advising, monitorial;
penetrative, energetic, efficacious.
Զանքուն բնութիւնն, զազդական զօրութիւնն։ Զօրութիւն ինչ ազդական. (Ոսկ. ես. ՟Զ։ Սեբեր. ՟Է։)
Հռչակաւոր եւ ազդական արարեալ զաստուածագործ յարութիւնն. (Ագաթ.։)
Եւ ունող ազդումն ինչ կամ զօրութիւն ազդելոյ.
Զի թէպէտ են յանկենդանեաց նոքա ու անբան, սակայն շարժմամբ անձանց ունին ինչ ազդական. (Շ. իմ. եղ.։)
advice, admonition, counsel;
warning, summons;
notice, information.
Հրեշտակ կոչի վասն ազդարարութեանն. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
sensible;
sensitive.
Ի մարմինս ազդելիս։ Շնչաւորս եւ ազդելիս. (Յճխ. ՟Ժ՟Ե։ Վեցօր. ՟Գ։)
to inform, to advertise, to announce;
to influence, to inspire, to dictate;
to work upon, move or affect;
to suggest, to insinuate.
Զողբալին եւ զզուարճալին ազդեսցէ։ Մեծաւ բարբառով կենդանութիւն անմահութեան ի սմա ազդելով։ Ազդեալ հառաչմամբ զմշտանուէրն նուագ ձայնի։ Որ զողորմութեանցդ քո փողով բարբառոյ ազդէ. (Նար.։)
Որ ինչ ի զգայնոցս ազդի, այն մարմնաւոր է. եւ որ զգայնոց ոչ ազգի, անմարմին։ Նուրբ է տարր հրոյ, այլ զի ջերմութեամբն ազդի մարմնոյ, մարմնաւոր է. (Եզնիկ.։)
Ի չարչարելն ոչ ինքն ինչ զայրանայ, եւ ի տանջելն ոչ ինքն ազդի. (Ոսկ. ես.։)
Արկին զնա ի բարձանց ի խորս, եւ ոչ ինչ ազդեաց նմա։ Զգան զվնաս վտանգին, զոր ազդեն մարմնոյն։ Զօդ վիրաւորելով՝ ընկերին կարծիցէ ազդել զխոցուածսն. (Մծբ. ՟Բ։ Նար. ՟Կ՟Թ։ Լմբ. ատ.։)
Թէ աղն անհամի, ոչ իմիք ազդիցէ այնուհետեւ. (Մտթ. ՟Ե. 13։)
Հաւատամ ազդել քոյ կարողութեանդ առ յարութիւն եւ բժշկութիւն։ Զի՞նչ ազդեսցէ փոքր խաւար՝ աւուրդ Աստուծոյ. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Հ՟Դ։)
Ոչինչ կարաց ազդել նոցա։ Նետք հրեղէնք սատանայի՝ խաւարելոցն ազդեն։ Բան մեր թերեւս ուժգնագոյնս ազդեաց առ ձեզ. (Եղիշ.։ Խոսր.։ Ոսկ. յհ.։)
Երկնաւորացն աղերս՝ որ առ քեզ, հոգւոյս ազդեսցէ։ Ուր դրանն բաղխել ոչինչ ազդիցէ. (Նար.։)
Շարժել ի ներքուստ. շնչել. դրդել. տուն տալ. իլհամ էթմէք
Ազդեաց յօրէնսն, շնչեաց ի մարգարէսն։ Ազդես միայն (յաստեղս), եւ նոքա ընթանան։ Առ հեղիաս զօծելութիւնն ազդեաց յէուայ եւ ազայելի։ Ի քէն ազդեցաւ գրել ինձ զսոսին. (Նար.։)
cf. Ազդեցիկ.
Ազդեցող. ազդական, ազդողական ի բնէ. զգացուցիչ կամ զգացօղ.
Ի բնական եւ յազդեցական բնութենէ (շունչ անասնոց). (Եզնիկ.։)
efficacious, energetic.
Ի մարդկեղէն կերպարանաց զԱստուծոյ ազդեցիկ զօրութիւնն դրոշմէ։ Գալուստ զազդեցիկ զօրութիւնն կոչէ. (Ոսկ. ես. ՟Բ. եւ ՟Դ։)
notice, warning, admonition;
perception, instinct;
inspiration;
suggestion, instigation;
efficacy, force, power;
emphasis, energy.
Գիտել զազդեցութիւն բնութեանց։ Հայելի անարատ Աստուծոյ ազդեցութեանն։ Յաղթեաց՝ ո՛չ զօրութեամբ մարմնոյ, եւ ոչ զինուց ազդեցութեամբ։ Հաւատովք Աստուծոյ ազդեցութեանն։ Որոյ գալուստն ըստ ազդեցութեան սատանայի է. ազդեցութիւն մոլորութեան. եւ այլն։
Պահք կատարեալ հաւատոց ճշմարտութեան ազդեցութիւն։ Լուան զազդեցութիւն չարին ի մէջ նոցա. (Յճխ. ՟Թ։ Ճառընտ. ՟Ա։)
Հոգեւորն խորհի սրբութիւն ի Սրբոյ Հոգւոյն ազդեցութենէ։ Ոչ ի մարդկեղէն մտաց, այլ ի յազդեցութենէ Հօրն լուսոյ։ Վերին ազդեցութեամբ լուցեր զտաճար կռոց նոցա։ Որ յիս բնակեալ է, եւ ո՛չ որ յիս ազդեցութիւնս գործէ։ Այս ամենայն ազդեցութիւնք՝ բնական են յանասունսն, եւ ոչ խորհրդականք. (Յճխ. ՟Ժ։ Սարգ. յկ. ՟Դ։ Ժմ.։ Սեբեր. ՟Ե։ Եզնիկ.։)
cf. Ազդեմ
Որ առ ի մէջ է բանիւս (տրամախոհութեան), մի զսա (զաշխարհս) ըստ վայելչականն բանին բնաւորեալ ազդեցուցանէ աստուած. (Պղատ. տիմ.։)
efficaciously, energetically.
Թէ զքեզ խրատէ ազդողաբար, մի՛ երկնչիր անյուսաբար. (Կրպտ.։)
efficacious, energetic.
Ունօղ զզօրութիւն ազդելոյ. գործի նշանակելոյ զիրս ինչ.
Ոչ ձեռն (ունէի) ձգողական, որ համերցն է ազդողական։ Տեսեալ զազդողականացն գործի ապաձայն. (Նար ՟Ժ՟Ե. ՟Կ՟Զ։)
Միայն մարդ բնաւորեցաւ ընդունել ըստ ազդողականին զգիտութիւն։ Երկաւորութեամբ ազդողական շնչոյս զօրացեալ։ Մասունս չափոց զազդողականաց հինգ զգայութեանց. (Սահմ. ՟Դ։ Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Խ՟Զ. եւ ՟Ղ՟Գ։)
cf. Ազդեցութիւն.
Զանճառ պարգեւսն յայտ առնէր, եւ զանբաւ զազդողութիւնն։ Ի ձեռն ազդողութեան գլխոյն կարող է զգալ։ Ճաշակելիքն զգայ իւրաքանչիւր համադամացն զազդողութիւնս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 5։ Լմբ. պտրգ.։ Գր. հրահանգ.։)
Անդէն իսկ արտաքսեալ է ի ժողովոյն, եւ ոչ ունի զազդողութիւն. (Կանոն.։)
efficacious, strong, energetic, penetrative;
pathetic, expressive, emphatic, significative;
active, vehement, spirituous, violent.
Մովսէս վասն այսոցիկ որ ազդոյ ազդոյ տեղիքս են (գրոց) զքարոզիչս իւր ունի. (Ոսկիփոր. Գծ.։)
Հաստ աղեղնն ազդո՛յ ձգէ զնետն ի թշնամին։ Յազդոյ եւ անաչառապէս հարկանէ. (Լմբ. սղ.։)
Թէ եւ նման չէ այս ազդոյ, զի երկոքեանն են ի նիւթոյ. (Շ. խոստ.։)
վէրք, կամ հարուած, կամ ախտ. Կարեվէր. մահառիթ. չարաչար վէրք, ցաւք. մուսիպէթլի, մաթէմլի
cf. Ազդեցութիւն;
ազդմամբ, cf. Իրաւ, cf. Իրօք, cf. Արդարև, cf. Իսկապէս;
— առնուլ, cf. Զգամ.
ἑνέργεια, operatio, actus, instinctus Ազդեցութիւն. ազդեցումն. ներգործութիւն. շարժումն ներքին. շնչումն. թելադրութիւն. դրդում. ամէլ, իլհամ
Արդ զի՛նչ, ազդմա՞ն կարօտ է որդի. ի բա՛ց տար։ Ազդմունս արար առ հրեայսն. (Ոսկ. յհ.)
Յազդմանէ հոգւոյն զլինելոցս նախատեսեալ։ Յազդմանէ սատանայի։ Արկածք վնասուց յազդմանէ չարին։ Ազդումն ինչ, եւ ոչ էութիւն անձնաւոր։ Ոչ գիտեմ ասել՝ յորպիսի՛ ազդմանէ զմիմեանս կոտորեալ։ Ազդումն եղեւ հոգւոյս իմոյ։ Ի նմանէ նախ զազդումն ընկալցի։ Խափանումն ազդմանցն (աստեղաց). (Յհ. իմ. ատ.։ Վրք. հց.։ Յճխ.։ Խոր.։ Եղիշ.։ Լմբ.։ Բրս. ծն.։)
Իբր թանձրացեալ, Ազդօղ. ներգործօղ. շարժիչ.
Ետ նոցա Աստուած հոգի յիմարութեան. զետն աստ մի՛ ինչ ազդումն կարծիցես ի նմանէ, այլ՝ թոյլ տալ. (Մեկն. հռ.։)
Են եւ ազդմունք ինչ բնականք։ Թափուր յազդմանէ բարեաց իմաստից։ Ի չորից բնութեանց (տարերց), որ անկանին ըստ ազդմամբ։ Ձայնի բնութիւն ի հեռաստանէ տայ զազդումն։ Ի գործելն միայն ունին զազդումնն (հեշտութիւնք). (Եզնիկ.։ Նար.։ Վեցօր. ՟Գ։ Շ. բարձր.։ Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
Այս ամենայն ազդումն հասանէր առ զօրավարն պարսից։ Ազդմունք վայելչականք, օրհնեալ, գովեալ։ Ի գոչումն ազդման, ի ձայն ցնծութեան։ Զօրութիւն ազդման ի տուր հագագի։ Վաղազեկոյց ազդմամբ գուշակեցար ի գրոցն. (Եղիշ. ՟Է։ Նար.)
Նախ քան զզգալն զվտանգսն՝ յանհոգութեան կայ. եւ արդ յառնլոյ զազդմունս չարեացն՝ ի տագնապի կայ։ Որոց ոչ զկենդանութիւնն զգացեալ եւ ո՛չ զմահու ազդումն առնուն. (Եզնիկ.։)
Ասացաք՝ զօրութեամբ բաժանել զշարունակն, եւ ոչ ազդմամբ. զի ազդմամբ բաժանելն՝ տարորոշ առնէ։ Բանական գոլով մարդոյ՝ ոչ երբէք բաժանի, ոչ ազդմամբ եւ ո՛չ մտածութեամբ։ Եկեր (Ադամ), եւ մեռաւ զօրութեամբ, թէպէտ եւ ոչ ազդմամբ. (Սահմ.։ Լծ. պորփ.։ Իգն.։)
thigh;
back.
cf. ԱՍՏՐ. μηρός, μηρίον, σκέλος, femur, crus, ilium Մասն կենդանւոյ ի միջաց եւ ի վայր՝ մինչեւ ի ծունկս եւ ցոլոգս. զիստ. երանք. բարձք. պուտ, ույլուգ, պալտըր, ինճիք, խալլա, պէլ
Դի՛ք իւրաքանչիւր զսուր իւր յազդեր իւրում։ Եդ յաջոյ ազդեր իւրում ... Առ զսուրն յաջոյ ազդերէ իւրմէ։ Այր իւրաքանչիւր սուր յազդեր. (Ել.։ Դտ.։ Երգ.։)
Գազանք զազդերաց ոտսն ընդ պորտիւն ամփոփեն իբրեւ զչգազանս, եւ զառաջին թաթս ոչ նոյնպէս. (Կիւրղ. ղեւտ.։)
Ի յուս կենսունակ աստուածեղէնն ազդերի ամբարձեալ։ Ի պարանոց ազդերի ձերում ամբարձօղ։ Մի՛ ստուար ծանրութիւն բեռանցս մեղաց՝ տիրեսցէ թիկանցս ազդերաց. (Նար. խչ. եւ Նար. առաք. եւ Նար. ՟Ծ՟Ը։)
Առեալ յազդերս զմին լուծն, եւ զթեթեւ բեռն։ Ագահութիւնն իբրեւ զբեռն ի վերայ ազդերիս ծանրանայ։ Զայսպիսի ծանր բեռն փոքր ինչ յազդերէ մերմէ թօթափել ջանասցուք. (Լմբ. ովս. եւ Լմբ. սղ. ՟Բ։)
fine, good, exquisite, excellent, precious, rare, choice, worthy;
noble, great;
genteel, civil;
well ! very well ! bravo !
Աբգարիոս այր ազնիւ, ի բնութենէ արեաց, յազգէ ազնուաց։ Հարսն ազնիւ։ Յաղագս ազնուի, կամ ազնուից. (Եւս. քր. ՟Բ։ Նար. խչ.։ Շ. տաղ.։ Դիոն.։)
Մարթի եւ այսպիսի հանդերձիւք ընդողնել ե՛ւս չար՝ քան ազնուօք։ Վասն ազնիւ ապաշխարութեան նինուէացւոց խնայեաց. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ես.։)
Զիա՞րդ կան որդիքն իմ. ասէ, ազնի՛ւ։ Ազնի՛ւ ասացեր, այդ այդպէս է։ Ազնի՛ւ լուա՛ եղբա՛յր Աղեքսանդր, վասն չի կտաւ է. (Ճառընտ. ՟Ա։ Վրք. հց. ձ. ստէպ։)
ի մասնէ ինչ զայդ ազնիւ ասես. (Աթ. ՟Ը։)
genteelly, civilly;
nobly, generously.
Միատեսակ ազնիւ է Աստուած. վասն զի ոչ ցրուի յունակութիւն եւ տարբերութիւնս ազնուաբարս. (Մաքս. ի դիոն.։)
civil, genteel, noble, generous;
gentleman.
εὑγενής, εὕπατρις, nobilis, patricius Որ է յազնիւ զարմէ. ազնիւ եւ ազատ. քաջատոհմիկ. ասըլզատէ, սօյզատէ, չէլէպի, էշրէֆ.
Էր այրն այն ազնուական քան զամենայն արեւելեայսն։ Այր ոմն ազնուական։ Ոչ բազում իմաստունք ըստ մարմնոյ, եւ ոչ բազում ազնուականք։ Ի բարի եւ յազնուական յազգէ... Յարմատոյ եւ յազգէ մեծամեծաց. եւ այլն։
nobility, birth, gentility;
civility, genteelness;
generosity, nobleness.
Որոյ ազնուականութիւնքն յամենայն Աստուածաշունչ գրոց պատմի։ Ոչ ըստ մարմնոյ միայն հաղորդեալք նորին ազնուականութեանն, այլեւ հոգեւորապէս. (Կորիւն.։ Շ. ատեն.։)
Քանզի բարերար էութիւն է Աստուած, ոչ կամեցաւ զազնուականութիւնն իւր ծածկել։ Ծանուցեալ զազնուականութիւնն Կիւրոսի ... Եթէ արձակելոց է զգերիս. (Եզնիկ.։)
pious, religious devout.
Արդար կոչեցաւ՝ վասն որ առ Աստուած ազնուապաշտօն լինելոյ, եւ առ ազգակիցսն խնամակալ. (Եւս. քր. ՟Բ։)
stool;
foot-stool.
Կանչիւն առնէր աթոռակին. (Նար. տաղ սայլի.։)
vicar;
vice-president;
successor.
διάδοχος successor Որ կալեալ ունի զաթոռ իշխանութեան նախորդին իւրոյ. աթոռաժառանգ. գահակալ. յաջորդ. նոյն աթոռը անցնօղ, տեղը բռնօղ. եէրինէ կէչէն, խալէֆ. առաւել սեպհական կաթուղիկոսաց.
Խնդրեցին ի Վռամայ ա՛յլ աթոռակալ։ Կանայք աթոռակալացն սրբոց։ Այս աթոռակալ խնդրելի՝ այսմ վեհագունի։ Ժառանգք եւ աթոռակալք։ Աթոռակալն եւ արեանառուն մեծի Լուսաւորչին. (Խոր. ՟Գ. 64։ Յհ. կթ.։ Նար. մծբ.։ Շ. ատ. եւ Շ. ընդհ.։)
Ոչ պակասեցին աթոռակալք եւ գահակալք մինչեւ ցՀերովդէս այլազգի. (Տօնակ.։)
vicarship, vicarage;
possession of a chair, succession to a dignity.
Հանդերձեալ էք զանուանակցութիւնդ եւ զաթոռակալութիւնդ (ճշմարտին Էմմանուէլի) ոչ միայն օրինակաւ կոչել, այլ եւ արդեամբք եւ ճշմարտութեամբ. (Շ. թղթ.։ ՟Յոքն. Աթոռակալք, գահակալք.)
colleague or companion in the same dignity, or on the same throne.
Թագաւոր եթէ ոչ ունի զիմաստութիւն աթոռակից իւր։ Ընդ անզգամ կին, ընդ աթոռակից ժանտն. (Եղիշ. ՟Բ։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
value, price.
Տուեալ նմա տեղիս, որ յոյժ պակաս էր ըստ աժէիցն անւոյ։ Առնու զաժէքն՝ մինչ նոր էր. (Լաստ. ՟Ժ։ Մխ. դտ.։)
gray-haired;
old man.
Ճշմարիտն ալեւորաց՝ ո՛չ մարմնով, այլ մտօք։ Ալեւոր հերովք, ալեւոր եւ խորհրդովք։ Ալեւոր հերով։ Ալեւորք հերօք. (Փիլ. լին.։ Ածաբ. մակաբ.։ Պտմ. աղեքս.։ Յհ. կթ.։)
Գարշելի ալեւոր։ Ի մեծամեծաց եւ յալեւորաց իսկ զոք ի մէջ ածցուք։ Միթէ զերիցա՞նց պատուոյ ասիցէ. ո՛չ, այլ զալեւորաց։ Այր ալեւոր իբրեւ հին աւուրց, եւ լի իմաստութեամբ ... Ասեն՝ ո՛չ զսովորական ձայնն, թէ ահաւասիկ ես եւ մանկունք իմ, այլ թէ մեք եւ ալեւորս մեր. (Խոր. ՟Բ. 85։ Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։ Արշար.։)
to grow gray-haired, to grow old.
Ալեւորեալ եւ լի աւուրբք։ Մինչեւ յալեւորել եւ ի ծերանալ մի՛ թողուր զիս. (Ծն. ՟Ի՟Ե. 8։ Սղ. ՟Հ. 18։)
Յոլովակի, որպէս վաթսնամենին ալեւորել. իսկ սակաւաւոր, որպէս ումեմն վաթսնամենի ո՛չ ալեւորել. (Պորփ. եւ Նիւս. բն.։)
to beat to and fro;
to agitate violently, to trouble.
Կոծեալ՝ ծփեալ՝ բախեալ յալեաց. խռովեալ. ուր իցեն յոյզք ինչ եւ ծփանք. չալգանըճը. մուղդարիպ.
Մինչդեռ ալէկոծն ծովածուփ իցէ ի մէջ բազում փորձութեանց։ Նմանեալ իսկ էր ծովածուփ ալէկոծն խռովութեանց։ Ակնկալցեն ամենայն հոսանաց, եւ ալէկոծ ծփանաց։ Հեղձեալ ի ծով աշխարհիս ալէկոծ կենօք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 24։ Եղիշ. ՟Բ։ Մաշկ.։ Երզն. մտթ.։)
κυμαίνω fluctuo Կոծել ալեօք. ալէկոծ առնել. ծփել. տատանել. եւ նմանութեամբ՝ խռովել. տակնուվրայ ընել. չալգաթմագ. ալթիւսթ էթմէք.
to float, to chafe, to grow troubled or agitated.
Ալէկոծ լինել. ծփիլ. տատանիլ. խռովիլ. չալգանմագ. մուղդարիպ օլմագ.
agitation of the sea, storm, tempest;
trouble, agitation.
Նաւապետես, զնաւդ զերծո՛ յալէկոծութենէ։ Զծովային մրրկացն ալէկոծութիւն լուծանել ... Յաշխարհականս ալէկոծութենէ ... Ալէկոծութեամբ սահուն եղեալ կենցաղս։ Ալէկոծութիւն ծփանացս։ Պատմեաց զնեղչացն դաւաճանութիւն, եւ զազգի ազգի ալէկոծութիւնն։ Համօրէն աշխարհի ալէկոծութիւնն (յերեսաց ջրհեղեղի). (Մանդ. ՟Գ։ Պիտ.։ Նար. ՟Լ՟Բ։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Շ. մտթ.։)
floating, swelling, rough.
Ալեօք տանջօղ, ալիս յարուցանօղ. ամբոխիչ, եւ ամբոխեալ.
wave, billow, surge, swell of the sea;
gray hairs, old age;
ծաղկիլ ալեաց, խոնարհիլ յալիս, to grow gray-haired, to get old;
ալիս յարուցանել, to agitate the waves;
հերձանել՝ պատառել գալիս, to cleave the waves.
Որ խռովեմ զծով, եւ գոչեցուցանեմ զալիս նորա։ Ընդ ամեհի ալի կամիցի ճանապարհորդել։ Անսաստ ալիք ծովու։ Իբրեւ զծով ալեօք կուտակեալ։ Այդրէն ի քեզ խորտակեսցին ալիք քո։ Այն ինչ կամէր ի վերայ ալեաց ծովու սաստել. եւ այլն։
Ցնդմամբ ալեացն՝ ծովն զձուկն արտաքս ընկենլով։ Բարկացայտ ալիքն կուտակին։ Ոչ լուծական ալեօք կոծեցեալ։ Զալեաց ծովու բերէր զնմանութիւն։ (Յհ. կթ։ Ագաթ։ նար մծբ։ Լաստ. Ժ)
Փառք ծերոց ալիք։ Ալիք՝ իմաստութիւն մարդոյ են. (այս ինքն բուն ալիք մարդոյ՝ իմաստութիւն իւր է)։ Մի՛ խորշեսցուք ի բազմաժամանակեայ ալեաց ծերոյն։ Ծաղկեցին ալիք նորա, եւ նա ոչ զգաց։ Յառաջ քան զժամանակն ածեն ալիս հոգք։ (Առակ։ Իմ։ Ովս։ Սիր. լ. 26։)
Բան իմաստնոյն, որ ալիս զիմաստութիւնն կոչէ. (Յիզատ. ի շմբ։)
Ոչ զուր տարապարտուց եկին ալիքս իմ. (Եւս. պ. Բ. 24։)
Զստինսն ցուցանէր, եւ առաջի կարկառէր զալիսն։ Եբաց զգլուխ իւր տեկուսա, եցոյց զալիսն։ Առեալ ի պարկեշտ պառաւուն ալեացն մասն ինչ. (Ածաբ. մակաբ. Հ = Յ։ ՃՃ։)
Ոչ իջուսցես զալիս նորա խաղաղութեամբ ի դժոխս։ Իբրեւ զի գեղեցիկ է ալեաց՝ առնել դատ. (Գ. թգ. Բ. 6։ Սիր. ԻԵ. 6։)
Այր հասակաւ խոնարհեալ յալիս։ Եթէ իցես ծեր եւ ծոյլ, ալիքն զքեզ ոչ շահեցուցանեն. (Լաստ. ԺԸ։ Սրգ. Բ. պ. Գ։)
hollow, cavity, inside;
hollow, interior, deep.
Օդ ի վերուստ ձգտեալ մինչեւ ի ստորինս երկրի ի բուն յալուցս ... Այնք՝ որք ի ներքին յալուցսն են, անտեսանելիք են։ Ոչ էր հնար յալցի ուրեք կալ թագուցեալ. (Փիլ. քհ. ՟Բ։ Փիլ. ել. ՟Բ։)
alphabet.
Առանց ալփափետաց ուսուցանէ։ Նշանագիրս աղփաբետաց հայերէն լեզուին։ Աղփափետացն զառաջինն եւ զանուանսն անգամ զգրոյն չհամարձակի երկրորդել։ Ըստ գծագրացն գումարութեան, որ յալփափետաց անտի վերաթուի։ Մեսրովպ եգիտ նշանագիր դպրութեան հայերէն լեզուին՝ վարելոյ ալփափետացն հանգամանս։ Զի՞նչ ինչ թեթեւ քան զալփափետսն ուսանել կայցէ.(յն զտառս στοιχεῖα) (Մամբր.։ Կորիւն.։ Մանդ. ՟Բ։ Նար. ՟Ղ՟Գ։ Եզնիկ երէց.։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։)
alchemy.
Ոչ միայն սէրն է ոսկի, այլ եւ ալքիմիա, որ զայլս ոսկի առնէ. (Առաք. 243։)
highwayman;
indocile, ferocious.
Բնակիչք Տաւրոս լերինն ըստ ախատրոյզ իւրեանց բարուցն։ Զախատրոյզ բնակիչսն Գուգարաց. բազում ախատրոյզ շփոթմունս զնոքօք զեղեալ. (Յհ. կթ.։)
cf. Տխմար.
Որ ոչն էր ախմար գիտութեամբ։ Ախմարաց է ձեռնարկութիւնս։ Ըմբռնել զախմարս եւ պարզամիտս ի մարդկանէ։ Փոփոխմամբ խաբէութեանն զրկեն զանձինս ախմարաց։ Ըստ ախմարացն կարծեաց։ Որով տուաք՝ ո՛չ թէ գիտնոց, այլ ախմարաց եւ տղայոց. (Առ որս. ՟Է։ Անյաղթ ստորոգ.։ Յհ. իմ. պաւլ.։ Պիտ.։ Լմբ. պտրգ.։ Շ. եդես.։)
Ախմար եւ տղայական բարք։ Շամբուշ եւ ախմար ինձ թուի՝ կեանս անմահ ի մահկանացուս (յայս աշխարհ) գտանել։ Այո արդարեւ յիրաւի, եւ ոչ ախմար կամ անգիտաբար։ (Փիլ. նխ. ՟ա.։ Մագ. ՟Ի՟Զ։)
very ignorant.
Ախմարագունիցն զթեթեւաշարժ երագութեան երեւեցուցանէ կարծիս։ Այս անիրաւ դատաստան եւ ոչ ի կարի չար դատաւորացն եւ յախմարագունից հաստատին։ (Պիտ.։)
cf. Տխմարութիւն.
Եւ յանբան կենդանիս անկար է այսպիսի ինչ գտանել ախմարութեան կուրութիւն։ Զախմարութիւն ի բոլորն բարիս։ Տեսեալ զզրկանսն, եւ զախմարութիւն զրկելոյն։ Զնոցա ախմարութիւնն արգելու. (Պիտ.։ Մագ. ՟Ի՟Թ։ Լմբ. սղ.։ Գէ. ես.։)
antagonist, adversary, opponent;
rival, competitor;
champion, hero;
triumpher.
ԱԽՈՅԵԱՆ. πρόμαχος, προμαχητής , ἰππαρχίς, ἁριστεύς. antesignatus, propugnator, omnium fortissimus. Յառաջամարտիկ բանակին խաղացեալ ընդդէմ թշնամեաց. նահատակ զօրավար. դիմակաց. ոսոխ. առջի կտրիճ, առաջ նետուօղ. սէրտէն կէչտի, մուգատտէմէի ասգէր, իյիտ, փէհլիւվան.
Ընդդէմ խրոխտ ախոյենին (կամ ախոյանին)։ Ոչ գոյր չափ գլխանոյն ախոյենիցն։ Յաղթել ախոյանից ... Կործանին վատանուն յախոյանէ անտի։ Ի փախուստ կացուցանելով զինքն առանց նահատակեցելոցն ախոյանից։ Նախամարտիկ եւ առաջին ախոյանից։ Ախոյանաց քաջալերութիւն. (Խոր. հռիփս։ Բուզ. ՟Ե. 4։ Եզնիկ.։ Պիտ.։ Սարկ. քհ.։)
Մեռուցանէ յանդամս իւր զչար ախոյեանն։ Որպէս անմարմինս քաջացան ընդդէմ չար ախոյանիցն. (Սարգ.։)
as an antagonist;
valiantly, heroically.
Ոչ տրտմեցաւ ընդ այն, այլ՝ ախոյանաբար (կամ ախոյեանաբար) եւ ուրախութեամբ կրեաց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Ախոնդիք.
cf. ԱԽՈՆԴԱՆՔ, cf. ԱԽՈՆԴԵԱՆՔ, cf. ԱԽՈՆԴԻՔ. θώραχ, στόμαχος thorax, stomachus, orificium ventriculi superius Ներքին մասունք կենդանւոյ. ներքսակողմն լանջաց. փորոտիք վերին, կամ բերան փորոտեաց. խախացոց. ստամոքս. կուրծքին կամ փորին միջի գործարանքը. կէօնիւս իչի, պաղր, միտէ.
Զախոնդանսն՝ զտիրագոյնն գործարան շնչոյն։ Որոց ախոնդանքն ախտացեալ են. (Նիւս բն. եւ կազմ։)
hypochondria;
entrails, intestines, pluck.
cf. ԱԽՈՆԴԱՆՔ, cf. ԱԽՈՆԴԵԱՆՔ, cf. ԱԽՈՆԴԻՔ. θώραχ , στόμαχος. thorax, stomachus, orificium ventriculi superius Ներքին մասունք կենդանւոյ. ներքսակողմն լանջաց. փորոտիք վերին, կամ բերան փորոտեաց. խախացոց. ստամոքս. կուրծքին կամ փորին միջի գործարանքը. կէօնիւս իչի, պաղր, միտէ.
groom.
ԱԽՈՌԱՊԵՏ. Սպասաւոր ախոռոյ. դարմանիչ ձիոց. սէյիս. եւ Ոստիկան ի վերայ երիվարաց. միրի ախօր, իմրահօր.
equerry;
groom.
ԱԽՈՌԱՊԱՆ. Սպասաւոր ախոռոյ. դարմանիչ ձիոց. սէյիս. եւ Ոստիկան ի վերայ երիվարաց. միրի ախօր, իմրահօր.
with appetite;
with pleasure, readily, willingly.
Ի սոցանէ ոչ ոք գտանի անախորժաբար ասել կամ ախորժաբար ծնանել զորդի. (Կիւրղ. գանձ.։)
who grants;
accords, listens willingly;
pleasurable to the ear, gratifying.
Ընկալեալ ի յախորժալուր ի տըւչէն զգիւտ խնդրոյ իւրոյ. (Փարպ.։)
pleasing, agreeable, sweet, amiable, delightful.
Զախորժականսն ասաց. զի յախորժականն դիւրաւ մեղկէին։ Ասասցուք նմա զախորժական զձայնն։ Ախորժական էր նոցա չարչարել վասն Քրիստոսի։ Զքոյոցդ ախորժականաց կնդրկաց։ Երեւելիքն դաժանք են, եւ աներեւոյթքն ախորժականք. (Ոսկ. մ. ՟Ա։ Լծ. կոչ.։ Խո եւ Նար. երգ.։)
Զընչից չքաւորութիւնն ուրախութեամբ տանէին, եւ բազում ախորժական դիւրութեամբ. (Ոսկ. ես.։)
Ո՛չ ի հարկէ էր, այլ ի զեղխ եւ յախորժական կամաց։ Վասն մարմնասիրութեան եւ ախորժական ցանկութեանն։ Չար գոլն՝ ախորժական կենցաղավարութիւն (է) ... Ոչ զբնաւորական մահն, այլ զախորժականն. որով մեռելութիւն գործէ ախտից. (Գէ. ես.։ Եզնիկ.։ Սահմ. ՟Ը։)
appetite;
desire, pleasure;
ախորժանօք, with appetite;
with pleasure.
Ոչ անկեալք ի չար եւ ի դժնեայ ախորժանս վարուց. (Փիլ. իմաստն.։)
desirable, pleasing, agreeable.
Ախորժելի վերնոցն։ Բարեբանեալ կամաց քոց ախորժելիք։ Ախորժելի (Աստուծոյ) բնակարանք։ Յաւէտ ըղձական եւ ախորժելի խորհուրդ ցուցանի։ Ընդ անտկար կարելոյդ՝ եւ կամելդ է ախորժելի։ Յոր զկենդանութիւն շնչոյս լքանելն է ախորժելի. (Նար.։)
Ոչ ախորժելի ելք. (Պիտ.։)
Հանդիսանալ յոչ ախորժելիսն Աստուծոյ։ Զոչ ախորժելիս ստեղծչին կատարէ. (Նար. ՟Ի՟Ը. ՟Խ՟Ը։)
Իմանան զախորժելին կամ զոչն ախորժելին. (Շ. թղթ.։)
to inspire gratification, taste, pleasure.
Մեռոնն ըստ ինքեան ե՛ւ զմարդիկ ախորժեցուցանէ, եւ զխոզսն սատակէ՝ ոչ կարացեալ բերել զանուշահոտութիւնն. (Մաքս. ի դիոն.։)