանուկ, մինըն յիմար (եսաւ՝) միւսըն խաբուկ (յակոբ). (Շ. առակք.։)
cf. Խաբու.
խաբու. խաբիչ. խաբող. (գտանի գրեալ եւ խաբուսակ). Իբրեւ զխաբուսիկն (կամ խաբողիկն) յակոբ. Կոչ. ՟Է։ Խաբուսիկ եւ զամենայն մարդ խաբէ։ Հակառակաբան, ոխակալ, եւ խաբուսիկ. (Ախտարք.։)