falsely, mendaciously.
Ստաբար կարծել ... Առ իրս ստաբար բերեալ։ Ստաբար կարծիքն եղիցի. (Արիստ. առաք. եւ Արիստ. ստորոգ.։)
to grow insolent, to become a rascal, to disobey, to revolt, to plague, to behave badly.
ἁτακτέω petulanter me gero ἁφίσταμαι descio, deficio. Խեռել. ըմբոստանալ. անկարգանալ. հեստել. անսաստել. գլուխ քաշել։
waywardness, insolence, petulance, insubordination, mutiny;
ստահակութեամբ գնալ, to behave in a disorderly manner.
ἁταξία inordinatio, confusio στάσις, τὸ στασιαστικόν seditio, factio. Անկարգութիւն. խեռութիւն. հեստութիւն. անսաստութիւն. ապստամբութիւն. խռովութիւն.
Ստահակութիւն ոչ էր նախ, մինչ ոչ էր անհաւանեալ աստուծոյ սատանայ եւ մարդն։ Դառնան մարդիկ ի ստահակութիւն կամակար մտօք. (Յճխ. ՟Զ. ՟Է։)
Ի մանկածուն կողմն միտեալ կարկառէր զանիրաւ ստահակութեանցն (մանկանն) տուգանս։ Զանկարգ ստահակութիւնս յինքենէ զատուցեալ։ Խրատ զգաստացուցիչ ստահակութեանն. (Պիտ.։)
renowned falsely.
Ուր իցէ սուտ համբաւ կամ կարծիք.
indocility, disobedience, insolence, rebellion;
rudeness, severity, rigour.
ἁταξία, στάσις, αὑθάδεια petulantia, seditio, contumacia, arogantia. Ընբոստութիւն. ստահակութիւն. յանդգնութիւն, խստութիւն. անկարգութիւն.
stomach;
belly;
ոչ գոյ յիս — կերակրոյ, I have a weak digestion;
— իմ ցաւէ, I have the stomach-ache.
Սիրտ եւ ստամոք։ Գործարանք են կերակրականին՝ բերանն եւ ստամոքն եւ որովայնն։ Գործեալ կերակուրն առաքի յորովայնն ի ձեռն ստամոքին. քանզի ստամոքսն ոչ միայն գործարան է կարօտութեան, այլ եւ ճանապարհ կերակրոյն. (Նիւս. բն.։)
acquired, possessed, adventitious;
possessive;
created, made.
Որ ի հաղորդութենէ այլում զկարողութիւն լուսաւորելոյն ունիցի, ստացական ունի զշնորհն, եւ ոչ տիրապէս անուանի լոյս. (Կիւրղ. գանձ.։)
purchase, acquisition, property, possessions, goods, substance, power;
creature.
κτῆμα, κτῆσις possessio ἑγκτήσις acquisitio, emptio ὔπαρξις, τὰ ὐπάρχοντα, ὐπόστασις substantia, -tiae, facultates ἁποσκευή apparatus եւ այլն. Ստացեալ եւ սեպհական ինչ. ինչք. գոյք. մեծութիւն. ժառանգութիւն. կալուած. անասունք. կահ կարասի. աղխ.
infatuated with false opinions.
ψευδόδοξος . Ուր իցէ սուտ վարկ եւ կարծիք.
false opinion.
ψευδοδοξία falso opinio. Սուտ վարկ՝ կարծիք՝ վարդապետութիւն.
poetry;
fiction, invention.
Զճշմարտութեան բանս ասէ ընդդէմ կարծեաց ստեղծաբանութեան. (Ոսկ. գծ.։)
to create.
Ո՛չ հրամանաւ, այլ ամենակարօղ եւ ամենեսրբովքն իւրովք ստեղծագործեաց ձեռօք (զմարդն). (Ղեւոնդ.։)
created;
invented, factitious, forged;
plastic.
Ստեղծական արհեստքն (որպէս բրտի) ... ոչ կարօտանան երկաթոյ. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
Պատկերաց եւ դրօշելոց ստեղծական եւ նկարագրական արարչութիւն։ Ըստ ստեղծական իմն զարմանագործութեան նկարել բանիւ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Քերթողացն միշտ հանդէսք ստեղծականն են առասպելաբանութիւնք։ Ցնորս ասէ զսուտ զստեղծական իմն մտածութիւնս զգալի ինչ իրաց։ Մի՛ ոք զմեր բանս ստեղծական կարծիցէ. (Պիտ.։ Մաքս. ի դիոն.։ Ոսկ. համբ.։)
plasticity, moulding, modelling.
Ի ձեռն նկարագրականութեան եւ ստեղծականութեան կերպարանելով տեսիլս (կռոց). (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Ստեղծող.
Զգեղեցկութեան նկարագրաց գործս, եւ ստեղծչաց, եւ այլոց արուեստագիտացն։ Աչքս՝ գրչաց կամ ստեղծչաց գործս զբարւոք կազմեալս տեսանէ. (Փիլ. նխ. ՟բ. եւ Փիլ. այլաբ.։)
branch, bough, shoot;
stalk, stem, trunk;
focil;
dactyle;
key, stop;
cf. Ստեղի;
umbel;
— ծխոյ, pillar of smoke;
ստեղունք աշտանակաց, branches of a candelabrum;
ստեղունք եղջերուաց, antlers or branches of stags' horns;
ստեղունք դաշնակի, keys, key-board, finger-board of a piano-forte;
— արձակել, to branch out, to ramify.
Երկրորդ ձայնի կողման՝ ողբերգականաւ ասել զսաղմոս յաղուհացսն. իսկ որ ստեղ նորուն կոչի, կարգեալ է շաբաթուն մեծի։ Իսկ կողման ձայնի չորրորդի ... իսկ որ վերջին ստեղն կոչի. եւ այլն. (Տօնակ.։)
ՍՏԵՂՆ՝ ըստ քերթողաց է Բառ եռավանկ, յորում առաջինն է երկար, եւ երկու յետինքն սուղ.
Ստեղն, որ ունի կարճ զմիջին եւ զվերջին վանգն՝ սակս ամփոփելոյ բաղաձայնիցն զերկամանակն. որպէս աբրաամ, ա՛րեգակն։ Սղացուցանելով առնէ ստեղն զհաւեղն։ Առնել սուղ, որ է ստեղն. (Երզն. քեր.։)
to lie, to fib, to tell untruths, stories, to impose upon;
to give the lie to, to belie;
— ուխտին, to break one's promise, word or vow.
Ոչ ստեցեր, այլ կարի զճշմարիտն ասացեր. (Եղիշ. ՟Ը։)
carrot;
վայրենի —, parsnip;
վայրի —, madder, athamantha.
σίσαρον siser. իտ. sesaro, carota, pastinaca. Արմատ բանջարոյ՝ որպէս բողկ կամ ճակնդեղ, երկայնաձիգ՝ դեղին եւ կարմիր՝ քաղցրահամ. հավուճ, հէվճ, գազար, ապզար.
Ստեպղինն, ճակնդեղն, բողկն եւ շողգամն զծառուտ տեղերն ախորժան. (Վստկ. ՟Մ՟Ձ՟Գ։ եւ Բժշկարան.։) ստեպղին վայրի, որ լինի ի պէտս ներկոյ.
strayed, erred, roving, astray.
ՍՏԵՐԻՒՐ կամ ԸՍՏԵՐԻՒՐ. ա. Թիւր. ելեալ ըստ երիւր կամ ըստ յերիւր՝ այսինքն արտաքոյ արահետ ճանապարհի կամ կարգի, խոտորեալ. սխալական.
to lead astray, to turn aside, to put out of the right way, to cause to err, to pervert;
to distort, to wrest, to misinterpret, to misconstrue.
ԸՍՏԵՐԻՒՐԵՄ որ եւ ՍՏԵՐԻՒՐԵԼ. նովին հնչմամբ. Խեղաթիւրել. խոտորեցուցանել յերիւրէ, այսինքն յարահետ ճանապարհէ. եւ կամ հանել արտաքոյ քան զյերիւրումն՝ այսինքն քան զբարեկարգութիւն.
Չկարէ ըստերիւրել յիրաւանց զիրաւագէտն. (Եզնիկ.։)
deviation, wandering, error.
Ապա եթէ արուեստ է, եւ ըստերիւրումն ինչ յեղելոցն զնոսա, եւ կամ արգելլոյ զորս ի ճակատագրէն, արդեօք ամենայն մարդկան կարելի՞ է ստերիւրելն, եթէ ոմանց է, եւ ոմանց ոչ. (Նիւս. բն.։)
element, point, note;
line, verse.
ՍՏԻՔ մանաւանդ ՍՏԻՔՍ կամ ՍՏԻՒՔՍ. եզ. եւ յոգ. Բառ յն. սդի՛խօս, սդիխի՛օն, սդիղմի՛ . στοιχίον, στοιχεῖα, στοῖχος, στίχος elementum, -ta, ordo, versus, series στιγμή punctum, momentum στίγμα stigma, nota, signum, macula. Տարր, եւ տառ. նշանախեց. կէտ. եւ Կիտուած. նիշ. սպի. բիծ. եւ Բաժին. կարգ. շար. տող ոտանաւորաց.
ՍՏԻՔ մանաւանդ ՍՏԻՔՍ կամ ՍՏԻՒՔՍ. եզ. եւ յոգ. Բառ յն. սդի՛խօս, սդիխի՛օն, սդիզմի՛ . στοιχίον, -εια, στοῖχος, στίχος elementum, -ta, ordo, versus, series στιγμή punctum, momentum στίγμα stigma, nota, signum, macula. Տարր, եւ տառ. նշանախեց. կէտ. եւ Կիտուած. նիշ. սպի. բիծ. եւ Բաժին. կարգ. շար. տող ոտանաւորաց.
to surmount, to prevail;
to hurt, to injure, to wrong, to prejudice, to damage.
(լծ. յն. սթէ՛նօ, եւ տի՛նամէ) σθένω, δύναμαι valeo, possum, praevaleo καταπλήσσω exterreo. Զօրել. կարել առնել ինչ. բաւել. ուժել. կարող լինել զդէմ ունել կամ վնասել. ահ արկանել. զօրանալ. յաղթել. բան մը կարենալ ընել.
Այր դու, նոցա ինչ մեք ոչ կարեմք ստնանել։ Մարտիցեն ընդ քեզ, եւ քեզ ինչ ոչ կարիցեն ստնտնել. (՟Ա. Մակ. ՟Թ. 9։ Երեմ. ՟Ա. 19։ ՟Ժ՟Ե. 20։)
Եթէ իջեալ կայցես ընդ մանկունսն, ոչինչ այնուհետեւ ստնանիցէ քեզ հուրն։ Բամբասանքն ոչինչ կարիցեն ստնանել ձեզ։ Թէպէտեւ իրքն կարծիցին՝ թէ արդարոյն ինչ ստնանիցեն, այլ վնասն անդէի ի չարչարելիսն դառնայ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4. 15. եւ Ոսկ. ես.։)
Վիմին ինչ ոչ ստնանել կարացեալ՝ ինքն առ վիմին խորտակեցաւ։ Որ զվէմս հարկանէ, ինքն վնասի, եւ վիմին ոչինչ ստնանէ. (Ագաթ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
Մարտ ընդ ամրոցին եդեալ՝ ոչինչ կարէին ստնանել նմա։ Ոչինչ կարացեալ ստնանել անմարտնչելի ամրոցացն, եւ քաջութեան արանցն որ ի նմա. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Գ. 9։)
sword-edge.
Որպէս զերկաթի ստոմ, կամ որ ի պողովատիկ զտիցի եւ մխեսցի, եւս կարծրագոյն եւ հատու լինիցի. (Սեբեր. ՟Դ։)
true, just, certain, sure, indubitable, assured, positive, infallible, veritable, real, authentic, genuine;
surely, certainly, assuredly, to be sured, by all means.
Ոչ կարաց գիտել զստոյգն վասն ամբոխին. (Գծ. ՟Ի՟Ա. 34։)
living upon the earth.
to subscribe;
to sign;
to depict, to describe;
to trace, to figure, to design.
ՍՏՈՐԱԳՐԵԼ. ὐπογράφω describo. Ստորասելով իմն գրել ըստ օրինի եւ ըստ կարգի ճոխաբար. հաստատել. ճառել. նկարագրել. գծագրել. ստուերագրել. նշանակել. բացատրել.
Դեւքն (ի ժամ աղօթից մերոց) ստորագրեն իմացուած իմն, իբր թէ կարեւոր իցէ։ Ոչ ստորագրի գործ նորա ի չափ պատմութեան լեզուի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ. ՟Ի՟Ա։)
subscription;
signature;
description.
ὐπογραφή sublineatio. Գծագրութիւն. նկարագրութիւն.
Տիեզերաց ստորագրութիւն նմանութեամբ գնդական պատկերին։ Ոչ սեւադեղոյ իրիք ստորագրութիւն՝ զյօնս եւ զաչս նկարել (ի ստեղծման մարդոյն). (Խոր. աշխարհ.։ Նիւս. կազմ.։)
Զի՛նչ էն՝ կա՛մ ի ձեռն ստորագրութեան, կամ ի ձեռն սահմանի յայտնի։ Ստորագրութիւն կարօղ գոյ եւ՛ ի վերայ գոյիցն եւ՛ ի վերայ ոչ գոյիցն առնուլ։ Պատկեր սահմանի է ստորագրութիւն. (Անյաղթ պորփ.։)
to submit, to place or put under;
to subordinate;
to subdue, to overcome.
Սեռ գիտեմ սրբոցն զառաքինութիւն. իշխանութիւն՝ զախտս ստորադասել։ Նախ քան այլոց կարգել իշխան՝ զծառայականսն ստորադասել ախտիցն հոյլս. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
subaltern, inferior, subject, subordinate, serving;
sublunary, terrestrial.
Զոսկիակոփ դրանցն, եւ զստորակայ քանդուածոցն սքանչանս։ Զյորձանսն յորդանանու ի վեր կարկառեսցես, եւ զստորակայն յաղտաղտուկն առաքես ծով. (Մագ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ծ՟Զ։)
Վեհագոյնքն նախ ծանուցեալ դաս, եւ ի նոցանէ կարգաւորաբար ստորակայիցն դասաւորութիւն։ Ոչ ընդ սիրոյ ստորակայից՝ միշտ բեւեռել անլոյծ կապից. (Շ. հրեշտ. եւ Շ. այբուբ.։)
comma.
Կէտք երեք. կէտ աւարտեալ (։), միջակ (), ստորակէտ(,)։ Ստորակէտ է՝ տրամախոհին չեւ եւս յանգեցելոյ, այլ՝ եւս կարօտեցելոյ նշան։ Ի՞ւ առանձնանայ կէտ ի ստորակիտէ. ամանակաւն. զի ի կիտէն կարի յոյժ մեծ է բացատն, իսկ ի ստորակիտէն ամենեւին նուազ. (Թր. քեր.։)
to shorten, to dock, to cut, to retrench.
ՍՏՈՐԱԿՏՈՒՐ ԱՌՆԵԼ, ՍՏՈՐԱԿՏՐԵՄ. ὐποτέμνω succido, praecido Ի ստորէ կտրել. ստորախուզել. կարճել. տակէն կտրել.
to fall down, to precipitate;
to fall under, to submit, to yield, to be subject to, to undergo.
Մի՛, որք վասն չարչարանաց են բանք՝ վնասեսցեն զքեզ, եթէ զիարդ աստուած ստորանկի ընդ չարչարանօք։ Մի՛ ոք կարծիցէ զգեր ի վերոյն էութիւն ընդ մահուն չարչարանօք ստորանկիլ. (Լծ. ածաբ.։ Լմբ. հանգ.։)
antarctic pole;
comma.
Որպէս Հատեալ կամ հատանօղ ի ստորէ, կարճեալ եւ աներեւոյթ մեզ.
cf. Գետնաքարշ.
Թեթեւացեալ յամենայն ստորաքարշից ծանրութեանց բեռանց չարին։ Քաջ ընդդիմամարտք ստորաքարշից կարեաց. (Ներս. աբեղ. ի լմբ.։ Գանձ.։)
inferior, low;
lower part or end, bottom;
subterranean;
tartarus, hell;
— հայք, Lower Armenia;
— ասորիք, Coelesyria;
—ք երկրի, bowels of the earth;
ի —ս մտանել, to set, to go down, to disappear.
lower, lowest.
inferior;
earthly, terrestrial.
Հասարակաց ստորնայնոց մայրս (հող)։ Զօրացուցիչ ստորնայնոցս (կամ ստորայնոցս) տուան տկարութեան. (Պիտ.։)
cf. Գետնաքարշ.
Բեմական ստորնաքարշ։ Մարդ ստորնաքարշ երկրաւոր։ Մեք մարդիկ գոլով ստորնաքարշ ի մարմնոյս իրք։ Թերեւս ոչ կարողութիւն էր իմանալ ստորնաքարշ լսողաց. (Նար. ՟Ծ՟Զ։ Լմբ. ժղ.։ Ներս. աբեղ. ի լմբ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 26։)
to specify, to express;
to ascribe, to attribute.
Քերթողքն մեծ զօրութիւն ունին առ կարծիսն, կա՛մ բարեբանելով, կամ ստորոգելով. (Պղատ. մինովս.։)
cf. Չորեքկարգեան.
cf. Չոր.
Հուր՝ ջերմին եւ չորին. հող՝ ցրտին եւ չորին։ Հով է եւ չորին. ջերմ է եւ չորին. (Լծ. ածաբ.։ Ոսկիփոր.։ Բժշկարան.։)
fourth;
fourthly;
four;
quarter;
— տասն, forty;
չորից —աց զինուորք, four quaternions of soldiers;
—ք, the marrying four times;
the fourth marriage, or the fourth time married.
Մատնեար չորից չորրորդաց զինուորաց պահել զնա». (Գծ. ՟Ժ՟Բ. 4.) իմա՛ չորրորդաւորաց՝ կարգելոց յիւրաքանչիւր բաժանմունս չորից պահուց.
quaternity.
Ոչ սահել յայլացեղ չորրորդութիւն։ Կարգ ցուցանելով անկարգ չորրորդութեանն (տարերաց). (Պիսիդ.։)
four;
— անգամ, four times;
ի չորս գնալ, to go upon all fours;
բարձեալ ի չորից, borne by four men;
որ օր — էին ամսոյն, on the fourth, on the fourth of the month.
Ի նորոց կտակարանաց չորս աւետարանք միայն. (Կոչ. ՟Դ։)
Իբրեւ զմանուկս մատաղս եմք, որք ի չորից զեռան, եւ գնալ յոտից ոչ կարեն. (Կլիմաք.։)
way, road;
journey, travel, voyage;
departure;
decamping;
removal, removing;
march, marching;
campaign;
expedition;
— առնել, ի — անկանել, to begin a journey, to set out, to start, to go away, to leave, to remove;
— առնել զօրաց, to decamp, to break up the camp, to march.
ՉՈՒ. παρεμβολή castra ἁποσκευή apparatus. Բանակ. կարաւան. հանդերձանք. աղխ. կահ կարասի.
cf. Չուանեղէն.
Ունէր խարազան չուանեայ կարկամ յոյժ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
made of cord;
—եայ խարազան, scourge of cords, rope's end.
Ունէր խարազան չուանեայ կարկամ յոյժ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
cloth, woollen cloth, wool-stuffs.
Քթուէր զչուխայ իւր։ Տայր նմա ծերն չուխայ (ի կարել զհանդերձ). (Վրք. հց. ՟Ը. ՟Ժ՟Ե։)
cf. Հոյն.
Բառ ռմկ. որպէս Հոյն։ (Բժշկարան.։)