spiritual, intellectual, immaterial;
angelic;
angel.
Զօրս հրեշտակաց հոգեղէնս։ Զօրք կամ հոյլք կամ դասք հոգեղինաց։ Հոգեղինացն զուգապատիւ. (Ագաթ.։ Յճխ.։ Նար.։ Շար.։ Պիտ.։)
warring against, or denying the divinity of the Holy Spirit;
follower of the doctrine of Macedonius.
Ի հոգւոյն ճառն, որ ընդդէմ հոգեմարտիցն. (Խոսր.։)
singing or sung by inspiration of the Holy Spirit.
Հոգէնուագն տաւղիւք։ Հոգէնուագ երգով հրճուեալ. (Անան. եկեղ։)
granted by the Holy Spirit;
adorned with or full of the gift or grace of the Holy Spirit;
communicating the Holy Spirit.
narrated by Divine Inspiration;
treating or narrating by Divine Inspiration.
Պատմօղ կամ ճառօղ հոգւով սրբով. եւ Պատմեալ հոգւով կամ ի հոգւոյն.
Ի տառից հոգեպատում մարգարէիցն։ Գումարք ամենայն հոգեպատում վարդապետացն։ Յամենայն հոգէպատում ճառիցն. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ա. եւ ՟Թ։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Բ։)
cf. Հոգեշնորհ.
spiritually, according to the spirit, divinely;
allegorically, mystically.
Հոգեպէս կենդանանալ, կամ հեծել, վիրաւորել, խառնիլ. (հրճուիլ. Նար. ՟Ժ՟Ա. ՟Ձ՟Բ։ Շ. այբուբ.։ Երզն. մտթ.։ Տաղ.։)
Հոգեպէս զօծումն շնորհաց հուոյն նշանակէ ճարպն։ Հոգեպէս՝ ուրախ լիցին երկինք ի փրկութիւին հեթանոսաց. (Գէ. ես.։)
Տարաւ ի տուն իւր զանդամալոյծն, եւ խնամարկեաց զնա հոգեպէս. (եւ հաճէր զմիտս նորա. Վրք. հց. ձ։)
nourished or brought up spiritually.
Աճեցեալ հոգեսնոյց զարգացմամբ ի յարկս տեառն։ Առ ի զարգացումն հոգէսնոյց աճմանց. (Անան. եկեղ։)
cf. Հոգեմասն՞՞՞բաժին.
Զիմ հոգեցատուր հողսդ։ Ոչ հոգեցատուր, եւ ոչ յերախտեաց, այլ գնեցի։ Ինձ վաճառեալ, եւ հոգեցատուր արարեալ. (Ուռպ.։)
spiritual;
devout, pious;
animated, lively, spirited;
—ք, spiritual things.
Ընդ հոգեւորսն զհոգեւորս համեմատեմք։ Հոգեւորացն հաղորդ լինել։ Շնորհս ինչ հոգեւորս։ Հոգեւորն քննէ զամենայն։ Հոգեւոր կերակուր, կամ ըմպելի, կամ տաճար. կամ պատարագ. եւ այլն։
Հոգեւոր դրախտ, կամ ձիթենի. հաղորդութիւն, խրախճանութիւն. սպառազինութիւն, փարթամութիւն, եւ այլն. (Կոչ. ՟Ա։ Նար.։ Պիտ.։)
spiritual.
Հոգեւորական տօն, կամ խրատ, կամ օգուտ։ Հոգեւորական մարտ, զէն, խորտակումն, իմաստ, կենդանութիւն. (Ագաթ.։ Յճխ.։ Նար.։ Սարգ.։)
cf. Հոգեպէս.
Պաշտօն աղօթիցն հոգեւորապէս կատարեսցի. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
spirituality.
Զմարդկայինն ի բաց կրճատեալ եհան ի մարմնոյն քրիստոսի զբանական հոգին, ասելով, աստուածային էր հոգիացեալ հոգեւորութեամբ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
to spiritualize, to purify;
to inspirit, to animate, to vivify, to reanimate, to give new life to, to raise the spirits of;
to restore to life.
Զաւերեալ երկիրն եւ զմեռեալն հոգիացուցից եւ առողջացուցից բնակչօքն։ Զարիւնն եւ զմարմին՝ զորս տայք դուք նմին, հոգիացուցեալ՝ աստուած կատարէ։ Զլայնացեալ թիկունս փափկութեամբքն՝ ճգնութեամբն հոգիացուցանէ. (Լմբ. ովս. պտրգ. սղ։ Սոցին հանգոյն եւ Վրդն. սղ.։ Երզն. քեր.։ Բրսղ. մրկ.։ Ճ. ՟Գ.։)
open-winged.
Հոլաթեւեան սերովբէն նստելով ի վերայ վիմին. (Շար.) այսպէս ընթեռնումք եւ իմանամք զգրեալն ի ձեռագիր օրինակս Հոյլաթեւեան. որ եթէ ճշդիւ պահեսցի, թերեւս ունէր նշանակել՝ կա՛մ բազմաթեւեան, այսինքն վեղթեւեան. կամ ամփոփեալ թեւովք։ Ստուգէ զբուն մեկնութիւն իրացս եւ յաջորդ բայդ։
to undress, to take off one's clothes, to bare, to strip;
to make known or evident, to reveal, to disclose.
cf. Հոլոնեմ.
Քահանայքն հոլոնեալ՝ վաճառէին զաստուած. (Շար. որ մարթի ձգիլ եւ ի յաջորդ նշ։)
Ժղորեալ հոլոնեալ էին արքն եւ կանայքն, իբրեւ զճճիս կայտռեալ խլրտէին։ Թագաւորն պապ հոլոնեալ, եւ յարուցեալ ի գահոյիցն՝ յերկիր իջանէր. (Ճ. ՟Բ.։ եւ Մեսր. երէց.։)
to bring or gather together, to assemble, to collect.
Քահանայքն հոլոնեալ՝ վաճառէին զաստուած. (Շար. որ մարթի ձգիլ եւ ի յաջորդ նշ։)
Ժղորեալ հոլոնեալ էին արքն եւ կանայքն, իբրեւ զճճիս կայտռեալ խլրտէին։ Թագաւորն պապ հոլոնեալ, եւ յարուցեալ ի գահոյիցն՝ յերկիր իջանէր. (Ճ. ՟Բ.։ եւ Մեսր. երէց.։)
to roll, to turn;
to move, to change;
to decline.
Ընդ այս շաւիղ հոլովեցաք։ Ի ճգնութիւն մարմնոյն ուրախ զկենացս հոլովի ընթացս։ Անիւ շրջանի ժամանակացս հոլովեալ էր։ Հոլովեալն ի վերայ ժամանակք եղանակաց տարւոյն. (Լմբ. ատ. Լմբ. սղ. Լմբ. պտրգ.։)
Առաջի նորա հոլովեսցին եթովպացիք. ըստ յն. ոճոյ իմա՛, անկցին. (Աթ. ՟Թ։)
Սուրբ բայ՝ կարճ է ի մերս բարբառ, եւ ոչ կարէ հոլովիլ, եւ ի միւսն յարակցիլ. (Ժող. հռոմկլ.։)
cf. Հոլովեմ.
Տեսանէ՞ք, ո՛րչափ հոլովեցոյց զբանս ճշմարտութեան. (Ոսկ. յհ. 4։)
to be condensed, to grow thick;
to fill, to be filled.
Խտանալ. կռիլ. սերտիլ. պնդիլ. թանձրանալ. ամրանալ. լի լինել. խճողիլ. յաճախել.
hank of earth, embankment, mound, dike, dam, mole, break-water;
causeway;
rampart, intrenchment;
—ս կանգնել, to intrench, to fortify with trenches.
Զտաճար պաշտաման նոցա աճիւնացուցեալ՝ հողաբլուր կացոյց. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Դ։)
agriculturist, farmer, cultivator, husbandman, ploughman.
Շինօղք, եւ հողագործք։ Եզանց հողագործաց. (Յճխ. ՟Ե. եւ ՟Ի՟Գ։)
burial-tax;
land-tax.
Յաղագս դատաստանի անուանեալ հողադրամաց։ Հողադրամդ այժմ անուանեալ՝ ո՛չ է ի կանոնական հրամանաց։ Դրամդ հողոյ ի կապալաւոր քահանայից եղեւ՝ վաճառել զգերեզմանս. բայց քրիստովնեայք ըստ յուսոյ տան զդրամն հողոյ. (Մխ. դտ.։)
slipper;
pump;
list-shoe.
mixed with earth;
earthy.
Կէսք զաւազն զխիճն հողախառն առ հասարակ յարձակելոցն ի վերայ յարձակէին. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 41։)
cf. Հողահարկ.
Մասն կամ բաժին վճարելի վասն հողոյ. տուրք. բաժ վասն բերոց երկրի.
to be reduced to earth, to return to dust.
cf. Հողանիւթեայ.
cf. Հողեղէն;
vegetable mould, mould, soil, humus.
Հողանիւթեայ մարդիկ կամ բնութիւն, զանգուած, յարկ, երկիր, տաճար. (Եփր. քարոզ.։ Ի գիրս խոսր.։ Ճ. ՟Ա.։ Ճ. ՟Ե.։ Շար.։ Տաղ.։)
cf. Հողագործ.
to be agitated, tossed, troubled by the wind;
to hull or float at the mercy of the winds;
to fluctuate, to waver, to be irresolute or wavering, bewildered, in doubt.
Հողմակոծեալ եւ մրրկեալ մեղօք. (Յճխ. ՟Դ։)
to lash away flies with the tail;
cf. Հովահարեմ.
ՀՈՂՄԱՀԱՐԻԼ. Իբրու հողմահարաւ զովանալ, կամ վանել զճանճս. հովահրիլ, հովթըփիլ, ճանճերը քշել.
celandine, swallow-wort.
χελιδώνιον chelidonia, mamiran. Անուն խոտոյ, որ լինի գեղ աչաց. յն. խէլիտօնիօն. իբրու ծիծառնական. յորմէ թ. գըռլանղըճ օթու, զէրդէլէօփ, մամիրան։ (Բժշկարան.։)
swelled by the wind.
equivocal;
cf. Համանուն;
cf. Երկդիմի.
ὀμώνυμος, -ον ejusdem nominis et aequivocus. Համանուն. նոյնանուն. անուանակից. եւ Երկդիմի. ուր նոյն անուն իցէ այլեւայլ անձանց, կամ իրաց. հոմաձայն, նոյն անունով, թէճնիս, ատը պիր՝ քենտի այրը.
grand, magnificent, superb, splendid;
great, excellent, eminent;
— քաղաք, topping, most eminent city;
— այր, a great man;
— իշխան, illustrious prince;
— բժիշկ, celebrated doctor.
Քաղաքդ հոյակապ։ Քաղաքք հոյակապք։ Հոյակապ տաճար. (Եզեկ. ՟Ի՟Զ. 17։ Յես. ՟Ի. 9։ ՟Բ. Մակ. ՟Բ. 23։)
winnowing-fan;
hay rake.
(որպէս թէ Հոսանոց) որ եւ ՀՈՍԻՉ. ռմկ. հայելի. պ. հիղէ, հիճ. թ. էափա. πτύων ventilabrum, pala, furca. Գործի փայտեղէն ժանեւոր, կամ թիաձեւ գոգաւոր, որով ի կալս հոսեն զցորեանն՝ տալով հողմոյ, զի յարդքն եւ մղեղք ի բաց վարեսցին.
mounted;
horseman, rider;
horse-soldier, trooper;
versifier;
—ք, cavalry, horse.
heavy sighs, groaning, complaint.
cf. Հեծեծեմ.
cf. Հեղգանամ.
Մի՛ հեղգասցուք ի հանդիսիցն։ Ի հեղգացելոցն դատաստան. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
idleness, laziness, supineness, slowness, tardiness, listlessness, negligence, lukewarmness, indifference.
Վերաբերեալ ի հեղգութենէ՝ յառաքինութեան վարս փութասցուք միշտ. (Յճխ. ՟Դ։)
torrent, flood, inundation, overflow;
— ջուրց, deluge;
— հրոյ, torrent of flame;
— մարդկան, throng of people, crowd, immense concourse;
—ս արտասուց իջուցանել, to shed a flood of tears;
հոսէին արսուք իբրեւ զ—, tears ran down in torrents.
Ծովալիճն ի հեղեղ դարձեալ՝ ողողանէր զտունն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
dried bed of a torrent.
Վայր հեղեղաց. տեղի ուղխից. լճացեալ երկիր.
torrent, ravine.
Ցամաքեցաւ հեղեղատն։ Առ ամենայն աղբերբք ջուրց, եւ առ հեղեղատօք։ Էջ բնակեցաւ առ հեղեղատաւ։ Խիճք հեղեղատի։ Քարինս ողորկս ի հեղեղատէն։ Իբրեւ զհեղեղատ յորդեալ։ Եղիցին հեղեղատք յողողանել։ Յուղխաջուր հեղեղատաց.եւ այլն։
cf. Առաջնորդ;
cf. Գտակ;
cf. Մատենագիր.
suffocated, choked, oppressed, agitated, disquieted, grievous, anxious;
suffocating, stifling;
— օդ կամ ջերմութիւն, sultry weather or heat;
— հազ, a stifling cough;
hooping cough;
— ձայնիւ, in a stifled voice;
— ի վշտացն, loaded with grief;
woe-begone;
— արտասունք, repressed tears;
— առնել, to stifle, to choke;
to smother, to suffocate;
to drown;
— լինել ի բարկութէնէ, to be half choked with rage or anger;
— լինէր սիրտ իմ, my heart was ready to break, was oppressed with grief;
cf. Հառաչանք.
Հեղձեալ եւ մղձկեալ. ի տագնապ մահու անկեալ իբր հեղձմամբ. շնչասպառ. խեղդեալ. խեղդղդած, խըղդըւած, շունչը գոցուած, աքախան եղած, սիրտը ճաթելով.
Ընդ այսակիր քարակոշկոճ հեղձամղձուկ եղկելի անձանցն. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
ՀԵՂՁԱՄՂՁՈՒԿ. Որ ինչ հեղձուցանէ մղձկելով. խեղդիչ. խեղդղդօղ, սիրտ ճաթեցնօղ.
cf. Հեղձանիմ.
ՀԵՂՁԱՆԻՄ ՀԵՂՁՆՈՒՄ եւ ՀԵՂՁԻՄ եւ ՀԵՂՁՈՒՄ. πνίγομαι, καταπνίγομαι suffocor. Խեղդիլ՝ իրօք, նմանութեամբ կամ նեղսրտութեամբ, որ եւ Հեղձամղձուկ լինել. զիջանիլ. պայթիլ. հերձանիլ. խեղդուիլ, խեղդղդիլ, ճաթիլ.
Հեղձնուլ որպէս լեգէոն ի ծովուն։ Հեղձաւ ճշմարտութիւնն. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Հեղձանիմ.
ՀԵՂՁԱՆԻՄ ՀԵՂՁՆՈՒՄ եւ ՀԵՂՁԻՄ եւ ՀԵՂՁՈՒՄ. πνίγομαι , καταπνίγομαι suffocor. Խեղդիլ՝ իրօք, նմանութեամբ կամ նեղսրտութեամբ, որ եւ Հեղձամղձուկ լինել. զիջանիլ. պայթիլ. հերձանիլ. խեղդուիլ, խեղդղդիլ, ճաթիլ.
Հեղձնուլ որպէս լեգէոն ի ծովուն։ Հեղձաւ ճշմարտութիւնն. (Ճ. ՟Բ.։)