wind-pipe, trachea, throttle;
lung.
Շնչափողն ի ծածուկ ի ներքս ամրացեալ՝ զիա՞րդ անդադար ունի զօդոցն եւ զշնչոց տալ եւ առնուլ զմատակարարութիւն։ Ի մենակ հողոյ լինել ոսկերացն կարծրութիւն, եւ շնչափողոյն փափկութիւն. (Կոչ. ՟Դ. ՟Ժ՟Բ։)
breath, puff, wind;
whistling;
respiration, breathing;
inspiration.
Խոտն ոչ կարէ կալ առաջի հրոյն շնչման. (Իսիւք.։)
otter;
— ծովային, sea-otter, kind of seal;
cf. Վիշապաձուկն.
Շնջրիք եւ աղուէսք եւ նապաստակք մի՛ մեռցին. (Եղիշ. ՟Բ.) (ուր կարծի բանն զցամաքային կամ զերկակենցաղ կենդանւոյ. թերեւս իցէ Կաստոր.
storax;
cf. Շեր.
Գաւազանօք ընկուզի, եւ սօսի, եւ շրշի՝ ծնանէր ի ջուր աւազանին նկարէնս. (Վրդն. լս.։)
solar heat, hot vapour.
Ամառնային օդոցն շոգն ի հարկանելն զմարմինն՝ զովացուցանողի կարօտ առգնէ։ Թէ շոգ լինի կամ աշխատին, ի հօր կամս է պահելն եւ լուծանելն. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. բենեդ.։)
vapour, exhalation;
breath;
cf. Ընդունարան.
Ոչ ոք յղփացեալ կարէ զխոնարհութիւն զգենուլ. վասն զի ծանրացեալ շոգոյս ի շարժմունս մարմնոյս՝ յաղթէ մատցս. (Եփր. ի յովսէփ.։)
to cause to shine or to glitter, to give brightness to, to brighten;
to warm, to inflame, to render incandescent;
to brandish, to rotate.
Ջնջնել զարծաթ եւ զտել կարես դու եւ առանց հրոյ, այլ շողացուցանել եւ եռանդնացուցանել՝ հրով միայն կարես դու. (Եփր. համաբ.։)
cf. Շաղգամ.
Վասն շողգամի եւ բողկի. (Վստկ. մհա։ եւ Բժշկարան.։)
flattering, adulating, cajoling, wheedling;
adulator, flatterer, cajoler.
Շղոմարար հպատակութեամբ վարէր առ թագաւորն։ Մեռանի անձամբ ընդ այլ շղոմարարսն յաշխարհին մարաց։ ոչ կարեմք փոյթ ընդ փոյթ շղումարար հաճութեամբ թագաւորիդ յանձն առնուլ. (Արծր. ՟Ա. 11։ ՟Բ. 2։)
cf. Շոճի.
Պարտ եւ արժան էր ողբալ շոճոյն, վասն զի անկաւ մայրն։ Ոչ իսթմիական շոճի, ոչ նեմէական լախուր. (Ածաբ. կարկտ. եւ Ածաբ. կիպր.։)
pine, pine-tree, fir-tree;
պիստակ շոճւոյ, pine-cone;
—ք, —իք, pine-grove.
Պարտ եւ արժան էր ողբալ շոճոյն, վասն զի անկաւ մայրն։ Ոչ իսթմիական շոճի, ոչ նեմէական լախուր. (Ածաբ. կարկտ. եւ Ածաբ. կիպր.։)
spinage;
cf. Ծմել.
ՇՈՄԻՆ կամ ՇՈՒՄԻՆ. cf. ԾՄԵՄ։ (Բժշկարան.։)
to assume wrongfully, to usurp, to appropriate, to take forcible possession of, to ravish, to ascribe or impute to oneself.
Զճշմարիտ կեանս մեր ի մէնջ շորթել ոչ կարեն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ե։)
to take pleasure in crapulence or debauchery.
Յորժամ շուայտասէր լինիցիս իբրու զարջ, ուստի՞ կարիցեմ գիտել եթէ հոգի մարդոյ գոյ ի քեզ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
to give oneself up to debauchery, to eat and drink to excess, to guzzle, to gormandize, to live in gross debauchery.
Վասն է՞ր շուայտիմք եղբարցն թշուառութեամբք։ Զշուայտելն ի վերայ գահոյիցն փղոսկրէից։ Դիտեա՛ ինձ եւ զշուայտեալսն ի վերայ փղոսկրաց մահճացն. (Ածաբ. աղք. եւ Ածաբ. կարկտ.։)
breath, puff;
wind, breeze;
respiration;
spirit, soul, life;
"միով շնչով, unanimously, with one accord;
— կլանել, առնուլ, to breathe, to take breath, to recover one's breath, to respire, cf. Ոգի առնուլ;
to repose, to rest, to take a little breath or respite;
— առնուլ լիաբերան, to breathe freely;
to draw a long breath;
հատանիլ շնչոյ, to lose breath;
ի վախճանին հասանել, to be near to one's last breath;
ի մի — կլանել, to swallow in one gulp, at a draught;
ամենայն — կենդանի, all that has life;
every living soul;
ց— վախճանին, to one's last gasp;
մինչեւ ի վերջին —ն, to the last moment;
ի յետին —ն հասեալ է, he is at his last breath, in the pangs of death;
ցյետին — կենաց իմոց, to the last moment of my life;
— վախճանին չեւ էր հասեալ, he had not yet yielded his last breath;
ընդ վախճանել շնչոյն, while expiring;
ի — հողմոյ գեղածփեալ, at the mercy of the winds;
cf. Ընդ աղօտ;
cf. Ժահահոտ."
Զտրտմականսն յերկարէ. եւ զի փոքր մի շունչ կլցեն, խառնէ եւ զխնդալիսն։ Զհզօրսն գերիս վարեսցեն, զի տնանկքն սակաւ մի շունչ կլցեն. (Գէ. ես.։)
sesame.
Շուշմա, սումսում, շիրիկ ձէթն. շիրիճ. ռուղանի դունճութ. ռուղանի շէր՝ շիրան շիրպախտ. (Բժշկարան.։) (որ եւ շիրուղան, շիմշիմ եաղը, շիրլըղան եաղը. լտ. oleum sesaminum ).
about, round, around, all round;
roundabout, in the neighbourhood;
from all sides, on every side;
turn, round;
ի —ն, around;
— տեսանելիք, amphitheater, — boxes;
— զեկեղեցեաւ, round the church;
—, ի — ածել, to lead to, to conduct around, to walk, cf. Շրջեցուցանեմ;
—, ի — գալ, — անցանել, to take a walk, to make a tour, to walk, to promenade, cf. Շրջագայիմ;
— հայել, to look around;
— առնուլ, to turn;
— արկանել, պատել, պաշարել, to surround, to encompass, to encircle, to invest, to hem in, to beset;
— բնակել, to dwell near, to be neighbouring;
— տալ, to overturn, to upset, to overthrow;
— տալ անձինն, to turn from side to side.
Ամենայն ցամաքն՝ որ է շուրջ կարմիր ծովուն. (Պղատ. տիմ.։)
Որպէս յանկողնի շուրջ տայր անձինն զերկու պահս։ Ոչ կարէր անձինն շուրջ տալ. (Հ=Յ. եւ Տէր Իսրայէլ. մայ. ՟Ա. Տէր Իսրայէլ. մայ. ՟Ի՟Թ.։)
enclosure, recinct, park, walled in space;
cf. Որմարգել.
Փակարան որմով. որմ. պատնէշ. պարիսպ.
fibrous, stringy, muscular, brawny;
ligamentous;
tendinous, sinewy.
ՆԵԱՐԴԱՊԱՏ կամ ՆԵՐԴԱՊԱՏ. Նեարդիւք պատեալ, ջղուտ. կարշնեղ. յն. ձգտեալ.
to be silent, mute or speechless, to be unable to answer, to hold one's tongue, to be dumfounded, non-plussed.
φιμόομαι obturor, obmutesco ἑνέος, κωφός γίνομαι mutus fio. Կապիլ լեզուի, կարկիլ, համրանալ. ափիբերան լինել. ըմբերանիլ. (պա՛ պա՛ շշնջել համերց) պապանծիլ.
Պապանձեցաւ, եւ ոչ կարէր խօսել բան մի. (՟Ա. Մակ. ՟Թ. 55։)
muteness, speechlessness.
Պապանձիլն. կարկումն.
parrot;
էգ —, hen-parrot;
cf. Թութակ.
Բերեն քեզ առ ի մէնջ՝ պապկայ երկերիւր. յն. է. սփինքս. σφίγξ sphinx. առասպելեալ կենդանի առակարկու։
fine linen or stuff, byssus;
tapestry, carpet, blanket;
— դամասկացի, damask.
Գահոյք բազումք ոսկեղէնք եւ արծաթեղէնք ... լցեալս պաստառօք եւ գոյնգոյն նկարուք։ Բեհեզ ընդ դիպակի գործեցաւ քեզ՝ի պաստառս յԵգիպտոսէ. (Եսթ. ՟Ա. 6։ Եզեկ. ՟Ի՟Ե. 7։)
Զպարեգօտն, եւ զպաստառն, եւ զանկար պատմուճանն։ Զարկի պաստառն (միջաց). (Ոսկիփոր.։) (լծ. իտ. բէձձէ՛դդա. եւ ռմկ. բէչէդա։)
to wrap up in a linen or sheet;
to hang, to drape.
Յիշեա՛ զպաստառակալիլն եւ զ՝ի կարգ մեռելոց անկանիլն. (Բենիկ.։ 1)
to be athirst, very thirsty, to be dying with thirst;
to pant or eagerly long for, to hunger and thirst after.
Պապակիլ ի ծարաւոյ. յոյժ ծարաւիլ. եւ նմանու ՟Թեամբ՝ Տենչալ. կարօտիլ.
Ո՞վ ոք հասեալ յաճախութեան հացի, եւ (խիթայ) քաղցնուլ, կամ գետոց հոսանաց՝ եւ պասքիլ։ Որ այնքան ծարաւես պասքիս անկարօտդ Աստուած՝ իմումս փրկութեան։ Թէ պասքելոյս արբուցանիցես, աղբիւր ես. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Լ՟Դ. ՟Հ՟Զ։)
Առ սակաւ մի պասքին ի ցրտոյ, եւ կամ ի տօթոյ տկարանան. (Իսիւք.։)
cf. Պոտագրոս.
Ոչ կարաց ընդոստախօս պատագրոսն այն համբառնալ զգլուխն իւր. (Ղեւոնդ.։)
cf. Պատահ ;
sad adventure, grievous accident, serious case, misfortune, mischance, catastrophe;
ըստ —աց, by chance, fortuitously;
ի —է, unfortunately.
Ոչ գոյ վնասակար, եւ ոչ պատահար չար. (՟Գ. Թագ. ՟Ե. 4։)
to cause to happen, to bring about, to compass;
Պատահիմ.
Ասեն (ախտարքն)՝ թէ ըստ ճակատագրին բերեն մարդիկ՝ զոր պատահեցուցանեն նոցա աստեղքն ի ծննդեանն։ Պատահեցոյց Պօղոսի զիւր աւետարանին պաշտօնն։ Ոչ թէ որդիութեանն կարգ, ասէ, պատահեցուցանէ զնա բարւոյ. (Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. առակ.։)
cf. Պատահեմ.
Ասեն (ախտարքն)՝ թէ ըստ ճակատագրին բերեն մարդիկ՝ զոր պատահեցուցանեն նոցա աստեղքն ի ծննդեանն։ Պատահեցոյց Պօղոսի զիւր աւետարանին պաշտօնն։ Ոչ թէ որդիութեանն կարգ, ասէ, պատահեցուցանէ զնա բարւոյ. (Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. առակ.։ 7)
to meet, to meet one another;
to arrive, to happen, to befall, to occur;
to go to meet, to encounter, to oppose, to withstand, to resist, to come to blows, to grapple with, to kill;
— ումեք մարտիւ, պատերազմաւ, to meet face to face, to attack in front, to war against;
փախուցեալ յանձրեւէ՝ կարկտի պատահէ, to leap out of the frying-pan into the fire.
meeting;
cf. Պատահ;
destiny;
պատահմամբ, ըստ պատահման, accidentally, fortuitously, casually, incidentally, by chance;
պատահմունք ի դէպ ելանէին նմա, chance, good fortune aided him;
անցեալ էր —, it was no longer time.
Այս ամլութիւն ոչ պատահման ինչ էր, այլ Աստուծոյ մատակարարութեան գործ։ Ոչ եթէ ըստ պատահման բացաւ. (Իգն.։)
tendril;
convolvulus;
bindweed.
Պատաղիճ (կամ բաղեղն) վնասակար. (Նեղոս.։)
band, bandage, wrapper;
truss;
— մեռելոյ, shroud, winding-sheet, grave-clothes.
Որ ոչ կարօտանաս սպեղանեաց՝ առ պատրաստութիւն պատանաց հոգեկան վիրաց. (Նար. ՟Ի՟Գ։)
to serve as hostage;
to give or receive for hostage or pledge;
to tie, to enlace, to bind;
to involve, to contain, to enclose.
ὀμηρεύω, συνέχω, -ομαι եւ այլն. obsidem posco, accipio. (իսկ obsideo, է պաշարել) գրի եւ ՊԱՆՏԱՆԴԵԼ. Իբրեւ զպատանդ գրաւել արգելուլ. պաշարել. թակարդիլ. կր. խափանիլ. կաշկանդիլ. պատաղիլ, զբաղիլ.
Զանազան կարեօք պատանդեցաւ։ Բազում կարեօք պատանդեալ։ (Տունկ որթոյ) ի կալն՝ կարեօք պատանդեալ, եւ ի հատանելն՝ յանպիտանութիւն երթեալ։ Անխառն խնդութեան տրտմութեամբք պատանդեալ է. (Պիտ.։)
cf. Պատանդառու;
enlacing, enclosing.
Չշօշափեցի զպատանդիչ զցանցարկ կարթին. (Նար. ՟Ժ՟Դ։)
youth, adolescent, stripling, lad, young man;
domestic, servant;
waiter;
groom;
— անփորձ, inexperienced young man, younker, greenhorn, novice.
Պատանի է, որ ի ճորտոյ կարգի է, թէպէտ երիտասարդ, եթէ ալեւոր։
bit, slice;
mouthful;
piece, shred, strip;
պատառ պատառ, in pieces, in rags;
piecemeal;
— մի հացի, a bit or piece of bread;
բրդել —ս —ս, to cut in pieces or in bits;
ի մի — կլանել, to devour, to take in one mouthful;
— — կոտորել, to be lacerated, torn or cut to pieces, butchered;
— — երկիր անկանիլ, to fall off bit by bit, to decay gradually.
Բրդեսցես զայն (զբաղարջն) պատառս պատառս։ Զոհ ի պատառոյ։ Պատառով միով հացիւ։ Թացցես զպատառ քո ի քացախիդ։ Պատառ մի հաց։ Պատառ մի ի կասկարայէ։ Թացեալ զպատառն՝ տայ Յուդայի իսկարիովտացւոյ. եւ յետ պատառոյն ապա եմուտ ի նա սատանայ. եւ այլն։
Մի՜ պատառաւ եւ բաժակաւ կարօտացուսցուք զնա (աղքատն). (Եղիշ. հայր մեր.։)
Առ կարօտութեան ժտի աղքատն, առ պատառի միոջ կապերտի։ Պատառ մի մագաղաթ. (Ոսկ. ես.։ Եղիշ. ՟Բ։)
bought, suborned.
Բաղակ թագաւոր Մովաբու առաքեաց առ Բաղաամ փաթու, որ ասի պատառապատիր. որ եւ խաբի պատառով կարասւոյ. (Վրդն. թուոց.։)
used, torn, old, worn out, threadbare, shabby, ragged, tattered;
— հանդերձ, torn, ragged or tattered coat, rags, tatters;
—ս զգենուլ, to be reduced to tatters.
διερρηγμένος, διεσπαρμένος, διερρωγώς , κατερρωγώς fissus, diruptus, disruptus ῤακῶδης pannosus. որ գրի եւ ՊԱՏԱՌՈՏՈՒՆ, ՊԱՏԱՌՈՏԻ. Չարաչար պատառեալ. հնոտի եւ բրդգզեալ. կցկցեալ. ցնցոտի. պատռտած՝ կարկտած՝ փաչատած.
Մի՜ պատառոտուն կարկատեալ (վերծանութեան). (Մագ. լ։)
cf. Պատասխանատուութիւն.
Առ ի պա տասխանատրութիւն՝ որպէս կարող եմք՝ ստուգաբար գնասցուք. (Դիոն. ածայ.։)
Հիւանդական է պատասխանատրութիւնդ. (Սահմ. ՟Գ. իմա՛, տկար է լուծումնդ։)
to answer, to make answer, to reply, to give answers or an answer;
to defend, to apologize, to excuse;
այլ ընդ այլոց —, to reply evasively;
— իսկ ծանրացաւ, he hardly deigned or condescended to reply.
Հարցեալք, թէ զի՞նչ է Սոկրատէս, ասեմք թէ մարդ. զտեսակն պատասխանատրեմք։ Որք՝ եթէ ոք հարցանիցէ, կամ տարա կուսեսցի, կարողք գոն պատասխանատրեալ։ Եկեսցուք եւ պատասխանատրեսցուք յաղագս ուսումնականին եւ բնաբանականին։ Յաղագս բնաբանականին պատասխանատրեցաք. (Անյաղթ պորփ. եւ Անյաղթ սահմ.։)
Առ այս Քրիստոս պատասխանատրէ ապա կարգաւ, եւ ասէ, հանդերձ զօրութեամբ. (Աթ. համբ.։)
Որոց կարճ բանիւ եւ ճշմարտագունիւ պատասխանատրեսցուք. (Շ. մտթ.։)
Ոչ կարացեալ ըստ արժանւոյն պատասխանատրել. (Երզն. քեր.։)
celebrating the mass together.
Զքոյդ ձեռն կարող եւ հզօր գի՜ր ի սուրբ յաւետարանիս յայսմիկ, յորում պատարագակիցք իմ ունիցին ի վերայ սորին գլխոյ. (Մաշտ.։)
offering, making a present;
sacrificer;
officiating priest;
missal, massbook;
liturgy.
Ոչ ունել քահանայից՝ յԱստուծոյ եւ ի մէնջ հրաման, առանց սուրբ ծածկութի պատարագամատուցին զգենլոյ՝ մատուցանել զսուրբ պատարագն։ Զամենայն սրբոց պատկերս՝ յեկեղեցիս մեր նկարեմք, եւ ի պատարագամատուցի հանդերձս. (Շ. ընդհ. եւ Շ. թղթ.։)
fulness, abundance, plenty, overflow;
cf. Ծայրալիր.
cf. Պատար.
Զիա՞րդ ունայնացաւ պատարունն։ Որ զանբարբառ բոլորակ լուսնին՝ կարգես ունայնս եւ պատարունս. (Նար. ՟Խ՟Ը. եւ ՟Կ՟Գ։)
hand-barrow, litter, sedan;
հրեղէն —, instrument of torture, gridiron.
κλίνη, κλινίδιον lectus, lectulus, lectica. Դագաղաձեւ մահճակալ ցաւագարաց. անկողին տախտակամած. եւ Երկաթի մահիճք կամ կասկարայ տանջանաց. թէճկերէ.
sheath, scabbard;
case;
cover, envelope;
scale, shell;
hull, pod, cod, husk;
rind, peel, bark;
armour, cuirass;
breast;
արկանել զսուրն ի —ս, to sheathe, to put up;
cf. Մերկանամ.
Կեղծաւորն կրիայի նմանէ, որ նկարակերպ պատենիւն պատրէ զտեսօղսն. (Նեղոս.։)
convenient, proper, fit, suitable, decent;
well-timed, timely, opportune, seasonable, propitious, favourable;
opportunity, occasion, propitious moment;
ի —, ըստ —ի, conveniently, suitably;
— է, it is fit, it is becoming;
it is due;
ի — լինել, to befit, to become;
— համարել, to think proper, to deem it expedient;
— ժամանակ գտանել, to find a favourable opportunity;
— առնուլ, to seize the occasion, to strike the iron while it is hot;
յօգուտ արկանել զ—, to avail oneself of, to profit by the opportunity;
cf. Կորուսանեմ.
Ըստ նշանաւոր եւ անուանի լինելոյ՝ ոք պատեհ համարեալ՝ այսպէս կարգիցէ։ Աստ ժամանակ վրէժխնդրութեան պատեհի գտեալ Նինուաս՝ սպանանէ զմայրն։ Այսպէս իմն պատեհ համարեալ. (Խոր. ՟Ա. 4. եւ 16։ ՟Գ. 18։)
Թէ պատեհ ոք կարծէ, ինքն գիտասցէ. (Արշ.։)
Ոչ կարէաք թաղել զմարմինս նոցա յերկրի, զի եւ ոչ գիշեր ի պատեհ լինէր մեզ այսմ, եւ ոչ արծաթ հաւանեցուցանէր զպահապանսըն. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 1։)
convenience, fitness, decency;
opportunity, seasonableness, fitness of time, of circumstances;
chance;
չկորուսանել զ—, not to lose the opportunity;
յօգուտ ի կիր արկանել զ—, to profit by the occasion, to avail oneself of the opportunity;
կորուսանել զ—, not to seize the opportunity, to let the occasion pass, to let slip the opportunity.
Հայր անուն՝ կարողն լինելոյ ծնանել պատեհութեան է նշանական. (Կիւրղ. գանձ.։)