Definitions containing the research ջերմ : 419 results

Ուղեղ, ուղղոյ

s.

brain, brains;
marrow;
cf. Թափեալ;
սենեակ ուղղոյ, skull;
— ի գլուխ ունել, to be judicious, in one's right senses;
մինչեւ ց— ոսկերաց, to the very marrow of the bones.

· Calfa

NBHL (1)

Սովն տիրեաց յաղիս եւ յուղիղս։ Ուժգին ջերմ իբրեւ ի խոր ուղոյ (այսինքն ուղղոյ) նորա այրէր զնա. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 6։ ՟Թ. 11։)


Ունականամ, ացայ

vn.

to habituate, to accustom oneself.

· Calfa

NBHL (2)

cf. ՈՒՆԱԿԱԿԱՆ. ուստի Ունական ջերմ՝ է տոկուն տենդ, կամ աւելորդ ջերմութիւն.

Ունական ջերմութիւն կորուսանէ զենթակայն։ Ունական ջերմն՝ անչափութիւն է. (Անյաղթ պորփ.։)


Հասուցանեմ, ուցի

va.

to cause to arrive, reach or attain;
to bring, to refer;
to cook, to dress, to get ready, to prepare;
to ripen, to mature;
հասոյց ինձ անբաւ աշխատութիան այս բառգիրք, this dictionary has cost much labour.

· Calfa


Հարաւ, ոյ, ով

s.

south wind;
the south;
արեւելեան —, south east;
արեւմտեան —, south west;
հողմ —ոյ, the south wind;
շնչէ —, it blows from the south.

· Calfa

NBHL (1)

(իբր Արեւակողմն, կամ կողմն հարեալ եւ այրեալ յարեւէ) νότος (յորմէ եւ ռմկ. լօտօս ). auster, meridies. Կողմն աշխարհի եւ երկնից հանդէպ հիւսիսոյ, միջօրէ ընդ մէջ արեւելից, եւ արեւմտից. եւ հողմն շնչեալ յայնմ կողմանէ ջերմագին.


Հարաւային

adj.

southern, meridional, austral, southerly;
— արեւելեան հողմ, sirocco.

· Calfa

NBHL (1)

Շնչումն հարաւային ջերմութեան։ Ի հարաւային շնչեալ խորշակախառն հողմոյն. (Նար. ՟Ե։ Իգն.։)


Հարիւրամասն

adj.

centigrade;
— ջերմաչափ, centigrade-thermometer.

· Calfa


Հաց, ից

s.

bread;
food, victuals, livelihood;
meal, repast, table;
— առաջաւորութեան, առաջադրութեան or երեսաց, show-bread;
— կենաց, երկնաւոր —, the bread of life;
the Eucharist;
— սգոյ, նեղութեան, the bread of pain, of affliction;
թարմ, կակուղ, քաջեփ or կսկուծ, ջերմ —, new, soft, well baked, hot bread;
օթեկ՝ գահ or քարտու, կարծր, անեփ —, stale, hard, half-baked bread;
սպիտակ, սեաւ or թուխ —, white, brown bread;
տան, հացագործի —, household, baker's bread;
— համեմաւոր, gingerbread;
անխմոր —, unleavened bread;
գետնոյ —, hog's-wort, sow-bread;
կեղեւ —ի (կողինձ), bread-crust;
ներքին կամ վերին կեղեւ, under-crust or upper-crust;
միջուկ —ի, crumb;
շերտ —ի կոգեզանդ, slice of bread and butter;
կոտոր —ի, a morsel of bread;
փշրանք —ի, crumbs;
— յարգանակի, sopped bread, panado;
— խորովեալ, toast, slice of toast;
քրտամբք երեսաց իւրոց գտանել զ— իւր, to get one's bread by the sweat of one's brow;
— թրել, գործել, to make, to bake bread;
— ունել, to have bread;
առանց —ի լինել, not to have bread to eat;
չոր — ուտել, to eat dry bread;
թանալ զ— իւր արտասուօք, to eat the bread of affliction;
—ի բերան վարձու գործել, to serve for his bread;
ի — կոչել զոք, to invite to dinner;
— մեծ գործել, to give a grand dinner;
հաղորդլ ընդ ումեք —իւ, to eat with one;
արկանել —, to serve up;
to give to eat;
— կտրել, բեկանել, բրդել, to cut or break bread;
to crumble, to crum;
կեղեւել զ—, to cut off the crust, to chip it off;
հատանել զ— քաղցելոց, to keep the bread from the hungry;
անարժան է —ին զոր ուտէ, he is not worth his salt.

· Calfa


Խանդակաթ

adj. adv.

tender, compassionate, full of tenderness, affectionate, loving, warmly attached, dotingly fond;
affecting, moving, touching, piteous;
tenderly, affectionately, lovingly;
— սիրել, to love dearly, to be passionately fond of;
— սէր, tender love, fondness.

· Calfa


Խանդաղատիմ, եցայ

vn.

to melt to tenderness, to be moved with compassion, to have pity;
to entreat, to beseech, to supplicate, to implore;
խանդաղատէր սիրտ նորա, he was deeply moved;
խանդաղատեցաւ զնովաւ, he took compassion on him;
— ընդ, to be moved to pity by.

· Calfa

NBHL (1)

Առ ջերմեռանդն սրտին սիրոյ կոչելով որպէս առանձնական. (Խոսր.։)


Խանձեմ, եցի

va.

to roast, to broil, to toast, to scorch, to singe, to burn;
to set fire to, to kindle;
— զպատերազմ, to inflame to war, to kindle the flames of war;
— զհուր ապստամբութեան, to stir up the fire of rebellion.

· Calfa

NBHL (1)

կամ Կծանել ջերմութեամբ. արեւուն կճելը.


Խարակեմ, եցի

va.

to burn, to scorch, to tan, to brown;
to toast;
to heat, to warm;
to imbibe, to anoint.

· Calfa

NBHL (3)

Ի ջերմութիւնս խարակեալ, եւ ի հեշտ արեւս. (Բուզ. ՟Դ. 13։)

Խարակէ զթերեւսն, կամ խարակին թեւքն ի ջերմութենէ արեգականն. (Եպիփ. բարոյ.։)

Քան զջերմնոտսն. որք իւզով խարակեն զգլուխս. Իմա՛ ըստ յն. օծանել, կամ տոգորել. καταβρέχω perfundo, irrigo.


Խարակիչ

s.

burning, caustic.

· Calfa

NBHL (1)

Խարակիչ փայլատակամբ. որ զջերմագոլն արկեալ առ ի բոյսսն՝ քրտնացուցանէ. (Ագաթ.։)


Ճայրոտեմ, եցի

va.

to darken, to dim, to obscure, to cloud;
— զաչս, to dazzle, to hallucinate, to offuscate, to blind.

· Calfa

NBHL (1)

ՃԱՅՐՈՏԵՄ ՃԱՅՐՈՏԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἁμαυρόω obscuro, obfusco եւ այլն. Շլացուցանել, կամ մթագնել, տկարացուցանել զտեսութիւն ջերմութեամբ, կա ծորմամբ. կամ բթել զծայր. բլշակնել.


Ճառագայթաւէտ

adj.

cf. Ճառագայթափայլ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի դառն ձմերունս ջերմ եւ ճառագայթաւէտ հնչումն. (Երզն. լս.։)


Ճարտարեմ, եցի

va.

to exercise one's wits, to seek expedients, to devise means, to invent;
to make use of stratagems, to use artifices, wiles, shifts;
to pretend to be learned, to affect learning;
մի՛ ճարտարեր առաւել, զի մի՛ թիւրեսցիս, let the cobbler stick to his last.

· Calfa

NBHL (1)

Այլոց սակս ջերման բժշկութենէ ճարտարիցէ. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)


Կիսեղկ

adj.

half-warm, tepid.

· Calfa

NBHL (1)

Որ է կէս մի եղկ. գաղջ. ոչ այնչափ ջերմ.


Կիրք, կրից

s.

passions;
movement of the soul, emotion, sentiment, feeling;
animal passions, sensuality, vice;
suffering, pain, torment;
accident;
attributes, properties;
— լուսնի, phases of the moon;
յոյզ կրից, transports, fits of passion;
զաչացու՝ խօլական՝ նորածին՝ մոլեգին —, blind, extravagant, furious, outrageous passion;
յուզել զկիրս, to stir up, to provoke or excite the passions;
գգուել զկիրս, to flatter, to soothe one's passions;
անձնամատն լինել ի կիրս իւր, to give oneself up, to abandon oneself to one's passions, to indulge, to let loose, to gratify one's passions;
ի դժուարին կիրս գտանել, to find oneself in a painful, embarrassing or awkward position;
նուաճել զկիրս, to rule, to subjugate or control one's passions, to bring one's passions under subjection.

· Calfa

NBHL (1)

Կրականք որակուիք եւ կիրք. քաղցրութիւն, եւ դառնութիւն, ջերմութիւն, եւ ցրտութիւն, սպիտակութիւն եւ տեսութիւն. (Արիստ. որակ։)


Կծու

adj. fig.

sharp to the taste, sour, acid, tart;
pungent, biting, piquant, slandering, rude, satirical.

· Calfa

NBHL (2)

Տտիպք՝ որչափ ջերմացուցիչքն են, կծուք կոչեցան, եղբարք գոլով. (անդ.)

Հատն մանանեխոյ կծու եւ ջերմ է բնութեամբ. (Կոչ. ՟Ե։)


Կոծ, ոյ, ով

s.

lamentation, complaint, mourning, weeping, tears;
blow;
undulation;
— առնել՝ առնուլ՝ դնել, to wear mourning, to complain, to lament, to deplore;
— դառնութեան առնուլ ի վերայ ուրուք, to make great lamentation;
to chant mournful hymns, to sing dirges over;
— ջերմացուցանել, to cause to weep with exceeding bitterness;
ի — մրրկաց ծփիլ, to rise or toss about in waves, to be agitated, billowy.

· Calfa


Կողացաւ

s.

pleurisy.

· Calfa

NBHL (1)

ԿՈՂԱՑԱՒ եւ ԿՈՂԱՑԱՒՈՒԹԻՒՆ. Ցաւ կողից. կշտացաւ, կշտի ցաւ. cf. Կողախիթ ջերմն.


Կողացաւութիւն, ութեան

s.

cf. Կողացաւ.

· Calfa

NBHL (1)

ԿՈՂԱՑԱՒ եւ ԿՈՂԱՑԱՒՈՒԹԻՒՆ. Ցաւ կողից. կշտացաւ, կշտի ցաւ. cf. Կողախիթ ջերմն.


Մալեմ, եցի

va.

to bruise, to mash, to crush;
to break to pieces;
to chew;
to castrate, to geld.

· Calfa

NBHL (1)

Մալեալ կակղէ զջերմութիւն հրոյ օդոյն հաւանութեամբ. (Եղիշ. ՟Բ։)


Մածանիմ, ծայ

vn.

cf. Մածնում.

· Calfa

NBHL (1)

Որ խոնաւն է եւ լոյծ, ցամաք եւ ցուրտ, մածնու՝ լինի ոսկերք, որպէս ջերմն եւ խոնաւ միացեալ. (Ոսկ. թես.։)


Մածնում, եայ

vn.

to be glued, to stick or cling to, to adhere;
to join, to unite;
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal.

· Calfa

NBHL (1)

Որ խոնաւն է եւ լոյծ, ցամաք եւ ցուրտ, մածնու՝ լինի ոսկերք, որպէս ջերմն եւ խոնաւ միացեալ. (Ոսկ. թես.։)


Մահաբեր, ից, աց

adj.

mortiferous, death bringing, destructive, baleful, deleterious, deadly, fatal.

· Calfa

NBHL (1)

Մահաբեր կորուստ, կամ որոգայթ, կամ աղէտք, ախտ, ջերմն, երկիր, չարութիւն, վարք, հրամանք. (Ճ. ՟Գ.։ Պիտ.։ Մամբր.։ Վրք. հց. ՟Ը։ Փիլ.։ Յճխ. ՟Ժ՟Թ։ Եղիշ. ՟Գ։)


Մաղասկաթ, աց

adj.

epileptic;
lunatic.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաւելութենէ մաղասոյն կաթելոյ փրփրեալ իբրեւ կատաղի. կաթեցուցիչ զլորձունս մոլեգնութեան. ջերմութեամբ արեան երեւեալ իբր այսահար, եւ գիսախռիկ, կամ ճիւաղ.


Մանանեխ, ի

cf. Մանանիխ.

· Calfa

NBHL (1)

ՄԱՆԱՆԵԽ կամ ՄԱՆԱՆԻԽ. σίναπη, σίνηπη sinapi, -pe, -pium. Բոյս փոքրիկ՝ որ աճէ եւ լինի իբրեւ զծառ. նովին անուամբ կոչի եւ հատ նորա կամ ունդն. որ է բարկ կծու, համեմիչ եւ մարսեցուցիչ՝ ջերմ յոյժ ի բնէ.


Հով, ոյ

adj. s.

cool, fresh, bracing;
cool, coolness, freshness;
*cf. Հողմ;
folds caused by the wind draping;
—, տեղիք —ոց, —ոց գետին, cool, shady places;
country residence;
ի — ելանել, to go into the country, to breathe the fresh air of the country.

· Calfa

NBHL (3)

(Քրքում) ո՛չ կարի հով, եւ ո՛չ կարի ջերմ. (Նար. երգ.։)

Ո՛ւր ուրեք եւ դիպէր ի տեղիս ի յոստանի եւ ի հովն։ Հոսեալ ամիսք տօթոյն ջերմութեան, չու արարեալ ի տեղիս հովոց. (Փարպ.։)

Որ եւ հողմոց պիտոյանան ըստ ժամանակի հովուց եւ ջերմութեանց. (Յճխ. ՟Է։)


Հովանամ, ացայ

vn.

to grow cold, to become cool, to get fresh;
to grow cool or cold, to cool down, to become lukewarm or careless;
— օդոյ, to grow chilly.

· Calfa

NBHL (2)

Առնուն ջերմութիւն ի տապոյ արեգականն, եւ ապա դառնան հովանան հովանեօք ամպոց. (Վեցօր. ՟Դ։)

Հովացեալ ի նոցանէ (այսինքն յափրացեալ). զհովանալն ի ջերմութենէն ասէ. (Նչ. եզեկ.։)


Հովացուցանեմ, ուցի

va. fig.

to cool, to refresh, to make cold;
to chill;
to cool, to relent, to slacken, to abate, to relax.

· Calfa


Հովութիւն, ութեան

s. fig.

cool, freshness, coolness;
coldness, indifference, cold-heartedness.

· Calfa


Հուրաստաց

adj.

cold, cool.

· Calfa

NBHL (1)

Բառ անյայտ. թերեւս՝ Անստաց հրոյ, անբաժ ի ջերմութենէ.


Հրագոյն

adj.

flame-coloured, red, red as fire.

· Calfa

NBHL (1)

Որ է ի գոյն հրոյ. նման հրոյ. հրացեալ. ջերմեռանդն.


Հրային, այնոց

adj.

igneous, fiery, pyric, ardent.

· Calfa

NBHL (2)

Լուսինն խոնաւ է, եւ արեգակն ջերմ. ոմն զօդ գիճին որպէս զառէջս մանէ նուրբ, եւ այլ ոմն հրային ազբամբ զնոյն յարմարեալ՝ պատմուճան զգեցուցանեն կենդանեաց որպէս որդեկաց զտուրեւառ շնչոցն կենդանութեան. (Լմբ. սղ.։)

πυρινός, ἕμπυρος igneus. Հրաւոր, հրեղէն. ջերմ. կրակուտ, տաք.


Հինինումն, ման

s.

panting, shortness of breath.

· Calfa

NBHL (1)

Զայսպիսի հինինումն ժողով (իբր նշանակ) տրտմութեան առնեմք, հեծեծումն զնա կոչելով։ Զհինինուն տուրեւառութեան շնչոյն ի ձեռն թոքոյն գործէ։ Կրթումն հինինման այրեցելոյն ջերմամբն յաճախագոյն լինի. (Նիւս. կազմ.։)


Հիւծումն, ման

s.

decay, decline, dwindling away, leanness, marasmus, consumption.

· Calfa

NBHL (1)

Մաշարական (կամ մաշարայական) ախտիւ ջերմացեալ հիւծմամբ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Խոր. ՟Գ. 46։)


Հողանման

adj.

like earth, earthy.

· Calfa

NBHL (1)

Հողանման ջերմ՝ կաղամբ եւ այլ ամենայն կծու. (Եփր. աւետար.։)


Հեղձամղձուկ

adj.

suffocated, choked, oppressed, agitated, disquieted, grievous, anxious;
suffocating, stifling;
— օդ կամ ջերմութիւն, sultry weather or heat;
— հազ, a stifling cough;
hooping cough;
— ձայնիւ, in a stifled voice;
— ի վշտացն, loaded with grief;
woe-begone;
— արտասունք, repressed tears;
— առնել, to stifle, to choke;
to smother, to suffocate;
to drown;
— լինել ի բարկութէնէ, to be half choked with rage or anger;
— լինէր սիրտ իմ, my heart was ready to break, was oppressed with grief;
cf. Հառաչանք.

· Calfa


Հեղումն, ման

s.

outpouring, spreading abroad;
effusion, dispersion.

· Calfa

NBHL (1)

Բոցոյ կամ ջերմութեան հեղումն. (Լմբ. սղ.։)


Հեռութիւն, ութեան

s.

cf. Հեռաւորութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Ի հեռութեան ջերմական բնութեանն վնասեսցի. (Նիւս. կազմ.։)


Հրութիւն, ութեան

s.

fiery nature;
ardor, heat.

· Calfa

NBHL (1)

Բնութիւն հրոյ. եւ Այրեցողութիւն. ջերմութիւն.


Հրուտ

adj.

ignited, burning.

· Calfa

NBHL (1)

Զջերմն եւ զհրուտն տարածեն զշունչն։ Զհրուտն նորա զովացուցանելով։ Բնաւորեցաւ հրուտն խնդրել իմն զայն, որ բորբոքիցէ զնիւթն. (Նիւս. կազմ.։)


Ձմեռնանամ, ացայ

vn. fig.

to become winter, to grow cold, to be as cold as in winter;
to be exposed to the rigors of winter;
to inure oneself to cold;
to be a prey to adversity, to be exposed to life's tempests;
cf. Ձմերեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Իջանէ ի ջերմային վայրս խորոցն, ձմեռնանայ անդ. (Արծր. ՟Գ. 7։)


Մտադրութիւն, ութեան

s.

attention, application, care, heed, heedfulness.

· Calfa

NBHL (1)

Աղօթեսցեն սովաւ՝ մտադրութեամբ, ջերմեռանդ սրտիւ, եւ արտասուօք. (Շ. ի հաւատով խոստ.։)


Յոլովագոյն

adj. adv.

more;
much more, in greater number;
often, very frequently, generally.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդդէմքն յոլովագոյն գործէին։ Գտանի ջերմութիւնն յոլովագոյնս ի քարինս եւ յերկաթս, եւ սակաւագոյն յօդ եւի ջուր. (Եղիշ. ՟Բ։)


Յորդաբորբ

adj.

very hot, burning, stifling, suffocating.

· Calfa

NBHL (1)

Յամառնային հիւղական յորդաբորբ ջերմութենէն կիզեալք այրէին. (Յհ. կթ.։)


Յորդեռանդ

cf. Յորդեռանդն.

· Calfa

NBHL (1)

ՅՈՐԴԵՌԱՆԴ ՅՈՐԴԵՌԱՆԴՆ. Ուր իցէ եռանդն յորդ. հրալից բորբոքմամբ. ջերմեռանդն. ջերմագութ. գորովալից. ջեռեալ եւ վառեալ սիրով.


Յորդեռանդն

adj.

very ardent, boiling, burning, fervent.

· Calfa

NBHL (1)

ՅՈՐԴԵՌԱՆԴ ՅՈՐԴԵՌԱՆԴՆ. Ուր իցէ եռանդն յորդ. հրալից բորբոքմամբ. ջերմեռանդն. ջերմագութ. գորովալից. ջեռեալ եւ վառեալ սիրով.


Յորձուտ

adj.

sultry, suffocating.

· Calfa

NBHL (1)

Յորձանուտ. յորձնեռանդն. տապագին ջերմութեամբ.


Յուզարկ

adj.

agitated, violently moved.

· Calfa