to dispose, to incline, to excite, to inspire with inclination, to raise a desire or a passion for, to interest, to induce, to invite, to persuade.
· Calfa
Իշխանութիւնքն բազում ինչ արտաքոյ կամացն Աստուծոյ յօժարեցուցանեն գործել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։)
to fatten, to grow fat;
to stuff on gorge oneself;
to live in effeminacy, idleness or debauchery, to wallow in voluptuousness, to pamper oneself;
to become haughty, to enact the stately personage, to play the swell;
— սիգաքայլ, to stalk, to walk proudly, to look big;
— ի խաղս, ի զբօսանս, to pass the whole day in pleasure or amusement.
· Calfa
ἑμπίμπλημαι impleor στρηνιάω luxuriose vivo, turgesco եւ ἑναβρύνομαι mihi valde placeo, jacto me χαυνόω laxor եւ այլն. (լծ. յօրան. յոյր. զօրանալ. յոռանալ. յուռթանալ. ուռճանալ) Պարարիլ. գիրանալ. առաւելուլ եւ զեղխիլ յորդութեամբ բարեաց մարմնոյ, եւս եւ հոգւոյ. յղփանալ. լիանալ. յագիլ. եւ Սոնքանալ. ճոխանալ. պանծանալ. տկռիլ.
fitting up, adjustment;
formation, fashion;
composition, organization, structure;
construction;
furniture;
embellishment, ornament, decoration;
disposition;
harmony.
· Calfa
Ետ բերել պարգեւս եւ պատիւս Աշոտի ըստ իշխանական յօրինուածի. (Արծր. ՟Դ. 6։)
the twenty second letter of the alphabet, and the seventeenth of the consonants;
four hundred, four hundredth.
· Calfa
Յարի եւ ի դերանուանս, ի բայս, եւ ի մակբայս, ի պէտս զարդու, եւ առ ի յարաբերել զնախանշանակեալ ինչ դէմ, կամ զներկայութիւն ներգործութեանց եւ կրից. զոր օրինակ.
Յօդդ ն, դնի եւ փոխանակ գոյական անուան՝ զոր ի մէջ բերէ զօրութեամբ, մանաւանդ ի յարիլն ի սեռական բառս, եւ ի ստացական դերանուանս. զոր օրինակ,
he, she;
that, it;
ուտէ նա, he or she eats;
ուտեն նոքա, they are eating;
խնդրեմ զնա, I am looking for him, her or it;
ասեն նոքա, they say;
նա է, it is he or she;
անուն նորա, his, her or its name;
ետու նոցա, I have given them;
նոքա նոքին, they;
նմա, to him or her;
նորա, to him or to her;
նոցա, to them;
but, however, nevertheless, yet;
indeed, really, in fact;
նա՛ է, that is, that is to say, i.e.;
նա աւանիկ, նա աւասիկ, look there, look here;
but, yet;
նա եւ, also, even, likewise, again;
moreover, besides;
նա զի, նա մանաւանդ թէ, above all, the more;
rather;
նա եւ ոչ, neither, nor;
not even;
նա եւ արդ իսկ ոչ, not even now;
նա ուրեմն, certainly;
perhaps, it may be that;
well;
now, then.
· Calfa
Առեալ իշխանին Ագրիկողայոսի զթուղթն, եւ տեսեալ զ՝ի նմայսն՝ զայրացաւ. (Ճ. ՟Գ.)
Մի՛ մինչ ի մահ բարկութեամբ զնախանձն վարիցէ. նա՝ մանաւանդ թէ՝ առ ժամանակ մի իսկ մի՛ կալցի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
Nazarean;
Nazarene;
— գոլ ի գինւոյ, to abstain from vine.
· Calfa
Նազարացիք քարշեցան (ի գերութիւն), ողբս փոխանակ օրհնութեան բարձրացուցին. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
adj. s. "cf. Յառաջագահ;
— արքեպիսկոպոս, primate;
— նստել, բազմել, լինել, to preside, to be the president, to hold the first place;
—ք, cf. Նախաթոռք."
· Calfa
πρόεδρος praeses, praesul, antistes. եւ բայիւ. προεδρεύω, προκαθίζομαι praesideo, praesum. Որ ունի զառաջին գահ, զաթոռ, զիշխանութիւն, զպատիւ. գահերէց. եւ Նախապատիւ. նախագահական. մեծագահ. գլխաւոր. արքայանիստ.
presidency;
precedency, primacy, primateship.
· Calfa
προεδρία, -ρεια, -ριον, πρωτεία, πρωτοκλησία praesidentia, principatus, principalis sedes. Ունելն զառաջին գահ. գահերիցութիւն. աւագութիւն. գլխաւորութիւն. իշխանութիւն. բարձր եւ պատիւ առաջին. որ եւ ասի Յառաջագահք. Նախագահք.
traced, delineated before;
delineation, sketch, outline, firstdraught, minute;
acrostic.
· Calfa
προϋπογραμμένος, ὐπογραμμένος praescriptus, delineatus. Կանխաւ գծագրեալ. նախագրեալ. նախանկար.
adj. s. chief, principal.
· Calfa
Թէ ոք ի նոցանէ ընդդէմ դառնայ նախագլուխ իշխանին, այսինքն՝ կոմսին, եւ կամ տրիբունին։ Գնայ ի նախագլուխ իշխօղն։ Տացեն ի նախագլուխս ճակատուն (ի զօրագլուխս). (Մխ. դտ.։)
to sketch, to delineate, to outline.
· Calfa
ὐπογράφω praescribo, delineo. Նախ կամ կանխաւ գծագրել. նախանկարել. ստուերագրել.
to write beforehand;
to prescribe;
to say or mention before.
· Calfa
προγράφω praescribo. Կանխաւ գրել. նախաճառել. նախանկարել. նկարագրել. եւ Ի վեր անդր գրել.
cf. Նախագահ;
—թոռք, first seat, highest place.
· Calfa
Զնախաթոռ իշխանսն ընդ իւր բերցէ։ Որ այժմ է նախաթոռ քաղաքիս՝ սրբասնեալն պատրիարգ. (Մխ. դտ.։)
Նախաթոռ քաղաքն։ Նախաթոռ իշխանութեամբ. (Ոսկիփոր.։)
elementary, primary.
· Calfa
Զհովուականն ախորժելով ընկալեալ գործն, որ է իշխանութեան եւ թագաւորութեան նախակրթական. (Փիլ. լին. ՟Ա. 59։)
the primitive or first father, progenitor of the human race, Adam;
patriarch;
author, inventor.
· Calfa
Նախահայր երկախանչիւրոց (մշակութեան եւ զինուորութեան) ամենաբարի թագաւորն (աստուած). (Պիտ.։)
vn. va. to undertake;
to presume;
to preelect;
to promote, to raise, to exalt;
to consecrate or ordain.
· Calfa
Ոչ նախաձեռնել, ոչ ձեռնադրութիւնս առնել։ Իշխանութիւն ունին նախաձեռնել, եւ անուանս կոչել արժանաւորացն վիճակին։ Զպօղոս յեպիսկոպոսութիւն նախաձեռնէին։ Ի կարգ քահանայութեան նախաձեռնեալ (եղեւ)։ Յեպիսկոպոսութիւն նախաձեռնեցաւ փռիւգացւոցն. (Սոկր.։)
preferable, better, preferred, most esteemed;
— առնել, ընտրել, համարել, to prefer, to like better, cf. Նախամեծարեմ.
· Calfa
Նախամեծար ընտրեցի զնա քան զիշխանութիւնս եւ զաթոռս. (Իմ. ՟Է. 8։)
Քան զամենայն իշխանս զիս նախամեծար եւ մեծարգի ցուցեր. (Արծր. ՟Գ. 3։)
supreme, sublime.
· Calfa
Ցուցանել ձեզ զնախաստիճանն եւ զնախանիստն պատիւ. (Ուռպ.։)
cf. Նախագաղափար.
· Calfa
ἁρχέτυπος, -ον, πρωτότυπος, -ον, πρότυπον originalis, -le, pricipalis, -le;
exemplum, archetypus, primaevus եւ այլն։ Սկզբնատիպ. նախանկար. նախագաղափար. նախկին օրինակ. բուն օրինակը.
satrapy, proconsulship, lordship, prefecture, mayoralty.
· Calfa
Կամ Ո՛ր եւ է իշխանութիւն, կամ նախակարգութիւն.
Պարտ է քեզ ըստ կարգի տալ պատասխանի, եւ ոչ նախարարութեամբ բարբառել. (Ճ. ՟Գ.։)
σατραπεία praefectura եւ satrapae. Իշխանութիւն՝ գաւառ՝ եւ վիճակ նախարարաց. եւ ըստ եբր. ոճոյ, Նախարարք, գլխաւորք.
archbrigand.
· Calfa
Գողապետ. քաջանուն յելուզակ. այն է Վասիլ քաջ իշխանն հայոց՝ յայլազգեաց գող Վասիլ ասացեալ.
fore-running;
progress, advancement.
· Calfa
Սակաւք ուրախանային յայսպիսւոյ ճրագի նախընթացութիւն, քան թէ բազումք. (Ներս. աբեղ. ի լմբ.։)
cf. Նախածին.
· Calfa
Աբորիգինացիք (լտ. ապօռի՛ճինէս, հին հռովմայեցիք) թարգմանին իշխանք ազգապետք, կամ նախածինք, կամ թափառականք. (անդ։)
recant, to retract, to withdraw, to drive back, to revoke;
to stop, to suspend, to hinder.
· Calfa
patriarchate;
principality;
family house.
· Calfa
Իշխանք նահապետութեան ցեղից որդւոցն Իսրայէլի։ Իշխանք նահապետութեանց ցեղիցն Իսրայէլի։ Այր ըստ իւրաքանչիւր նահապետութեան հանդերձ զօրու իւրեանց։ Դնեմ ծունր առ Հայր տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի. ուստի ամենայն նահապետութիւն յերկինս եւ յերկրի անուանի, եւ այլն. (այսինքն հայրութիւն՝ հայրապետութիւն՝ եւ իշխանապետութիւն)։
agonotheta, athlotheta.
· Calfa
Այն որ ամի իշխան առաջնորդն է (աստուած) զօրէն նահատակադրի. Եդեալ լինի նահատակացն մրցանակ՝ առաջին եւ երկրորդ եւ երրորդ ի նահատակադրացն. (Փիլ.։)
to exercise, to train, to discipline.
· Calfa
Զմարմինս եւ զոգիս աստուած առնէ, եւ զանձնիշխանութիւն եւ զառաքինութիւն մարդիկ նահատակեցուցանեն. (Ոսկ. ես.։)
letter, writing, missive, despatch, epistle;
ցանկալի, երկայն, սիրալիր —, a pleasant, long or chatty, charming letter;
երկտող —, a few lines, a note;
քառիջեան —, a letter of four pages;
թուղթ —ի, letterpaper;
կշիռ —աց, letter-balance;
տուն —աց, post-office;
— կանխավճար, postpaid;
— գրել, ընդունել, to write, to receive a letter;
տալ զ— to send a letter;
փրկանաւորել զ—, to frank, to prepay, to pay the postage of a letter;
թելադրել, ստորագրել, կնքել զ—, to dictate, to sign or subscribe, to seal a letter.
· Calfa
Արարէ՛ք բան առ բան նամակիդ պատասխանի։ Վասն նամակի՝ որ քո ի մեր աշխարհս տուեալ էր. (Եղիշ. ՟Բ։)
finest quality of wheat flour.
· Calfa
Թրեա՛ գրիւս երիս ալեր նաշհոյ։ Երիս խանս նաշհւոյ։ Նաշիհ ցորենոյ։ Նաշիհ լիցի պատարագն։ Խան մի բաղարջաց նաշհւոյ։ Ի նաշհւոյ անտի։ Լի նաշհւով զանդելով ընդ իւղոյ։ Նաշիհ եւ մանն։ Իւղ ըստ նաշհւոյն.եւ այլն։
cf. Նատիփ.
· Calfa
ՆԱՏԻԿ կամ ՆԱՏԻՓ. Փոխանակ գրելոյ Նաստիկ. յն. նասդի՛սգօս. ναστίσκος (ի ναστός placenta ). placentula. Պլակինդի փոքրիկ. ... cf. ՊՂԱԿՈՒՏՐ.
small cake, crumpet, bun.
· Calfa
ՆԱՏԻԿ կամ ՆԱՏԻՓ. Փոխանակ գրելոյ Նաստիկ. յն. նասդի՛սգօս. ναστίσκος (ի ναστός placenta ). placentula. Պլակինդի փոքրիկ. ... cf. ՊՂԱԿՈՒՏՐ.
shipwrecked.
· Calfa
Ոչ զհողմն կոծելով, այլ զխաւարային իշխանն առնէր նաւակոծ. (Անան. ի պետր.։)
port, haven, harbour, sea-port;
the port of salvation;
cf. Նաւակայք;
ընդարձակ, անքոյթ, գեղեցիկ —, a spacious, safe, fine harbour or port;
— գետոյ, wharf, quay;
հրամանատար — գստից, harbour-master;
դիւրամերձենալի —, port accessible at any time of the tide;
դժուարամուտ —, harbour with a bar;
մտանել, հասանել, իջանել ի —, to harbour;
(նաւ) to sail into or enter harbour;
(շոգենաւ) to steam into harbour;
հասանել ողջամբ ի —, to get safe into port;
to arrive safe;
նաւաբեկ լինել ի —գստեան, to be wrecked in port.
· Calfa
Փոխանակ երկրաւոր նաւահանգստիս՝ հրեշտակական եւ երկնաւոր նաւահանգիստքն եկին ի քեզ. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)
captain, commander.
· Calfa
ναύαρχος navarchus;
navis, vel navium, sive classis praefectus. Պետ եւ առաջնորդ նաւու. գլխաւորն ի նաւի. որպէս նաւիշխան. որ ասի եւ ՆԱՒԱՎԱՐ. եւ ԾՈՎԱԿԱԼ.
sailor seaman, mariner, sea-faring man, tar, jack-tar;
—ք, seamen, sea-faring people, crew.
· Calfa
Միումն հաւանեալք հրամանի առաջիկայի տեառնն՝ իբրեւ նաւաստւոյ վարչի։ Իբրեւ նաւաստի ի նաւի, եւ իշխան ի քաղաքի, զօրավար ի պատերազմի։ Նաւաստւոյն տանել եւ բերել զմակոյկն, եւ ուղիղ վարել։ Թողեալ նաւաստւոյն զքեղիսն, եւ նաւազքն զայլ եւս զգործիս, զձեռսն յաղօթսն պարզեալ տարածանէին. (Փիլ.։)
to steer a ship.
· Calfa
Զիմանալի զիշխանն եւ զառաջնորդն եւ զնախկինն, յորմէ այլքն տիրին եւ վարին եւ նաւաստին։ Ընդ նաւաստողին՝ միայն ընդ գեղեցկութիւն հրաշացեալ է (անմիտն), ոչ ընդ գործն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. նխ. ՟Ա։)
navigator;
cf. Նաւուղիղ;
seaman, boatman, gondolier, rower.
· Calfa
ναύκληρος nauclerus. Վարօղ զնաւ. որպէս Նաւաստի. նաւապետ, կամ նաւիշխան. մանաւանդ յեզականն.
cf. Նաւուղղակ.
· Calfa
Եւ ոչ զնաւուղիղ գովեմ, որ փոխանակ զօրանալոյ առ նաւեալսն՝ ործացեալ եւ լքեալ. (Բրս. յուդիտ.։)
cf. Նգեմ.
· Calfa
Եթէ ունիցի իշխան այր, բանիւք իւրովք զնա մղեալ նգաբեկէ, եւ առ նենգութիւն սպանման սրէ. (Ոսկ. հերոդ. (գրեալ էր, ընգաբեկէ)։)
to demolish with levers or crow-bars, to dismantle, to throw down, to raze.
· Calfa
Եթէ ունիցի իշխան այր, բանիւք իւրովք զնա մղեալ նգաբեկէ, եւ առ նենգութիւն սպանման սրէ. (Ոսկ. հերոդ. (գրեալ էր, ընգաբեկէ)։)
envy, rancour;
ill-will.
· Calfa
Չի՛ք ինչ վատթար քան զյաչաղանս։ Անդ ոչ նախանձ, ո՛չ յաչաղանք։ Մեղմով զյաչաղանսն շիջուցանէր։ Խափանէր զնոցա յաչաղանսն, եւ զնախանձսն սփոփէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 9. 10։ ՟Ա. 28. 30։)
Յաչաղանք նախանձու։ Յաչաղանք ոչ թողացուցանեն տեսանել զարժանն։ Ծանեան եւ կոյրքն, զի յաչաղանք էին. (Փիլ. բագն.։ Վրք. սեղբ.։ Իգն.։)
βασκανία fascinatio. որ եւ ՅԱՉԱՂ. ՅԱՉԱՂՈՒՄՆ. Չարակնութիւն. մախանք. զչարիլն առ նախանձու. ռմկ. աչքիլելն. նազար. իբրեւ գործ չարակնութեան. նախանձ.
cf. Յաչաղիմ.
· Calfa
Նախանձելով յաչաղեմք զորս առ միմեանս ուղղութիւն։ Զիրերաց պատիւ յաչաղեն. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)
Շունք զտեարս սիրեն, եւ ընդ բարեկամսն ոչ յաչաղին։ Վասն նորա (յերկինս փոխելոյն) յաչաղիմ նախանձիմ. (Մագ. ՟Ժ՟Ե. ՟Ժ՟Բ։)
ՅԱՉԱՂԵՄ ՅԱՉԱՂԻՄ. βασκαίνω fascino եւ invideo, odio habeo, criminor, obtrecto. Չարակնել. մախալ. նախանձիլ. եւ առ նախանձու զչարիլ՝ ընդ վայր հարկանել՝ զրպարտել, եւ կամիլ վնասել իբր ակնահարելով.
envious, jealous, malicious, malevolent;
fascinating, bewitching, enchanting.
· Calfa
Յաչաղկոտ եւ նախանձոտ իմաստակաց ազդ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Եւ Որ ակնահարէ կամ նախանձ առնէ. աչքիլօղ. նազար վէրիճի.
βάσκανος fascinator, -trix;
invidus obtrectator, malevolus. Որ յաչաղէ. չարակն. մախացօղ. մախող. նախանձոտ.
cf. Յաչաղանք.
· Calfa
Հրացեալն նախանձ շիջեալ էր, եւ բոցն յաչաղութեան հնոցին զովացեալ. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)
cf. Յաչաղանք.
· Calfa
Նախանձ յաչաղման. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Յաչաղմանն եւ մախանաց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 3։)
Ի նախանձ չարակնութեան յաչաղման ընդ միմեանս բերեալ. (Յհ. կթ.։)
cf. Յապաղեմ.
· Calfa
Ոչ գոյր նախանձ, որ յապաղեցուցանէր։ Եւ ոչ զի խաբէութեամբ մարդկան յապաղեցուսցէ. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 2։)
successor;
heir, inheritor;
following, next;
succeeding, subsequent, posterior;
—ք, posterity.
· Calfa
Յաջորդք ի յաջորդաց փոխանակեցին. (Լաստ. ՟Ա։)
διάδοχος successor, secundus, sequax, posterior. Հետեւորդն նախորդին (իբրու երբեմն աջակից կամ ճորտ նորա). պայազատ. ժառանգ. փոխանակ կամ փոխանորդ. աթոռակալ, որպէս ունօղ յետ նորա զնորա տեղի եւ զաթոռ. յետնորդ. զաւակ. մնացորդ. էտեւէն նստօղ կամ եկօղ, տեղը բռնօղ. խալիֆ.
to cause to succeed, to replace;
cf. Յաջորդիմ.
· Calfa
Համարձակիմք յաջորդել զոք փոխանակ մեր. (Լմբ. պտրգ.։)
Զորոյ իշխաննութիւնն յաջորդեաց նորին որդի։ Յաջորդեաց զպետութիւնն Փիլիպպոս. (եւ այլն։ Եւս. քր. ՟Ա։)
Որում փոխան Սուրմակ նստեալ, եւ Բրքիշոյ զնա յաջորդեալ. (Շ. վիպ.։)
ՅԱՋՈՐԴԵԼ. διαδέχομαι excipio, recipio. Յաջորդութեամբ ընդունել եւ պահել. փոխանակել. փոխանակաւ ըմբռնել. շարունակել. եւ Առնուլ.
ՅԱՋՈՐԴԵԼ. διαδέχομαι succedo. Պայազատել. յաջորդութեամբ ունել. փոխանակել զտեղի եւ զաթոռ.
succession;
inheritance;
continuation, order, series;
— իրաց, series of affairs;
— աղետից, եղեռնութեանց, succession, concatenation, series of misfortunes, of crimes.
· Calfa
Որ ըստ հայրենի յաջորդութեան քահանայապետութիւնն եւ իշխանութիւն. (Եւս. քր. ՟Բ։)
διαδοχή, διάδεξις successio. Փոխանորդութիւն զկնի իրերաց. պայազատութիւն. կարգ.