bed;
mattress;
nuptial couch;
— անպիտան, անարդ, truckle-bed;
խորշ անկողնոյ, alcove;
դնել յանկողնի, ննջեցուցանել, to put to bed;
գնալ յ—, ննջել, to go to bed;
փետրալից —, feather-bed;
յարդալից —, straw-bed;
—ս արկանել, to make a bed;
մտանել յ—, to go to bed;
յառնել յանկողնէ, to get up;
յարդարել զ—, to make the bed;
անկեալ դնել յանկողնի, to take to one's bed.
· Calfa
Փոխանակ թագաւորական անկողնացն. (Իսիւք.։)
gigantic, enormous, monstrous;
grotesque, extravagant, absurd, ridiculous, unseemly.
· Calfa
Անճոռնիս զիշխանսն ասէ, կամ զարս պատերազմօղս. (Կիւրղ. ՟Թ՟Գ։)
depopulation;
inhumanity, barbarity;
incivility, brutality.
· Calfa
Պատասխանի առնէ բազում անմարդութեամբ. (ՃՃ.։)
impeccable;
innocent;
harmless, silly;
— կացուցանել, to acquit.
· Calfa
Եւայ անմեղ ետ զպատասխանին (ցօձն). ասէ. վասն միոյ առաք մեք պատուէր հրամանի. զի մի՛ կերիցուք, եւ մի՛ մեռցուք. (Եփր. ծն.։)
not evident, not manifest, obscure, hidden, secret;
apocryphal.
· Calfa
Մարդիկ յայտնեացն են գիտակ, իսկ աստուած եւ անյայտիցն յայտնապէս տեսանօղ։ Անյայտիցն հաւաստի հաւատ յայտնիքս։ Փոխանակ անյայտ բարեաց զյայտնիս յանձն առնուլ չարիս. (Փիլ.։)
unheard of, new, extraordinary;
deaf;
disobedient;
without news, — tidings.
· Calfa
Անլուր իրի պատասխանելն՝ գործ է անզգայական անբանութեան. (Համամ առակ.։)
va. vn. to be economical;
to spare, to except;
to respect;
to preserve.
· Calfa
Որ զանձն ետ փոխանակ մեր, զթողութիւն մեղաց ոչ անխայէ խնդրողացս։ Ո՛չ անխայէ նոցա Աստուած զմարմնականս. (Լմբ. սղ.։)
sincere, ingenuous;
loyal, faithful;
simple, unadulterated;
well disposed;
sincerely;
loyally, faithfully, with simplicity, innocently.
· Calfa
Զի զիշխանութիւնն անխարդախ Փիլիպեայ պահիցէ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
stupidity, irrationality, brutality.
· Calfa
Քերականութիւն է հմտութիւն ... թուեցաւ ոմանց յանբանութիւն ածել փոխանակ առաւել գիտութեան. (Երզն. քեր.) իբր տալ լռել ի խօսելոյ՝ առ չդիտելոյ զկանոնս քերականութեան։
dumb, speechless, mute, silent.
· Calfa
Զանբարբառ բոլորակ լուսնին։ Առ պատասխանիս բանից անբարբառ։ (Մեռեալն) պատկեր անբարբառ. (Նար.։)
malevolent, evil-minded.
· Calfa
Կապարճք անբարեսէր իշխանին խաւարի. (Բենիկ.։)
personality;
hypostasis;
person.
· Calfa
Փոխանակ մի անձնաւորութեանն Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի՝ երկուս անձնաւորութիւնս եւ դէմս անօրինաբար խորհեցան. (Աթ. ՟Բ։)
adj. s. narrow, strait;
narrow passage, defile, strait, pass;
desire, wish;
— ունել, to desire, to wish.
· Calfa
Անձուկ յոյժ ունիմ։ Ի պատմել մեզ զանձուկն ձեր։ Կամ անձուկ, կամ նախանձ. (Հռ. ՟Ժ՟Ե. 23։ ՟Բ. Կոր. ՟Է. 7. 11։)
cf. Աբեղութիւն.
· Calfa
Այսքան է կարգ աբեղայութեան (կամ աբեղութեան), ոչ առեալ պատիւ եւ ոչ իշխանութիւն։ Կրկին փոփոխումն առեր. որպէս յաբեղայութիւն յաշխարհէ, այսպէս եւ ի քահանայութիւն յաբեղայութենէ. (Լմբ. պտրգ.։)
to clothe or dress oneself, to wear, to put on;
to take lodgings, to pass the night, to sojourn, to dwell;
to stay;
— զրահս, to put on a breastplate or cuirass.
· Calfa
Ագարուք աստ զայս գիշեր... Եւ ագան իշխանքն մովաբու։ (Թուոց. ԻԲ. 8)
Եւ ինքն գլխանոց ագուցեալ երկաթի։ (Խոր. Ա. 11)
freely;
nobly.
· Calfa
ἑλευθέρως, libere, εὑγενῶς, nobiliter Իբրեւ տէր. իշխանաբար. որպէս վայե՛լ է ազատի։
Ո՛չ ազատաբար արարեալ՝ թողէք զիւրաքանչիւր իշխանութիւնս. (Խոր. ՟Գ. 42։)
the noble corps, corps of nobles. formed, composed of nobles.
· Calfa
Ամենայն ազատագունդք իշխանացն. (Ճառընտ.։)
liberty;
liberality;
generosity;
nobleness.
· Calfa
Ազատ կամք, անձնիշխանութիւն. ինքնայօժարութիւն.
noble-minded, freehearted;
generous, liberal.
· Calfa
Ազատամիտ լինել յատելութենէ, կամ ի նախանձութենէ, եւ այլն. (Եւագր. ՟Գ։ Սարգ. յկ. ՟Ը։)
to free or rid oneself, to shake off, to break away;
to be ennobled or exalted.
· Calfa
Անձնիշխան կամօքն ազատանալ ի բռնադատողական հարկաւորութենէ. (Պիտ.։)
s. pl. the nobility, the aristocracy, the court.
· Calfa
յոգն. εὑγενείς, nobiles, proceres յոքն. Ազատք, ազատորեար. իշխանք. աւագանի. պարոններ, աղալար, րիճալգիպար, ազատէկեան.
s. adj. cf. Ազատազարմ.
· Calfa
Զատուցանել ազատատոհմ, որք ոչ ի հարց, այլ թէ եւ ինքեանք նախանձաւորք իցեն նոցայցն բարեպաշտութեան. (Փիլ. լին. ՟Դ։)
s. pl. the nobility, the peers.
· Calfa
յոքն. Ազատորեար. արք ազատք. ազատանի. իշխանք.
liberty, freedom;
exemption;
privilege;
emancipation, deliverance, enfranchisement;
nobleness;
generosity;
frankness.
· Calfa
ἑλευθερία, libertas Ազատն գոլ. ազատականութիւն. ազնուականութիւն. իշխանութիւն. պատիւ.
Անձնիշխանութիւն. ազատ իշխանութիւն կամաց. ինքնակամութիւն. հաճոյք. իխթիյար, իրատէթ
Ունէր Ադամ ազատութիւն եւ անձնիշխանական կամս. (Ագաթ.։)
nation, people;
generation;
race;
gender;
kind, sort, quality;
sex, age, epoch;
century;
manner, way;
Գիրք —ազգաց, Book of Judges;
յագէ յազգ, from age to age, from generation to generation;
ազգ Հայոց, the Armenian nation;
Անգլիացի յազգէ, of the English nation, English;
Ամերիկացի եմ ազգաւ, I am American by birth;
— կանանց, the female sex, the fair sex, the woman kind;
— մարդկան, the human kind, humanity;
ազգով, with all the nation;
մի —, the same, the same manner, equally;
ազգք ազգք բանասիրութեան, the different kinds of literature;
ազգք եւ ազինք, all nations, all people.
· Calfa
Որդիք Յակոբայ ազգք երկոտասան։ Իշխանք ղեւտացւոց ըստ ազգս իւրեանց. (Ծն.։ Ել. եւ այլն։)
Որ ի նմանէ ծնեալ ազգ՝ լինել յանուն նորա կոչմամբ Բագրատունի։ Զինքն փոխանակ ծնողին սահմանելով՝ ազգ զնա սերէ յանուն հօրն. (Խոր. ՟Բ. 3. 87։)
Մշակն եթէ այսպէս եւ կամ այնպէս կորուսանիցէ զսերմանսն, մի ազգ (յն. միօրինակ, կամ նմանապէս) սուգ առնու։ Ամենեցուն մի ազգ ետ զիշխանութիւնն. (Ոսկ. մտթ.։)
national;
related, allied to by marriage;
parent, relation;
— բարք, national character;
աւանդութիւն —, national tradition;
— ժողովն Հայոց, the national assembly or synod of the Armenians.
· Calfa
Յազգայնոց եւ ի դայեկաց թագաւորին։ Ազգայինք ընդ ազգայինս ընդվզեալ ի նախանձ։ Յազգայնոյն սպանաւ սաւուղ։ Բնաւին ազգայնովքն սրբասիրովք։ Սէր՝ որ առ մարմնաւոր ազգայինս է։ Ոչ ոք յազգայինս կամ ի կարեւոր բարեկամսն հայեցաւ. (Պիտ.։ Յհ. կթ.։ Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. խչ.։ Լաստ. ՟Ի՟Դ։)
chief, governor of a nation or family.
· Calfa
Աբորիգինացիք թարգմանին իշխանք ազգապետք, կամ նախծինք. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Իշխան եւ առաջնորդ ազգի. հրամանատար ժողովրդոց, ցեղապետ, եւ կուսակալ. ազգի գլուխ, կառավար.
charge or office of a governor of the people.
· Calfa
ἑθνάρχη, gentilis principatus Պետութիւն կամ իշխանութիւն ազգի, ցեղապետութիւն. նախարարութիւն.
sensation, feeling;
advice;
— առնել, to give notice or information, to notify;
to instruct;
to advise, to admonish;
to announce, to publish;
— առնել յառաջագոյն or կանխաւ, to precaution, to premonish, to put on guard;
— լինել, to be aware of, to be informed of;
to be announced or published.
· Calfa
ՅԱԶԴՈՋ. Փոխանակ գրելոյ ՅԱՍՏՒՈՋ. այս ինքն յառոյգ հասակի. ի ժրութեան. յառուգութեան.
efficacious, strong, energetic, penetrative;
pathetic, expressive, emphatic, significative;
active, vehement, spirituous, violent.
· Calfa
Ողորմութիւնն է կարեւոր եւ ազդոյ քան զամենայն առաքինութիւնս առ ի զմեղս քաւելոյ։ Առաւել եւս ազդոյ է առ ի ցաւոցն փարատումն։ Ազդոյ (կամ աստոյ կամ ազդու) եւ օգտակար եւ կարեւոր են պահոց պնդութիւն։ Ազդոյ պատասխանի. (Մանդ.։ Եփր.։ Խոսրովիկ.։)
possessor, successor to any place or dignity.
· Calfa
Ժառանգ կամ ունօղ աթոռոյ իշխանութեան. աթոռակալ. փոխանորդ.
vicar;
vice-president;
successor.
· Calfa
διάδοχος successor Որ կալեալ ունի զաթոռ իշխանութեան նախորդին իւրոյ. աթոռաժառանգ. գահակալ. յաջորդ. նոյն աթոռը անցնօղ, տեղը բռնօղ. եէրինէ կէչէն, խալէֆ. առաւել սեպհական կաթուղիկոսաց.
ըստ յետին դարուց առաւել, որպէս Փոխանորդ. երկրորդն. տեղակալ. վէքիլ, վէզիր. լտ. վիգարիուս.
vicarship, vicarage;
possession of a chair, succession to a dignity.
· Calfa
Ունելն զիշխանութիւն իրիք աթոռոյ. գահակալութիւն. եւ Յաջորդութիւն, կամ փոխանորդութիւն.
colleague or companion in the same dignity, or on the same throne.
· Calfa
Իբր Գործակից. փոխանորդ. վէքիլ.
Էակից. փառակից. իշխանակից.
antagonist, adversary, opponent;
rival, competitor;
champion, hero;
triumpher.
· Calfa
Ընդդէմ խրոխտ ախոյենին (կամ ախոյանին)։ Ոչ գոյր չափ գլխանոյն ախոյենիցն։ Յաղթել ախոյանից ... Կործանին վատանուն յախոյանէ անտի։ Ի փախուստ կացուցանելով զինքն առանց նահատակեցելոցն ախոյանից։ Նախամարտիկ եւ առաջին ախոյանից։ Ախոյանաց քաջալերութիւն. (Խոր. հռիփս։ Բուզ. ՟Ե. 4։ Եզնիկ.։ Պիտ.։ Սարկ. քհ.։)
to have compassion, to compassionate, to pity.
· Calfa
Առի իշխանութիւն բժշկել՝ որոց ախտակցիմս. (Լմբ. պտրգ.։)
to be sick or ill;
to have bad habits, to be vicious.
· Calfa
Կամ վնաս ինչ կրել. խանգարիլ. զարար չէքմէք, պօզուլմագ.
that loves vices, vicious, devoted to passions.
· Calfa
Լինի ախտասիրին վիճակ ախտն։ Ո՛չ է յախտասիրացն։ Եղեւ ախտասէր փոխանակ առաքինասիրի. (Փիլ. այլաբ.։)
to carry, to fetch, to bring;
to strike;
— ընդ իւր, to conduct;
— ի ներքս, — ի մէջ, to introduce;
— ի վերայ or — թափել, to infer;
— ի or վերածել, to reduce;
— ընդ քարշ, to drag along;
— զբոցով, to pass through flame, to enflame, to burn;
— զմտաւ, to consider, to think, to reflect;
— զբռամբ, to seize, to lay hold of;
— զձու, to lay eggs;
առանց ընդ բանս ինչ ածելոյ, without making any objection, readily;
— զհերս, to raze;
— զիրեւ՝ յինքն, to seduce, to entice.
· Calfa
Զօրէն թագաւորի իշխան եւ առաջնորդ լինել, ածել առաւել՝ քան տանել. (Փիլ.։)
eye;
sight, look;
bud, germ;
hope, expectation;
opinion, suspicion;
յականէ անուանէ, by name, specially, expressly;
յական թոթափել, in the twinkling of an eye, instantaneously;
— առնուլ, to show a respect of persons, to be partial, cf. Աչառեմ;
զակն արկանել, to cast eyes upon, cf. Անտեսեմ;
յակն արկանել, to show;
to review, to read;
ընդ ակամբ ակնարկել, to scowl;
— ունել, to hope, to expect, cf. Ակնկալեմ, cf. Յուսամ;
— յայտնի, — յանդիման, in presence of, visibly, openly;
— յանդիման առնել, to represent, to lay before;
առ ական դիպել to see by accident;
առ ականէ, ostentatiously;
յ— առնուլ, to have an eye to, to watch, to take care of;
—ի խոնարհ, quite confused, cf. Ակնկոր;
կորովաբիբ —, Argus-eyed, piercing eye;
— կառուցեալ հայել, to look fixedly;
տալ ակն, cf. Նայիմ, cf. Նկատեմ;
ակն դնել, cf. Ցանկամ;
ակն ածել, cf. Պատկառեմ, cf. Ակնառեմ, cf. Ամաչեմ, cf. Խնամեմ;
· Calfa
Փոխանակ ակին գայլոյ՝ ակն արջոյ տացի նմա։ Երկու ակունքն. (Մագ. ԼԶ։ Սիւն. ժմ.։ Իսկ Վրք. հց. ԻԴ.)
Մի՛ ի թշնամեացն ակնածեսցուք։ Զարհուրեսցո՛ւք ի դատաստանէն, ակնածեսցուք ի պատասխանւոյն. (Սարգ.։)
precious stone, jewel, gem;
pearl;
cameo;
— բազմագունի, cf. Բազմագունի;
— վանի, cf. Վանի.
· Calfa
Փոխանակ ակին գայլոյ՝ ակն արջոյ տացի նմա։ Երկու ակունքն. (Մագ. ԼԶ։ Սիւն. ժմ.։ Իսկ Վրք. հց. ԻԴ.)
Մի՛ ի թշնամեացն ակնածեսցուք։ Զարհուրեսցո՛ւք ի դատաստանէն, ակնածեսցուք ի պատասխանւոյն. (Սարգ.։)
source, origin;
water-spout, spring;
hole, stitch;
ring, link;
— արեւու՝ լուսոյ՝ տունջեան, day-star, the sun, cf. Արեգակն;
— գերեզմանի, grave, tomb;
— տապարի, the orifice of the hatchet, axe;
ակունք լուսարձակք, glass.
· Calfa
Փոխանակ ակին գայլոյ՝ ակն արջոյ տացի նմա։ Երկու ակունքն. (Մագ. ԼԶ։ Սիւն. ժմ.։ Իսկ Վրք. հց. ԻԴ.)
Մի՛ ի թշնամեացն ակնածեսցուք։ Զարհուրեսցո՛ւք ի դատաստանէն, ակնածեսցուք ի պատասխանւոյն. (Սարգ.։)
respectful;
careful.
· Calfa
Նմանի ի վերայ ակնածուացն իշխանութեան առ ղակեդեմոնացիս. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
s. pl. socket of the eye;
bezel of a ring in which a precious stone is set.
· Calfa
ԱԿՆԱԿԱՊԻՃՔ որ եւ ԱԿՆԿԱՊԻՃՔ. ὁφθαλμός oculus (πυελίς, σφενδόνη pala) Կապիճք աչաց. գոգ ական. բիբ. (ծակ՝ որպէս ընդունարան մատանւոյ). աչքին ամանը՝ ծակը՝ մէջը. չէշմխանէ, կէօզ խանէսի, պէպէք. (եիւզիւք գաշը.)
cf. Ակնկառոյց.
· Calfa
Բայց ես ակնակառոյց իմն ի գալուստ թագաւորին Գագկայ լինէի։ Ի մերս ապա լինէաք ի թագաւորս եւ յիշխանս ակնակառոյց։ Ակնակառոյց առ Աստուած լեալք. (Յհ. կթ.։)
to be confounded or ashamed.
· Calfa
Փոխանակ զի ակնկորեաց յերեսաց իմոց՝ ոչ ածից չարիս յաւուրս նորա. (Գ. Թագ. ՟Ի՟Ա. 29։)
circle, assembly, company;
banquet, feast;
mattress, canopy-bed, sofa;
— առնուլ՝ բոլորել, to assemble, to sit in a circle;
to feast together.
· Calfa
Բազմեալ իմ ի գլուխս պարու ակմբից դասու՝ այնր երախանաց։ Մատուցին ընծայեցին շուրջ զնովաւ ակումբ զբուրումն խնկոց ջահիւք վառելովք. (Նար. ՟Ի՟Զ. եւ Նար. խչ.։)
terrified, dismayed, thunderstruck;
— առնել, to terrify, to frighten, to dismay;
— լինել, to be frightened or dismayed.
· Calfa
Ահաբեկ իշխանութեամբ սաստեալ։ (Ոսկ. գաղ.։)
enormity, atrocity;
dreadfulness, hideousness, terribleness, tearfulness.
· Calfa
Փոխանակ որոտալոյն ահագնութեան. (Ագաթ.։)