by one's self, or itself;
of one's self, naturally;
of one's own head;
of the house, from one's home;
of the family possessions, of one's own wealth.
Զի մի՛ եւս տակաւին աշխատութիւն առնիցէք մեզ, այլ ի ձէնջ իսկ ընդուստ բերիցէք զլուծումն. (գրեալ էր, ընդոստ բերցէք)։ Մայրն թողոյր (զդուստրն) անդէն ընդուստ ի տանն անկեալ պարտասեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 11. եւ 27։)
Մանկանց ոչինչ է առանձինն՝ որ ոչ ծնողացն է. կա՛մ ընտուստ տալով, եւ կամ պատճառս ընդունելութեան մատուցանելով։ Զարժանաւորսն ասացից, ոչինչ ընտուստ (այսինքն յանձնէս) առ ի զարդարել եւ լաւ երեւեցուցանել յաւելեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. տեսական.։)
Առաքեալքն ոչինչ գործէին յընտանուստ, այլ այսպէս Աստուծոյ ասէին զամենայն. (ՃՃ.։)
choicest, flower;
—աւ, select, choice, picked;
by choice, by selection;
մանկունք —աւ, the flower of the youth;
կաչառք —աւ, rich or precious gifts.
Զի որ ընտրանաւն ինչ ոք իցէ, աւելի իմն պատուական է, եւ աւելի իմն գութ կայ ընդ նմա այնր՝ որ ընտրիցէն. (Ոսկ. ես.։)
Միւս եւս գիրք՝ մաքառումն ընտրանաւ. ((յն. պէսպէս կամ ընտիր). Եւս. պտմ. ՟Ե. 26։)
select, elect;
virtuous, honest, upright.
Յեսուայ՝ պաշտօնէին Մովսիսի՝ ընտրելոյ։ Արանց ընտրելոց։ Իսրայէլ ընտրեալ իմ։ Իսրայէլի ընտրելոյ իմոյ։ Ընտրեալք իմ եւ ծառայք իմ։ Ի յագուրդ ընտրելոց իմոց, եւ այլն. զի Ընտիր դուն ուրեք վարի ի հոլովականն։
better, excellent, very good, preferable.
Ընտրելագոյն էր ինձ, թէ բնաւ եւ ծնեալ իսկ չէր զիս մօր իմոյ. (Փարպ.։)
Մերձաւորագոյնք իցեն Աստուծոյ ... կամ ընտրելագոյնք որպէս մարտիրոսսն. (Նար. հ։)
elected with another.
συνεκλεκτός co-electus Կցորդ ընտրութեան. ի միասին ընտրեալ. զուգապէս ընտիր.
to elect, to choose;
to pick, to sort, to cull;
to discern;
to judge;
to distinguish, to difference, to know;
to decide;
to love, to embrace, to prefer;
— զարժանն, to discern what is just;
— զժամանակն, to choose the time, to select the opportunity;
անկիւնս անկիւնս ընտրեալ, angular;
ընտրեալ կալաւ, he has chosen;
ընտրեցից մեռանել, I would prefer to die.
ԸՆՏՐԵՄ ἑκλέγομαι, ἑπιλέγω, ἁερέω , ἁερετίζω, δοκιμάζω, διαστέλλω, διακρίνω eligo, deligo, seligo, probo, discerno որ եւ ԸՆԴՐԵՄ (նովին հնչմամբ). Որպէս թէ ընդ իր եւ ընդ իր որոշումն առնել լաւութեան. որոշել իբրեւ պատուական՝ ազնիւ եւ հաճոյական. դատել, զննել, զանազանել, եւ զատուցանել զլաւն եւ առնուլ՝ ի խնդիր ելանելով, կամ քաղելով.
Ընտրեաց իւր ղովդ զամենայն կողմանս Յորդանանու։ Զոր ընտրեսցէ տէր։ Ընտրեաց զձեզ քան զամենայն ազգս։ Ընտրեաց ի ժառանգութիւն իւր։ Ընտրեաց յամենայն երիտասարդաց իսրայելի։ Ընտրեաց հիւսն փայտ։ Զսուրբն ի պղծոյն ոչ ընտրէին։ Ընտրել ի մէջ սրբոյն եւ պղծոյն (այսինքն ընտրութիւն առնել)։ Ընտրեալքդ յորովայնէ.եւ այլն։
Ընտրող որոշմամբ. այսինքն ընտրողական, խոհական. (Լմբ. պտրգ.։)
able to discern, having judgment, rational;
of ones free will;
wise, discreet;
judgment, criterion, free will or choice.
Պահողքն պարտին լինել ընտրողական գիտութեամբ (պահելով եւ զխորհուրդս եւ զբանս) եւ այլն. (Մանդ. ՟Գ։)
Կակուղն եւ ընտրողականն աչաց, վասն որոյ տեսանեն զպայծառն եւ զփայլեալն, ձէթ. (Պղատ. տիմ.։)
choice, election;
discernment, discretion, judgment, understanding;
ընտրողութեամբ, discreetly.
Չէ՛ պարտ ընտրողութիւն առնել հրամանաց առաջնորդին. (Նեղոս.։)
choice, election, suffrage, choosing, wish;
arbitration, deliberative, decision, discernment, distinction, discretion;
option;
scrutiny, taste;
անօթ ընտրութեան, a vessel of mercy, chosen instrument;
— ինքնակամ, liberty, free will;
— առնել, to distinguish;
ընտրութեամբ, by election, or choice.
Ընտրութիւն ... Ընտրութիւն ելից նորա ... ընտրութիւնք բաժնի նորա. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Է. 1 = 7. (իբր որոշումն պաշտաման վիճակաւ)։)
rebuff, refuse, trash, offal, scum, cheat.
Լաւ պատարագս մատուցանէր Հաբէլ քան զԿային, որ եբեր նա զարհամարհ ընտրուկս ... ուստի՛ եւ կորզեաց հասկս յոռիս արհամարհանօք. (Եփր. եբր.։)
cf. Ընտրանք.
Ընտրման ճանապարհաց երկաքանչիւրոց։ Զինուորն ըստ ընտրման թուի. (Բրս. սղ. եւ Բրս. մկրտ.։)
to assume, to take, to put on, to put on one's back, to embrace, to undertake.
Եթէ ոչ ունէի զբեռն աշխատութեան մահացու գործոց ըստանձնեալ։ Բարձեր որպէս համբերօղ՝ ըստանձնեալ իբր զպարտական՝ զփայտն վշտաց. (Նար. ՟Ծ՟Է. ՟Հ՟Է։)
Ի վերայ թեւոց իւրոց ըստանձնէ։ Ախոնդեանցն՝ որ յինքեան ըստանձնեալ բերէ զերկնի եւ զերկրի զօրութիւն։ Զհիւանդութիւնսն ըստանձնեալք՝ ապա ուրեմն զգօնանան առ բժիշկսն ընթանալ. եւ այլն. (Մագ.։)
(Կամքն ի վերայ մարմնոյ) թեթեւութեամբ ըստանձնէ զլուծ ապաշխարութեան. (Լմբ. տնտես.։)
accusation, blame, reprimand, censure, reprehension, reproach, stain, imputation, criticism;
defect, fault, wrong;
blamable, reprehensible;
— լինել, to be blamed, or scolded;
to accuse, to charge with, to blame, to scold, to censure, to condemn;
to know, to be informed of, to understand;
— լինել ինիք, to obtain, to succeed in, to enjoy, or realize one's wishes;
— յանձն առնուլ, to be blameworthy, to be in the wrong;
reprehensibly;
culpably;
with shame, or remorse.
κατάγνωσις reprehensio, improbatio, damnatio ἕγκλημα crimen, culpa, accusatio որ եւ գրի նովին հնչմամբ ՍՏԳԻՒՏ. իբր Ըստգտանք. արատ գտեալ. եւ Արատ գտանելն, պախարակումն. յանդիմանութիւն. մեղադրութիւն. եւ Յանցանք. վնաս. (ըստ յն. ասի, ըստգիտութիւն, ըստճանաչումն). մեղադրանք, յանցանք.
Նախ այս իսկ ոչ փոքր ըստգիւտ է նոցա՝ պատատիլ այնչափ իրաց բազմութեան (հոգոց աշխարհի). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)
ԸՍՏԳԻՒՏ ա. μεμπτρός incusandus, reprehensione dignus որպէս Ըստգտանելի. պախարակելի. մեղադրութեան կամ յանդիմանութեան արժանի.
ԸՍՏԳԻՒՏ ԼԻՆԵԼ. որպէս Մեղադրելի լինել. յանդիմանիլ.
Շատ է այնպիսւոյն պատուհասն՝ ըստգիւտ լինել ի բազմաց անտի. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Եւ որպէս Մեղադիր լինել. պախարակել. յանդիմանել.
Այլ երբեմն ըստ հոմաձայնութեան յունին, որպէս Գիտել, ճանաչել. եւ Գամագիւտ լինել, գտանել, հասանել.
ԸՍՏԳԻՒՏ. մ. Ստգտանելի օրինակաւ. ըստգտանօք. իբրեւ ըստգտեալ. որպէս յանցաւոր. ամօթով. խղճիւ.
Ըստգիւտ շրջել առանց համարձակութեան իբրեւ զպատժապարտ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ե։)
Այնպէս ստգիւտ եւ գաղտագողի զյաղթութեանն առնուցուն ի գլուխ զպսակ, թագընկէցք առաւել քան թէ թագառուք լինելով. (Յհ. իմ. ատ.։)
Իմաստունն բազում ինչ ըստգիւտ պախարակէ զառաջին զկեանսն իւր. (Փիլ. իմաստն.։)
to accuse, to blame, to reprove, to censure, to condemn, to reproach, to rebuke, to jeer, to reprimand, to impute.
καταγινώσκω (որ է ըստգիտել, ստորաճանաչել, կամ ընդդէմ ճանաչել) reprehendo, arguo, decerno adversus aliquem, condemno, accuso, incuso գրի նովին հնչմամբ եւ ՍՏԳՏԱՆԵԼ. Արատ եւ յանցանս գտանել՝ ի վերայ այլոց. ըմբըռնել ի յանցանս. մեղադիր լինել. պախարակել. յանդիմանել մտօք կամ բանիւ. մեղադրել, դատապարտել.
Ի հռոմ կոյս մի եստեայ ըստգտեալ՝ զանձն սպան. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Ո՛րքան բարիս գործէ ապաշաւն, եւ ըստգտանել զինքն. (Մխ. երեմ.։)
Անձամբ զանձինս ունելով ըստգտող. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ծ՟Ը.) (ուր վրիպակ է յաւելուածդ ստուգաբանութեան ի գրչէն. ըստգտանել՝ սուտ գտանել ճշգրտի. յայտ է թէ ոչ ուղիղ վերծանելով՝ սըտգտանել)։
cf. Ըստգիւտ.
cf. Ստերիւրեմ.
ԸՍՏԵՐԻՒՐԵՄ որ եւ ՍՏԵՐԻՒՐԵԼ, նովին հնչմամբ. Խեղաթիւրել. խոտորեցուցանել յերիւրէ, այսինքն յարահետ ճանապարհէ. եւ կամ հանել արտաքոյ քան զյերիւրումն՝ այսինքն քան զբարեկարգութիւն.
Պոռնկութիւն ըստերիւրէ ի պէսպէս անարժան հրապոյրս. (Յճխ. ՟Ը։)
to shoe, to put on shoes, or boots.
ὐποδέω subligo, calceo Ագանել զաման ոտից՝ զկօշիկ. տրեխաւորիլ. պատել զոտս եւ զսրունս. ... (լծ. եւ յն. իմա՛դիօն, ագանելիք, զգեստ. լտ. ըսդիվա՛լէ, կօշիկ, զանկապան. թ. եէմէնի, ագանելիք ոտից, եւ կապ գլխոյ).
individuals, particulars.
the ninth letter of the alphabet and the fifth of the consonants;
nine, ninth.
Թոյ՛ն թագ, ասէ, արքունական ... մի՛ համարիր քեզ սեպհական. եւ այլն. (Շ. այբուբ.։)
Տառ բաղաձայն ի կարգէ իսպառ անձայնից. թաւ եւ ստուար քան զնմանաձայն տառս դ, տ. իբր դհ.
Լծորդ եւս է ընդ նոսա. զի ասի թակարթ եւ թակարդ. քաղիրթ, քաղիրդ. շողոքորթ, շողոքորդ. կաթսայ, կատսայ. ընդհանուր, ընթանուր կամ ընթհանուր. որպէս եւ Ընդ եւ Ենթ են նոյն՝ իբր ի ներքոյ։
Թ. Ի բառս ինչ պատահաբար լծորդ գտանի ընդ ծ, եւ ս. զոր օրինակ, թեքել, ծեքել. թիւր, ծուռ. թոյլ, ծոյլ. որպէս եւ ծուխն է թուխ գունով. եւ թուր, եւ սուր են նոյն։
Թ. Ի տառադարձութենէ դնի միշտ որպէս ճ յն. եւ լտ. th մն անունս Դաւիթ, ըստ այլոց (բաց ի վրաց), է Տաւիտ։
Թ. ՟Թ. Որպէս նշանակ թուոյ՝ է Ինն. իններորդ։
Անուն տառիս Թո, կամ Թոյ, յօդիւ լինի Թոն կամ Թոյ՛ն. զոր չէ՛ պարտ շփոթել ընդ բառս Թօն, Թոյն ըամ Թիւն.
crowned, having a crown on the head.
Ունօղ զթագ ի գլուխ. պսակաւոր.
royal, regal, kingly;
crowned.
Որոյ դիտակն զարդարեալ է թագաւ. կամ արքայակերպ.
Թագադիտակ փառօք պսակեաց. (Նար. խչ.։)
placing the crown on the kings head;
having the hereditary office of crowning the king at his coronation;
— լինել, to crown.
Ասպետ՝ որ թագ դնէ արքայի ի թագաւորելն.
Տալով նմա իշխանութիւն ազգաւ թագադիր լինել Արշակունեաց։ Իշխել նմա թագ ի գլուխ դնել թագաւորին, եւ կոչիլ թագադիր, այլ եւ ասպետ. (Խոր. ՟Բ. 3. եւ 7։)
crowned, adorned with a crown.
Թագիւ զարդարեալ. պսակաւոր. թագաւոր.
Զգերիսն թագազարդ պսակեալ. (Տօնակ.։)
Ի թագազարդ գահից, յիշխանական պատուոց. (Սկեւռ. լմբ.։)
to crown, to adorn with a crown.
Թագիւ զարդարել. թագաւոր կամ թագաւորակերպ առնել. պսակել.
Զվկայիցն բոլոր պսակակապ թագազարդեալ դասս կոչէ ի նոր Սիոն. (Խոր. հռիփս.։)
Բովանդակ ծաղկաւետանայր երկիր, ի գագաթունս բերեալ պսակ՝ թագազարդեալք. (Մամբր.։)
cf. Թագաւորազն.
Դարձեալ զորդւոյ թագազարմին՝ բանիւ լուծեր զախտըս ջերմին։ Թագազարմից լոյս երամին՝ համապայծառ է պանծալին. (Յս. որդի.։)
cf. Թագաւորազն.
Դարձեալ զորդւոյ թագազարմին՝ բանիւ լուծեր զախտըս ջերմին։ Թագազարմից լոյս երամին՝ համապայծառ է պանծալին. (Յս. որդի.։)
inheriting the crown;
heir to the throne.
Գումարք թագաժառանգք կայսերաց։ Տոհմ Արշակունեաց՝ պսակահիւսից, թագաժառանգաց. (Նար. առաք. եւ Նար. մծբ.։)
crowned, that has a crown, reigning, that holds a crown.
Որպէս դշխոյ ոմն թագակալ. (Նար. խչ.։)
Յաստուածապաշտ եւ թագակալ տոհմէ. (Ագաթ.։)
Դադարեաց թագակալ պերճութիւնս հայկական գրոհի. (Յհ. կթ.։)
that gives a crown, that crowns.
Տուօղ զթագ. թագ կապօղ ումեք. որ թագաւորեցուցանէ.
Թագատուն Սմպատայ՝ ոստիկանն ափշին. (Յհ. կթ.։)
king;
*bridegroom;
թագաւոր թագաւորաց, the king of kings;
թագաւոր Հայոց, the — of Armenia!
կեցցէ՛ թագաւոր, long live the -!
God save the -!
թագաւոր կենդանեաց, the — of beasts (lion);
թագաւոր թռչնոց, — of birds (eagle);
թագաւոր ծաղկանց, queen (Arm. king) of flowers (rose);
թագաւոր իժ, cf. Արքայիկ՞՞՞օձ;
թագաւորք, certain hymns of the Armenian Church;
թագաւոր կալ յումեքէ ի վերայ աշխարհի ուրուք, to be made — of some country;
թագաւոր առնել, to make —, to cause to reign.
βασιλεύς rex Արքայ, որ ունի զթագ արքունի ի գլուխն, որպէս եւ զթագաւորութիւն. միահեծան իշխան ի տէրութեան. ինքնակալ. լայնաբար՝ եւ Նախարար ինքնագլուխ. թագւոր, խոնդիքար. շահ, փատիշահ.
kingly, royally.
βασιλικῶς regie, regaliter Իբրեւ թագաւոր. արքայական պատուով. եւ Տիրաբար. թագաւորի պէս.
Ի պահեստի կայր առ նմա թագաւորաբար։ Զսեղեւկոս՝ Արշակ արքայ տանէր գերի, եւ թագաւորաբար պահէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Համարձակապէս եւ թագաւորաբար կեայ. (Վրդն. ծն.։)
cf. Արքայանիստ.
Զանցանէր պայծառութեամբ քան զթագաւորաբնակ արքունեօքն. (Եղիշ. ՟Գ։)
of royal race, blood or house, descending from kings;
prince (royal).
Ոչ զոք ի թագաւորազգեաց եւ ի դիւցազանց ունին կապեալ առ իւրեանս կենդանի. (Եզնիկ.։)
cf. Թագաւորազն.
Ոչ զոք ի թագաւորազգեաց եւ ի դիւցազանց ունին կապեալ առ իւրեանս կենդանի. (Եզնիկ.։)
cf. Թագաւորազարմ.
ԹԱԳԱՒՈՐԱԶՆ եւ ԹԱԳԱՒՈՐԱԶՈՒՆ. βασιλικός , βασιλείδης, βασιλείδιον regius, regis filius, regulus βασιλικοί aulici, regis amici et ministri Որ է յազնէ կամ յազգէ եւ ի տանէ թագաւորաց. թագաւորազգի. թագազարմ. եւ Մերձաւորք թագաւորի, աւագանի. պալատականք.
Լինել նոցա պատուականագոյն եւ առաւել թագաւորազն քան զայլ Արշակունիս. (Խոր. ՟Բ. 21։)
cf. Թագաւորազարմ.
ԹԱԳԱՒՈՐԱԶՆ եւ ԹԱԳԱՒՈՐԱԶՈՒՆ. βασιλικός, βασιλείδης, βασιλείδιον regius, regis filius, regulus βασιλικοί aulici, regis amici et ministri Որ է յազնէ կամ յազգէ եւ ի տանէ թագաւորաց. թագաւորազգի. թագազարմ. եւ Մերձաւորք թագաւորի, աւագանի. պալատականք.
Լինել նոցա պատուականագոյն եւ առաւել թագաւորազն քան զայլ Արշակունիս. (Խոր. ՟Բ. 21։)
cf. Թագակից;
— լինիմ, cf. Թագաւորակցիմ.
Գահակից. թագակից. ի միասին թագաւորեալ. եւ Հաղորդ թագաւորական պատուոյ.
with royal threats.
Գրեաց թագաւորասաստ հրամանաւ թուղթ յԵրուսաղէմ. (Սիւն. առ պտր. անտիոք.։)
to be crowned;
to reign.
ԹԱԳԱՒՈՐԵԱԼ, իբր Թագաւորեցուցեալ. պսակեալ.
Ի թագաւորեալ քաղաքն (ի Կոստանդինուպոլիս). (Խոր. ՟Գ. 20։)
to make king, to crown;
թագաւորեցուցի ձեզ թագաւոր, I have given yon a king;
— զճշմարտութիւն, to preach the truth publicly.
βασιλεύω regem creo, constituo Տալ թագաւորել. թագաւոր կարգել. թագ կապել ումեք. թագաւորցընել, թագաւոր նստեցնել.
to make king, to crown.
Ռամկական ոճով, որպէս Թագ կապել ումեք. պսակել. թագաւորեցուցանել.
coronation.
Թագ ընդունելն, թագաւորելն, պսակումն. օծութիւն ի թագաւոր. կամ թագադրութիւն.
Ճոխաբար պսակի թագընկալութեամբ (պարոյր)։ Վաղարշակ զԲագրատ՝ թագադիր թագընկալութեան իւրոյ գոլ հաստատէր. (Յհ. կթ.։)
that refuses a crown;
— առնել, to dethrone.
Որ ընկենու զթագն կամ զպսակն ի գլխոյ իւրմէ.
Queen;
church;
moon.
Սապէս եւ թագուհեացն յառագաստին մարգարիտ (ճապաղել). (Խոր. ՟Բ. 47։)
Զաստուածասէր թագուհիսդ. որ էին քորք Թէոդոսի փոքու. (Պրպմ. ՟Լ՟Զ։)
dignity of queen.
Խորհէին առնուլ ի պատիւ տանն հռովմայեցւոց ի թագուհութիւն տիեզերապետութեան. (Խոր. պտմ. հռիփս.։)
to run.
ռմկ. վազել. այսինքն Ընթանալ, արշաւել. պ. թազիտէն (ուստի թազի, թէզ, եւ այլն).
Տեսանէր ինձ մի, որ յոյժ թազելով ելանէր ի վեր. (Ճ. ՟Ա. ի Պօղոս անապ. որ ի Վրք. հց. ՟Ի՟Զ. դնի, թօսելով, կամ թաւսելով։)
eloven-footed, cloven-hoofed, fissiped.
διχηλοῦν, διχηλεύων ὀπλῆς diffisam habens ungulam Մակդիր չորքոտանեաց, որոց թաթքն յերկուս են հերձեալ ի բնէ. տոտիկը ճեղք, ոտքը ճղքած. որպէս արջառ, ոչխար, խոզ, եւ այլն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 3. եւ 7։ Օր. ՟Ժ՟Դ. 6 = 8։) cf. ԿՃՂԱԿԱԲԱՇԽ։
full to the brim, loaded, overflowing.
Թաղուն. յոյժ խիտ որպէս թաղկ. (լծ. եւ ռմկ. տխած. թըգը, սըգը ). Խտութեամբ խռկեալ. լի եւ խճողեալ. ըստ յն. ճնշեալ. πεποέσμενος (ի πιέζω ) pressus, confertus կոխած, կռած, լեփլեցուն.
whirlwind, water-spout.
Լաւ եւս՝ Թա՛թ առն, ըստ գրոց, ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 4։ կամ ԹԱԹԻՌ, թռոյ, ով. որ կարծի նշանակել զվայրիջեալ թաթաձեւ կնճիթ ամպոյ՝
Ահա ամպ փոքրիկ ի վերայ ծովուն, եւ հանէ իբր թաթռով իմն ջուր ի ծովէն. (ռմկ. խօրթումով) բայց գուցէ գրելի էր Թաթով իմն, որ միաբանի ընդ պատմութեան գրոց։ Իսկ ռմկ. թաթաւ ՝ է Անձրեւ։
cf. Թաթառ.
ԹԱԹԱՌ. Լաւ եւս՝ Թա՛թ առն, ըստ գրոց, ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 4։ կամ ԹԱԹԻՌ, թռոյ, ով. որ կարծի նշանակել զվայրիջեալ թաթաձեւ կնճիթ ամպոյ՝
ի բանն (Սարգսի. յկ. ՟Ժ՟Ա։) Ահա ամպ փոքրիկ ի վերայ ծովուն, եւ հանէ իբր թաթռով իմն ջուր ի ծովէն. (ռմկ. խօրթումով) բայց գուցէ գրելի էր Թաթով իմն, որ միաբանի ընդ պատմութեան գրոց։ Իսկ ռմկ. թաթաւ ՝ է Անձրեւ։