cf. Համագումար;
flocked together, gathered in crowds or in a mob;
in a united company, with all the company, in crowds;
— թռչիլ, to fly in flocks or swarms.
· Calfa
Առ հասարակ խմբեալ. միաժողով. համախումբ. համագումար. բովանդակ. միաբան.
cf. Համախմբեմ.
· Calfa
Համահաւաքեալ ի բովանդակութիւն լրման ժամանակաց. (Արծր. ՟Ա. 1։)
concordant, consonant, conformable;
in unison;
unanimously.
· Calfa
Զի թէ խոստովանութեամբ՝ նոցին համաձայնք, եւ փառացն համապատիւք. (Նար. առաք.։)
of the same mind or opinion, unanimous;
— լինել ումեք, to perfectly agree with, to enter into the views of;
— են ցանգ, they always agree in opinion.
· Calfa
Համամիտ ընտանեացն գործակցութեամբ։ Ճշմարտութիւն բերանոյն համամիտ առ հաւատոյն խոստովանութիւն (այսինքն համաձայն). (Արծր. ՟Դ. 11։ եւ ՟Գ. 6։)
relating all;
encyclopedian;
cf. Հանրագէտ.
· Calfa
Յայսմ համայնապատում խոստովանութենէ իսպառ սրբեցայց. (Նար. ՟Լ՟Բ։)
brief, short, abridged, concise, succinct, summary;
peremptory;
—, —ս, —աբար, succinctly, briefly, summarily, precisely;
peremptorily;
compendium, abridgement;
final or irrevocable sentence;
— հատանել, to cut short;
— ասել, ասացից, եւ — իսկ ասացեալ, in short, in a word.
· Calfa
ՀԱՄԱՌՕՏ σύντομος, συντετμημένος, ἑπίτομος brevis, concisus, praecisus, compendiosus, compendiarius. որ եւ ԿԱՐՃԱՌՕՏ. (իբր ի կարճոյ համօրէն առեալ, կամ առյօդեալ) Կարճ. սուղ. ամփոփ. բովանդակեալ. ի կարճոյ եւ փութով եղեալ կամ լինելի. եւ Վճռական. հատու. եւ կտրուկ
Բովանդակէ զնոսա ի համառօտ մատենին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
ՀԱՄԱՌՕՏ. իբր գ. ըստ յն. ոճոյ. Համառօտիւն. բովանդակութիւն. եւ Վճիռ հատու, կամ անվրէպ համար.
briefly traced, succinct;
— բովանդակութիւն, an abridgement;
— պատկեր, sketch, short notice, cursory view.
· Calfa
to abridge, to diminish, to shorten;
to digest, to resume, to recapitulate;
to reduce, to contract, to extract;
ուղիղ —, to understand thoroughly and cause to be perfectly well understood;
— զօրէնս, to transgress, to break a law;
— քորեպիսկոպոսին զեկեղեցիս, to make a visitation of the diocese.
· Calfa
συντέμνω concido, brevio. Կարճ առնել. բովանդակել. ամփոփել. կարճել. քաղել. ի համառօտն վերածել. ի կարճոյ առաջի դնել. անվրէպ սահմանել կամ ուսուցանել.
ՀԱՄԱՌՕՏԵԼ. Քաղելով բովանդակել, եւ աւարտել.
brevity, concision, shortness;
abbreviation;
compendium, abridgement, summary, abstract, epitome.
· Calfa
συντομία, ἑπιτομή brevitas, epitome, compendium. Կարճութիւն. սղութիւն. եւ Բովանդակութիւն գրոց կամ պատմութեան. համառօտ բան կամ մատեան.
Պատմի այս ի համառօտութեան աբրահամու խոստովանողի. (Արծր. ՟Բ. 1։)
religious, pious, devout.
· Calfa
Հոյլք կրօնասէր միանձանց, կամ վանականաց. (Ճ. ՟Բ.։ Կանոն.։)
cf. Մենաստան.
· Calfa
ἁσκητήριον, μοναστήριον, κοινόβιον domus religiosa, monasterium, conventus. Բնակարան կրօնաւորաց. վանք. մենաստան.
Զկրօնաստանըս յարդարեալ, ըզվանականըս յանձանձեալ. (Շ. վիպ.։)
Ի վանորայս եւ ի կրօնաստանս. (Լմբ. պտրգ.։)
friar, monk, cenobite;
— նորընծայ, novice;
— ուխտեալ, professed monk;
— լինել, to enter a convent, to take the cowl, to turn monk.
· Calfa
θρῆσκος, ἁσκητής, ἑγκρατής religiosus, temperans եւ այլն. Առանձին փութով եւ կարգոյ ճգնօղ ի կատարեալ կրօնս աստուածապաշտութեան հրաժարեալ յաշխարհային կարգաց. վանական. միաձն, միաբանակեաց կամ միայնակեաց. Սօֆի, փարսա, րուհպան, րահիպ, քեշիշ. (իբր կրօղ. ի քեշիտէն, քաշել, կրել. որպէս եւ կրօնաւորն է կրօղ, ժուժկալ, համբերօղ, խաչակիր)
to make head against, to cope with, to withstand, to face, to dare, to brave, to beard, to set at defiance;
ընդդէմ —, to oppose, to resist, to withstand;
թշնամի —, to declare oneself enemy, to bear enmity.
· Calfa
Քաղաքն կորեաւ, եւ արդ այսուհետեւ երթեալ կքրեալ (գուցէ կըքեալ) նստիցիս ընդ արուք հովանովք. (Ոսկ. ես.։)
aspiration, pronunciation.
· Calfa
Հնչումն ձայնից ընդ հագագն. արտաբերութիւն. տառ եւ վանկ եւ բառ հնչեալ.
cf. Հալածական առնեմ.
· Calfa
διώκω persequor ἁπελαύνω expello ἁποστέλλω demitto, եւ այլն. (ի բայէս Ածել, եւ ի մասնկանէս Համ, որ լինի եւ հան, հազ, հալ) Զհետ պնդելով՝ վարել, վանել. փախստեայ տանել. փարատել. հեռացուցանել. մերժել. անհանգիստ առնել. նեղել. չարչարել. ետեւէն ինկնալով՝ վարել քշել փախցընել, վռնտել, չարչըրկել.
melting, liquefaction, fusion;
dissolution;
consumption, decay;
— ջրեղէն, հրեղէն, aqueous, igneous fusion;
— կերակրոց, digestion;
— սառնամանեաց, thaw.
· Calfa
hypocrisy, dissimulation, duplicity, pretenoe, fiction, imposture, falsehood;
— ի բարեպաշտութեան, bigotry, affected devotion, false piety, cant.
· Calfa
Կեղծաւորութեամբ մտանել ընդ սրբութեան խոստովանութիւն. յն. կեղծաւորիլ. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 24։)
comrade, companion, partaker;
husband, wife, married couple;
— լինել, to live together, to cohabit, to keep company with, to get intimate, to frequent, to converse;
չկամիմ բնաւ — առնդ լինել, I will have no manner of conversation, no dealing with that man.
· Calfa
Զի կենակցացն վնասս։ Ի միաբանութիւն ածել զկենակիցսն (ի վանս)։ Առ ի հաստատութիւն կենակցացն. (Բրս. հց.։)
living, alive;
animated, lively, vivid, vivacious, sprightly;
vital, vivifying, vivificative;
animal, beast;
կենդանեաւ՝ կենգանեօք, in one's lifetime, during one's life;
— լինել, to be alive, to live;
— առնել, to give new life to, to reanimate, to vivify;
— պահել զոք, to save anothers live;
երդուաւ ի —ն յաւիտենից, he swore by the living God, by the Eternal;
— է Տէր եւ — է անձն քո եթէ, as the Lord lives, as thy soul lives...;
— է անձն քո, արքայ, թէ գիտիցեմ, as thy soul lives, o king, I cannot tell;
— է Տէր եթէ մեռանիցի, I swear by the Lord he shall not die.
· Calfa
Ζῶον, ζόν, animal. հայվան. իսկ բանականն, հայվանի նադըգ.
Իբր կենդանեօք զիմս պատմեսցէ խոստովանեալ զանօրէնութիւնս. (Նար. ՟Ձ՟Ը։)
bringing, causing or giving life, vivifying.
· Calfa
Նովին կենսաբեր դեղով՝ խոստովանութեամբ եւ ապաշխարութեամբ. (Կաղանկտ.։)
act of nourishing, sustentation;
stewardship, administration, management.
· Calfa
Աջ ակն՝ սէր, եւ ձեռն՝ կերակրչութիւն եւ ոտն՝ թիկունք (լինելն)։ Ուսիցին զկերակրչութիւն աղքատաց։ Հնարի ապստամբել ի կերակրչութենէ այտի քումմէ։ Խոստովան եղեն հովիւք ընդ կերակրչութիւնն. (Եփր. համաբ. եւ այլն։)
each, every, all, general, universal;
ընդ —, every where;
—ց ազանց, to all peoples.
· Calfa
ὄλος, σύμπας totus, cunctus, universus . (որպէս թէ Համ ուր, համուռ, համօրէն ուրեք. ամենայն ուրեք գտեալն. ուստի՝ Ընդ հանուր) Ընդհանուր. միահամուռ. ամենայն. բովանդակ. բնաւ. համայն. ողջոյն. բոլոր, ամմէն.
generally, universally.
· Calfa
ՀԱՆՐԱԲԱՐ γενικῶς generaliter. որ եւ ՀԱՆՐԱՊԷՍ. Հանրականապէս. ընդհանրապէս. առ հասարակ. սեռօրէն. բովանդակօրէն առեալ զամենեսեան կամ զամենայն. բոլորը մէկտեղ.
mine;
— ոսկւոյ, երկա թոյ, ածխոյ, gold-mine, iron-mine, coal-mine.
· Calfa
Հանք, բոյսք, կենդանիք. (ըստ արաբ) մայատին, նապաթ, հայվան. (Ոսկիփոր.։)
fine linen-cover, bed-sheet, drapery, tapestry;
— անկողինք, beds furnished with fine coverlets.
· Calfa
Պաստառակալ սփռեա՛ ինձ, կամ սփռեա՛ պաստառակալ զխոստովանութիւնդ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
wall;
turn, round;
— ի —, — ի —է, — ի —ու, complicate, intricate, knotty, ambiguous, dark, obscure;
— ի — բանք, ambages, compass of words, circuit, roundabout way, shifts;
— առնուլ, — գալ, to surround, to environ, to encompass, to hem in, to beset, to encircle, to gird, to inclose;
— ի — բանիւք խօսել, to make use of circumlocutions, to periphrase, to speak periphrastically, to beat about the bush;
— ի — խաղան գետք, the rivers seem to delight in a thousand windings.
· Calfa
Ի հովանի ծառոց եւ ի պատից նստեալ դեգերէին. (Գր. երէց.։)
Ժողովուրդն իբրեւ ետես, խոստովան եղեւ առ ժամ մի պատ ի պատէ, եթէ Տէր՝ Աստուած. (Եփր. թագ.) (ուր ա՜յլ ձ. պանտ ի պանտէ. որպէս թէ կողմն ի կողմանէ կաղալով)։
youth, adolescent, stripling, lad, young man;
domestic, servant;
waiter;
groom;
— անփորձ, inexperienced young man, younker, greenhorn, novice.
· Calfa
ՊԱՏԱՆԻ որ եւ ՊԱՏԱՆԵԱԿ։ παῖς puer παιδάριον puerulus. մանաւանդ. νεανίσκος, νεανίος, μειρανίον juvenis, adolescens, juvenculus, adolescentulus. Մանուկ մեծացեալ, եթէ՜ զաւակ եւ եթէ ծառայ. երիտասարդ դեռաբոյս. կտրիճ, մանչ. իյիտ, ճիվան, տէլի գանլը, եւ ուշագ, օղլան. (լծ. արաբ. ֆէթէն. յն. բետա՛րիօն, եւ այլն. այլ ի պատմութեան Կիրակոսի գտանի ստուգաբանել այսպէս.
to fill abundantly, to fill up to the brim, to fill to overflowing, to heap up.
· Calfa
որ եւ ՊԱՏԱՐՈՒՆ ԿԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. կր. ԼԻՆԵԼ. Յանչափս լնուլ. ծայրալիր առնել, լինել. յորդել. զեղուլ, եւ բովանդակել. լեփլեցուն ընել, ըլլալ. թաշըրմագ, թաշմագ.
fulness, abundance, plenty, overflow;
cf. Ծայրալիր.
· Calfa
Լրումն. զեղումն. բովանդակումն.
icon, image, effigy;
painting, picture, representation;
likeness, figure, portrait;
statue, idol;
sight, visage, face;
design, project, plan;
type, symbol;
doll;
—ք, the Divine Person;
— աւուրն, the day of the week or month;
hymn for the day;
գեղեցիկ —աւ, of fine presence, of noble aspect;
— ըստ —ի, in the image of, in the likeness of;
ի սոյն —, in this way or manner;
cf. Համառօտագիծ.
· Calfa
Խոստովանիմք յերիս կատարեալ պատկերս, եւ ի մի աստուածութիւն. (Վրք. սեղբ.։)
cf. Պատշգամ.
· Calfa
Եւ ի պատշգամն, եւ անց ընդ վանդակապատսն, եւ փակեաց զդուրս վերնատանն. (Դատ. ՟Գ. 23։)
bulwark, rampart, bastion, barrier, epaulment, beam, rafter;
ceiling;
— լինել հայրենեաց, to be a bulwark of one's country.
· Calfa
Խնամեալք եւ հանգուցեալք ընդ հովանեաւ պաշտպանութեան ամուր պատուարի սուրբ աստուածածնիգ։ Պատուար պճնայօրէն ... պատուար հրապարփակ, եւ այլն. (Նար. կուս.։)
to command, to order, to enjoin, to impose, to charge, to prescribe;
to recommend.
· Calfa
Ընդէ՞ր ասէ, արար նոյզամենայն զոր ինչ միանգամ պատուիրեաց նմա տէր աստուած. Ոչ կամի հրամայել նմա առաւել քան պատուիրել. քանզի հրամայեն տեարք ծառայից. իսկ պատուիրեն սիրելիք բարեկամաց, եւ մանավանդ՝ աւանդք՝ փոքունց։
window, casement;
dormer-window;
sky-light;
niche, wall-press;
sluice, flood-gate;
chimney;
senses;
վանդակ —ի, blinds, Venetian blinds;
—ք բացան երկնից, it rains pailfuls;
cf. Կարկառիմ;
cf. Հայիմ.
· Calfa
asylum, refuge, retreat, shelter, cover;
protection, patronage, defence, prop, support;
resources;
— լինել, to be the refuge of to protect, to defend, to take under one's protection.
· Calfa
Տեղի պատսպարելոյ. ապաստանարան. յարկ ապաւինի. որպէս հովանի ասպարի՝ որ պատէ զնգ իւրեաւն.
ՊԱՏՍՊԱՐԱՆ ԼԻՆԵԼ. ἁντέχομαι, ὐπερασπίζω suscipio, protego διαβαστάζω sustineo. Պատսպարել. հովանի եւ պաշտպեան լինել. ձեռնատու եւ վերակացու եւ օգնական լինել.
to surround, to encircle, to enclose, to shut in;
to protect, to prop, to defend, to sustain;
to shelter, to screen, to cover;
to fortify, to restore;
to return, to restore, to give back.
· Calfa
ὐπερασπίζω clypeo rotego, propugno, defendo ἁντέχομαι, ἁντιλαμβάνομαι suscipio, apprehedo. Պատել իբր ասպարաւ. հովանի եւ պահապան եւ վերակացու լինել. պաշտպանել. ընդունել, ժողովել զոք. զուփը վըրան ըլլալ.
to be enclosed, surrounded;
to take refuge, to seek shelter, to retire, to be under cover, to shelter or defend oneself;
to recover oneself, to get up;
to get heart, to regain courage;
to return, to reinhabit, to dwell in, to remain, to repose.
· Calfa
ἁντέχομαι recipio me καταφύγω confugio. Ապաստան լիել ընդ հովանեաւ. ապաւինիլ. սղնմագ.
preparation, preparative, disposition;
furniture, household goods;
train, equipage;
precaution, attention, vigilance;
պատրաստութեամբ, spontaneously, voluntarily, readily.
· Calfa
Խոստովան եղէց քեզ ի պատրաստութիւն սաղմոսաց. իմա՛, ի գործիս ՛նուագարանս սաղմոսաց։
patriarchate, patriarchship, patriarchy.
· Calfa
Ի պատրեարգութեան հովանու մարդկանունոյ. (Վրդն. պտմ.։)
to circumscribe, to confine, to limit;
to comprehend, to contain;
to describe;
to trace or draw the first strokes, to sketch the outline of;
to rough-draw.
· Calfa
Տեղի է բովանդակութիւն պարագրողին, ըստ որում պարագրէ զպատրագրեալն. (Նիւս. բն.։)
Զբովանդակ պարունակես զարարածս, եւ յիմեքէ ոչ պարագրիս. (Սարկ. աղ.։)
Անտանելին ի համայնից՝ բովանդակիչ բնութեանց բոլորից՝ պարագրի այսօր մարդասիրապէս յորովայնի անարատ կուսին։ Որ զանտես յէից զլոյսդ անտանելի՝ պարագրեալ մարմնով ծածկեցեր։ Այսօր զպարագրեալն մարմնով ցուցեր զաստուածութեան քո զփառս աշակերտաց քոց տէր. (Շար.։)
περιγράφω, circumscribo, περιβάλλω, circumdo. Որպէս թէ շուրջ ծրագրելով ամփոփել. Բովանդակել. պարունակել.
circumscription, limitation;
description;
outline, sketch, rough draught.
· Calfa
Անբաւելւոյն բովանդակութիւն, եւ պարագրութիւն անպարագրականի էութեան. (Սարկ. աղ. առ կոյսն.։)
περιγραφή circumscriptio. Պարփակումն. բովանդակութիւն. սահման.
to look around;
to observe, to consider, to ponder.
· Calfa
Եթէոք համազուգել կամեսցի հաւասարապէս բաղդատութեամն, անկշռելի սմա ի դասս քաղաքավարացն ամենեւին ոք գտցի պարադիտեալ։ Զմիս՝ զոր համբաւես զկանտուղէս թագաւոր լիդացւոց լեալ, անցեալ պարադիտեսցուք։ Ի զարմացման եղեալ՝ ոչ կարէի զբովանդակն պարադիտել զառաւելութիւն նահատակութեանցն. (Պիտ.։)
comprehensive;
— հոլով, circumlative case.
· Calfa
περιληπτικός comprehendendi vim habens. Որ պարառէ. պարադրօղ. բովանդակիչ.
to comprise, to include, to comprehend, to encompass, to embrace, to take in;
to envelop, to beset, to invest.
· Calfa
περιλαμβάνω comprehendo, complector. Շուրջանակի Մի մէջ առնուլ. շուրջ պատել. պարադրել. բովանդակել. պարունակել.
comprehension, containing, embracing;
syllepsis;
party, assembly;
— առաքինութեանց, the union of all the virtues.
· Calfa
Պարառօղ. բովանդակիչ.
περίληψις, σύλληψις comprehensop, complexio, -xus. Բովանդակութիւն. պարագրելն. պարունակումն. ծայրալիր լրումն.