cf. Սոփեստոս.
· Calfa
Խօսէաք ընդ սոփեստին փիլամոնի վասն օգտակար շնորհին. (այսպէս պատմեաց մեզ զայս սոփեստէսն. Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
common, ordinary;
vagabond, dissolute;
vain, chatty.
· Calfa
ἁπερρωγότης dissolutus եւ περιττός supervacaneus. Երկրաքարշ. թուլամորթ. եւ Ընդվայրախօս. անարգ ոք՝ մեծաբան.
laziness, idleness;
cowardice, dastardliness, poltroonery, pusillanimity;
vileness, meanness, cringing;
worthlessness;
ingratitude;
wickedness;
վատութեամբ, cowardly, unmanly, basely, meanly;
անուն վատութեան, ignominy, shame, dishonour, stain, slur, stigma, opprobrium;
ի — հատանիլ, to give oneself up to idleness or sloth;
— յանձն առնուլ, ի — խոնարհիլ, to bow and cringe, to be guilty of meanness, to behave meanly.
· Calfa
ἁργία inertia, otium, segnities, desidia δειλία timiditas, pavor ἁνανηρία invirilitas αἱτία culpa. Ծուլութիւն. անգործութիւն. դանդաղկոտութիւն. թուլամոծթութիւն. անարութիւն. կնատութիւն. վեհերոտութիւն. երկչոտութեւիւն. վատասրտութիւն. եւ Վատթարութիւն.
entering, hiding in holes and secret places;
lonely, solitary;
— լինել, to enter, to nestle, to creep into, to hide in, to kennel, to live retired, to lead a retired life, to withdraw into solitude.
· Calfa
Վիմասոյզ սորամուտ երամս կաքաւացն եւ սալամբացն. (Փարպ.։)
cf. Շնորհալից.
· Calfa
ՇՆՈՐՀԱԼԻ՝ մականուն տուաւ իրաւամբք սրբոյն Ներսեսի կլայեցւոյ ի բազում դարուց հետէ. իսկ մխիթար ապարանցի՝ անխտիր Շնորհալի կամ Շնորհալից կամ Ներսէս Շնորհաց կոչէ զկլայեցին եւ զլամբրոնացին՝ շփոթելով եւ զգրուածս ինչ նոցա։
circuit, return;
reward, retribution;
answer, report, signification;
— բանից, phrase, sentence, style.
· Calfa
ԴԱՐՁՈՒԱԾ. στροφή flexus, versio, versutia Մանուած բանի. խրթնութիւն. խելամտութիւն.
to live in effeminaoy, to plunge into voluptuousness and debauchery, to revel, to feast, to be immodest, dissolute, debauched.
· Calfa
θρύπτω inepte facio τρυφάω in deliciis vivo μαλακίζομαι mollesco, effeminor. Խենեշաբար վարիլ. թուլամորթ գտանիլ. մեղկանալ (յն. մալագի՛զօմէ). գրգիլ. փափկանալ. ցոփանալ. զեղխիլ. շըլըխտի՝ թոյլ կեանք ունենալ.
voluptuous and effeminate life, lasciviousness, debauchery, wantonness, dissoluteness.
· Calfa
μαλακία mollitia. Խենէշն գոլ, եւ խենեշանալն. Մեղկութիւն. թուլամրթութիւն, փափկասիրութիւն. ցոփութիւն. զեղխութիւն. եւ Վատասրտութիւն. թուլութիւն, շըլըխտիութիւն.
to drop, to flow drop by drop;
to trickle, to run down;
to distil;
անձրեւ ոչ եւս կաթեաց յերկիր, not a drop of rain fell;
— լուսոյ, to shine forth, to appear.
· Calfa
(ար. գութուր, թէգէթթուր ). στάζω stillo. Ծորիլ որպէս զկաթիլ. շիթ առ շիթ իջանել. ցողել. անձրեւել. ի վերայ անկանիլ. հոսիլ. կաթկթիլ. տամլամագ.
to bind, to reduce afracture.
· Calfa
ԿԱԼԱՆԴԵՄ որ եւ գրի ԿԱՂԱՆԴԵԼ. իբրու տալ կալադ. կամ որպէս թէ զկաղացեալն դարմանել. զի յն. է՝ ἑπιδέω obligo, alligo. Կապել բարւոք, պատել. երիզապնդել. սարմագ, պաղլամագ.
to twist or break the neck;
to tame, to bridle.
· Calfa
որ եւ ԸՆԴՎԶԵՄ. Ոլորել զուլն՝ ոգորելով. ընդ ուլամբ առնուլ, ընդ ուլն բախել.
ill-bred, rough, rude;
idle, lazy, sluggish, unoccupied.
· Calfa
ἁνείμενος remissus ἅφετος dissolutus. Դատարկասուն. դատարկապորտ. թուլամորթ. թողեալ ի կամս անձինն.
sensation;
sense;
reason, understanding;
ի — գալ, to recover, to recover one's senses;
ընդ զգայութեամբ անկանել, to come under the senses;
to stand to reason;
— առնել, տալ, բերել ի-, to inform, to advise;
— առնուլ, ի զգայութեան լինիլ, to perceive, to be sensible of;
—ք, the senses.
· Calfa
ԶԳԱՅՈՒԹԻՒՆ. φρόνησις prudentia, sapientia, intelligentia Զգաստութիւն. խոհականութիւն. խելք. խելամտութիւն. եւ Խելաբերութիւն. ուշ.
sensitive, that has the faculty of feeling;
lively, brisk;
witty, intelligent, judicious;
—ք, the senses.
· Calfa
ԶԳԱՅՈՒՆ. ἕμφρονος prudens νοητός intelligens, intelligibilis Զգաստ. զգօն. հանճարեղ. իմացօղ. խելամուտ. մտաւոր. խոհական. եւ Իմանալի.
sensation, feeling;
advice
· Calfa
αἵσθησις sensio Զգալն, խելամտութիւն. խելքը հասնիլը՝ բացուիլը.
dissolute, incontinent, free, wanton, debauched;
spoiled;
careless, neglected, indolent, sluggish;
negligence, carelessness, inattention;
negligently.
· Calfa
ἁσελγής petulans, lascivus, mollis διαφθάρμενος decorruptus Կարի եղծ. իսպառ եղծեալ ապականեալ. թուլամորթ. ցոփ. զեղխ, եւ անհոգ. աւրած, գէշ.
the seizing, taking, laying hold on;
detention;
relation, dipendance;
constitution, composition.
· Calfa
Զանկիրթն վարժից՝ կալամբ կապանաց եւ այլն. (Նար. խչ.։)
nut-tree or hazel-tree;
oak-tree;
—ք, hazel-grove or oak-grove.
· Calfa
βάλανος, δρῦς quercus, arbor glandifera βαλανωτή quercetum. (իսկ φηγός fagus. լծ. հյ. փիճի). Վայրենի տունկ՝ ազգ մայր ծառոց, կամ եղեւնափայտից, որ տայ զկաղին ուտելի կենդանեաց վայրի, եւ զգխտոր ի վերայ տերեւոցն. մոշայ. եղատ. մէզէ յորմէ մազը. բալամուտ, պիլուտ աղաճը, իլզուն աղաճը, գային աղաճ. եբր. ալլօն, էլօն, էլա.
or.
· Calfa
ԿԱԼ Ի ՎԵՐԱՅ. ἑπίσταμαι, ἑφίσταμαι peritus sum περιεργάζομαι diligenter observo. Մակացու (այսինքն մակկացու) լինել հետազօտութեամբ. հասու կամ վերահասու եւ խելամուտ լինել.
will, desire;
— է ինձ, I will, I intend;
cf. Կամք;
cf. Կոր.
· Calfa
ԿԱԼ Ի ՎԵՐԱՅ. ἑπίσταμαι, ἑφίσταμαι peritus sum περιεργάζομαι diligenter observo. Մակացու (այսինքն մակկացու) լինել հետազօտութեամբ. հասու կամ վերահասու եւ խելամուտ լինել.
to be, to exist;
to remain, to stand;
to subsist, to live;
to last, to continue, to be permanent;
to stop, to stay;
to wait;
— մնալ, to rest, to dwell, to reside;
to persist, to persevere;
ի բաց —, to hold aloof, to give up, to withdraw;
ի վերայ —, to superintend, to oversee;
to understand, to comprehend, to perceive;
հաստատուն՝ պինդ —, to hold fast in, to remain firm;
անկեալ —, to lie, to lie down;
— առաջի երեսաց ուրուք, to make head against, to cope with, to resist;
cf. Առաջի;
ստէպ —, to apply oneself, to be assiduous;
ստէպ — օրինաց, to keep the laws;
դատաւոր — ի վերայ, to be judge or arbitrator;
շուրջ — զոմամբ, to beset some one;
կայ մնայ նմա, it is reserved for him;
զիա՞րդ կայք, how do you do ? զի՞ կաս, why do you wait ? what are you waiting for ? զի՞ կայ իմ եւ ձեր, what have you to do with me ? what does it matter to you ? եկաց՝ կացին, there has been;
there have been;
եկաց զնովին ժամանակօք, he lived or flourished about the same time or at the same epoch;
կացին ի նոսա չքնաղ օրինակք առաքինութեան, they possessed rare examples of virtue;
կացին աչք նորա, he has lost his sight, he has become blind;
չկարեմ ի վերայ կալ բանիցդ, I don't know what you mean, I do not understand you;
կալով կացցեն բանք իմ, my words shall come to pass, my prediction shall be fulfilled.
· Calfa
ԿԱԼ Ի ՎԵՐԱՅ. ἑπίσταμαι, ἑφίσταμαι peritus sum περιεργάζομαι diligenter observo. Մակացու (այսինքն մակկացու) լինել հետազօտութեամբ. հասու կամ վերահասու եւ խելամուտ լինել.
free;
large, ample, vast, spacious, great;
diffuse;
— ժամս, for a long time, or duration;
— ի նեղութիւնս, magnanimous, long-suffering, patient;
— կեանք, a dissolute life;
— է, it is lawful, permitted, it is not prohibited;
— կեալ, to live daintily;
— գնալ, to live dissolutely;
— առնել, to facilitate;
at length, lengthily;
diffusely;
dissolutely;
յ—ի, freely, at large;
յ—ի լինել, to be free, in liberty, at large;
to be unbound.
· Calfa
ԸՆԴԱՐՁԱԿ. որպէս Համարձակ. ազատ. անխափան. դիւրին. անդորր. եւ Թուլամորթագոյն.
profligacy, disorder, libertinism, licentiousness, debauchery, lewdness, scandalous behaviour.
· Calfa
ἁσυνθεσία praevaricatio եւ այլն. Ցոփ գոլն ի գնացս կամ ի բանս. թուլամորթութիւն. յողդողդութիւն. անառակութիւն. թեթեւութիւն.
to dissipate, to disperse, to scatter, to remove, to drive away, to destroy, to take away;
to be dissipated, dispelled, removed, to vanish;
— զհոգս, to charm away, to beguile care.
· Calfa
Չար գազանի դիպեալ նմա՝ փորոտեաց զնա. երեւի ռամկական առումն, որպէս փառատել, փարալամագ, կամ որպէս պատառել զփորն։
salvation;
liberation, recovery, deliverance, redemption;
ransom;
— or —ք, փրկութեանցն, զոհ փրկութեան, victim, peace-offering.
· Calfa
ԶՈՀ ՓՐԿՈՒԹԵԱՆ, կամ ՓՐԿՈՒԹԻՒՆՔ, ՓՐԿՈՒԹԻՒՆ, ԶՓՐԿՈՒԹԵԱՆՑ. σωτήριον salutare, salus. որպէս Զոհ խաղաղական, կամ վասն խաղաղութեան. երբ. շէլէմ. (սէլամէթ. սաղ սէլիմ). (Ել. ՟Ի. 24։ Ղեւտ. ՟Գ. ՟Ա=9։ ՟Է. 11=34։ Թուոց. ՟Է. 17=87։ ՟Ի՟Բ. 39։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Զ. 1. եւ այլն։)
sweet voiced, melodious, tuneful, musical;
— բարբառով, melodiously.
· Calfa
Քաղցրաձայն հաւուց տարմք։ Ծնծղայիւք քաղցրաձայնիւք։ զկրկջաձայն քաղցրաձայն երամս կաքաւացն եւ սալամբացն. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։ Սեբեր. ՟Ե։ Փարպ.։)
cf. Վեհերոտ.
· Calfa
νωθής ignavus. (ի բառիցս ահ. եւ վախ). որ եւ ՎԵՀԵՐՈՏ. Զահի հարեալ. (կամ երկուցեալ ահիւ ի վեհ իրաց, եւ կամ ի վհաց եւ ի վախից). վատասիրտ. երկչոտ. թուլամորթ. անսիրտ, եւ պղերգ. վախկոտ, թուլ, անճրկած.
imminence, nearness.
· Calfa
Իսկ ՎԵՐԱՀԱՍՈՒ ԱՌՆԵԼ՝ է Տեղեկացուցանել. խելամուտ առնել.
on, upon;
over, above;
for, in behalf of, on account of;
յայնր —, upon that;
about that;
ի — ամենայնի, above all, before all else;
յորոց — աշտարակն անկաւ, on whom the tower fell;
ի ճշմարտութեան — չեւ է հասեալ, he has not yet heard the truth;
յաւելին ցաւս ի ցաւոց —, they increased my sorrows, they added to my grief;
հարուածս ի — նոցա հասուցանէին, they charged them with the massacres;
առած ի — արաբացւոց, threatening announcement for Arabia;
փակեմ զդուռն ի —ս, I shut the door behind me;
կործանումն նմա ի — կայր, he was on the brink of ruin, on the point of ruining himself cf. Կամ;
cf. Հասանեմ.
· Calfa
Ի ՎԵՐԱՅ ԿԱԼ կամ ՀԱՍԱՆԵԼ. ἑπίσταμαι . Խելամուտ լինել. վերահասու լինել. ըստուգել. ի միտ առնուլ.
entering, hiding among or under stones.
· Calfa
Վիմասոյզ սորամուտ երամս կաքաւացն եւ սալամբացն. (Փարպ.։)
fond of softness, of delights, dainty, voluptuous, effeminate.
· Calfa
Սիրօղ փափկութեան. հեշտասէր. թուլամորթ. զեղխ.
to cleave, to rend, to tear, to divide, to open, to break, to burst.
· Calfa
ՓԵՌԵԿԵՄ. διασπάω discerpo. գրի եւ ՊԵՌԵՔԵԼ, յորմէ եւ Երկպառակել. պ. պիւրիյտէն, պիւրրիտէն. թ. փարլաչամագ, պառալամագ Երկփեղկել. պատառել. հատանել. ճեղքել. բաժանել ի մասունս. մեկնել. բանալ. բաշխել.
to cut the throat, to behead, to slaughter, to kill;
— զմիմեանս, to cut each other's throats.
· Calfa
θύω, κατασφάζω, ἰερεύω macto, jugulo, trucido, sacrifico, caedo, occido, interficio ἁναιρέω tollo, aufero. (լծ. թ. պօղազլամաք եւ ... ). Զփողիցն ունելով սպանանել. խողխողել. խոշոշել. զոհել. զենուլ. գլխատել. ի սպանդ վարել. խեղդել. կարճել ի կենաց. ճիտը՝ շլնիքը զարնել, գլուխը կտրել, մորթել, խղդել.
to attempt, to try, to experiment, to make an experiment of;
to prove, to assay, to put to the test;
to tempt, to sound, to try;
to tempt, to allure, to entice.
· Calfa
ՓՈՐՁԵԼ. Հետաքննել. հատազօտել. որոնել. եւ Ստուգել յայնի նշանօք. խելամուտ լինել իրաց։
cf. Փորոտեմ.
· Calfa
Չար գազանի դիպեալ նմա՝ փորոտեաց զնա. երեւի ռամկական առումն, որպէս փառատել, փարալամագ, կամ որպէս պատառել զփորն։ (Բառ. ստեփ. լեհ.)
to roar, to bellow.
· Calfa
Չար գազանի դիպեալ նմա՝ փորոտեաց զնա. երեւի ռամկական առումն, որպէս փառատել, փարալամագ, կամ որպէս պատառել զփորն։ (Բառ. ստեփ. լեհ.)
to aggregate, to assemble, to reunite, to collect, to gather together.
· Calfa
Ոմն ասաց ի վիշապի մեկնութեան, թէ ի հալամի վիշապէն (ի խալամի վիշապին առ յոբայ) ձկնորսքն տաւաղին, զի սպանցեն զնա. (Ճ. ՟Ա.։)
plant, shrub, tree;
planting;
տնկել —, to set plants, to plant trees;
լու տնկոց, podura.
· Calfa
Եդից զլամբին (յաւերակ) ... ի տունկ այգւոց։ Սերմանք եւ հունձք եւ տունկք այգեաց։ Միք. (՟Ա. 6։ ՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 29։)
to form, to figure, to model;
to imprint, to print, to mark;
to grave, to engrave;
to inculcate, to impress.
· Calfa
Խելամտութեամբ իմաստութեամբ տպաւորեաց զնա. (Իմ. ՟Ժ՟Գ. 13։)
aspect;
appearance, look, sight, view;
air, mien, visage, image;
spectacle, representation;
vision, apparition, phantom, spectre, dream;
phenomenon;
contemplation;
theory, idea;
գեղեցիկ —, — գեղոյ, beauty, loveliness;
գեղեցիկ տեսլեամբ, handsome, beautiful, charming;
երկնային —, celestial vision;
— դիմաց, figure, physiognomy;
ի — ածել, to represent, to perform, to put upon the stage;
— լինել աշխարհի, to be made a spectacle unto the world;
— տեսանել, to have a vision;
արար տօն տեսլեան, խաղու, he held a festival with public games;
ի — ամենեցուն, before all men, or all eyes;
եղեւ բան տեառն առ աբրամ ի տեսլեան, God spoke in a dream to Abram;
տեսլեամբ բնութեան պարապեալ, given to the contemplation of nature;
— աչացն է հաւատարիմ եւ ոչ լուր ականջացն, hearing is believing but seeing has no fellow.
· Calfa
Ի մի՛տ առ զտեսիլդ։ Տեսի ես դանիէլ միայն զտեսիլն, եւ արքն՝ որ ընդ իս էին, ոչ տեսին զտեսիլն։ Անցեալ տեսից զտեսիլն զայն մեծ։ Ի տեսլեան գիշերի։ Տեսլեամբ երեւեցայց նմա։ Բարձր բազկաւ, եւ մեծամեծ տեսլեամբք։ Ասէ ցիս հրեշտակ աստուծոյ ի տեսլեան։ Եւ էր տեսիլ երազտոյն օրինակ այս։ Խելամուտ էր ամենայն տեսլեան երազոց։ Ոչ գոյր տեսիլ՝ որ դուշտեէր.եւ այլն։
to be informed of, instructed in, acquainted with, to make inquiries, to acquire instruction or knowledge, to inquire, to teach oneself.
· Calfa
γινώσκω, συμβιβάζομαι, συνίημι cognosco, novi, instruor, certus sum. Տեղեակ լինել. տեղեկութիւն առնուլ. ծանօթ՝ հասու՝ խելամուտ լինել.
to inform, to instruct, to give knowledge of, to acquaint with, to teach, to apprise of.
· Calfa
Տեղեկացուցեալ խելամտեցուցանէր։ Յաղաացգս այդպիսի իրաց մի ըստ միոջէ տեղեկացուցանել զձեզ։ Գիտել ս ի քէնզ է շնորհ, դու տեղեկացուցեր օրինացն. (Ագաթ.։ Փարպ.։ Լմբ. սղ.։)
γνωρίζω notum facio. Տալ տեղեկանալ. տեղեակ՝ իրագէտ՝ խելամուտ առնել. ծանուցանել.
well known;
well versed, expert.
· Calfa
Քաջ ծանօթ. իրագէտ. տեղեակ. խելամուտ.
very erudite, well versed, skilful, very learned;
bachelor;
— գիտունեանց, bachelor of sciences;
— լինել իմիք, to be well acquainted with, to be a connoisseur in, to know thoroughly.
· Calfa
Կարի հմուտ. քաջ տեղեակ. խելամուտ. քաջածանօթ.