anapaestic;
anapaest.
· Calfa
Բառ եռավանկ, որոյ վերջին վանկն է երկար, իսկ առաջինքն սուղ.
posterior, ulterior;
last, extreme, final;
չորք —ք մարդոյ, the four last things, (death, judgment, heaven and hell).
· Calfa
Բանք արքայի դաւթի առաջինք եւ վերջինք։ Ատիցէ զնա այրն վերջին։ Լինիցին առաջինքն քո սակաւք, եւ վերջինքն քո անբաւք։ Զվերջինս զի՞ գիտիցեմ։ Ի վերջնում աւուր մեծի տօնին։ Մեծ եղիցին փառք տանդ այդորիկ վերջինն քան զառաջինն։ Ես եմ առաջին եւ վերջին.եւ այլն։
Վերջնեաւն (այսինքն վերջնովն հրով) փորձեսցի տաժանելեաւն. (Շիր. զատիկ.։)
once more, anew, over again, afresh, again, repeatedly.
· Calfa
կամ մասնկամբ. ՎԵՐՍՏԻՆ, Ի ՎԵՐՍՏԻՆ. ἅνωθεν iterum, rursus. կամ մանսկամբ ἁνα- re-. վեր. Ի վերուստ անտի՝ այսինքն անդստին ի սկզբանէ երկրորդելով. դարձեալ. միւսանգամ. անդրէն. նորանց, մէյմալ.
Աստ ոմանք զվերստինն երկնային (այսինքն յերկնուստ) ասեն, եւ ոմանք ի սկզբանէ (այսինքն անդուստ)։
mail, made of mail, of chains, meshed, linked, woven;
coat of mail;
network;
զրահք —ք, cuirass, hauberk;
շապիկս —ս զգենուլ, to wear a coat of mail.
· Calfa
Եւ ինքն վառեալ վերտ պահպանակօք, ուր ոչ գծէին նետք. (Խոր. ՟Բ. 82։)
to be resolved, to be reducible to its elements.
· Calfa
Կարծել զմասունսն ամենայնի (այսինքն աշխարհի՝ առ ջրհեղեղաւ) ի մի բնութիւնս ջրոյ վերտառացեալս փութալ։ Մարմինն քակտեալ լուծեալ լինի՝ առ այնոսիկ, յորոց խառնեալ զանկեալն է, դարձեալ վերտառացեալ։ Որ ի միակութեան բնութիւն վերտառացեալ է, յաստուած ասի հպեալ՝ ազգակցական իմն ընտանութիւն. (Փիլ.։)
six-angled;
in six manners.
· Calfa
Մեծ գործելով ծոցս շրջաբոլորս վեցակուսի։ Վեցակուսի գոլով եւ ինքն ձեւով. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. երգ.։)
stone;
rock;
— անկեան, corner stone, head-stone;
— շափիղայ, sapphire;
ի վիմէ ասր ստանալ, to squeeze oil from marble, to desire impossibilities.
· Calfa
Վէմն նա ինքն է քրիստոս. նա եւ զշմաւովն՝ զոր եթող փոխանակ ընդ իւր քրիստոս, զի առաջնորդեսցէ եկեղեցւոյ նորա, վէմ կոչեաց զնա. (Եփր. աւետար.։)
highflown, arrogant, proud, saucy, insolent, haughty, fierce;
harsh, hard-hearted, cruel, inhuman, brutal;
cross, crabbed, surly, peevish.
· Calfa
Անխոնարհ եւ անկորանալի, ինքնահաճ եւ վէս. (Փիլ. բագն.։)
Վէս բարուք զընկերն այպանէ ստութեամբ, գոլով եւ ինքն սխալոտ բնութիւն։ Վէսքն եւ ամբարտաւանքն ոչ խոնարհին առ խորհրդակցացն խրատն. (Լմբ. առակ.։)
arrogance, insolence;
cruelty.
· Calfa
որ եւ ՎԷՍՈՒԹԻՒՆ. Վէսն գոլ. ինքնահաճութիւն. խստապարանոցութիւն.
fluid, running, flowing.
· Calfa
Ձկամբքն, այսինքն ասեմ, որք զխոնաւ եւ զվիժանուտ կեանս ախորժելով ընդունին կամօք, այլ ոչ զժուժկալականն եւ զառողջամիտն եւ զտեւող. (Փիլ. լին. ՟Բ. 56։)
to have an abortion, a premature birth, to miscarry, to abort, to slink, to be brought to bed before time;
to flow, to run, to gush or spout out, to be shed, poured out.
· Calfa
Ոչ առաւելի յղութեամբ, քան եթէ ողորմելի վիժելով։ Եկին ի խառնակումն, եւ առանց օրինացն վիժեցին զիս ծնունդ։ Որջացեալ ի կայումն իշխանականիս՝ վիժէ եւ պատառէ զամենայն։ Ողորմութեամբ քո զամենայն չար սերմն պիղծ դիւացն վիժեա՛ (այսինքն տու՛ր վիժել). (Առ որս. ՟Ժ՟Դ։ Լմբ. իմ.։ Սկեւռ. աղ.։ Մարաթ.։)
cf. Վիժանք.
· Calfa
Կորնչին վիժմամբ (այսինքն գահավիժմամբ) ընդ խրամս խորխորատին. (Վրդն. պտմ.։)
cf. Վիճեմ.
· Calfa
Զքեզ ինքն ոչ գիտացեր՝ զինչ ոք ես, որ յաղագս այդոցիկ վիճաբանեսդ։ Ոչինչ վիճաբանեցին ընդդէմ գրիգորի. (Առ որս. ՟Բ։ Լծ. ածաբ.։)
cf. Վիճեմ.
· Calfa
Զքեզ ինքն ոչ գիտացեր՝ զինչ ոք ես, որ յաղագս այդոցիկ վիճաբանեսդ։ Ոչինչ վիճաբանեցին ընդդէմ գրիգորի. (Առ որս. ՟Բ։ Լծ. ածաբ.։)
dispute, debate, contest, strife, controversy, question, discussion.
· Calfa
Առաւել ի վիճաբանութենէն՝ ամբարտաւանութեան երեւումն։ Վիճաբանութիւն տան (այսինքն ընտանեաց) աստուածային գործոցն շփոթումն բերէ։ Կամէի անհաւան վիճաբանութեամբն (այսինքն դիմախօսութեամբ) զհարազատ սիրոյն ցուցանել զօրինակ. (Բրս. հց.։ Շ. ՟ա. պետ. ՟Խ՟Է։ Պիտ.։)
the assigning destinies.
· Calfa
Փոխանակ ապստամբութեան վիճակատուութեան (այսինքն ի վիճակէն տուելոյ ինքեանց) զկործանումն յարարչէն իւրեանց ի մերձաւոր տեառնէն ընդունէին. (Ագաթ.։)
cf. Վիճակեցուցանեմ.
· Calfa
Վիճակեալ յաթոռն կեսարու. այսինքն անկեալ ընդ թեմիւ կեսարիոյ. (Խոր. ՟Գ. 34։)
Եպիսկոպոսն սաղմոսէ, եւ վիճակեալքն (այսինքն գղերքն) կցորդ լինին. (Արշ.։)
cf. Վէճ.
· Calfa
Պղատոն յաղագս յանդիցն եւ վիճութեան անձանց (այսինքն հոգւոց) ասէ, թէ անիրաւաբար կենցաղավարեալքն տանջին. (Նոննոս.։)
cf. Վէճ.
· Calfa
Դնէ վիճմամբ ի դիմաց մարմնասիրաց, թէ ոչ գոյ շհ յառաքինութեանց, եւ առնէ ինքն պատասխանի. (Նախ. ՟Ժ՟Զ։)
dragonheaded;
s. bot. dragon's-head, dracocephalum.
· Calfa
Վիշապագլուխն այն՝ որ առ զաքայ (այսինքն բռնաւորն՝ որ էառ զաքքէ քաղաք), դիմեաց ի դարանէ իւրմէ ահագին շչմամբ. (Երզն. քեր. յիշատ.։)
to embrace, to take in, to encompass, to contain;
cf. Փարիմ.
· Calfa
Ամենեւիմբ ոչ ունելով փարել ազնուական մտածութիւնս. (Խոր. ՟Գ. 8.) այսինքն յանձին բերել, կամ զանձամբ պատել։
odd, uneven;
դար եւ — խաղալ, cf. Կոճատ.
· Calfa
Բառ ռմկ. որպէս արաբ. ֆարտ. ֆէրտ. այսինքն Կոճատ. թէք.
to soften, to become tender, soft;
to become nice, delicate, to get soft or effeminate, to live in idleness, in pleasures, to pamper oneself, to give oneself up to effeminacy or voluptuousness;
— յանկողինս, to throw oneself listlessly or lazily on divans or conches, to sleep in soft beds;
— որովայնիւ, to addict oneself to epicurism;
տօն փափակացեալ, a duly kept feast or festival.
· Calfa
Կամէիք փափկանալ յինչս։ Որ երթայ աստի մեծութեամբ ընչից՝ այսինքն տրօք ողորմութեան, յաւիտեան փափկանայ ի նոսա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15։)
soft-mouthed, tractable, docile.
· Calfa
Նախ քան զայլսն՝ զլսելիս դնել զլի օրհնութեամբ, այսինքն զհաւանող եւ զփափկերախ. (Մեկն. ղեւտ.։)
εὑήνιος tractabilis, obsequens, lenis, mitis. Որոյ փափուկ է երախ, այսինքն բերանն. դիւրաւ սանձելի. հլու. դիւրալւոր. կակուղ, հմուկ. մռօղ
delicacy, tenderness;
effeminacy, daintiness, delight, pleasure, voluptuousness;
— խղճի, scrupulousness of conscience, scrupulosity;
— իմաստից, niceties or delicacies of thoughts;
— սրտի, ախորժակի, delicacy of heart, — of taste;
— կերակրոց, luxurious feeding, delicacies, dainty meats, good living;
արօտք փափկութեան, pleasant pastures;
պարտէզ փափկութեան, garden of delights;
օր փափկութեան, holiday;
ի հանդերձս փափկութեան զարդարեալ, tastefully, daintily clothed or dressed;
ընկղմիլ ի —ս, to revel in voluptuousness;
cf. Հատանեմ.
· Calfa
Որոյ ոչ իցէ ոտին իւրոյ առեալ զփորձ գնալոյ ի վերայ երկրի՝ վասն փափկութեան իւրոյ եւ գրգութեան։ Յարօտս փափկութեան արածեցից զնոսա։ Արմատք փափկութեն նորա, եւ պտուղ նորա նեխեսցին։ Ի հանդերձս փափկութեան (այսինքն փափուկս, կակուղս).եւ այլն։
pertaining to the bridegroom, marital, conjugal.
· Calfa
Հարսն երկնանման, յուսիկ (այսինքն Յիսուս) փրկական, քեզ փեսայական. (Գանձ.։)
cf. Փերեւերտեմ.
· Calfa
Զգեստուք զինքն պճնիցէ, եւ փերեւետիցէ, սիգութեանն եւ փափկութեանն պարապելով. (Կանոն.։)
Զիա՞րդ ամբարիշտք փերեւետեալ. այսինքն զարդարեալ. (Վանակ. յոբ.։)
to dress oneself with studied elegance, with affected neatness, with too great attention to effect, to be very spruce or smart;
to bridle up, to strut, to carry proudly, to walk with affected dignity.
· Calfa
Զգեստուք զինքն պճնիցէ, եւ փերեւետիցէ, սիգութեանն եւ փափկութեանն պարապելով. (Կանոն.։)
Զիա՞րդ ամբարիշտք փերեւետեալ. այսինքն զարդարեալ. (Վանակ. յոբ.։)
philosopher;
chorister, singer.
· Calfa
ՓԻԼԻՍՈՓԱՅ որ եւ ՓԻՂԻՍՈՓՈՍ. Բառ յն. ֆիլօ՛սօֆօս. φιλόσοφος philosophus. այսինքն Իմաստասէր. զի սկսեալ ի պիւթագորայ՝ զայս անուն սկսան կրել գիտնաւորք, ուր յառաջ, այսինքն իմաստուն կոչէին, որպէս եօթն իմաստունք ի յոյնս.
cloak, mantle;
priest's mantle.
· Calfa
Զօրհնութիւն եւ զձեւ կրօնաւորութեան տալ, այսինքն զկնգուզն եւ զսքեմն եւ զփիլոնն. (Լմբ. պտրգ.։)
spotted, stained, sullied, dirty;
unclean, impure, obscene.
· Calfa
Գիտասցէ զինքն, զի փիծ է եւ անմաքուր։ Զփիծ, զամօթալին, եւ զանօգուտն։ Կարէ վատթար եւ փիծ գոլ վարուք. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ եւ Փիլ. լին. ՟Գ. 18. 43։)
cf. Փիղ;
fish-scale;
cf. Փիւղակէ.
· Calfa
Եւ որպէս ռմկ. փուշ. այսինքն Խոշոր թեփ ձկան եւ կիտի.
Եւ որպէս Փիւղակէ, փիլակէ. այսինքն բանտ.
arrest, prison.
· Calfa
Բառ յն. ֆիլագի, φυλακή custodia. այսինքն Պահեստ. բանտ.
cf. Փիւսկեան.
· Calfa
ՓԻՒՍԻԿԵԱՆ կամ ՓԻՒՍԿԵԱՆ. Որպէս յն. ֆիսիգօս. φυσικός physicus. այսինքն Բնական. բնախօս կամ բնազնին.
physical;
physician;
natural philosopher.
· Calfa
ՓԻՒՍԻԿԵԱՆ կամ ՓԻՒՍԿԵԱՆ. Որպէս յն. ֆիսիգօս. φυσικός physicus. այսինքն Բնական. բնախօս կամ բնազնին.
vn. ast. to wane, to diminish.
· Calfa
ՓԼԱՆԱԼ. Որպէս Ի փուլ անկանիլ լուսնի. այսինքն սկսանել նուազիլ.
to fall, to fall or sink in or down, to crumble, to fall or go to ruin.
· Calfa
piece, bit, particle;
cf. Փխրելի.
· Calfa
ψίξ, ψιχίον mica. Փուխր կամ փխուր. այսինքն փխրեալ եւքայքայեալ մասն. որ եւ ՓՇՈՒՐ, ՓՇՐԱՆ. մնացուած. նշխար. փշրուք, փշրանք, փսորտանք.
elephant's foal, young elephant.
· Calfa
Փղի որդի՝ այսինքն ծնունդ, ձագ. ֆիլեավրուսու.
farthing, mite.
· Calfa
Որ յոյժ տղայքն են.. . առ այնոցիկ՝ որ ընդ փշոտին գրեն, անցեալ կան. (Փիլ. նխ. ՟բ.) այսինքն միոյ լումայի նկարեն ինչ։
loan, borrowing;
anthem, response, antistrophe, antiphon;
— առ —, —ն ի —, by turns, reciprocally, alternatively, mutually;
խնդրել —, to ask in loan;
— տալ, to lend, to make a loan;
— առնուլ, to receive as a loan, to borrow;
ընդ —ս մտանել, to be overburdened by loans, to be obliged to beg;
—ով կեալ, to live upon trust, or upon credit.
· Calfa
Հանգանակօք եւ փոխովք մի աղքատանար։ Բաղումք իբրեւ զգիւտս համարեցան զփոխ, եւ աշխատ արարին զօգնականսն իւրեանց (այսինքն զփոխատուս ). (Սիր. ՟Ժ՟Ը. 33։ ՟Ի՟Թ. 4։)
to transfer, to transport;
to transpose;
to translate, to change;
to reward;
to succeed.
· Calfa
Յութսներորդէ անտի գրոյ (ձ ) ի չորեքհորիւրն (ի ՟Ն ) փոխաբերեալ, ստուգաբանօրէն քննութեամբ ընդ ձիթոյնանուան նիւթ ճշմարտագրի։ Յայլ ոմն անուն խուժական հեթանոսօրէն փոխաբերին (այսինքն փոխաբերեցին ) ուրուապէս՝ դեւկալիոն ընդ նոյն ասել. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. մծբ.։)
to transpose, to transfer, to transport, to displace;
to remove;
to copy;
to translate;
to depart from this world, to die.
· Calfa
Յառաջինն փոխադրէ զնա յանմեղն (վիճակ բնութեան)։ Յինքն խառնալ, եւ յիւրն փոխադրել բնութիւն. (Իգն.։)
Զառ ի յընկերն զբարեգործութիւն՝ յինքն փոխադրէ. (Բրս. հց.։)
instead of, in the place of, for;
cf. Փոխանորդ.
· Calfa
Փոխան գառինն ինքն գոլով։ Փոխան սիրոյ զնա մատնելով։ Փոխան գառանցն օրինակին։ Սրբափայլ պճնեալ զարդուն՝ զոր զգեցուցեր ահարովնի, փոխան՝ պսակ ի փշոց եդին։ Ընկալ փոխան յոբայ ջանին. (Շար.։ եւ Յիսուս որդի.։)
Ես քո փոխան (կամ փոխանակ ) եղից. (Փիլիմ. 20։) յն. շահաւորիմ. այսինքն ի քո պտուղ վայելեցից. զի եւ ոնեսիմոս նշանակէ շահեկան, օգտակար։
instead of, in place of;
in exchange or in return for, as a reward for;
— նորա, in his place;
— ընդ, instead of;
— զի, whereas;
for as much as, since, because;
անձն քո — անձին նորա, your life shall be surety for his;
ասել —ուրուք, to say in a person's name.
· Calfa
Ի ձեռն Անանիայի փոխանակի աղքայի։ Որ էր ՟Ը (այսինքն ի միասին ընդ ) փոխանակի բդեշխին։ Խնդրէր շրջել զփոխանակ բդեշխին ի հաւատոց։ Առ դաղիովնաւ փոխանակաւ բդեշխին աքայեցւոց. (՟Բ. Մնաց. ՟Ի ՟Ղ. 11։ Գծ. ՟Ժ՟Գ. 7=12։ ՟Ժ՟Ը. 12։)
Ապա թէ փոխանակելով փոխանակեսցէ զայլ անասուն ընդ անասնոյ, եղիցի եւ այն փոխանակն սուրբ։ Եւ նա, եւ փոխանակն իւր եղիցին սուրբ։ Արարի փոխանակ քո զեգիպտոս եւ զեթէովպիա, եւ զսուհէն քեզ փոխանակեցի։ Զջուր մեր դնոյ արբաք, եւ փայտն մեր առանց փոխանակի եկն ի վերայ։ Առ ոտն կոխէիք զարդարն՝ առնելով փոխանակս։ Առի զեղբարս ձեր, փոխանակս տուեալ տեառն։ Նախատեցին փոխանակ (այսինքն զփոխանակն, կամ զերեւեցուցիչն ) օծելոյ քոյ, եւ այլն։ Հաւատարիմ բարեկամի ոչ գոյ փոխանակ։ (Սիր.՟Ղ. 15։)
Փոխանակ արեանն տեառն՝ ձեր արիւնդ հեղաւ (այսինքն ըստ նմանութեան )։ Ետուն զանձինս ի մահ փոխանակ որդւոյն Աստուածոյ. այսինքն ի տեղի Յիսուսի, զի նա ապրեսցի. (Շար.։)
Ասէ Երեմիա փոխանակ (այսինքն ի դիմաց ) ժողովրդեանն. (Մծբ. ՟Ե։)
substitute;
lieutenant;
vicar;
successor;
exchange, barter, compensation;
—աւ, by turns, alternatively, reciprocally, mutually;
— արքայի, vice-roy;
— բդեշխի, vice-consul;
proconsul;
— հանդերձից, change of clothes, changes of raiment;
արարի — քո զեգիպտոս, have given Egypt as your ransom.
· Calfa
Ի ձեռն Անանիայի փոխանակի աղքայի։ Որ էր ՟Ը (այսինքն ի միասին ընդ ) փոխանակի բդեշխին։ Խնդրէր շրջել զփոխանակ բդեշխին ի հաւատոց։ Առ դաղիովնաւ փոխանակաւ բդեշխին աքայեցւոց. (՟Բ. Մնաց. ՟Ի ՟Ղ. 11։ Գծ. ՟Ժ՟Գ. 7=12։ ՟Ժ՟Ը. 12։)
Ապա թէ փոխանակելով փոխանակեսցէ զայլ անասուն ընդ անասնոյ, եղիցի եւ այն փոխանակն սուրբ։ Եւ նա, եւ փոխանակն իւր եղիցին սուրբ։ Արարի փոխանակ քո զեգիպտոս եւ զեթէովպիա, եւ զսուհէն քեզ փոխանակեցի։ Զջուր մեր դնոյ արբաք, եւ փայտն մեր առանց փոխանակի եկն ի վերայ։ Առ ոտն կոխէիք զարդարն՝ առնելով փոխանակս։ Առի զեղբարս ձեր, փոխանակս տուեալ տեառն։ Նախատեցին փոխանակ (այսինքն զփոխանակն, կամ զերեւեցուցիչն ) օծելոյ քոյ, եւ այլն։ Հաւատարիմ բարեկամի ոչ գոյ փոխանակ։ (Սիր.՟Ղ. 15։)
Փոխանակ արեանն տեառն՝ ձեր արիւնդ հեղաւ (այսինքն ըստ նմանութեան )։ Ետուն զանձինս ի մահ փոխանակ որդւոյն Աստուածոյ. այսինքն ի տեղի Յիսուսի, զի նա ապրեսցի. (Շար.։)
Ասէ Երեմիա փոխանակ (այսինքն ի դիմաց ) ժողովրդեանն. (Մծբ. ՟Ե։)
substitute, representative;
vicegerent, vicar;
successor;
compensation, equivalent;
— արքայի, vice-roy;
— պատրիարքի, patriarch's vicar general;
— բանալեաց, duplicate key;
false key.
· Calfa
cf. ԱԹՈՌԱԿԱԼ, իբր փոխանորդ, այսինքն Յաջորդ։
Կարեւոր համարեցաք ընդ նորա եւ վասն նորին դիպողագոյն բանիւք զփոխանորդն թելադրել. այսինքն զլցուցիչն զտեղի նորա, կամ զյաջորդ բանքս. (Ագաթ.։)
to transmit, to hand down;
to be converted, turned, changed or transformed;
cf. Փոխանագիր.
· Calfa
Եւ արդ փոխանցելի է մեզ եւ յայլսն, այսինքն ի բոյսս. (Մխ. առակ. ՟Կ՟Ե։)
to restitute, to requite, to recompense;
cf. Փոխադրեմ.
· Calfa
Զբարիսն ընդ չարի փոխատրել, որպէս եւ ինքն ղունկն ծառային բժշկեաց. (Խոսր. պտրգ.։)
Մեսրոբայ փոխատրելով զհայերէն աթութայսն ըստ անսայթաքութեան սիղոբայից հելլենացւոց. (Խոր. ՟Գ. 33.) այսինքն վերածելով ի նոյն կարգ այբուբեանական՝ ըստ անվրէպ համեմատութեամբ տառադարձութեամբ. կամ բացատրելով զայբուբենս մեր նորագիւտս՝ հնչմամբ վանկից նաեւ տառիւք յունաց։