to abandon, to despise;
to compel to walk;
to vex, to harass.
· Calfa
Մի՛ ընդպահկեսցես զդեդեւեալն. (Նար. ՟Ձ՟Է.) որպէս թէ ընդբախել, սանձակոծելով շարժել զտկարն ի վտանգ կործանման։
depression;
immersion, submersion.
· Calfa
Տեսանէ զնաւն ալէկոծութեամբ յըկղմումն։ Ի ծովն ընկղմամբ։ Ի ծովածուփ կենցաղոյս ընկղմանէ. (Լմբ. ժղ.։ Լմբ. իմ.։ Լմբ. սղ.։)
cf. Ընկղմութիւն.
· Calfa
Տեսանէ զնաւն ալէկոծութեամբ յըկղմումն։ Ի ծովն ընկղմամբ։ Ի ծովածուփ կենցաղոյս ընկղմանէ. (Լմբ. ժղ.։ Լմբ. իմ.։ Լմբ. սղ.։)
to throw, to thrust, to cast far from one;
to drive away, to remove;
— զամօթ, to throw off all sense of shame, to become immodest.
· Calfa
Զընկենու զկոծն եւ զողբսն ի ճշմարիտ արտասուացն ժամանակ. (Նիւս. կազմ.։)
for, because, in order that, to the end that;
that;
զի՞, what? what thing? why? for what reason? զի՞ կայ իմ եւ քո, what do you want, or what do you want of me ? զի՞ է զի, what is the motive for which? why? what is it ? why then ? զի՞ է զի յարեւու եկիք այսօր, how happens it that you are returned before sun-down? քեզ զի՞ փոյթ է, what does it matter to you ? զի՞ է որդեակ, what do you want my son?
զի՜, how! how much! զի՜ անգութ ես, how cruel you are! զի՜ բարի կամ զի՜ վայելուչ, how good and how pleasant!
· Calfa
Արդ զի՞ կոծիս, զի՞ մրցիս, զի՞ այրիս, զի՞ բորբոքիս, զի՞ չշիջանիս. (Եղիշ. Ա։)
bull;
— վայրի, ure-ox, urus;
միս, մորթ ցլու, bull-beef;
bull's-hide;
բառաչ, պոչիւն or պոռոչիւն ցլու, bellowing, lowing;
— բառաչէ, the bull bellows;
զոհ ցլուց, taurobolium;
Taurus, the Bull;
· Calfa
Կովս քառասուն, ցուլս տասն։ Եթէ հարցէ ցուլ։ Ցուլ քարկոծ լիցի, եւ տէր ցլուն անպարտ լիցի։ Անդրանիկ ցլու գեղ նորա։ Ցուլք գէրք պաշարեցին զիս։ Զարիւն ցլուց եւ նոխազաց ոչ կամիմ։ Եւ զծովն իջոյց ի ցլուցն պղնձեաց երկոտասանեցունց. (եւ այն։)
to graze, to rub the skin off, to scratch, to bruise, to notch, to jag;
to make incisions, to cut;
to wrest, to extort, to carry off;
to scarify, to cup;
— զհերս, to tear out one's bair.
· Calfa
Մի՛ ցտիցէք (կամ մի՛ ցտիցիք), եւ մի՛ հարկանիցէք զճակատ ի վերայ մեռելոյ։ Մի՛ կոծեսցին, եկ մի՛ ցտեսցին, եւ մի՛ խզեսցին։ Ցտէին ըստ օրինի իւրեանց սրով եւ գեղարդեամբք մինչեւ ցհեղուլ արեան։ Ողբային յանկողինս իւրեանց, եւ ի վերայ ցորենոյ եւ գնիւոյ ցտէին։ Հերարձակ ցտեալք. (Օր. ՟Ժ՟Դ. 1։ Երեմ. ՟Ժ՟Զ. 6։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 28։ Ովս. ՟Է. 14։ ՟Գ. Մակ. ՟Դ. 6։)
Որ անյուսութեամբն լան եւ կոծին եւ ցտին զհրաժարեալսն յերկրէս. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)
ՑՏԵՄ ՑՏԻՄ. κατατέμνω, -ομαι concido, disseco, -or ἑντομίδας ποιέω incisiones facio κάπτω, -ομαι lugeo ξαίνω rado, carmino, carpo, pecto διασπάζω divello. Ցաւատել (կամ ծուատել) զերեսս եւ ցայլ մարմինն՝ կոծելով. կտրատել, հերձոտել. պատառոտել. խզել, եւ փետել. ճղքրտել, բզըքտել, ծեծկուիլ՝ պատռտելով զինքը, արիւնոտել, փետտուիլ .... Տե՛ս եւ ՎԷՏՍ ՀԱՏԱՆԵԼ.
scratch, cut, bruise;
— հերաց, plucking out of the hair.
· Calfa
Ճչումն կոծոյ, եւ ցտումն գեղոյ, եւ խզումն հերաց։ Ցտումն հերաց։ Ցտումն վարսից. (Յհ. կթ.։ Լմբ. սղ.։ Բրսղ. մրկ.։)
cf. Քաղցրաշունչ.
· Calfa
Ի քաղցրասիք հողմոց հոգւոյն՝ ալէկոծութիւնք ծփականք խաղաղանան. (Լծ. ածաբ.։)
cf. Քանի;
— ! — եւս! — առաւել՞, how much more! with still more reason.
· Calfa
Եթէ ի մարմնաւոր իրս իմաստնոցն խրատք զօրանան, քանիօ՛ն ի հոգեւորսն խօսեցեալքն յԱստուածոյ։ Կոծն այն սաստիկ տիեզերակոծ քանիօ՛ն անըմբերելի լինիցի. (Խոսր.։)
lute;
— հարկանել, to play the -.
· Calfa
Փողովք եւ փանդռօք եւ վնօք զկոծսն պարուցն կաքաւելով. (Բուզ. ՟Ե. 31։)
pluck, pull.
· Calfa
Հանդերձ վայիւք եւ փետիւք, ճչիւք, գուժիւք կոծեալ.. . Արք չարաձայնք կառանչիւք եւ վայիւք եւ փետիւք խեղդին. (Մանդ. ՟Ի՟Գ։)
to pull or pluck out, to depilate;
— զփետուրս, to pluck or strip off feathers;
— զհերս, զմօրուս, to tear out the hair or beard;
— զոք, to fleece a person.
· Calfa
Եւոչ չարաչար զհերս փետել.. . Պատմէ եւ զանառակութիւն կոծողացն եւ փետողացն. (Մանդ. ՟Է։)
to trumpet, to announce with the trumpet, to sound the horn, to intimate or warn by sound of a trumpet;
to cause to march on to the sound of the trumpet;
cf. Հորդան տամ.
· Calfa
Փողեն, եւ ոչ գումարիմ։ Ո՛չ ի կոծելն ողբացի, եւ ոչ ի փողելն կաքաւեցի։ Ոչ յանկեան ուրեք փողէ. (Նար. ՟Ժ՟Դ. ՟Կ՟Դ. ՟Ղ՟Բ։)
to jog, to wag, to totter, to vacillate, to flutter about, to struggle, to tremble, to be shaken, agitated, staggered;
to hesitate, to waver, to be in suspense.
· Calfa
Խռովեալք եւ տատանեալք յամենայն հողմոց վարդապետութեան։ Նման է հողմակոծեալ եւ տատանեալ ալեաց ծովու։ Երերեալ եւ տատանեալ եղիցիս ի վերայ երկրի. (Եփես. ՟Դ. 14։ Յակ. ՟Ա. 6։ Ծն. ՟Դ. 12։)
difference;
dissimilitude, diversity, variety, distinction, disparity;
shade;
agitation, inconstancy, wavering;
course;
վերելական —, ascensional difference.
· Calfa
ՏԱՐԲԵՐՈՒԹԻՒՆ. Տարբերութիւն. տատանումն. յածումն, յուզումն. ծփումն. ալէկոծութիւն, այլափոխութիւն.
slaying one's master.
· Calfa
Ստեփաննոս քարկոծեալ լինէր ի տիրասպան հրէից. (Ածազգ. ՟Ժ՟Ա։)
cheerless, sad, afflicted, grieved, gloomy, sorrowful, melancholy;
sullen, morose, surly, peevish;
sombre, gloomy, dismal, dull, dark, obscure;
— տրտմութիւն գիշերոյն, the thick darkness of the night;
լրջացուցանել զ— գիշերն, to dispel that horrible darkness.
· Calfa
Քարկոծ խողխողմամբ տխրիւք՝ ըզխոյր անկմանն ի գլուխ առեալ. (Շ. տաղ.։)
to thread, to string;
to arrange, to place or put in order, to classify;
to draw up, to range, to marshal, to array;
to write, to compose.
· Calfa
Հողմակոծ ալեացն դիզադէզ փրփրացեալ զմիմիեանց կնի կարգեալ տողեսցին. (Ագաթ.։)
cf. Քարածեծ;
— առնել, to stone, to lapidate.
· Calfa
Քարամբք կոշկոճեալ, կոծեալ քարամբք. Ընդ այսակիր անզգայելոցն՝ դիւալլուկ եւ քարակոշկոճ՝ հեղձամղձուկ եղկելի անձանցն. Նար. ՟Ժ՟Ը։ ՔԱՐԱԿՈՇԿՈՃ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. որպէս Քարկոծել, իլ.
stone's throw.
· Calfa
ՔԱՐԱՁԳՈՂ ՔԱՐԱՁԻԳ. Ձգօղ զքարինս ի վերայ այլոց. քարկոծիչ.
ՔԱՐԱՁԻԳ ԼԻՆԵԼ, կամ ՔԱՐԱՁԻԳՍ ԱՌՆԵԼ. Ձգել զքարինս, եւ քարկոծել.
stone-throw;
stoning, lapidation.
· Calfa
Ձգումն քարանց. եւ Քարկոծումն.
precipitated, fallen or thrown headlong;
struck with a stone, stoned;
— առնել, արկանել, to precipitate, to fling or hurl headlong;
to stone, to cast stones;
— լինել, to fling, cast or throw oneself headlong.
· Calfa
Քարկոծ եւ քարավէժ կամէին առնել. (Մեկն. ղկ.։)
Քարավէժ կոշկոճմամբ. իմա՛ քարավիժական՝ ի կոծել զանձն քարամբ, կամ ի ջանալ դիւի ձգել զսուրբն ընդ քարաժայռս։
ՔԱՐԱՎԷԺ. որպէս Քարկոծեալ. կամ քարամբք հարեալ. որ եւ ՔԱՐԱՎՐԷԺ ասի.
to throw stones revengefully.
· Calfa
որ գրի եւ ՔԱՐԱՎԷԺ, եւ ՔԱՋԱՎՐԷԺ. Քարաձգութեամբ կամ քարկոծմամբ փորձեալ առ ի վրէժ.
act of throwing stones, lapidation.
· Calfa
ՔԱՐԸՆԿԷՑՈՒԹԻՒՆ ՔԱՐԸՆԿԵՑՈՒԹԻՒՆ. Ձգումն քարանց քարկոծումն.
Քարընկէցութեամբ քարկոծ արասցեն զնա. յն. քարամբք քարընըէց լիցին ի նա. (Ղեւտ. ՟Ի՟Դ. 16։)
hair-cloth, sackcloth;
sack;
— զգենուլ, to put on, or to wear hair-cloth.
· Calfa
Պատառեաց զհանդերձս իւր, եւ քուրձ զգեաւ ի վերայ միջոյ իւրոյ։ Դնել զարծաթն իւրաքանչիւր ի քրձի իւրում։ Ի թափելն զքուրձ իւրեանց։ Կայր ծրար արծաթոյ ի քրձի իւրեանց։ Կայր արծաթն ի բերան քրձի իւրոյ։ Յամենայն փայտեղէ անօթոյ, կամ ի հանդերձէ, կամ ի մաշկէ, կամ ի քրձէ։ Առին քուրձս հնեալս ի վերայ ուսոց իւրեանց։ Զգեցարու՛ք քուրձ, եւ կոծեարու՛ք։ Արկին քուրձ զմիջովք իւրեանց։ Թօթափէին զքուրձսն առաջի տեառն։ Եւ զսրբութիւ սեղանօքն քուրձ արկանէի.եւ այլն։
(յորմէ ռմկ. քուրջ ). σάκκος եւ μάρσιππος , μαρσίππιον saccus, cilicium եւ marsupium, crumena θέμα capsula. (գրի վրիպակաւ եւ Քուրց) Խորդ. Խարազն. գործուած ի խոշոր մազից այծեաց կամ ձիոց՝ իբրու կապերտ, եւ պարկ, կամ քսակ, պայուսակ, եւ իբր զգեստ խիստ ի նշան կոծոյ եւ ճգնութեան. խարար, ջուլ, ջուվալ. (եբր. սաք)
to groan, to moan, to wail, to sigh heavily.
· Calfa
ՔՈՒՔԱՄ կամ ՔՈՔԱՄ. Քքուլ. հեծել հառաչել. յոգւոց ելանել. կողկողիլ. կոծիլ. բողոքել.
clothed in hair-cloth;
— լինել, to put on, or to wear;
sack-cloth.
· Calfa
Առաքեաց։ զծերս ի քահանայից անտի քրձազգածս։ Կանայք քրձազգածք ընդ հրապարակս աշխարէին։ Քրձազգա՛ծ եղերուք, կոծեցարուք. Քրձազգա՛ծք եղերուք, եւ մոլեցարուք.եւ այլն։
Ի հրապարակս քրձազգած կոծին. (Գէ. ես.։)
Ի դիպող ժամուն, զի անդատաւոր էր քաղաքն. քարկոծեցին զստեփաննոս նախավկայն. (Պիտառ.։)
Է 3 Ձայնաւոր տառ՝ արձակ եւ անփակ ամենեւին ի հնչման, եւ երկար ըստ ամանակին. եւ անուն իւր ինքեամբ եւեթ հնչի է՛։ Ձայնիւ եւ ձեւով համեմատ է յունականին. Ε, ε այլ ի տառադարձութեան դնի փոխանակ (էտա) տառի յունաց. իսկ ε փոխի ի ե։ ա. Է. Լծորդ է ի մեզ ընդ ե, եւ ընդ ա. զորօրինակ էրէ, երէ. յէ՞ր. յե՞ր. ամէնօրհնեալ, ամենօրհնեալ. ալէկոծ, ալեկոծ. որդէգիր, որդեգիր. բազէ, բազա. աղաւնէվաճառ, աղաւնեվաճառ, աղաւնավաճառ. եւրոպէ, եւրոպա. եւ այլն. զի եւ ի յն. η , եւ α են լծորդ։ Է. է. Իբրեւ նշանակ թուոյ, նշանակէ Եօթն կամ եօթներորդ։ Է. Դրոշմեալ ի սկիզբն կոնդակաց եւ նամակաց, նշանակէ՝ Աստուած, Աստուծով, Յանուն Աստուծոյ. իբր համազօր եբրայականին, Եհովահ (այն է՝ Որ էն, կամ Էեւէ) անուանն Աստուծոյ, որ էր ասեն դրոշմեալ ի ճակատ խուրի, եւ ի մատանւոջ քահանայապետին. եւ զի սովին կնքեցաւ գերեզման տեառն, վասն որոյ ասի ի Շար.
Է 3 Ձայնաւոր տառ՝ արձակ եւ անփակ ամենեւին ի հնչման, եւ երկար ըստ ամանակին. եւ անուն իւր ինքեամբ եւեթ հնչի է՛։ Ձայնիւ եւ ձեւով համեմատ է յունականին. Ε, ε այլ ի տառադարձութեան դնի փոխանակ (էտա) տառի յունաց. իսկ ε փոխի ի ե։ ա. Է. Լծորդ է ի մեզ ընդ ե, եւ ընդ ա. զորօրինակ էրէ, երէ. յէ՞ր. յե՞ր. ամէնօրհնեալ, ամենօրհնեալ. ալէկոծ, ալեկոծ. որդէգիր, որդեգիր. բազէ, բազա. աղաւնէվաճառ, աղաւնեվաճառ, աղաւնավաճառ. եւրոպէ, եւրոպա. եւ այլն. զի եւ ի յն. η , եւ α են լծորդ։ Է. է. Իբրեւ նշանակ թուոյ, նշանակէ Եօթն կամ եօթներորդ։ Է. Դրոշմեալ ի սկիզբն կոնդակաց եւ նամակաց, նշանակէ՝ Աստուած, Աստուծով, Յանուն Աստուծոյ. իբր համազօր եբրայականին, Եհովահ (այն է՝ Որ էն, կամ Էեւէ) անուանն Աստուծոյ, որ էր ասեն դրոշմեալ ի ճակատ խուրի, եւ ի մատանւոջ քահանայապետին. եւ զի սովին կնքեցաւ գերեզման տեառն, վասն որոյ ասի ի Շար.
Վասն իմ հարուածեալ՝ մաղկատիս իմովս, եւ գանակոծ գանից համբերես ո՛վ տէր. (Զքր. կթ.։)
ζηλωτής, ζηλότυπος . (ի τύφος որ է թ. թիւթմէք եւ թուֆան ). aemulator, aemulus. (եբր. քանա, քաննա. ի քէնա, որ է քէն, քին. վասն որոյ նոյն է սիմոն կանանացի, եւ շմաւովն նախանձայոյզ. κανανίτης cananita, cananaeus ). Յուզեալ կոծեալ նախանձու՝ առաւել որպէս օրինաւոր նախանձաւորութեամբ. նախանձաւոր. նախանձախնդիր. եռանդնոտ.
slap, box, tap;
— ածել՝ հանել՝ մատուցանել, to slap, cf. Ապտակեմ;
— առնուլ՝ ըմպել՝ ուտօլ, to receive a box on the ear.
· Calfa
(ի-ա, ո հլ. երկուսն էլ յետնա-բար. հին հոլովաձևեր չկան) «ապտաև. ա-փով հարուած երեսին, սիլլա, շամառ». գոր-ծածւում է այլևայլ ոճերով. ինչ. ապտակ ածել, հանել, դնել, մատուցանել «ապտակ իջեցնել» ՍԳր. Սեբեր. Ոսկ. յհ. բ. 5, 37. ա. 3, Կոչ. որից ապտակալից Ոսկ. մ. «. 5. ապտակակոծ Ոսկ. մ. բ. 12, 23. ապտա-կատու Կոչ. 238. ապտակել Մտթ. իզ. 67. Ոսկ. յհ. ա. 34. ապտակումն Ոսկ. յհ. ա 37. բռնապտակք Ճառընտ. անապտակ Եփր. համաբ. 122։
fortune, prosperity, luck;
destiny, fate, fatality;
chance, hazard;
Fortune, Good Genius;
չեղեւ ինձ —, I have not had the happiness;
ըստ չար բախտին, by ill luck, unfortunately;
ըստ յաջաղելոյ —ի եղեւ ինձ հյրաժարել, by chance, fortunately his enemy dies.
· Calfa
ԳՒՌ (dialectal) Ագլ. Գոր. Ղրբ. Ննխ. Շմ. Տփ. բախտ, Ախց. Երև. Ջղ. Սեբ. բ'ախտ, Մկ Մրղ. Ոզմ. Սլմ. Վն. բmխտ, Պլ. Ռ. փախդ, Տիգ. փmխդ (բայց փmխթըվուր «բախտա-ւոր»), Զթ. բ'օխդ.-իսկ Սչ. բ'ախտ «ամու-սին», Ալշ. բmխտ «բախտ. 2. ապաստան, ապաւէն»։ Նոր բառեր են բախտաւոր «երա-նի» (Շմ. տարբերում է իրարից «բmխտm-վmր «երանի» և բախտօօր «բախտաւոր»), բախտակոծուիլ, բախտովի, բախտփորձուկ, բախտաւորուիլ, բախտաւորացնել ևն։
back, shonlder;
handle of a weavers comb.
· Calfa
ՓՈԽ (borrowing) Վրաց. ბეჭი բեճի «ուս, թիկունք, կռնակի ոսկոր. 2. ոսկոր՝ որի վրայ գրում ևն իբրև քարետախտակ», ბეჭვა բեճվա «հիւս-ուածքի թելերը ոսկորէ դանակով ամբացնել», ուտ. բmծmն «կռնակ», բmծmնկոծ «կուզ», բmծmնղ'արի «ծոյլ». -վրացերէն բառը ցոյց է տալիս, որ մեր կրկին ձևերից ուղղագոյնն է բէճ։
cf. Բէջ.
· Calfa
ՓՈԽ (borrowing) Վրաց. ბეჭი բեճի «ուս, թիկունք, կռնակի ոսկոր. 2. ոսկոր՝ որի վրայ գրում ևն իբրև քարետախտակ», ბეჭვა բեճվա «հիւս-ուածքի թելերը ոսկորէ դանակով ամբացնել», ուտ. բmծmն «կռնակ», բmծmնկոծ «կուզ», բmծmնղ'արի «ծոյլ». -վրացերէն բառը ցոյց է տալիս, որ մեր կրկին ձևերից ուղղագոյնն է բէճ։
weeping, wailing, noise;
— գործել, to weep;
prep. adv. on, up, above;
more, very, much.
· Calfa
«ողբ, լաց, կոծ» (ունի միայն ԱԲ), որից գեր գործել «լալ, ողբալ» Ոսկ. պօղ. հտ. Ա. էջ 260, 492, 751, 832։ Բառս գտնում ենք նաև Գ. մակ. դ. 2 «Եւ քաջացն սուգ անհնա-րին և գեր արտօսրալից գոչմամբ եռանդն ի վեր հասեալ՝ զսիրտս ճմլէր» =յն. τοῖςδε *lουδαίοις (քաջացն) ἀνήϰεστον (անհնարին) πένϑος (սուգ) ὴν ϰαὶ (և) πανόδυρτος μετն δαϰρύων (գեր արտօսրալից) βօղ (=գոչ-մամբ)։ ՆՀԲ գրելով մէ՛կ բառ (գերարտօս-րալից), թարգմանում է «սաստիկ առ։ տառուიօ լի», իբր կազմուած գեր-ոչ-ոսկե-դարեան մասնիկով և համապատասխան յն. λανόδυοτος «յոյժ ողբալի» բառին։ Սակայն այս պարագային առանց թարգմանութեան է մնում με τα δαϰρύων «արտօսրալից»։ Նո-րայր, Կորիւն վրդ. և թարգ. էջ 455 ուղղում է հատուածը՝ «Եւ քաջացն սուգ անհնարին և գեր՝ արտօսրալից գողմամբ..», գեր առնե-լով իբր առանձին բառ և գոյական՝ «ողբ» նշանակութեամբ։ Հ. Ա. Վարդանեան, ՀԱ, 1911, 48-49 ցոյց է տալիս, որ յունարէնին համապատասխան լինելու համար պէտք է առնել գեր (ածական) «πανόδυρτος, յոյժ ողբալի», որով արտօսրալից ճշտիւ լինում է μετά δαϰούων։ Գեր ածականը գտնում ենք նաև Եղիշ. գ. էջ 44 «Ոմանք զգեր արտօսրն եբրև յաղբերականց հոսէին յաչաց իւրեանս» (ՆՀԲ գրում է իբրև մի՛ բառ՝ գերարտօսր, որ շատ անյարմար է գալիս տեղին)։ Նոյնը նաև Ոսկ. փիլ. էջ 482 «Մի ծոյլո, մի՛ մեղկս, մի՛ ի զեր մտաց», ուր յունարէնը երեք բառի դէմ ունի միայն օῦϰ ἀναπεπτωϰιτα «մեղկ, թոյւ»։ (Բայց ինչպէ՞ս պէտք է հասկանալ այստեղ հյ. գեր, «ողբալի՞» թէ՜ «ծոյլ»)։
bastinado, blows with a stick, whip, lash, whipping;
scourge, chastisement, punishment;
— հարկանել, to cudgel, to strike with a stick, to whip;
— ըմպել, to receive a bastinade, beating, blows, to be beaten with a stick or whip.
· Calfa
, ի հլ. «ծեծ» ՍԳր. Եզն. Եւս. քր. Ոսև. ես., «վերք» Յայսմ. մայ" 4 (Կին մի. որ ունէր ի մարմինն իւր չար վէրս, զոր շնո-ֆոր ցաւ կոչեն... և էր գան կնոջն ի թաթ ձե-ռինն սաստկացեալ), Յայսմ. յուլ՛ 5 (Շաղ-վէր կաւ և դնէր ի վերայ ցաւագար գանից մարդկան և առժամայն ողջանային), «բոյսի վիրաւոր մասերը» Վստկ. 76, 179 (երկու նշանակութիւններն էլ չունի ԱԲ), որից՝ գան ըմպել «ծեծ ուտել» Ղուկ. ժբ. 47, 48 Ագաթ.. գան հարկանել «ծեծել» ՍԳր., գանալից Բ. մկ. գ. 38. Իմ. ժզ. 1. Ագաթ. Ոսև. մ. ա. 4 Սեբեր., գանահար Ոսկ. ես., գանել «ծեծել» Բ. մակ. է. 1. Փարպ. Խոր., «կշտամբել, նա-խատել» Ոսկ. յհ. բ. 11. Բրս. մրկ., «ծառի տակը փորելու ժամանակ արմատին վնասել» Վստկ. 65, «վիրահատութեան ժամանակ շրջակայ մասերին վնաս հասցնել» (իբր մի-ջին հյ. բառ ունի Նորայր, Բառ. ֆր. 696բ), չարագան Բ. մակ. գ. 38, չարագանեալ Զաք. 4. 2. Սիր. լ. 4. Վեցօր. 170, գանգանակ առ-նել «իրաւամբ յանդիմանել, երեսը զարնել» Ոսկ. եփես. 843 (չունի ՆՀԲ), զգանեալ «ծեծ կերածի պէս եղած»? Եւագր. 236 (չունի ԱԲ), գանակոծ, գանակոծել, գանակոծութիւն (նոր բառեր)։
s. adj. stone easily thrown by the hand;
ի — գալ, to wheel.
· Calfa
, ի-ա հլ. «քար» Ա. մակ. բ. 36. Մա-միկ. էջ 27, 48 (յգ. գրծ. գլօք ձևով), որից գլաջարդ «քարկոծ» Զենոբ. էջ 45. Մամիկ, Լաստ. առաջին և նախնական նշանակութիւնն է «գլտորիլ, գլորում», որից ի գիլ գալ «գլո-րիլ, գլտորիլ» Նար., ի գիլ հանել «գլորել» Թլկր. 37, գլաթաւալ «թաւալգլոր» Լաստ., գը-չել «գլտորել» Առակ. իզ. 27. Փիլ. Պիտ., «յաղթահարել, յաղթել, գերազանցել» Ոսկ. ես. մ. բ. II. Փիլիպ. է. թ. «արագութեան մէջ գերազանցել, նրանից առաջ անցնիլ» Շիր. հրտր. Պատկ. էջ 55, գլեցուցանել «խօսքով յաղթել, ըմբերանել». Օրբ. էջ 206 (նորագիւտ բառ) «Այսու բանիւք գլեցուցեալ զրաբան բերանս խոտորախօս արանց և պապանձե-ցուցեալ զլեզու փառորսակ և անձնահահ մարդկան» (ձեռագիրներից մէկը և հրտր. Շահն. բ. 25 գլեցուցեալ բառի տեղ ունին լռեցուցեալ, որ նոյնի հոմանիշը կամ թարգ-մանութիւնն է). գլումն «յաղթութիւն» Պտմ. աղէքս., մշտագիլ «միշտ գլորտկող» ԱԲ։-Նոյն արմատից -ան մասնիկով՝ գլան Արիստ. աշխ. -որ մասնիկով՝ գլոր «գլորուիլը» Լաստ., գլորել Սղ. ճժէ. 13. ժղ. դ. 10 Ագաթ. Ոսկ. յհ. ա. 17, գլորակամ Մծբ., գլորումն ղկ. բ. 34 Ագաթ. Եզն., թաւալագլոր Նաւում. գ. 3, խաղագլոր Ոսկ. Փիլիպ.։ Ժողովրդական և արդի գրական լեզւով կլոր, կոլոր «բոլորակ կամ գնդաձև» և նոր մասնիկով՝ գլտորել, գլտոր գլտոր գալ ևն։-+իլ բառի երկրորդ ձևն է գիղ ԱԲ, որից գիղահմայք «գիլ՝ քար ձգելով հմայող?» Մանդ. իզ. մանաւանդ գայ-թագղիլ կամ գայթակղիլ՝ բարդուած գայթ արմատի հետ (տե՛ս գայթ)։ = Բնիկ հայ բառ. ձայնդարձն է գել ար-
spouse, wife.
· Calfa
«ողբ, կոծ» ունի միայն ՀՀԲ. սրա-նից են կազմուած եղարամայր «ողբ երգող կին» Ոսկ. եբր. և փիլիպ. Պիտ. յետնաբար արմատը դարձել է *եղեր, որից շինուած ևն՝ եղերամայր «ողբասաց կին» Ոսկ. յհ. ա. 1. Բենիկ. Լաստ., եղերական «ողբալի» Թէոդ. խչ. Նար. Սկևռ. աղ., եղերերգութիւն «ողբա-ևան երգ» Նար.։ Նոր գրականում կազմուած ևն եղերերգակ, եղերերգական, եղերերգու, ե-ղերերգ, երբեմն էլ կրճատմամբ ասում են ե ղերգութիւն։
overturning;
ի — or —ս լինել, to upset, to overturn.
· Calfa
«գլխիվայր շրջուիլ, տապալուիլ». այս արմատական ձևով գործածական է միայն միջին հայերէնում. այսպէս՝ ի կործ առնել կամ լինել «ամանը գլխիվայր շրջել կամ շրջուիլ» Կանոն. Գր. տղ. կործել նոյն նշ. Վստկ. 136, 172. Յայսմ. նոյ. 26, Նոր վկ. էջ 317։ Հին մատենագրութեան մէջ աւանդուած է միայն -ան մասնիկով աճած կործան ձևով. այսպէս՝ կործան «գլխիվայր տապալուած» Կոչ. Ոսկ. ես. Բուզ. կործա-նել «տապալել, փլցնել, քանդել, ջնջել» ՍԳր. Եւս. պտմ. «գլխիվայր շրջել, կործել» Դ. թագ. իա. 13 (Որպէս շիշ մի ջնջեալ, որ կործանիցի ի վերայ երեսաց իւրոց. յն. ϰαϑως ἀπαλεισεται ό ἀλαβαστοος ἀπαλεισόμε- [arabic word] ϰαὶ ϰαταστοσεται ἐπὶ ποόσωπον aίτιն եբր. «զոր ջնջիցէ ոք և դարձուսցէ»). կոր-ծանեցուցանել Ոսկ. յհ. ա. 8. կործանիչ Մծբ. Եփր. ծն. կործանումն ՍԳր. Եւս. պտմ. դիւակործան Կղնկտ. դիւրակործանելի Անյ. պորփ. բիւրակործան Նար. եգիպտակոր-ծան Նար. գնձ. երկրակործան Նար. ինքնա-կոծան Սկևռ. կործանարար (նոր բառ). ո-ճով ասւում է ի կոր կործանել Ոսկ. մ. և ևս. Մծբ. (հմմտ. ամօթալից կոր անկեալ նորագիւտ Բ. մն. լբ. 21)։
derision, mockery, jeering, laughter, laughing-stock;
— առնել, to taunt, to rally, to scoff, jeer or laugh at, to mock, to make game or sport of, to turn into ridicule, to make laughing-stock of, cf. Ձաղեմ;
— լինել, to make a fool of oneself, to expose oneself to the laughter of every body, to be laughed at, to be the laughing-stock of.
· Calfa
(ու հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վը-կայութեան) «ծաղր կամ ծաղրելի» Ոսկ. ես. 74, 181 և եբր. Եփր. թգ. 369. Մծբ. 340-341. որից ձաղել «ծաղրել, հեգնել, խաղք ընել» ՍԳր. Ոսկ. մտթ. և եբր. Եւս քր. Սե-բեր. «յաղթել, նուաճել» Եւս. քր. բ. 276, 268. ձաղանք «ծաղր» Երեմ. ժա. 18. Ոսկ. մ. ա. 18. ռ. կոր. ձաղակոծ Ոսկ. մ. գ. 5. ձաղածանակ (նաև գրուած ծաղածանակ) Ա-գաթ. ձաղադէմ Փարպ. ձաղիչ Մծբ. ձաղու-թիւն կամ ձաղումն Ոսկ. Եւս. քր.։
rod, switch, stick, cudgel, whip;
cf. Ձաղկանք;
— հերք, մազ, bristled up, set on end.
· Calfa
, ի-ա հլ. (յետնաբար ի, ո հլ.) «գաւազան» Եւս. պտմ. «ճիւղ» Մխ. անեց. էջ 35 (յգ. սեռ. ձաղկից). «ծեծ, գանակոծու-թիւն» Եղիշ. առաք. 349. Ճառընտ. «ուղիղ ևանգնած, ցցուած, տնկուած» Տաղ. Նիւս. կազմ. Բժշ. Վստկ. 198, 214. որից ձաղկել «ծեծել» Բ կոր. ժա. 25. ձաղկիլ Եւս. պտմ. էջ 75. ձաղկահեր Սեբեր. = ձաղկամազ Պղատ. յեւթ. 11. ձաղկանք Ոսկ. Բ. կոր. (գրուած է ձաղանք) Յհ. կթ. ձաղկումն Երզն. լս. (Ներբ. յորդ. 41). բարձրաձաղկ Սարգ. յուդ. Բ. էջ 649. Ոսկ. ճառք, էջ 538։
mendacity, beggary;
alms;
ի — ելանել, շրջել, to beg, to go begging, to ask charity, to beg alms, to mendicate;
ի — տեսանել, to see any one in a begging state.
· Calfa
Müller WZKM 5 (1891), 65 պրս. [arabic word] mūya «ողբ ու կոծ», [arabic word] mūīdan «լալ, ողբալ» բառերի նախաձև հպրս. *mauda ձևից, որոնց վրայ աւե-լացնում է WZKM 8, 182 նաև յն. μῦϑος «խօսք, առակ, վէպ ևն»։ Չի՛ ընդունում Հիւբշ. Pers. Stud. էջ 99։ Հիւնք. յն. μοῖρα, μορία, μόρος, μορίων «մասն, բա-ժին», μοւράω «բաժին առնել» և μεἰρομια «զրկիլ, չքաւորիլ», տճկ. միրաս «ժա-ռանգութիւն» բառերի հետ։ Patrubány ՀԱ 1908, էջ 344 meu «երթալ» արմա-տից. հմմտ. լտ. moveo «շարժիլ», լիթ. máuǰu «թափառիլ», յն. ἀμεῦσαι «գե-րազանցել» ևն։ Ուղիղ մեկնութիւնը տուաւ նախ Gauthiot MSL 19, 128։
plaster, stucco;
cement, mortar;
lute.
· Calfa
ԳՒՌ (dialectal) Ալշ. Մշ. Ջղ. Վն. ծեփ, Ախց. Կր. Շմ. Սլմ. ծէփ, Ննխ. Պլ. Ռ. Սեբ. ձէփ, Սչ. ձեփ, Ասլ. ձէ'փ, Մկ. ծիփ, Զթ. ձիփ, Ագլ. ծէօփ.-բայական ձևով՝ Ջղ. ծեփել, Սլմ. ծէ-փել, Ախց. Երև. Կր. Մրղ. ծէփէլ, Սչ. ձեփել, Ննխ. Պլ. Ռ. Սեբ. ձէփէլ, Ասյ. ձեփt՝. Հմշ. ձէփուշ, Շմ. Ոզմ. Տփ. ծէփիլ, Ագլ. ծm՛փիլ, Վն. ծիփել, Հճ. ձիփել, Զթ. ձի-փիլ։-Այս բառերը գաւառականներում ունին նաև ուրիշ իմաստներ. այսպէս՝ ծեփ Ալշ. Բլ. «աման կպցնելու կոծիկ», ծեփել Մրղ. Սլմ. «կոտրած ամանը կոծիկով կպցնել», Հմշ. «որևէ ծակ խցկել, թխմել», Երև. Ղզ. Ղրբ. Նբ. Տփ. «տափակ ձեռքով զարնել, խը-փել»։ Նոր բառեր են՝ ծեփքար, ծեփկալ, ծՆփան, ծեփունք, ծեփծփել։