rare, curious, admirable, charming, superb, excellent.
· Calfa
Բանն տեառն պատուական էր յաւուրսն յայնոսիկ. պատուականն՝ անօսր եւ չքնաղ, զի ոչ ստէպ պատասխանի առնէր աստուած։ Գիրք նշան զչքնաղ իրս սովոր են միշտ նշանակել. (Կիւրղ. թագ.։)
to kiss;
to adore;
cf. Երկիր;
cf. Համբուրեմ.
· Calfa
Պագէք երկիր արեգական։ Երկիր եւս պագանէին նոցա իշխանք թագաւորին։ Չպագանեն երկիր տունկք աստեղաց։ Զիա՞րդ մահուան նորա պագանես երկիր. (Եղիշ. Ը։ Ոսկ. ես։ Սեբեր. Դ։ Եփր. թգ. եւ այլն։ Միայն յասելն Գ. թգ. ԺԹ. 18.)
· Calfa
Գնեցին խունկս, որ է յամպար, մուշք՝ ծխանելիք պալաստանի եւ զայլ անուշահոտս. (Բրս. մրկ։)
cf. Պալատն.
· Calfa
παλάτιον, palatium. գրի եւ ՊԱՂԱՏ, ՊԱՂԱՏՆ. Բառ յն. եւ լտ. բալա՛դիօն, բալա՛ցիում. որ պէսպէս մեկնի առ հնախօսս նոցա։ Ի մեզ վարի որպէս Ապարանք. արքունիք. տուն եւ աթոռ եւ քաղաք արքունի. եւս եւ ապարանք երեւելի իշխանաց եւ այլն. սարայ.
guard, guardianship;
guard, sentry, mounting guard;
watch;
watching;
hour, moment, time;
guard, guard-house, post, vedette;
prison;
occupancy;
siege;
— դուռն, cf. Պահակ;
— ընդ —, from time to time;
յայնմ —ու, then, at that time;
ի —ուն յորում, at the time when;
յառաւօտուն —ուն, it was already the morning watch;
ի չորրորդում —ու գիշերոյն, about the fourth watch at night;
ի — աշխարհին, to keep the country;
ի — անձին, to save his life;
— ունել, to guard, to defend;
to mount guard;
ի — արկանել, ունել, ի —ու առնուլ զոք, to arrest, to put in prison;
— արկանել, ի — առնուլ, to besiege, to occupy;
դնել ի — to keep or place in reserve.
· Calfa
Երկիւղ իսկ յումմէ՞ կայր, զի պահ տայր ունել։ Իշխանքն՝ որ զերանելին զՍահակ ի պահ ունէին։ Հրամայեաց պահ ունել ճանապարհին. (Սեբեր.։ Ճ. ՟Գ.։ Տէր Իսրայէլ. մայ. ՟Լ.։)
keeper, guardian, warden;
guard, garrison;
guard, sentry;
— դուռն, Gates, straits;
pass, defile;
fortress, fortified place;
— մեղաց, մահու, կորստեան, the Genius of death, Satan;
— ունել, վարել, to compel, to constrain, to task, to force to villein service.
· Calfa
Զսատանայ պահակ մեղաց մոլորութեան՝ մարդկութեան կոխան առնել։ Ղօղեալ սարսեաց պահակ մահու. (Ագաթ.։ Շար.։)
Գիտեն եթէ այսմ իսկ պահակ եմք, զի պատասխանի մարթասցեն տալ աւետարանին. (Եփր. փիլիպ.։)
to change the guard, sentry or watch, to make the round.
· Calfa
ՊԱՀԱԿԱՓՈԽ ԼԻՆԵԼ. Փոխանորդել ի տեղի պահակին կամ պահակապանին. յն. յաջորդել. διαδέχομαι succedo, excipio
to be exacted, claimed;
դատաստան —, to be compelled to give account of;
հզօրք հզօրագոյնս պահանջեսցին, the rich shall suffer great torments.
· Calfa
Զմեր յանցանաց ի նմա պահանջեցաւ զպարտս (տպ. մեր ... պարտիս)։ Որք առաջի կան դատաւորին, զիւրաքանչիւր գործոց պատասխանիս պահանջին։ Զպտուղ աղօթից յամենայն ժամու պահանջիմք յԱստուծոյ. (Խոսր.։)
(կր. իբր հ. հյց. խնդրով) ἁπαιτέομαι, ἐτάζομαι reposcor, expetor, exigor. Հելլենաբանութեամբ ասի՝ Պահանջիմ զայս ինչ, փոխանակ ասելոյ ըստ հայումս՝ Պահանջեն յինէն զայս ինչ.
to guard, to mount guard, to garrison, to mount sentry.
· Calfa
ՊԱՀԱՐԿԵԼ. փոխանակ գրելոյ՝ Պախարակել.
cf. Պահպանող.
· Calfa
Զծառն կենաց տնկեաց յեկեղեցւոջ. եւ փոխանակ սրովբէիցն զքահանայս կացոյց պահպանողս. (Նար. յովէդ.։)
preserver, guardian;
defender, protector.
· Calfa
Զծառն կենաց տնկեաց յեկեղեցւոջ. եւ փոխանակ սրովբէիցն զքահանայս կացոյց պահպանողս. (Նար. յովէդ.։)
supplication, imploration, instance, entreaty, prayer, invocation, request, solicitation;
rogation.
· Calfa
Փոխանակ գրելոյ Պաղատանք.
to beg with submission, to implore, to supplicate, to pray or entreat earnestly, to solicit, to beg for, to adjure, to beseech, to invoke, to intercede;
պաղատանս —, to address the most earnest entreaties.
· Calfa
δέομαι oro, precor, supplicor. եալվարմագ, նիյազ էթմէք. Աղաչել. մաղթել. թախանձել յաղեաց վասն աղետից.
bestial, brutal;
—ք, beasts, animals.
· Calfa
Անասնականին եւ պաճարեղինին կենաց։ Հնարս կազմէ բնութեանս՝ փոխանակ հրեշտակական մեծաբնութեան՝ զպաճարեղէնս եւ զանասնականս. (Նիւս. կազմ.։)
Փոխանակ պաճարեղէն կերակրոյ՝ կենացն հացիւ թարգմանէ. (Լծ. ածաբ.։)
to deck, to attire, to embellish, to adorn, to beautify, to decorate, to bedizen, to bedeck;
to paint, to plaster;
to dissemble, to feign, to disguise;
to give oneself airs;
— զմարմին, to embalm;
—եալ, cf. Պաճուճազարդ;
— առասպելք, cunningly devised fables;
— կերակուր, skilfully dressed meats.
· Calfa
ՊԱՃՈՒՃԻԼ. որպէս Պերճանալ. ճոխանալ. պարծիլ.
to succeed, to inherit;
to make oneself master of, to master, to domineer, to lord, to rule over.
· Calfa
Զայս Աղեքսանդրոս պայազատեալ՝ առնու զթագաւորութիւնն Արիդէոս։ Զսա պայազատեալ փոխանակէ որդի իւր։ Զսա պայազատէ երրորդ Պտղոմէոս։ Ուստի արիդէոս՝ որ եւ Փիղիպոսն՝ պայազատեաց զիշխանութիւնն. (եւ այլն. Եւս. քր. ՟Ա. ստէպ։)
Պայազատէր զհայրենի տէրութիւնն։ Պայազատէ զիշխանութիւնն մեծ որդի նորա. (Յհ. կթ.։)
ներգործական բայ չէզոքական բայ διαδέχομαι excipio, succedo. Առնուլ յաջորդութեամբ զիշխանութիւն սեպհականեալ ինքեան. յաջորդել.
succession, inheritance, descent, lineage;
nobility.
· Calfa
διαδοχή successio, liberi, proles, posteri. Յաջորդութիւն սեպհական իշխանութեան, կամ սերնդեան.
cf. Պայթիւն.
· Calfa
Ետես զերգիծումն եւ պայթումն զհեղձա նախանձ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
to burst, to cause to break, to shiver, to cleave, to break or burst open.
· Calfa
(Որթն խարտեալ) գոչեաց յորովայնի այնոցիկ՝ ոյք սիրեցինն զնա, եւ մեծաւ նախանձու զերկրպագունս հեղձ պայթոյց. (Եփր. ել.։)
splendidly, gloriously, pompously, magnificently.
· Calfa
Իսկ իշխանն զգեցեալ զհանդերձս իւր՝ շրջէր ի քաղաքին պայծառապէս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է։)
clearness, light, brightness, splendour;
lustre, brilliancy, magnificence, glory, celebrity, renown;
magnitude;
vivacity, serenity;
limpidness, purity.
· Calfa
Այսօր եւ հրեշտակք ուրախանան ընդ պայծառութիւն քո սուրբ եկեղեցւոյ. (Շար.։)
condition, nature, state, quality, circumstance;
condition, term, measure, rule, limitation, close;
part, article, proposition, transaction;
stipulation, agreement, treaty, bargain, compact, pact;
— անհրաժեշտ, condition, sine qua non;
— ժամանակի, appointment, assignation;
— կենաց, condition, state, circumstance;
— նամակ, original draft of a treaty or contract;
հայցուածոյ —աւ, in an interrogatory manner;
—աւ, upon condition, on terms;
— դնել, to place or impose conditions, to make a contract, to contract, to bind oneself by contract;
cf. Ժամանակակէտ.
· Calfa
Խնդրեմ զմիտսն քո, եւ զիրացն որ գործիցի՝ զպայման ... Ածէ այնուհետեւ ի գեղեցիկ պայման աղօթիցն։ (Մեղաւորի) տայ ժամանակ եւ պայման պատասխանւոյ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։)
cf. Պատանդ.
· Calfa
Պանդանդ եւ փոխանորդ փրկութեանն իւրոյ զպատարագն ընկալեալ. (Փիլ. սամփս.։)
Պանդանդ փոխանակ նորա առեալ ի մէնջ. (Մծբ. ՟Է։)
Առ պանդանդս յիշխանացն հայոց։ Ետ ի նոսա զպանդանդսն. (Տէր Իսրայէլ. օգոստ. ՟Ե.։)
hotel, inn, hostelry, tavern.
· Calfa
ՊԱՆԴՈԿ մանաւանդ ՊԱՆԴՈԿԻ. πανδοχεῖον, πανδοκεῖον diversorium publicum, taberna, stabulum, cauponium. իտ. l'osteria, albergo, locanda. (գրի եւ ՊԱՆՏՈԿ. ԲԱՆԴՈԿ. ար. եւ պ. ֆունտուգ ). Բառ յն. բանտօգի՛օն, որպէս թէ Ամենից ընդունարան. այն է Իջեւան ի վերայ ճանապարհի. օթեւան անցաւորաց. վան. խան, գօնագ, լօստարիա, լօքանտա.
cf. Պանդոկապան.
· Calfa
πανδοχεύς, πανδόχος, πανδόκος, πάνδοξ, καπηλυτικός hospes meritorius, caupo, stabularius. իտ. oste, locandiere. Պահապան կամ տէր պանդոկի. խանճը, գօնագ սահապը.
cf. Պարծիմ.
· Calfa
ՊԱՆԾԱՄ ՊԱՆԾԱՆԱՄ. (գրի եւ ՊԱՆՁԱԼ, ՊԱՆՁԱՆԱԼ) πείθομαι confido αὑχέω glorior, jacto me νομίζω puto δοκέω existimor. Յանձնապաստան լինել. վստահանալ. եւ Պարծիլ. նազիլ. ի լաւ կարծիս լինել զանձնէ եւ զիւրոցն. ուրախանալ ընդ յաջողուածս անձին եւ իւրոցն.
cf. Պարծիմ.
· Calfa
ՊԱՆԾԱՄ ՊԱՆԾԱՆԱՄ. (գրի եւ ՊԱՆՁԱԼ, ՊԱՆՁԱՆԱԼ) Յանձնապաստան լինել. վստահանալ. եւ Պարծիլ. նազիլ. ի լաւ կարծիս լինել զանձնէ եւ զիւրոցն. ուրախանալ ընդ յաջողուածս անձին եւ իւրոցն.
clerk, official, minister;
servant, domestic, waiter, valet;
administrator, officiating, deacon;
religious, pious;
— արդարութեան, Minister of Justice;
cf. Պաշտօն;
cf. Պատերազմ;
— աստուածային վրէժխնդրութեան, instrument of divine vengeance;
—ք, Therapeutae, servants of God;
—ք արքունեաց, courtiers.
· Calfa
Զասացեալսն իսկ իշխանս այժմ պաշտօնեայս օրինացն կոչեցի. (անդ։)
Ըստ բանի ումեմն, թէ ըստ իշխանի քաղաքին՝ եւ պաշտօնեայք նորա. (Գէ. ես.։)
cf. Ջրային.
· Calfa
Փոխանակ ջրականացն բղխեաց գետն բազմութիւն գորտոց. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 10։)
the twenty eighth letter of the alphabet and the twenty second of the consonants;
thousand, thousandth;
It is sometimes confounded with the letter ր;
When used as an initial it generally indicates foreign words.
· Calfa
ռայն ըռամիկ՝ արանց հանուրց, ոչ նախանձել՝ խրատէ վարուց։ Ռայն՝ ռահիւհանէ զքեզ ի բարձունս գընալ հոգւով ընդ իմաստունս. (Շ. այբուբ.։)
vulgar, popular, common, trivial.
· Calfa
Փոխանակ ռամկականին յաղագս նոցա կարծեաց։ Ռակայ անուանիմ ռամկական վարուքս։ Ռամկական դասք զինուորաց. (Դիոն. թղթ.։ Ժմ.։ Շար.։)
demagogue.
· Calfa
δημαγωγός orator in republica, ductor populi. Որ վարէ զռամիկս եւ տնտեսէ բանիւ եւ իշխանութեամբ.
resin, rosin, cedar-resin, colophony;
— բեւեկն, pine-resin;
— կենաց, balm of life.
· Calfa
ՌԵՏԻՆ՝ փոխանակ գրելոյ Ռեմոն. ռէհին.
halberdier.
· Calfa
δορυφόρος hastatus, satelles, spiculator. Ունօղ կամ կրօղ ռումբս. նիզակաւոր արբանեակ իշխանաց.
to scent, to smell.
· Calfa
Յոգոյ այտի զհոտ ծծեն ռընգամբք, խանծ առեալ՝ ռընգավար լինի, զօղելով ի մորւոջ՝ սպասէ ապականել. (Փիլ. լիւս.։)
penuriousness, niggardness, stinginess, avariciousness.
· Calfa
Վասն իշխանացն ռժգութեան. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 50։)
cf. Սաբաւօթ.
· Calfa
Ազատեաց նախանձն սաբաւովթայ ի ծառայութենէ բռնաւորին զմեզ. (Կիւրղ. ես.։)
but, notwithstanding, nevertheless, however, yet, always, besides, moreover.
· Calfa
Սակայն վասն բազմացն հաճութեան ջան յանձն առաք։ Եւ սակայն ոչ մեղմացաւ անօրէնն ի հպարտութենէ անտի։ Բայց սակայն եւ յիշխանաց անտի բազումք հաւատացին ի նա, այլ վասն փարիսեցւոցն ոչ յայտնէին.եւ այլն։
few in number, inconsiderable, moderate, small, slender;
"somewhat, less;
—, առ —, little by little, by degrees, by little and little, insensibly;
— անգամ, — երբեք, rarely, seldom;
ոչ —, many, much, not less;
— ինչ, —ս, առ — մի, few, not very, somewhat, rather, a little, cf. Փոքր մի, cf. Փոքր ինչ, cf. Խուն մի;
առ — մի, ի — ժամանակի, յետ —ուց, shortly, in a short time, for a moment;
յետ — միոյ, shortly after;
—ուք, with few attendants;
in few words, briefly, in short;
ոչ —ք ի նոցանէ, many of them;
ճաշակեցի — մի մեղր, I ate some or a little honey;
մարթի եւ ի —էն՝ — տալ, a little may be offered even of a little;
cf. Շատանամ."
· Calfa
Ուստի սակաւ մի կասկած ունէր, անտի աներկիւղ հաստատէր։ Փոխանակ սակաւ աշխատութեանս մեր բազմապատիկ հանգիստ ունելոց եմք։ Դադարեալ աւուրս ինչ սակաւս։ Մի ի սակաւում այսմ ժամանակի զանվախճանելի զփառսն չափեր. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Ը. Խոր. ՟Ա. 14։ Նար. ՟Հ՟Ը.)
oligarchy.
· Calfa
ὁλιγαρχία paucorum principatus. որ եւ ՍՈՒՂԻՇԽԱՆՈՒԹԻՒՆ ասի. Պետութին կամ իշխանութիւն սակաւութիւ իշխանաց.
bordering upon, adjacent to;
definitive;
indicative;
բանիւ —աւ կապել, to excommunicate.
· Calfa
Զաւետարանական իշխանութիւնն ի գործ առեալ, եւ բանիւ սահմանականաւ կապեալ զիշխանն. (Յհ. կթ.։)
frontier guard;
lord of the marches, provincial governor;
— զօրք, frontier garrison or guard.
· Calfa
Իշխան հանդերձ զօրօք՝ պահապան եւ վերակացու սահմանաց. սահմանակալ. կուսակալ. բդեշխ. եւ բանակ նորա։
slippery;
fugitive, wandering, runaway.
· Calfa
Նախանձ զեղբարս արար հալածական քաղաքէ ի քաղաք, սահունս, օտարացեալս, յածեալս. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
covered with leaves.
· Calfa
Ի խանձարուրս պատի, զի զսաղարթապատ եւ զմաշկեղենն հանդերձ պատառեսցէ։ Սաղարթապատ լինին ի մեջ անտառախիտ ծառոց դրախտին. (Զքր. կթ.։)
psaltery, harp, decachord, dulcimer, tympanum;
psalter, psalm-book.
· Calfa
Ասէ սաղմոսարանն. համբարձէք իշխանք. Լուր դու, զինչ ասէ սաղմոսարանն. (Կոչ. ՟Ժ։ Նիւս. կազմ.։)
cf. Սադայէլ.
· Calfa
Փոխանակ գրելոյ Սատայէլ, Սադայէլ.
Ունիս եւ դու ոսոխ քեզ զիշխանն մեղաց զսամայէլ (ուր հին ձ. զսադայէլ)։ Տեսի ես նստեալ զսամայէլ։ Ասէ ցնա սամայէլ. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ղ։ 2)
waggon, chariot, cart;
arcturus;
bootes.
· Calfa
Բազմաստեղք եւ գիշերավար եւ սայլդ յիշին փոխանակ ամենայն աստեղաց. (Առ որս. ՟Թ։)