pompous, with great solemnity;
glorious, victorious.
Ուր բազում հանդէս կայցէ ճգանց. մեծավաստակ. ըստ բազում փորձս անցեալ. քաջայաղթ. եւ Հռչակաւոր. շատ քրտինք թափած, երեւելի.
Զկնի բազում արիական քաջութեանցն, եւ բազմահանդէս երկոց։ Առն Աստուծոյ Մաշտոցի, որ բնակեալն էր ի Սեւան կղզւոջ բազմահանդէս ճգնութեամբ։ Իսկ բազմահանդէսն այն, եւ յաջողակն ի հրահանգս կրթութեան վարժից՝ աշոտ. (յհ. կթ։)
that has much wisdom, very wise, — learned.
Յոյժ հանճարեղ, եւ լի հանճարով՝ անձն եւ գործ. շատգէտ, ճարտար.
Բազմահանճար թագաւորն վրաց Ատրներսէհ. (Յհ. կթ.։)
that sighs much, lamentable, grievous.
Ղովտ գինեաւն պարտեցաւ ի կանանց, եւ զգործն զայն բազմահառաչ գործեաց. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Գ։)
very rich.
Ճոխ, եւ պերճ. փառացի. նշանաւոր. փարթամ եւ երեւելի.
Թողլով իւր որդի բազմահարուստ եւ լիահանճար յիրս եւ ի բանս զանուշաւանն. (Յհ. կթ.։)
that amasses, collects many things.
Կամ Ուր իցէ հաւաքումն բազմութեամբ. բազմաժողով. շատւոր.
Գունակ խրախարար եւ բազմահաւաք խորին խնճոյից սուրբ հարսնարանին. (Նար. խչ.։)
that has many tracks or ways.
well woven, that has much web, closely woven.
πολύπλοκος multis nexibus implicitus, multiplex, dolosus Որ ունի բազում հիւսուածս եւ ոլորս. բազմամանուած. պատ ի պատ եւ պատիր. ոլորքը շատ, խրթին, խաբէական.
Խոտորեալ մտածութեամբ բազմահիւսս ժողովեն ինքեանց պատճառս. (Պրպմ.։)
very skilful, full of erudition, very learned.
πολύπειρος multa expertus, peritus Հմուտ կամ փորձ բազում իրաց. ներհուն. բանիբուն. շատ բանի տեղեակ, շատգէտ.
Բազմահմուտ ասորին արդարացուցանեն. (Խոր. ՟Ա. 17։)
very ingenious, dexterous;
several, diverse, in several ways.
ԲԱԶՄԱՀՆԱՐ. Բազում ճարտարութեամբ հնարեալ. քաջարուեստ. եւ Չարարուեստ. չարիմաց. վարպետ բան, վարպետորդի գիւտ.
Դաւիթ ՝ այն, որ զբազմահնար քնարն պատրաստէր. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Բազմահնար վարմ, որոգայթ, կամ մեքենայք. կամ տանջանք. (Լմբ. սղ.։ ՃՃ.։ Հ=Յ. փետր.։ Երզն. լս.։)
pensive, gloomy, anxious, full of care or anxiety.
that has many windings or ways.
Բազմահոլով գետոց յորձանասոյզ պտոյտք. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)
Արեգակունք բազմահոլովք (առաքեալք)։ Զբազմահոլով հոգիս նաւողաց։ Զգադերոնն բազմահոլով՝ ընդ Ասորեստանն մեծ եւ երկայնանիստ. (Նար. առաք.։)
Առ բոլոր գումարս բազմահոլով տիեզերակոյտ քրիստոնէից. (Նար. ՟Գ։)
that has many lovers, gallants.
very numerous, immense, infinite.
Բազմախումբ. բազմաժողով. յոքնաթիւ. յոքնատեսակ. բազմապատիկ. դաս դաս, շատւոր.
Բանայ դուռն լուսաւոր ծննդեան վերստին նորոգմանն բազմահոյլ ժողովոց. (Սարկ. տոմար.։)
Բանայ դուռն լուսաւոր ծննդեան վերստին նորոգմանն բազմահոյլ ժողովոց. (Սարկ. տոմար.։)
that flows or spreads abundantly, copious.
ԲԱԶՄԱՀՈՍ ԲԱԶՄԱՀՈՍԱՆ. Յորդահոս. յորդ. յորդեալ. յաճախեալ.
cf. Բազմահոս.
ԲԱԶՄԱՀՈՍ ԲԱԶՄԱՀՈՍԱՆ. Յորդահոս. յորդ. յորդեալ. յաճախեալ.
that has much sound;
that has several sounds, very sonorous;
polyacoustic.
cf. Բազմահամբաւ.
Հռչակաւոր յոյժ. մեծահամբաւ.
that has several sounds, that speaks several languages, resounding;
in various voices.
πολύφωνος multisonus որպէս Մեծաձայն. քաջահնչօղ. ձանը զօրաւոր՝ սաստիկ.
ԲԱԶՄԱՁԱՅՆ. որպէս Բազմաբարբառ, բազմալեզու. շատ կերպ լեզուներով.
powerful, strong;
numerous, much, in several manners.
πολύχειρ multimanus, numerosus Որ իցէ բազում ձեռն, այսինքն չափ եւ թիւ զինուորական ուժոյ, կամ բազմութիւն արանց ուժաւորաց. բազմաթիւ. յոքնախումբ. յաճախագունդ. (որոյ ներհակն Սակաւաձեռն ասի). շատւոր.
Զհետ նոցա կրթել բազմաձեռն գնդաւ. (Խոր. ՟Գ. 25։)
Իմաստուն խորհրդով բազմաձեռն զօրութեան յաղթէ։ Խոհականագոյն իմաստութեամբ բազմաձեռն կարէ հերքօղ լինել զօրութեան. (Պիտ.։)
Զնորուն իսկ զվկայն բազմաձեռն մարդկամբք քարկոծեալ սպանանէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9. յն. բազում ձեռօք քարկոծեալ։)
hand, power, great number of people.
πολυχειρία multitudo manuum Համագունդ պատրաստութիւն. գործակցութիւն. ձեռնտուութիւն. եւ Յաճախութիւն.
Բազմաձեռնութեամբ ի սպանումն միմեանց խորհէին. (Նիւս. ի սքանչ.։)
Որ եւ այժմ արասցէ Աստուած աղօթիւք բազմաձեռնութեամբ՝ թագաւորիս մերոյ բժշկութիւն. Աստուծոյ միաբան աղօթիւք. (Վրք. սեղբ.։)
Պիտոյ եւս է զկապեալսն արձակել, եւ զպարտսն թողուլ, զկարօտեալսն լցուցանել, եւ որ այլ եւս են բարեգործութիւնք բազմաձեռնութեամբ. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)
multiform.
Նուրբ՝ եւ գրեթէ օդային թեւովքն (մեղուաց) բազմաձեւ ձգեցելովքն. Եւ սոյն բազմաձեւ, եւ աղգի ազգի. առ որս. ՟Է։ Բազմաձեւ արուեստականագոյն անօթք ճախարակեայք։ Հեշտ ցանկութիւն՝ բազմապատիկ եւ բազմաձեւ օձի նմանեցաւ. (Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. այլաբ.։)
very unhappy, distressful, pitiful, unfortunate.
Որոյ բազում են աղէտք. գորովալից.
Կանայք թուլասիրտ եւ բազմաղէտ են. (Ոսկիփոր.։)
cf. Բազմալար.
full of rays or light, splendid, brilliant.
Նորոգ փայլեցեալ բազմաճաճանչ ծայրարձակութեամբ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
polypetalous, branchy, ramous, full of boughs.
Կղզի կամ երկիր բազմաճիւղ. (Խոր. աշխարհ.։)
that has many claws or fangs.
πολύς ὅνυξι multis unguibus Որ ունի բազում եւ ահաւոր մագիլս. ճանկերը շատ, կամ մէնծ.
that is well or in several ways woven, that has many turnsand windings, tortuous.
πολύπλοκος multis nexibus implicitus որ եւ ԲԱԶՄԱՄԱՆԻ, եւ ԲԱԶՄԱՄԱՆՈՒԱԾ. Բազմօք մտնեալ, հիւսեալ, ոլորեալ, բազմահիւս. եւ Գալարեալ. մանուածքը՝ ոլորքը՝ կռինճը շատ. ոլոր մոլոր.
Իբրեւ զբազմաման ինչ շարի յորժամ սկիզբնն լուծանիցի, ընդ նմին քակի. (Առ որս. ՟Զ։)
Բազմաման եւ շաղապատ՝ որպէս օձին շարժումն, այնպէս եւ հեշտ ցանկութեան։ Առ իւրաքանչիւր մասն՝ բազմաման է եւ յոքնապատ. (Փիլ. այլաբ.։)
cf. Բազմաման.
Ճշմարտութիւնն զանխլանաց ի բազմամանուած մտածութեանց։ Զի՞նչ պէտք են ձեզ բազմամանուած դիւտից եւ բանից խոտորելոց. (Պրպմ.։)
Ծածկի ի բազմամանուած խորհրդոց. (Ճ. ՟Է.։)
having many children.
πολυπαιδία, πολυτεκνία multitudo liberorum Ունելն բազում մանկուս կամ որդիս. բազմազաւակութիւն. բազմորդութիւն. շատ զաւկի կամ տղոց տէր ըլլալը.
Յորժամ բազմամանկութեանն ծաղիկ առաջի աչացն տեսանիցի. (Պիտ.։)
Քանզի ի բազմամանկութենէ մի (այսինքն զմին) մատուցանել Աստուծոյ՝ իբրու զխայրիս ինչ որդւոց՝ հրաշափառագոյն ոչ ինչ է։ Բազմամանկութիւն, քաջամանկութիւն, ծերութիւն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
that is formed of several parts;
diverse, various, multifarious.
Որպէս բազմամասն ինչ զնա (այսինքն զիմաստասիրութիւն) գոլով՝ ընդ բաժանմամբ ստորարկեսցուք. (Անյաղթ. ՟Ժ՟Ե։)
Հանգիցէ ի վերայ նորա հոգի Աստուծոյ, որ բազմամասն (է) ըստ արդիւնսն գործելոյ. (Սեբեր. ՟Է։)
Առինչ՝ բազմամասն դիմօք է. որպէս տիւ եւ գիշեր, կրկնապատիկն առ կէսն. (Ոսկիփոր.։)
Զերծանել ի բազմամասն՝ չարին որսորդական հնարից. (Սարկ. քհ.։)
Արժանաւոր լեալ բազմամասն խնամոց. (Վրդն. երգ.։)
cf. Բազմամասն.
Խոհերս բազմամասնե այս։ Զերծումն բազմամասնեայ մահուն։ Բազմամասնեայ յաճախութեան մեծիդ երախտեաց։ Զբազմամասնեայ գումարս դասուց յանուն քո ժողովելոցս։ Բազմամասնեայ շնորհիւ լցեալք։ Բազմամասնեայ օրինակ կերպից ի նոյն տեսութիւն բոլոր էութեան. (Նար.։)
populous;
— առնել, բազմամարդացուցանել, to people.
πολυάνθρωπος frequens hominibus Բազմութեամբ մարդկան լի. մարդաշատ. որ եւ ԲԱԶՄԱՄԱՐԴԻ, ԲԱԶՄԱՄԱՐԴՈՅ, ԲԱԶՄԱՄԱՐԴԻԿ. մարդը շատ.
Տեսեալ զքաղաքն մեծ եւ բազմամարդ։ Բազմամարդ է քաղաքն. (Ոսկ. կոր.։ Փիլ. իմաստն.։)
Բազմամարդ է տօնս. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
Ի բազմամարդ սպասաւորութենէ ծառայիցն՝ երկուս զերիցագոյնսն ... առեալ ընդ իւր. (Փիլ. իմաստն.։)
Եւ են երկրաւորք թագաւորք՝ բազմամարդ եւ պատերազմողք. (Լմբ. յայտն.։)
state of an inhabited town;
great population.
πολυανθρωπησία hominum multiplicatio, propagatio Բազմաւորութիւն մարդկան. որպէս բազմանալն եւ աճումն սերնդեամբ.
Առաջինքն ի դիցն՝ սկիզբն աշխարհի եւ բազմամարդութեան. (Խոր. ՟Ա. 8։)
Փառք քաղաքի՝ ժողովուրդն. տէր՝ որ ետ, զբազմամարդութիւն խնդրէ. (Մխ. երեմ.։)
ԲԱԶՄԱՄԱՐԴՈՒԹԻՒՆ. որպէս Բազմութիւն, կամ ամբոխ մարդկան. πολυανθρωπία multitudo hominum
peopled;
of great concourse, numerous;
tumultuous.
πολύοχλος, πολυπληθής, πλῆθος multus numero, fequens Ուր է ամբոխ բազում. բազմաժողով, խուռն. շատւոր.
Բազմամբոխ զորօք. (Արծր. ՟Ա. 15։)
Կամ որպէս Բազմավրդով. փոփոխական.
Թագաւորութեան ձեւ եւ շուք խոստանալով նմա, եւ բազմամբոխս յարի արանց. (Խոր. ՟Ա. 20։)
Ոչ որ իշխանն է ի մեզ, այլ իշխեցեալն եւ բազմամբոխն. (Փիլ. այլաբ.։)
great multitude of people;
tumult, great noise with confusion and disorder.
Յաճախութիւն ամբոխի, եւ ամբոխիչ իրաց. Նա ինքն ամբոխի առ ինքն բազմամբոխութեամբն եւ ախտիւք, եւ այլոց զնոյն զայն գործէ. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
burdened with many sins, great sinner.
Որոյ բազում են մեղք. յետին մեղաւոր , կարի յանցաւոր. բազմայանց. մեղքը շատ.
Բազմամեղիս ողորմեա՛։։ (Շար.)
Որպէս տէր ոք խնամակալ, որ ի բանտէ զբազմամեղս հանել կամիցի. (Ոսկ. ես.։)
abounding in silk.
Աշխարհն ... քրքմաւէտ, եւ բազմամետաքս. (Խոր. ՟Բ. 78. կամ 81։)
cf. Բազմահամբար.
Ծակոտէր զբազմամթեր աման խորհրդոցն. այսինքն զմիտսն լի բազում նենգանօք. (Եղիշ. ՟Բ։)
who has had many wives or husbands;
polygamist.
Զսադուկեցւոց բազմամուսինն, զոր նենգութեամբ հարցանէին. (Յիշատ.։)
that wanders;
tortuous, devious.
Որ բազում վայրօք կամ զիրօք յածի. բազմաշրջիկ. դիւրաշրջիկ. որ շատ կըպտըտի.
plentiful, abundant.
Բազմայեղ ձեւով՝ յոլովակի անուամբ ստորոգէ զնա. (Ոսկիփ.։)
Յորմէ անկեալն զանազան եւ բազմայեղանակ հիւանդութեամբ ախտացաւ. (Բրս. չար.։)
Կարգել մի ըստ միոջէ զիրս եւ զգործս, զբազմայեղանակ դիպմունս Հայաստան աշխարհիս. (Փարպ.։)
Բազմայեղանակ նախագուշակ մարգարէիցն քարոզութեամբ. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)
who has many husbands;
populous (town).
πολύανδρος femina, quae saepius nupsit Մակդիր կնոջ՝ որ լեալ է բազում արանց հետ զհետէ. որ եւ ասի ԲԱԶՄԱՆԿՈՂԻՆ. շատ մարդու կնիկ եղած.
ԲԱԶՄԱՅՐ. որպէս Բազմամարդ. πολύανδρος viris frequens
Ի բաց փախչին գազանք իբրեւ ի բուն իշխանէ ի մարդկանէ. վասն որոյ յորժամ բազմայր լինին՝ ոչ գան ի քաղաքսն։ Մեղուք եթէ առաւելեալ լիցին զօրէն բազմայր քաղաքի՝ գաղթեալք յայլ վայր փոխին. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. լիւս.։)
that has many joints;
false;
Piecemeal.
Ուր իցեն բազում յօդք կամ յօդուածք, եւ զօդմունք. որոյ բազում են խաղալիք անդամոց. բազմամասն. խաղերը կամ կապը շատ.
Զի չէ՛ մարդ, թէ մի գնացք լինիցին բազմայօդ յօդուածոց նոցա։ Բազմայօդքն լքեալք անկանէին, եւ յօդակոտոր ի միմեանց յօդքն քակտէին. (Վեցօր. ՟Ա. եւ ՟Թ։)
ԲԱԶՄԱՅՕԴ. մ. Յօդ յօդ. յօշ յօշ. կտոր կտոր.
Որով խորտակի բազմայօդ՝ ի վերայ շրջեալ մարդկային բնութեանս չարութիւն, զոր նաւս թարսշայ մարգարէն անուանէ. (Նիւս. երգ.) յն. բազմահե՛րձ. πολυσχιδῶς
ԲԱԶՄԱՅՕԴ. ա. որպէս Ստայօղ, պաճուճեալ. ...
Զբազմայօդս զայս եւ զշնչականս ստորին խաբէութիւնս. (Սարկ. լս.։)
to increase, to grow in great numbers, to shoot, to multiply, to enlarge;
to abound, to overflow.
Բազմացաւ ջուրն։ Բազմանայր յոյժ յոյժ։ Բազմացան չարիք մարդկան ի վերայ երկրի։ Վասն բազմանալոյ անօրէնութեանն։ Ողորմութիւն ձեզ, խաղաղութիւն եւ սէր բազմասցի։ Եկեղեցին՝ մխիթարութեամբ հոգւոյն սրբոյ բազմանայր. եւ այլն։ Որպէս եւ յայլ գիրս ասի.
that abounds in materials;
that contrives in several ways.
ԲԱԶՄԱՆԻՒԹ. πολύπλοκος valde implicatus, versatus Որ նիւթէ զբազում ինչ. բազմահնար. նենգաւոր. չարարուեստ.
Զխորհուրդս բազմանիւթաց յիմարեցոյց. (Յոբ. ՟Է. 15։)
provided with many pictures;
various
Անճառ փառօք փառաւորիք, բազմանըկար գոյն պաճուճիք. (Շ. եդես.։)
polygonal.
ԲԱԶՄԱՆԿԻՒՆ որ եւ ԲԱԶՄԱՆԿԻՒՆԻ, նւոյ, նեաց. πολύγωνος, πολυγωνίος multangulus, angulosus
Ունի յինքեան տասնեակն եւ զերեքանկիւնիցն եւ զչորեքանկիւնիցն եւ զայլոց բազմանկիւնիցն երեւելի յատուկ առանձնաւորութիւնն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
prostituted, whoremonger;
prostitute;
cf. Բազմայր.
Զբազմանկողին կինն զայն, որ եօթանցն եղեւ եղբարց, յառաջ մատուցանէին. (Նիւս. բն.։)
Զոր ընդդէմ սադուկեցւոցն ասաց յաղագս բազմանկողին կնոջն. (Շ. մտթ.։)
Ստեղծանեն զբազմանկողին զոմն կին, որոյ էութիւն բնաւ ուրեք ոչ է. (Իգն.։)
that has many significations, equivocal, ambiguous;
that has many marks.
Ոչ ըստ միում օրինակի ... կարելն, եւ ոչ կարելն, այլ՝ բազմանշանակ է. (Առ որս. ՟Է։)
cf. Բազմանշան.
Ոչ ըստ միում օրինակի ... կարելն, եւ ոչ կարելն, այլ՝ բազմանշանակ է. (Առ որս. ՟Է։)