Definitions containing the research սուրբ : 1880 results

Նախասարկաւագ, ի

s.

archdeacon.

· Calfa

NBHL (1)

Նախասարկաւագ եւ առաջին մարտիրոս. (սուրբ ստեփաննոս). (Շար.։)


Նախավախճան

adj.

first dead (Abel);
premature.

· Calfa

NBHL (1)

Այսօր անմեղ սուրբ մանկունքն ի տղայական հասակի նախավախճան չարչարանօք վկայք եղեն քո մարդեղութեանդ. (Շար.։)


Նախավաղ

adv.

already long since.

· Calfa

NBHL (1)

Նախավաղ զլինելոցն հոգին սուրբ օրինակեաց. (Նանայ.։)


Նախավկայ, ից

s.

protomartyr, the first martyr, St. Stephen.

· Calfa

NBHL (2)

πρωτομάρτυρ protomartyr, primus testis Christi. Նախն ի վկայս յետ Քրիստոսի. առաջին Մարտիրոս, սուրբ Ստեփաննոս. լայնաբար՝ Նախկին մարտիրոսք. կանխաւ նահատակեալք. եւ Վկայ իրիք ճշմարտութեան.

Զոր եւ ասէր իսկ նախավկայն, թէ աստուած փառաց երեւեցաւ։ Զսոյն եւ ի նախավկայէն ուսի՛ր։ Առաքեալ եւ նախավկայ Քրիստոսի սուրբ Ստեփանոս։ Բարեխօսութեամբ սրբոյ նախավկային քո. (Ագաթ.։ Խոսր.։ Շար.։)


Նախավկայութիւն, ութեան

s.

first martyrdom.

· Calfa

NBHL (1)

Նախավկայութեամբ պայծառացուցեր զտիեզերս սուրբ Ստեփաննոս. (Գանձ.։)


Նախատօն

cf. Նախատօնակ.

· Calfa

NBHL (1)

Արժանաւո՛ր է յառաջ պատրաստելոյ եւ նախատօնի՝ սուրբ տիրուհւոյն ծնունդն։ Նախատօն աստուածածնին յղութեան. (Հ. կիլիկ.։)


Նախատօնակ

s.

eve of a feast.

· Calfa

NBHL (1)

Արժանաւո՛ր է յառաջ պատրաստելոյ եւ նախատօնի՝ սուրբ տիրուհւոյն ծնունդն։ Նախատօն աստուածածնին յղութեան. (Հ. կիլիկ.։)


Նախընծայ, ից

adj. s. adv.

offered previously;
preliminary;
premices;
primitively, at first;
— օրինակ, first example.

· Calfa

NBHL (1)

Վարդատեսակ արիւն սուրբ վկայիցն. որոց նախընծայ՝ մանկանցն Բեթղեհեմի ծաղկաձեւ ցօղ արեան նոցա զարդարեաց զեկեղեցի. (Տօնակ.։)


Նախիմաց, ից

adj.

knowing, acquainted with beforehand;
prescient, provident.

· Calfa

NBHL (1)

Որ նախիմաց իմաստութեամբ տնօրինեցեր զխորհուրդ սուրբ եկեղեցւոյ. (Շար.։)


Նահանջ, ից

s. adj.

retreat, rout, defeat;
bissextile;
— ամ, leap-year.

· Calfa

NBHL (1)

Օրհնեալ ես փայտ սուրբ, անզգամաց զգաստութիւն, ստահակաց խրատ, ընդվայրաց նահանջ (կամ նհանջ). (Անյաղթ բարձր.։)


Նահապետութիւն, ութեան

s.

patriarchate;
principality;
family house.

· Calfa

NBHL (1)

πατριαρχία կամ ըստ սուրբ գրոց ՝ πατριά patriarchatus, principium generis. եւ familia ἠγεμονία principatus, ducatus. Նախապետութիւն ազգի. ցեղապետութիւն. աւագութիւն նախարարութեան. առաջնորդութիւն (զօրու). եւ Հայրապետութիւն.


Նահատակ, աց

s.

the first to begin a combat, champion, hero, martyr.

· Calfa

NBHL (1)

Նահատակ բարի Քրիստոսի եղեր, ճգնաւոր Քրիստոսի։ Նահատակք յաղթօղք քաջք ի մարտի երանելի սուրբ մարտիրոսք. (Շար.։)


Նահատակակից, կցի, կցաց

s.

companion in arms or in martyrdom.

· Calfa

NBHL (1)

Նահատակակիցք մեր լինիցիք սուրբ աղօթիւք ձերովք. (ՃՃ.։)


Նաւակատիք, տեաց

s.

inauguration, dedication, consecration;
feast, festival, rejoicing;
cf. Խթումն;
առնել զ—իս շինուածոյ, to inaugurate a building;
—իս առնել սեղանոյն, to dedicate or consecrate an altar.

· Calfa

NBHL (1)

Շաբաթ տօն է նաւակատեաց սուրբ խաչին. (Տօնակ.։)


Նաւաչու

s. adj.

way, passage, ferry;
cf. Նաւագնաց.

· Calfa

NBHL (1)

Գալ Կիւրղի նաւաչու ուղեւորութեամբ ի ժողով սուրբ հարցն. (Սանահն.։)


Նաւապետեմ, եցի

va.

to command, to steer or guide a vessel;
to pilot.

· Calfa

NBHL (1)

Նաւապետեալ զքեզ՝ փա՛յտ զօրութեան եւ իմաստութեան՝ սուրբ հոգւոյն. (Գանձ.։)


Նափորտանի

s. pl. copes.

· Calfa

NBHL (1)

Ըզպատուական նափորտանին, զեմիփորոն սուրբ խորհրդին. (Շ. եդես.։)


Յաջորդեմ, եցի

va. vn.

to cause to succeed, to replace;
cf. Յաջորդիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Իսկ զսուրբ աթոռն յաջորդէ Տէր Խաչիկ. (Վրդն. պտմ.։)


Յառաջ

cf. Յառաջս.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ի հարաշարժ ի յաղբերէն յառաջ բղխեալ անհատաբար ի յորդւոյ տիրապէս սուրբ հոգին։ Որ ի հայրական իսկութենէն յառաջ բղխեալ աղբիւր լուսոյ։ Որ հրաբորբոք ծաւալմամբ յառաջ խաղացեալ. (Շար.։)


Յառաջագոյն

adj. adv.

anterior, previous, precedent, former, prior;
before, heretofore, beforehand, antecedently, previously;
formerly, anciently;
— աւուրբք, some days before;
— քան, before;
ի —գունէ, a priori.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջագոյն ասել, կամ պատմել, հասանել, երթալ, տեսանել, եւ այլն. ըստ յն. բարդ բայիւ προέπω, προρέω praedico προαπαγγέλλω praenuncio προβλέπω, προάγομαι praecedo. տե՛ս ի բազում տեղիս սուրբ գրոց։


Յառաջակաց

adj.

present, assisting;
first in order or rank, primary, principal, chief;
coryphaeus.

· Calfa


Յառաջաշաւիղ

adj. s.

preceding;
precursor, guide.

· Calfa


Յառաջապահ, աց

s. mar.

advanced post, sentry, sentinel;
out-post, out-picket;
— դիտաւոր, look-out man, sentry.

· Calfa

NBHL (1)

Օրհնեալ ես փայտ սուրբ, քրիստոսասէր զօրաց յառաջապահեստ. (Անյաղթ բարձր.։)


Յառաջապահեստ

s. adj.

preservative, precaution;
preservative, precautionary.

· Calfa

NBHL (1)

Օրհնեալ ես փայտ սուրբ, քրիստոսասէր զօրաց յառաջապահեստ. (Անյաղթ բարձր.։)


Յատկապատում

adj.

precise, narrated in detail, detailed, particularized.

· Calfa


Յարադրեմ, եցի

va.

to appose, to set, to subjoin, to add, to append, to affix.

· Calfa

NBHL (1)

Զսուրբ Լուսաւորիչն մեր Գրիգոր զկնի շարագրեցից, զկնի յարադրելով զորդիս եւ զթոռունս նորա։ Սաստիկ սուգ տրտմութեան զմեօք զեղեալ յարադրէր. (Յհ. կթ.։)


Յարաշարժութիւն, ութեան

s.

perpetual motion;
mutation, alteration.

· Calfa

NBHL (1)

Յարաշար շարայարեալքն սուրբ եւ խօսուն քարինքն. (Տօնակ.։)


Յարացոյց, ցուցի

s.

example, model;
idea, design;
prototype;
paradigm.

· Calfa


Յարդարեմ, եցի

va. mus.

to fit up, to arrange, to adjust, to put in order;
to fine, to refine;
to form, to fashion, to dispose;
to adorn, to embellish;
to ameliorate, to improve, to better the condition;
to make, to do;
to tune, to put in tune, to accord;
— զսեղան, զճաշ, to get ready, to prepare, to get dinner ready;
— զանկողին, to make the bed;
— զսենեակ, to do the room;
— զեղնգունս, to pare one's nails;
— զճրագ, to snuf the candle;
— զհերս, to adjust, dress or deck one's hair;
— զելս իրացն, to organize, to regulate, to put in order;
ճակատ առ ճակատ —եալ, drawn out in battle-array;
սեղան կազմ եւ —եալ, table ready covered, a well spread table.

· Calfa

NBHL (1)

Յարդարիմք ի սուրբ հոգւոյն, յորժամ ի մեղաց տգեղութենէ որոշէ զմեզ. (Լմբ. պտրգ.։)


Յարումն, ման

s. fig. chem.

adhesion, adherence, union;
attachment, adherence;
aggregation.

· Calfa


Յաւակնիմ, եցայ

vn.

to assume, to arrogate, to take too much on oneself, to pretend to, to presume.

· Calfa


Յաւէժ, ւեժի, ժաց

adj. adv.

perpetual, eternal, immortal;
always, without end, perpetually, eternally.

· Calfa


Յաւէտ

adj. adv. more;
at most;
much more, a great deal, better;
rather, more worth while, so much the better, still more;
— զի, above all, principally, especially;
adj. adv. cf. Յաւէժ;
— կամ նուազ, more or less.

· Calfa


Յաւիտեան, ենից

s. adv.

eternity;
perpetuity;
age;
life;
world;
—, —ս, always, perpetually, eternally;
—ենից, ի —ենից, ab eterno, from all eternity, since the world is world;
ի —ենից ոք ոչ լուաւ, such a thing was never heard of since the world began;
—ս —ենից, for ever and ever, to all ages, ever world without end, everlastingly, eternally;
հանդերձեալ —, future life;
— աշխարհի, duration of the world.

· Calfa

NBHL (2)

ՅԱՒԻՏԵԱՆ, կամ ՅԱՒԻՏԵԱՆՍ. մ. իմա՛, Ի յաւիտեան, ցյաւիտեան, մինչեւ ցյաւիտեան. որ եւ Մինչեւ յաւիտեան ասի. εἱς τὰς αἱῶνας in secula δι’ αἱῶνος per seculum ἔως τοῦ αἱῶνος usque in saeculum. ... ստէպ ի սուրբ գիրս, եւ յամենայն մատեանս։

ՅԱՒԻՏԵՆԻՑ վարի իբր Ի յաւիտենից. ἁπὸ τοῦ αἱῶνος ab aeterno, a seculo եւ εἱς τὸν αἱῶνα in seculum, in aeternum. Իսկ ՅԱՒԻՏԵԱՆՍ ՅԱՒԻՏԵՆԻՑ՝ է Մինչեւ ցյաւիտեանս ամենայն յաւիտենից։ Տե՛ս ստէպ ի սուրբ գիրս եւ յամենայն մատեանս. ... տե՛ս եւ ՅԱՒԻՏԵՆԱԿԱՆ։


Մաքս, ից

s.

excise, custom, duty, city toll.

· Calfa

NBHL (1)

Մաքս ի յաշխարհէ առեր (սուրբդ մատթէոս) զփրկեալ որդիս մարդկան՝ աւետարանաւն, զոր հնչեցեր յամենեսեան. (Տաղ.։)


Մաքրագործեմ, եցի

va.

to purify, to cleans.

· Calfa

NBHL (1)

Մաքուր գործել. սուրբ առնել. սրբազանել.


Մաքրազարդեմ, եցի

va.

to purify, to cleanse, to polish;
to embellish.

· Calfa

NBHL (1)

Մաքրութեամբ զարդարել. մաքրագործել. սրբել. սուրբ եւ նուիրական առնել.


Մաքրական, ի, աց

adj.

cf. Մաքուր;
purgative, cathartic, cleansing;
— դեղ, a purge;
— տեսեկ, nitre, saltpetre;
— աղանդաւոր, puritan.

· Calfa

NBHL (1)

καθάρειος mundus, nitidus, candidus. Մաքուր. սուրբ. սրբական. նուիրական.


Մաքրարար, աց

adj. s.

purifying;
purifier.

· Calfa

NBHL (1)

Սուրբ նշանիւս ... սուրբ՝ մաքրարար եւ զտիչ ամենայնի. (Նար. խչ.։)


Մաքրեմ, եցի

va.

to clean, to cleanse;
to purify;
to refine;
to purge;
to expiate, to sanctify;
— զոճ, to refine the style;
— զարիւն, to depurate or cleanse the blood;
— զխաւարտս, զընդեղէնս, to pick or cleanse vegetables, pulse;
— զանօթս խոհակերոցի, to scour, brighten or polish kitchen utensils.

· Calfa

NBHL (2)

καθαρίζω, ἁνακαθάρω, καθαρεύω , καθαίρω purgo, purifico, mundo ἑκμάσσω expurgo, abstergo σαρόω verro, scopis purgo. Մաքուր եւ սուրբ առնել. սրբել. յստակել. անաղտ եւ պայծառ կամ ջինջ կացուցանել. (ըստ մարմնոյ կամ ըստ հոգւոյ)

Տեսանի սուրբ երրորդութիւն մաքրեցելոցն մտօք։ Քահանայն մաքրօղ կոչի, (այսինքն քաւիչ). (Խոսր.։)


Մեծածախ

adj.

at a great expense, costly, expensive, sumptuous, magnificent, splendid, rich.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛վ ծարաւիք եւ քաղցեալք, ձեզ սա (սուրբն մատթէոս) սեղան մեծածախ՝ անուշահամ կերակրովք՝ եդ առաջի ըզքրիստոս. (Տաղ.։)


Մեծահանդէս

adj.

famous, celebrated, glorious, illustrious;
solemn, pompous, triumphant;
փառօք, տօնիւ, solemnly, splendidly, pompously, triumphantly.

· Calfa

NBHL (1)

ՄԵԾԱՀԱՆԴԷՍ. Ուր իցէ հանդէս բազմութեան. բազմաժողով. հանդիսական. Յօր յիշատակի քո մեծահանդէս տօնի։ Նոր մեծահանդէս տօնիւ սուրբ հայրապետիս։ Մեծահանդէս յաւուրս տօնի։ Գրել ի սիրտ մեծահանդէս այսմ ժողովոյ զյիշատակ անմարմնական վարուց նորա։ (Ճ. ՟Ը.։ Տաղ.։ Գանձ.։ Երզն. լս.։)


Մեծահոգութիւն, ութեան

s.

greatness of soul, high-mindedness, magnanimity.

· Calfa

NBHL (1)

Մեծահոգողութեան եւ ազատամիտ առաքինութեան կա՛լ օրինակ զառաքեալսն սուրբս։ Մեծահոգութեամբ անցասումն լինելով առ անարգօղսն, եւ անյիշաչար. (Ոսկ. գծ.։)


Մեծաձայն

adj. adv.

loud, noisy, sounding, sonorous, resounding;
aloud, with loud cries or shouts, noisily, with hue and cry, clamorously;
— աղաղակել, կարդալ, to cry with might and main, to roar out, to cry with all one's strength.

· Calfa

NBHL (1)

Մեծաձայն հնչել, կամ աղաղակել, լալ, երդնուլ. (ասել եւ այլն. ստէպ ի սուրբ գիրս.)


Մեծայոյս

adj.

hopeful, confident;
— լինել, to be hopeful, full of hope, buoyant with hope.

· Calfa

NBHL (1)

Մեծայոյսն, եւ յուսոյ ժառանգն (սուրբն յուսիկ). (Երզն. լս.։)


Մեծանուն

adj.

very renowned, famous, illustrious, celebrated, great, glorious.

· Calfa

NBHL (1)

Սերոբէ եղեւ մեծանուն կոյսն սուրբ. (Եպիփ. ի կոյսն.։)


Մեծափառ

adj.

majestic, glorious, august, illustrious.

· Calfa

NBHL (1)

Ի պարծանս մեծափառ սուրբ եկեղեցւոյ. (Եղիշ. ՟Ը։)


Մեղմեխ, աց, ից

adj.

insinuating, alluring, enticing, smirking;
unsincere, deceitful, subtile, fraudulent, wicked, malicious.

· Calfa

NBHL (1)

ՄԵՂՄԵԽ ὔπουλος, δολερός subdolus, dolosus, vafer եւ ի սուրբ գիրս ՝ ἁνεπιεικός immitis, durus, saevus, iniquus եւ ἑπινοέων excogitans, versipellis եւ այլն. գրի եւ ՄԵԽՄԵԽ, ՄԵՂՄԵՂ. Նենգաւոր. կեղծաւոր. երկլեզու. որ քծնի մեղմ բանիւք, եւ ոչ մեղմանայ ի չարութենէ. չարահնար. չարարուեստ. ժանտ. դժնեայ.


Մեղսաքաւիչ

adj.

expiatory, expiating sin.

· Calfa

NBHL (2)

իբր ἰλαστήριος, ἴλαος, ἴλεως propitius, habens vim propitiandi. Քաւիչ մեղաց. պատճառ քաւութեան մեղաց. մարկդիր սուրբ խորհրդոյ մարմնոյ եւ արեանն տեառն.

Մեղսաքաւիչ խորհուրդն կենդանարար։ Մեղսաքաւիչ խորհրդոյն։ Մեղսաքաւիչ պատարագ, կամ մարմին եւ արիւն տեառն, կամ սուրբ սեղան. (Յճխ. իմ. ատ։ Խոսր.։ Յհ. կթ.։ Շ. ընդհ.։ Անան. եկեղ։)


Մենաւոր, աց

adj. s.

retired, alone, solitary;
solitary, hermit, recluse.

· Calfa

NBHL (1)

Յաղագս մենաւորաց։ Չոգաւ առ սուրբն յակոբ մենաւոր. (Վրք. հց. ձ։)