Definitions containing the research ջեր : 657 results

Տապանամ, ացայ

vn.

to grow warm, to be excessively hot, to be burnt, scorched;
to be in a fever.

· Calfa

NBHL (3)

Անկեալ դնէր տապացեալ ... եւ եթող զնա ջերմնն։ Ի ծագել արեւուն տապացաւ. (Մտթ. ՟Ը. 14։ ՟Ժ՟Գ. 6։)

Չէ՛ ինչ օգուտ ի քաղցր օդոյ՝ ա՛յնր, որ ջերմամբ տապանայցէ. ո եւ՛չ ի մարմնոյ ողջութենէ, որ ի մեղաց տագնապիցի. (Գէ. ես.։)

πυρόομαι, καυματίζομαι incendor, cremor. Տապով իւիք տանջիլ. տապիլ. տապակիլ. խորովիլ. տոչորիլ. ջեռնուլ. ջերանիլ. տենդիլ. պասքիլ, տապակիլ.


Տապիմ, եցայ

vn.

cf. Տապանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Տապանալ. ջերանիլ. ջեռնուլ. խօթանալ որպէս տենդիւ.


Տարակուսանք, նաց

cf. Տարակոյս;
ընդ —կուսանօք անկանել, to be called in question;
ընդ — կուսանօք արկանել, to call into question.

· Calfa

NBHL (1)

Խաւար խստութեան ի տարակուսանս նոցա։ Հաստատեցից ի վերայ ձեր տագնապաւ տարակուսանս (յն. մի բառ)։ Հարցէ զքեզ տէր տարակուսանօք եւ ջերմամբ։ Խաւարեցայ տարակուսանօք. եւ այլն։


Տարապատկան

adj.

unadapted, unfit, useless, unsuitable.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ ձգեալ նետս՝ ոչ դիպեցաւ յեղջերուն. եւ աղեքսանդր ասաց. ա՛յր դու՝ տարապատկան եղեւ քեզ. (Պտմ. աղեքս.։)


Տարր, րեր, րերաց

s.

element, elementary substance or matter;
տարերք, elements;
rudiments;
տարերք կենաց, the elements of life;
ըստ տարերց աշխարհի, according to the worldly maxims.

· Calfa

NBHL (1)

Մարդոյ մարմին ի չորից տարերց խառնեալ է, ի խոնաւութենէ, ի ցամաքութենէ, ի ցրտութենէ, եւ ի ջերմութենէ. (Եզնիկ.։)


Տաքիմ, եցայ

vn.

to get or become warm.

· Calfa

NBHL (1)

Որ անչափ ջերմութեամբ տապախառն օդոց հոծեալ տաքին. (Պիտ.։)


Տաքութիւն, ութեան

s.

warmth, heat, caloric.

· Calfa

NBHL (1)

Ջերմութիւն. ջեր.


Տաքումն, ման

s.

getting warm.

· Calfa


Տօթագին

adj. s.

very hot, burning;
— ժամ or — ժամանակ, hot hours of the day;
ի — ժամու աւուրն, in the heat of the day;
— ժամու or ի — ժամու, during the heat.

· Calfa

NBHL (1)

որ եւ ասի ՏՕ՛Թ. Տապագին. ջերմ յմյժ.


Տօթութիւն, ութեան

s.

great heat.

· Calfa

NBHL (1)

Սաստիկ ջերութիւն. տապ.


Տօնասէր

adj.

fond of feasts or solemnities.

· Calfa

NBHL (2)

Ասիցէ ոք ի տօնասիրացն եւ ի ջերմագունիցն։ Տօնակի՛ց լիցուք տօնասիրաց. (Ածաբ. ծն. եւ Ածաբ. յայտն.։)

φιλέορτος festorum amans, sudiosus. Սիրօղ տօնից. փո՛յթ եւ ջերմեռանդն առ տօնախմբութիւնս.


Ցամաք, աց

adj. s.

dry, arid;
terra firma, continent, mainland;
— կղզի, peninsula;
— երկիր, dry land;
հաց —, dry bread;
— փայտ, dry wood;
— աչօք, with tearless or dry eyes;
զ— ծարաւոյն շիջուցանել, to quench or allay thirst;
յածիլ ընդ ծով եւ ընդ —, to scour sea & land;
անցանել ընդ —, to pass dry-footed, dry-shod;
ելանել or իջանել ի —, to land, to go ashore or ou shore;
հասանել ի —, to reach the shore;
— երթալ, անցանել, to travel by land.

· Calfa

NBHL (1)

Ի չորից նիւթոց զերեւելիս եցոյց, խոնաւ եւ ցամաք, ցուրտ եւ ջերմ։ Զմարմինս կազմեաց ի ցամաքէ եւ ի խոնաւոյ, ի ջերմոյ եւ ի ցրտոյ։ Ընդդիմակաց է ցրտոյ։ Ընդդիմակաց է ցրտոյ ջերմ, եւ ցամաքի խոնաւք։ Զցամաքն եւ զանմասն ի տամկութենէ. (Յճխ. ՟Դ. ՟Ժ՟Դ։ Եզնիկ.։ Գէ. ես.։)


Ցասկոտ, աց

adj.

inclined to anger, hasty, irascible, passionate, choleric.

· Calfa

NBHL (1)

Անձն ցասկոտ (յն. ջերմ) իբրեւ զհուր բորբոքեալ. (Սիրաք. ՟Ի՟Գ. 22։)


Ցաւատեմ, եցի

va.

to cut or tear up.

· Calfa

NBHL (1)

Արարի զառաւելութիւն ջրոյ, զի մի ի ջերմութենէ արեգականն ցաւատեսցի երկիր. (Մխ. երեմ.։)


Տիրեցուցանեմ, ուցի

va.

cf. Տիրացուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուած ոչ միայն զձեզ եւրոպայ, այլեւ ամենայն միջերկրեայց տիրեցոյց։ Տիրեցուցանէ սեպհական ժառանգութեան։ Յանցեաւ անդամ, եւ զմահ տիրեցոյց ինքեան. (Խոր. ՟Գ. 5։ Արծր. ՟Ե. 2։ Խոսր.։)


Տողիք, ղեաց

cf. Տողք.

· Calfa

NBHL (1)

Միայն ջերմինս եւ կծուինս տայ կերակրել տկարացելումն, զի զտողսն հատցէ ի խոնարհ, եւ օգնականութիւն ահեկին կողման եւ փայծղան. (Մագ. ՟Հ՟Թ։)


Տողուկք, ղկաց

cf. Տողք.

· Calfa

NBHL (1)

Միայն ջերմինս եւ կծուինս տայ կերակրել տկարացելումն, զի զտողսն հատցէ ի խոնարհ, եւ օգնականութիւն ահեկին կողման եւ փայծղան. (Մագ. ՟Հ՟Թ։)


Տողունք, նից

cf. Տողք.

· Calfa

NBHL (1)

Միայն ջերմինս եւ կծուինս տայ կերակրել տկարացելումն, զի զտողսն հատցէ ի խոնարհ, եւ օգնականութիւն ահեկին կողման եւ փայծղան. (Մագ. ՟Հ՟Թ։)


Տողք, ղից

s.

saliva, spittle, slaver, drivel, pituite, phlegm.

· Calfa

NBHL (1)

Միայն ջերմինս եւ կծուինս տայ կերակրել տկարացելումն, զի զտողսն հատցէ ի խոնարհ, եւ օգնականութիւն ահեկին կողման եւ փայծղան. (Մագ. ՟Հ՟Թ։)


Տորոմիմ, եցայ

vn.

to swell, to bloat, to puff up;
to rot, to putrefy.

· Calfa

NBHL (1)

φλεγμαίνω ardeo, aestuo, tumeo, intumesco. Ուռնուլ, այտնուլ մարմնոյ ախտացելոյ ջերմութեամբ արեան, կամ օտար տապով.


Տտիպ, տըտպի, պոյ

adj.

sour, rough, sharp, acerb, hard, tart, astringent, acrid, pungent;
— գինի, racy or brisk wine.

· Calfa

NBHL (1)

Որ առ լեզուովն են տտիպ տեսակաւն. եւ որչափ ջերմացուցիչքն են՝ կծուք կոչեցան, եղբարք գոլով. (անդ։)


Տրամադրեմ, եցի

va.

to dispose.

· Calfa

NBHL (1)

Անբանիցն արիւն ողջակիզացն յեղջերսն (սեղանոյ) տրամադրիւր, ասէ Շ. իմա՛, տպաւորէր, այսինքն օծմամբ դրոշմեալ լինէր։


Տրամադրութիւն, ութեան

s. gr.

dispositio;
class of verbs.

· Calfa

NBHL (1)

Մի տեսակ որակութեան՝ ունակութիւն եւ տրամադրութիւն ասասցին. եւ տարբերէ՛ ունակութիւն ի տրամադրութենէ վասն տեւողագոյն գոլ։ Տրամադրութիւնք ասին, որք են դիւրաշարժ եւ արագափոփոխք. հի՛կէն, ջերմութիւն եւ ցրտութիւն, հիւանդութիւն եւ առողջութիւն. (Արիստ. ստորոգ.։)


Տեւեմ, եցի

vn.

to last, to persevere, to continue;
to endure, to support, to bear;
— ի մարմնի, to live, to subsist;
ժուժկալեալ տեւէր չարչարանաց, he patiently suffered the tortures.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ թուլասցի մնալ տեւել անսալ նոցա։ Մանանայն տեւէր հրոյն ջերմութեան. (Ճ. ՟Բ.։ Լմբ. իմ.։)


Տենդոտիմ, եցայ

vn.

to be in a fever.

· Calfa

NBHL (1)

Ախտանալ որպէս տենդիւ կամ ջերմամբ.


Տենչութիւն, ութեան

s.

cf. Տենչումն.

· Calfa

NBHL (1)

Յօրըստօրէ կենացն ընթացս առաւելու հուր ի հուր, եւ ջերմ ի ջերմն, եւ տենչումն ի տենչումն. (Կլիմաք.։)


Տենչումն, ման

s.

desire, wish, envy, avidity, cupidity, covetousness, longing for.

· Calfa

NBHL (1)

Յօրըստօրէ կենացն ընթացս առաւելու հուր ի հուր, եւ ջերմ ի ջերմն, եւ տենչումն ի տենչումն. (Կլիմաք.։)


Քաջապնդութիւն, ութեան

s.

solidity, firmness;
vigour, sustained effort, unflagging force.

· Calfa

NBHL (1)

Հալածումն զքաջապնդութիւն ընթացողին թարգմանէ։ Տղայոցն է կաթն կերակուր. իսկ գինի յաղագս քաջապնդութեան ջերմութեան՝ կատարելոցն վայելումն լինի. (Նիւս. ստեփ. եւ Նիւս. երգ.։)


Քարոս

cf. Կարոս.

· Calfa

NBHL (1)

որ եւ ԿԱՐՈՍ. թ. քրէվիզ. Լախուր՝ որպէս խոշոր կարոսն. Դալարի յայտնի՝ բնութեամբ ջերմ եւ չոր, երկայնաբուն եւ երեքճղի տերեւով։ Բժշկարան.։


Քիրտն, քրտան, քրտունք, քրտինք

s. fig.

perspiration, sweat;
fatigue, labour, hard work, toil, hardship;
— մահու, death-sweat, perspiration preceding death;
առատ, կծու, գարշահոտ, թթու —, copious, acrid, fetid, sour or unpleasant perspiration;
ընդ — մտանել or հարկանել ի քրտան լինել, to sweat, to perspire, to transpire, to be all in a perspiration;
ի քրտունս համակիլ, ողողիլ յաւի, քրտան, to be all over in a sweat, to be bathed in perspiration;
քրտամբք երեսաց հայթայթել զկեանս, to earn one's bread or livelihood by the sweat of one's brow;
հարայ ընդ — ցուրտ, I fell into a cold sweat;
— ցուրտ ընդ անդամսն իջանէր, a cold sweat ran from all his members;
cf. Ապաժոյժ;
cf. Թաթաւիմ.

· Calfa

NBHL (1)

ἰδρώς sudor. Խոնաւութիւն կայլակեալ ընդ ծակտիս մարմնոյ ջերմացելոյ կամ խոնջելոյ. քրտինք. թէր. եւ նմանութեամբ՝ Ճիգն քրտնեցուցիչ. ծանր աշխատութիւն. երկք.


Քուեայ, էի, էից, եայց

s.

cube, die;
suffrage, vote, ball, ballot;
տուփ քուէից, urn, ballot-box;
տուփ քուէիւք, by an unanimous vote;
— արկանել, տալ ձգել, to vote, to ballot, to come to the vote, to poll.

· Calfa


Քրտնացուցանեմ, ուցի

va.

to cause to sweat or. perspire, to throw into a perspiration.

· Calfa

NBHL (1)

անձրեւն շահեկան ... խարակիչ փայլատակամբք, եւ որ զջերմագոլն արկանել առ ի բոյսսն քրտնացուցանէ. (Ագաթ.։)


Քրքում, քմոյ

s. chem.

crocus, saffron;
crocus;
— վայրենի, սուտ —, carthamus, bastard or mock saffron, safflower;
հնդիկ —, curcuma, turmeric, terra merita.

· Calfa

NBHL (1)

Ճենասան ունի եւ քրքում անբաւ։ Խառնեալ հալուէիւ, յարմարութեամբ հոտոյ քրքմոյ։ Ասեն զօրքմէն, թէ միջասահման է, ո՛չ կարի հով, եւ ո՛չ կարի ջերմ. (Խոր. աշխարհ.։ Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. երգ.։)


Օծանեմ, օծի, օծ

va.

to anoint;
to consecrate;
— ոսկւով, to gild;
— արծաթով, to silver;
— զանձն իւղով անուշիւ, to pomatum, to perfume one's person.

· Calfa

NBHL (1)

Օծեր իւղովն՝ որ յեղջերին (զդաւիթ), առ ի բեկումն՝ որ յապակին (ի վերայ գլխոյ փրկչիդ) Յիսուս որդի.։


Օձակոխ

adj.

trampling serpents under foot.

· Calfa

NBHL (1)

որ կոխէ զօձս կամ զգլուխ օձի. Խրոխտք միանգամայն եւ հանդարտք ըստ օձակոխն զարմի որթուցն (կամ որդւոցն) եղջերուաց. (Նար. առաք.։)


Օձահալած

adj.

driving away serpents.

· Calfa

NBHL (2)

Եղջերու օձահալած։ Կոյսն սուրբ ծնաւ զորթն օձահալած. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։ Համամ առակ.։ եւ Վանակ. յովէդ.։)

Եղջերու օձ ուտէ. (վասն այսորիկ կոչի եղոփոն. որ հռոմերէն օձահալած ասի. Ոսկ. տիտ.։) (Իսկ յն. է եղջերուասպան, կամ սպանօղ որթուց եղանց։)


Օձամարտ, ից

adj. s.

inimical to serpents;
ophiomacus;
ichneumon.

· Calfa

NBHL (1)

Եղջերուն օձամարտ է. (Գէ. ես.։)


Օտարափառութիւն, ութեան

s.

heterodoxy.

· Calfa

NBHL (1)

Ցածուցանել զօտարափառութեան իւրոյ ջերմութիւն. (Խոսրովիկ.։)


Օր, աւուր, աւուրք, աւուրց

s. fig. adj. adv.

day, daytime;
time, days, life;
— գործոյ, work-day;
— տօնի, feast-day, holiday;
օր ծննդոց, birth-day;
ուտիք օր, flesh-day;
օր պահոց, fast day;
օր մոխրոց, ash-wednesday;
տօն աւուրց յաւուրս, universary solemnity;
գեղեցիկ or գեղածիծաղ օր, fine, splendid day;
բարենշան՝ երջանիկ or երանաւէտ օր, fortunate, happy, lucky day;
չարագուշակ օր, unlucky day;
այս or զայս օր, today;
օր ընդ մէջ օր ընդ օրն, every other;
օր յօրէ, from day to day;
օր ըստ օրէ, quotidian;
day by day, daily, every day, more & more;
օր աւուր, աւուր աւուր, աւուրց յաւուրս, daily, every day;
առ օրին, նոյն օրին, the same day, in the same day, presently, soon;
զօրն ցերեկ, զօրն իբուն, all day, all day long, during the livelong day, from morning till night;
զօր ամենայն, every day, diurnal;
all day long;
մինչեւ ցօր հասարակ, till noon;
աւուրն, a day;
յաւուր միում, ի միում աւուրց, one day, a day, one fine day, some fine day;
յերկրորդում աւուր, the day after, next day;
ի միուսում աւուր, the day after, tomorrow;
հետեւեալ օրն, the following day;
յետ երկուց աւուրց, two days after;
յերիր աւուր, in three days;
ի նմին աւուր, the same day;
ի նմին իսկ աւուր, the very same day;
յօրէ յառաջնմէ, from the first day;
զամենայն աւուրս, every day, for ever;
յաւուրս մեր, in our days, in these days, in our time;
յաւուրս յետինս, in the latter days, latterly;
յաւուրսն յայնոսիկ, in those times or days;
յաւուրս նորա, under him, during his time;
որ օր, the day that;
զաւուրս, many days, long time;
միով օրով, of a day;
օր ի յօր or օր յօր առնել, to put off from day to day, to procrastinate, to defer, to delay;
օր սահմանել, to fix a day;
կալ զօրս զերեկ դատարկ, to waste the day, to remain idle all day;
համարել զաւուրս, to count the days;
մեռանել լի աւուրք, to die full of days;
շրջել աւուրն, the passing of the day;
բառնալ զծանրութիւն աւուրն, to bear the burden of the day;
դեռ աւուր շատ կայ, it is not yet late, it is yet early;
մինչ աւուր կայ, while it is day;
զամենայն աւուրս կենաց իւրոց, for his whole lifetime;
երկայնին, կարճին աւուրք, the days grow or are growing longer, shorter;
երեք ժամ է աւուրն, it is three o' clock a. m.;
ոչ յետ բազում ինչ աւուրց, in a few days, soon, shortly;
տային նմա աւուրն նկանակ մի, they gave him a loaf daily;
մանուկ ծնեալ առ օրին, new-born babe;
օրն խոնարհեցաւ յոյժ, the day gave place to evening;
շատ է աւուրն, sufficient for the day is the evil thereof.

· Calfa

NBHL (1)

Զօր ընդ մէջ ջերմնլ եռօրեայ անուանեն. (Մխ. բժիշկ.։)


Օրհնաբան, ից

adj.

singing hymns, lauding, praising God.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ ընդ օրհնաբան մանկանցն արժանաւորեա՛ զմեզ ձայնակից լինել։ Իջեր ի մէջ հնոցին, եւ պարակցեալ օրհնաբանիցն՝ զհուրն շիջուցեր. (Հարցնափառ.։)


Ակն, ական, կունք, կանք

NBHL (1)

Զակն տուընջեանն գործելով՝ զայս արեգակն։ Դարձաւ ակն տուընջեան։ Տեսանե՞ս զակն տուընջեան՝ ունել նմա ջերմութիւն, ճառագայթ, եւ լոյս. (Ածաբ. նոր կիր.։ Մագ. մանուչ. եւ Մագ. թղթ. Ե։)


Աղօթասիրութիւն, ութեան

NBHL (1)

Սէր աղօթից. ջերմեռանդութիւն.


Ամարանի, անւոյ

NBHL (1)

Օգտելով եւ վնասելով ամարանի՝ ջերմամբ. (Յճխ. ՟Դ։)


Առաւելագոյն

NBHL (1)

Եւ ո՛չ սակաւ բարին առաւելագունին է հակառակ. զի եւ ոչ նուազ ջերմ կամ ցուրտ առաւելագունին է հակառակ. (Դիոն. ածայ. ՟Դ։)


Եռանդնացուցանեմ, ուցի

NBHL (1)

Եռանդնել զնոսա (սերովբէից զստորինս), եւ կենդանախարուկել ի նմանն կոյս ջերմութիւն. (Դիոն. երկն. յորմէ եւ Շ. հրեշտ.։)


Թողում, ղայ

NBHL (1)

Եղեւ սով յերկրին, թո՛ղ զառաջին սովն։ Թո՛ղ զմեռեալսն վասն կորխայ։ Թո՛ղ զբնակիչս գաբաացւոց։ Եզն, կով, ոչխար, թո՛ղ զեղջերու եւ զայծեամն։ Թո՛ղ զայլ աղխ։ Թո՛ղ զմեհեւանդս, եւ թո՛ղ զմանեակս ոսկիս։ Թո՛ղ զկանայս եւ զմանկտի։ Թո՛ղ զայլ նեղութիւնսն.եւ այլն։


Կամարար, աց

NBHL (1)

θελητής, θεραπευτής studiosus, officiosus. Արարօղ կամաց այռոց. կամակատար. հռու. հնազանդ. ջերմ պաշտօնեայ. մտադիւր ծառայօղ.


Հալումաշ

NBHL (1)

Պատեհ է յիշել զհալումաշ ջերմերն։ Միօրեայ ջերմն յորժամ յամենայն առ մարդն, փութով փոխի ի հալեւմաշ ջերմն. (Մխ. բժիշկ.։)


Հիւղեայ, Հիւղէ

NBHL (1)

Ի պայծառանալ ջերմութեան հիւղէի՝ զնորին զլոսն նսեմացոյց. (Ածաբ. խչ.։)


Ձիարձակ

NBHL (1)

Ի կապոյտ դաշտին, կամ զհետ եղջերուաց ձիարձակ լինել. (Ագաթ.։ Փարպ.։)