opposition, resistance, contrariety.
Կամ Խոչ եւ խութ. ընդդիմութիւն. արգելք.
cf. Դիմադարձեմ.
Դիմադրէին (նոցա), թէ չէ՛ եւ չէ՛ այդպէս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)
cf. Ընդդիմաբանեմ.
Դիմախօսել նմա կամիցի։ Ոչ կարէին դիմախօսել։ Ո՛չ եղեւ անհաւատ ասացելոցն, եւ ոչ դիմախօսեցաւ. (Ոսկ. յհ.։)
to oppose, to resist, to abide by.
Մեք ոչ կարեմք լինել դիմակալ նմա։ Դիմակալ եղեւ թշնամեաց ազգի նոցա. (՟Ա. Մակ. ՟Ե. 40։ ՟Ժ՟Դ. 29։)
cf. Դիմադարձ.
Դիմակաց եղեալ հրամանի արարչին. (Անան. նին.։)
opaque;
cf. Ընդդիմահար.
Ոչ կողոպտէ միւսանգամ դիմահարն. (Ճ. ՟Գ.։)
Զի եւ աշտարակն ոչ եղեւ խափան եւ դիմահար. (Լաստ. ՟Ի՟Դ։)
Ի դիմահարէ անբաւութեանն արգելեալ՝ ոչ կարաց անցանել, եւ անսկիզբն անուանեաց. (Լծ. ածաբ.։)
war, contrast, opposition, resistance, enmity, adversity.
Դիմամարտութիւն թիւնից վիշապին։ Դիմամարտութիւն տնկակից։ Դիմամարտութիւնք զինուորութեանց դժնեայ մատնչին. (Նար.։)
cf. Ընդդիմանամ.
Բայց ոչ դատեաց ըստ օրինին, ո՛չ դիմացաւ չար ոսոխին. (Յիսուս որդի.։)
Եօթն անգամ նեղեալ ի խորհրդոյն՝ կամէր գնալ եւ ննջել. եւ դիմացաւ, եւ ոչ գնաց. (Վրք. հց. ձ։)
Ոչ ոք կարէր դիմանալ նմա, կամ աստուծոյ, կամ պատկերին աստուծոյ։ Դիմացաւ, եւ փշրեցաւ. (Վրդն. դան. եւ Վրդն. ել.։)
Ոչ ոք դիմասցի չարեաց նոցա. (Ուռհ.։)
prosopopoeia.
Եւ դիմառնութիւն, ուրանօր զբարսն՝ միանգամայն զդէմսն ստեղծանեմք, որպիսի. զի՞նչ արդեօք ասիցէ բանս ծով՝ ծովակալ եղելոց լակեդմոնացւոց. (Պիտ.։)
Օր աւուր բղխէ զբան. ո՛չ բանիւ, եւ խօսս արձակելով, այլ դիմառնութեամբ եւ ի յիմացուածս մեր. (Վրդն. սղ.։)
metaphor, allegory.
Իբրեւ յաստուած հաւատացին, իբրեւ զբժիշկ ճարտար առ հիւանդս կոչէին. յղեաց առ նոսա բան միջնորդի. յերկուց կողմանց դիմառութիւն ցուցանէ. (Մամբր.։)
Մառնամուտ, որ եւ այս միւռոն ... որ եւ սոյն կոչումն դիմառութեան չէ՛ օտարացեալ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
to run, to fall upon one, to run to, to rush, to dart;
to have recourse, to apply.
Ի կարգն երկրորդ դիմեցից։ Դիմելով ի յաղն բուժիչ։ Ի խնդիր իմաստից դիմեալ. (Նար.։)
Առ քեզ դիմեցից, կամ դիմելոյս առ քեզ։ Յոտս քո դիմեցեալ։ Ի տէրունի ոտսն դիմելոց։ Առ մարգարէիցն գունդ ոչ էր դիմել. (Նար.։)
Թէ իրաւամբք չկարեմք ապրիլ, յողորմութիւն դիմեմք. (Վրդն. սղ.։)
Ոմանք առ այդոսիկ դիմեցան ոչ հեռագոյն յեկեղեցական աւանդէ. (Բրս. թղթ.։)
tendency, decline;
ejaculation;
recourse.
Դիմեցումն բնութեանս, կամ մահու, վիշապին, դիւաց։ Դիմեցմունք մարտողին, կամ ճակատելոցն։ Ի կոյսս չորս դիմեցմամբ. (Նար.։)
cf. Դիմեցումն.
Դիմումն երագման ընթացից. (Նար. խչ.։)
embroidered on a stuff;
furnished with embroidered stuff.
Ի պատուական հիւթ պայծառ պաստառաց՝ եգիպտացի դիպակակիտուած. (Նար. խչ.։)
suitable, proper, decent, fit;
— պատահեմ, ելանեմ, to brave, to attack, to touch.
Ոչ զայս ասես, եւ դիպան այսմ, այլ ե՛ւս առաւել քան զայս ի վայր. (Սեբեր. ՟Ժ։)
ԴԻՊԱՆ ՊԱՏԱՀԵԼ կամ ԵԼԱՆԵԼ. Պատահել պատերազմաւ. ի դէպ բախիլ. դպչիլ, դէմ ելլալ.
suitable, proper, fit.
Ապա թէ առ դիպաւոր ինչ բացադրեսցին, եւ ո՛չ առ որ ասին, ո՛չ հակադարձին. (Արիստ. առինչ.։)
fitness, convenience.
Պատշաճ ըստ իւրաքանչիւր դիպաւորութեանն եւ զօրութեան. (Բրս. հց.։)
Ոչ հեռի ի դիպաւորութենէ. (Առ որս. ՟Ժ՟Ա։ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
to cause to touch or strike.
Ոչ դիպեցոյց զռուբէն անդ ի ժամանակի՝ իբրեւ վաճառէին զյովսէփ. (Եփր. օրին.։)
Դիպեցոյց զանձն իւր կուրի միոյ, որ յորովայնէ մօր իւրոյ կոյր էր։ Ի ժամ մահուան ղազարու ոչ դիպեցոյց տէր մեր զանձն իւր ի գեօղ անդր. (Եփր. համաբ.։)
to happen, to arrive by chance;
to match, to suit.
Այսպիսի ինչ անանիայ եւ կնոջ իւրում սափիրայ դիպեցաւ. (Ոսկ. ես.։)
Ողորմութեան դիպիմք բազումքս։ Խոնարհեալ դիպէաք առ միմեանս։ Դիպել երեւելի փառաց։ Դժուար ինչ ի թագաւորէն դիպի արանց։ Դիպեալ գիւտի։ Դիպեսցի մեզ թողուլ զաշխարհ. (Փարպ.։)
Ոչ համագունդ ի միոջ վայրի դիպեցան։ Ի տեղւոջն անդր պատրաստական դիպեցաւ. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)
Եւ ոչ ի կոտորման նոցա դիպաւ (կամ դիպեցաւ). (Խոր. ՟Գ. 33։)
ԴԻՊԻԼ. որպէս ռմկ. դպչիլ, այսինքն Ընդհարկանիլ.
Իբրեւ մերձեցայ ի դուռն այրին, դիպեցաւ ինձ հոտ չար. (Վրք. հց. ՟Զ։)
cf. Դիպան.
Ոչ ասասցէ դիպող ինչ. (Առակ. ՟Ժ՟Ե. 23։)
Բանք ինչ ոչ յարմարք եւ դիպողք։ Առակս դիպողս. (Փարպ.։)
Չեն ինչ դիպող կարգիս, որ առաջի կայ։ Դիպող է ասել. (Եւս. քր.։)
chance, accession, accident, adventure, event, incident, luck, hazard, lot;
contingency.
Այլ այսոքիկ ոչ դիպուած առաւել քան թէ նախախնամութիւն աստուծոյ. (Սարկ. լս.։)
Իրն ոչ ի դիպուած եղեւ, այլ աստուած կամեցաւ. (Երզն. մտթ.։)
Մերթ որպէս ռմկ. դպչիլը, դպած տեղը.
accident, occurrence, chance;
meeting, rencounter;
collision.
ԴԻՊՈՒՄՆ. որպէս ռմկ. դպչիլը. այսինքն Ընդհարումն. բախումն.
Դարձո՛ զբեկեալս յողջութիւն, որ ի դիպմանց ոչ խորտակի. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
watch-tower;
scuttle of a mast;
mark at which one aims in shooting;
summit or top of plants, flowers;
observer, guard;
aspect, sight, face;
writing;
telescope;
binocle, double opera-glass;
— տեղիք, box (at a theatre).
σκοπός scopus եւ այլն. Երեւելի նպատակ աչաց ի բարձր վայրին՝ դիտեալ կամ դիտելի. որպէս ծառ՝ մանաւանդ պտուղ նորա. եւ լեառն, աշտարակ, դիտանոց. եւ Դէմք. եւ Աչք, կամ կերպարանք. պ. տիյտար, տիյտէ։
observatory;
watch-tower;
height, elevated place.
Նմանութեամբ Դիտանոց ասի Խաչն քրիստոսի։ (Նար. խչ.։ եւ Ամպիոնն։ Շ. բարձր.։)
the chief shepherd, or overseer;
archbishop.
Պետ դիտաց. նախկին տեսուչ որպէս աստուած, եւ Փոխանորդ աստուծոյ՝ քահանայապետ, արքեպիսկոպոս, վերատեսուչ. առաջնորդ. նազըր.
Ընդ ամենիմաստ տեսչութիւն ահարկութեան դիտապետիդ երկնից. (Բենիկ.։)
Յարկ դիտապետին բանական հօտին (այսինքն քրիստոսի)։ Դիտապետք երկնաբնակք, վերատեսուչք անմոլարք. այցելուք ուղղադատք (առաքեալք)։ Տէր ստեփաննոս լերինդ մոկաց հզօր դիտապետ։ Իբր զեփրեմեան լերին հոգիընկալ հզօր դիտապետն (սամուէլ մարգարէ). (Նար.։)
sentinel, sentry.
Դիտօղ. տեսուչ.
Ոչ ուղղիչ նաւին ի թիկանց, եւ ոչ յառաջապահ դիտաւորք. (Ոսկ. ես.։)
intention, design, counsel;
destination, end, regard, look.
Եւ զի՞նչ դիտաւորութիւն մտաց նոցա. (Լմբ. եւ այլն։)
Աչք զբարձրգոյն դիտաւորութիւնն ըմբռնեցին. (Բրս. հայեաց.։)
Մերթ որպէս Դիտողութիւն առաջնորդական. դիտապետութիւն. տեսչութիւն. անտեսութիւն.
to consider, to look, to observe, to remark, to recognise, to see, to stare;
to leer;
to spy, to watch;
to examine, to study;
to speculate, to contemplate;
to consult;
to look, to aim;
to aim at, to tend;
to expect, to mean, to intend.
σκοπεύω, κατασκοπεύω, κατασκέπτομαι , κατανοέω, ἁποβλέπω speculor, attendo, intendo, respicio, observo, considero, exploro Որպէս դէտ նկատել. դէտակն ունել. ուշ ունել. նայիլ, զննել աչօք եւ մտօք. տեսանել. ի միտ առնուլ. պ. տիյտէն, տիտէն, տեսանել.
Դիտէր զճանապարհն։ Աչք տեառն դիտեն զբարիս եւ զչարս։ Յամենայն շաւիղս նորա դիտէ։ Դիտեա՛ ճանապարհ, պնդեա՛ զմէջ։ Ի հեռաստանէ դիտեն աչք իւր։ Մի՛ զանձանց եւեթ դիտել, այլ իւրաքանչիւր ոք զընկերին։ Դիտել զայնպիսիսն։ Ոչ դիտեմք զերեւելիսս, այլ զաներեւոյթսն.եւ այլն։
Զանճառութիւն խորհրդոյս այսու դիտեցի։ Ի յատակս մահու դիտեսցէ։ Մինչ բրելոյ զաչսն դիտեսցէ։ Երկրածին զանձն դիտեսցէ. (Նար.։)
Եւ Լրտեսել. աչքէ անցընել.
observation;
remark;
speculation;
episcopacy;
— առնել, to observe.
Տեսչութիւն առաջնորդական. եպիսկոպոսութիւն.
sight, aim;
intention.
Զի՞նչ իցէ բանս դիտումն։ Դիտումն էր պօղոսի. եւ այլն. (Կիւրղ. գանձ.։)
position, situation, posture;
state, place, figure, seat;
system;
theme;
application;
tomb, sepulchre;
— օճառի, bar, stick of soap;
— գրոց;
size of a book;
— եւ տար առնեմ, to scatter, to disperse.
Գլուխ՝ առաջին է մարմնոյ՝ ո՛չ դրիւն միայն, այլեւ զգայնովք. (Կիւրղ. ծն.։)
Դիր եւ չափ քաղաքի. (Լմբ. սղ.։)
ԴԻՐ. Այն՝ որ չէ բնական, այլ դրական. ո՛չ ի բնութենէ, այլ յետոյ եդեալ.
Դրիւ օրէնքս ոչ ընդդէմ են բնական իմաստութեան. (Շիր.։)
Պիտակաբար եւ դրիւ, եւ ոչ բնութեամբ։ Ծառդ անուն դիր է, իսկ փայտն բնութեամբ։ Անուն. եւ է սա դիր, եւ ոչ եթէ բնութեամբ, որպէս ասէ զոր ինչ եդ անուանս՝ այն անուն է նորա. (Վանակ. յոբ. եւ Վանակ. յուրախացիրն.։)
ԴԻՐ ասի յառոգանութեան եւ ի գրչութեան հատուած բանի, ուր զկայ առնու ձայնն փոքր մի, կամ նշանակ նորա բութն, եւ կէտն, եւ այլն.
Ճանաչէ զքաշս եւ զոյժ, զզարկ, եւ զդիր, զստոր եւ զկիսաստոր. (Արիստակ. գրչ.)
cf. Դիւահար.
Դիւրանայր նա սակաւիկ՝ ի մոլեգնեալ դիւաբախին. (Մագ. ոտ. մանուչ.։)
whose origin is of the devil.
Զմոկացիս կոչես դիւազգիս. (Խոր. ՟Գ. 55։)
that has a devilish will;
that is desired by the devil, diabolic.
Որ առնէ կամ ունի զկամս դիւին. չարասէր.
that has a communication with the devil.
Արծաթսիրութիւնն մորոս եւ անմիտ գործէ, նա՛ եւ չար քան զշունս, եւ դիւահաղորդս. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 11։)
to be possessed;
to play the devil, to be enraged.
Եւ այլ ոչ եւս դիւահարեսցէ. (Տոբ. ՟Զ. 8։)
cf. Դիւահարեմ.
Եւ այլ ոչ եւս դիւահարեսցէ. (Տոբ. ՟Զ. 8։)
being possessed by the devil, possession.
Տանջանս եւ դիւահարութիւնս, եւ կամ այլ ինչ ցաւս. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Արբեցութիւն՝ չար է առաջի աստուծոյ քան զդիւահարութիւն. (Ոսկիփոր.։)
devoted to the worship of the devil.
Հրաժարեցեր ի զոհիցն ճենճերաց դիւամոլ հեթանոսաց. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
cf. Դիւական.
Սարսուռ դիւային ջերման։ Մերժեա՛ զդիւային չարահնարութեանս շշուկ. (Նար. ՟Գ։ Նար. խ.։)
chancellor;
recorder;
register.
Մինչեւ լինել նմա դիւանադպիր եւ դպրապետ. (Ճ. ՟Ա.։)
to torment, to play the devil, to enrage.
Եւ այնպէս դիւացեալք, զի յաղիսն եւ ի ծնունդսն ոչ խնայէին. (Ոսկ. ես.։)
Եւ այնպէս դիւացեալք էին, զի թէ եւ տուեալ էր պատասխանի, ոչ անսային. (Գէ. ես.։)
keeper of the records;
librarian;
great officer.
Դեմետրեայ փաղերեանց, որ ամենայն դիւանապանացն գլուխ էր. յն. նախատեսուչ մատենադարանի. (Կոչ. ՟Դ։)
Դիւանապետ անօրէն, պահապան մատնիչ. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
cf. Դիւանապան.
Դեմետրեայ փաղերեանց, որ ամենայն դիւանապանացն գլուխ էր. յն. նախատեսուչ մատենադարանի. (Կոչ. ՟Դ։)
Դիւանապետ անօրէն, պահապան մատնիչ. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
that worships the devil.
Եղեալ դիցն երկրպագուք, ոչ միայն տարրապաշտք, այլեւ դիւապաշտք. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
idolatry.
Չարեաց ի չարիս վերացեալ դլին, ի պատկերամարտութենէ յանաստուածութիւն եւ ի դիւապաշտութիւն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
deceived by the devil;
diabolic.
Դիւախաբ. եւ Որ ինչ լինի պատրանօք դիւին.
agitated by the devil.
Դիւասարսուռ ջերմնատագնապ ախտաւորութեանց Աստուծով փարատիչ. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
tormented by the devil, possessed.
Տանջեալ ի դիւէ. այսահար. մոլեգին. չարաչար.
like the devil, diabolic.
Դիւատեսակ կոչեաց զինքն. (Վրք. հց. ՟Բ։)