Definitions containing the research ինքն : 5288 results

Առեղծում, ծի

NBHL (1)

(Սողոմոն եւ քիրամ) առակս միմեանց առաքէին, եւ առեղծուլ հրամայէին։ Եւ որ չկարիցէ առեղծուլ, առեղծլեացն (այսինքն լուծանողացն) ինչս տուժիցէ. (Եփս. քր. ՟Ա։)


Առկայծեալ

NBHL (1)

Աչք առկայծեալք, այսինքն մերձեցեալք ի կուրանալ. (Մխ. երեմ. եւ Մխ. բար.։)


Աստեղական, ի, աց

NBHL (1)

Շուն ձայն՝ բերի ըստ երից. այս ինքն երկրային, աստեղական, եւ ծովային. (Դամասկ.։)


Աստուածարեմ, եցի

NBHL (1)

Յերկնային տռփանացն յափշտակեալք՝ աստուածազգեստք լինին։ Խնդալից զուարթանան եւ աստուածարեն։ Յորժամ աստուածարեսցէ ինչ ժամանակ, անդրէն դառնայ առ ինքն։ Մարգարէական ոգի ամենայն աստուածարի, եւ աստուածային մոլութեամբն օրէնսդրէ։ Ընդ ձեւով մարգարէութեան մտեալ ղօղեսցէ, աստուածարել եւ ըմբռնել թուելով. (Փիլ. ստէպ։)


Ատեամ, եցի

NBHL (1)

այսինքն Ատեմ, ատէ ատէր.


Արեանառու, ի, աց

NBHL (1)

ԱՐԵԱՆԱՌՈՒ կամ ԱՐԵԱՆ ԱՌՈՒ որ եւ յոքնակի ասի Առուք արեան կամ տարեանց. Առօղ զմասն նոյն արեան, կամ ունօղ զնոյն առու արեան այլոյ. այսինքն ազգական համարիւն.


Արուեստագործեմ, եցի

NBHL (1)

Նա ինքն նոյն է (սատանայ), որ արուեստագործեաց զիրսն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6. (յն. արուեստ զիրն արար)։)


Բազմաբար

NBHL (1)

Ոչ սեռ եւ ոչ տեսակ պարզաբար ասին, այսինքն ո՛չ միայնաբար, այլ բազմաբար. (Անյաղթ ի Պորփ.։)


Բամբասութիւն, ութեան

NBHL (1)

Զի՞նչ է բամբասողութիւն. ամենայն բան կամօք անպատուութեամբ ասացեալ՝ բամբասանք են, թէպէտ նոյն ինքն բանն կարծիցի ոչ լինել թշնամանօղ. (Բրս. հց.։)


Բարեբարք

NBHL (1)

Գտանի եւ ԲԱՐԵԲԱՐ. Նոյն ընդ Բարեբարոյ, կամ բարեբարոյք. այսինքն բարի բարուք.


Բաւական

NBHL (3)

Որպէս թէ չիցէ բաւական (այսինքն անկար իցէ) զօրավարութեան. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Ի նմին բաւական լիցուք. այսինքն այնու շատասցուք. (Կանոն.։)

Ընդ դժնեայ եւ բաւական ճարտասանացն զինքն ձգտեցուսցէ. (Պիտ.։)


Գործավարութիւն, ութեան

NBHL (1)

Աշխարհակալք խաւարի եւ այսք չարութեան, այսինքն որք յաշխարհի զգործավարութիւն չարութեան ունին. (Ոսկ. եփես.։)


Գումէզ

NBHL (1)

ԳՈՒՄԷԶ կամ ԳՈՒՄԻԶ. պ. քիւմիզ. այսինքն Մէզ. ջրվաթ, շեռ. սիտիք.


Դրամակոփ

NBHL (1)

Որ յանձնէ կոփէ զդրամ, այսինքն հարկանէ կամ հատանէ զապախտ դրամ, նման արքունի դրամոյ կնքելոյ. ստակ կոխօղ իր գլխէն.


Եւեթ

NBHL (3)

Ի ծննդենէն եւեթ մոլութեամբ լեալ». այսինքն մոլութեամբ եւեթ. (Խոր. ՟Բ. 58։)

Եթէ դու՝ եւեթ առ վայր մի (այսինքն առ վայր մի եւեթ) կարասցես յանձն առնուլ. (Փարպ.։)

Ոչ արժան էր ըստ մարմնոյն եւեթէ վերակացութիւնս օրինաւորիլ սմա՝ առանց խնամոյ անձնականի (այսինքն հոգեկանի). (Սարկ. քհ.։)


Զարթմնի հարկանիմ

NBHL (2)

ի բառէս Զարթումն. cf. ԱՐԹՄՆԻ. այսինքն Արթնութիւն.

Անուրջք երազ էին յայտնի, արդ ծածկեցաւ ի զարթմնի. այսինքն յարթնութեան. (Շ. եդես.։)


Զուգօրեայ, էի

NBHL (1)

ἱσήμερος aequinoctialis Որոյ օրն է զոյգ, այսինքն հաւասար ընդ տիւ եւ ընդ գիշեր. այն է հասարակածն.


Է, ից

NBHL (4)

մանաւանդ էն կամ էնն, էին, զէն, յէէն ὥν ens, qui est, deus Որ էն. Աստուած. ինքնագոյակ անեղ. Էակ ըստ ինքեան՝ առաջին եւ հարկաւոր, որոյ ելն եւ գոլն է նոյն. եբր. եհովահ. որ թարգմանի եւ Տէր, ընթերցեալ իբր Ատօնայի. Ադոնայի.

Որ զէն Աստուած ուրանայ, ինքն լինելոց է չէ՛. (Ճ. Ա.։ )

Քերթողն՝ Հոմերոս, բազմաց էից քերթողաց, ըստ առաւելազանցութեան ասի. իմա՛ ըստ յն. ոճոյ, ելոց, եղելոց, այսինքն մինչ են կամ գոն եւ այլ քերթողք։ Եւ յասել (Պղատ. տիմ. )

Որ անփակ գրով հաստատեալ քարտէզ՝ կնքի մատանեաւ, անկորուստ պահելով զմեզ հաւատով երրորդութեանդ. այսինքն Էնն Աստուած կնքի Էիւ. (որպէս եւ Երզն. մտթ. գրէ. )


Է՜

NBHL (4)

մանաւանդ էն կամ էնն, էին, զէն, յէէն ὥν ens, qui est, deus Որ էն. Աստուած. ինքնագոյակ անեղ. Էակ ըստ ինքեան՝ առաջին եւ հարկաւոր, որոյ ելն եւ գոլն է նոյն. եբր. եհովահ. որ թարգմանի եւ Տէր, ընթերցեալ իբր Ատօնայի. Ադոնայի.

Որ զէն Աստուած ուրանայ, ինքն լինելոց է չէ՛. (Ճ. Ա.։ )

Քերթողն՝ Հոմերոս, բազմաց էից քերթողաց, ըստ առաւելազանցութեան ասի. իմա՛ ըստ յն. ոճոյ, ելոց, եղելոց, այսինքն մինչ են կամ գոն եւ այլ քերթողք։ Եւ յասել (Պղատ. տիմ. )

Որ անփակ գրով հաստատեալ քարտէզ՝ կնքի մատանեաւ, անկորուստ պահելով զմեզ հաւատով երրորդութեանդ. այսինքն Էնն Աստուած կնքի Էիւ. (որպէս եւ Երզն. մտթ. գրէ. )


Ըմբռնութիւն, ութեան

NBHL (1)

Եթէ երթալի է ի մեզ անհասութիւն բանիդ, ոչ էր սքանչելի, այլ ըմբռնութեան իրք. այսինքն դիւրըմբռնելի. (Ճ. ՟Գ.։)


Ընդարմացուցիչ

NBHL (1)

Խոտս խայթողականս ինքնաթոյնս ընդարմացուցիչս. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)


Թէատրոն, աց

NBHL (1)

ԹԷԱՏՐՈՆ θέατρον theatrum, spectaculum գրի եւ ԹԵԱՏՐՈՆ. Բառ յն. թէ՛ադրօն. այսինքն Տեսարան. տեսլարան. տեղի հանդիսի խաղուց, կամ աշխարհաժողով բազմութեան. հրապարակ շրջափակ. cf. ԹԱՏՐ, որ է տեսիլ, եւ տեսարան.


Թողում, ղայ

NBHL (5)

Մին առնուցու, եւ միւսն թողուցու. այսինքն առցի, թողցի. (Մտթ. ՟Ի՟Դ. 40։)

Ո՛չ թողուցուն ձեզ մեղքդ այդոքիկ. այսինքն ոչթողցին. (Ես. ՟Ի՟Բ. 14։)

Այլում տեղւոյ եւ ժամանակի թողեալ (զմնացորդ բանից)։ Թողու ի վերայ նոցա զամենայն շէնս (այսինքն շնորհէ)։ Ի նոսա թողլով զշէնս ամենայն։ Եպիփանու վճարեալ զկենցաղս՝ թողեալ լինի (այսինքն մնայ) աշակերտ մի անուն Հռոփանոս. (Խոր. ՟Ա. 3։ ՟Բ. 7։ ՟Գ. 53։)

Ի բազում խռովութենէն՝ որ կայր ի սրտին, չէր կարօղ զձայն թողուլ (արձակել, հանել)։ Յորժամ թողոյր (այսինքն աւարտէր) զաղօթսն յեկեղեցին, վաղվաղակի փախչէր ի սենեակ իւր. (Վրք. հց. ՟Դ. եւ ՟Գ։)

Թո՛ղ ինքն նախ երթայր եւ առնոյր զթագաւորութիւնն. (Եզնիկ.։)


Ժամանակեան

NBHL (1)

Գրեաց վասն ժամանակեանզատկին։ Ի փոքր ժամանակեանն։ Յետ սակաւ միոյ ժամանակեան։ Ժամանակեան՝ որում ինքն գիշեր պահեաց զիս. (Եւս. պտմ.։)


Իւրովին

NBHL (4)

Զի այնպէս ինքն իւրովի կործանէ ազնձն չարութիւնն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 7։)

Ոչ սա էա՛ծ զնա, այլ ինքն իւրով եկն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 2։)

ԻՒՐՈՎԻ ԻՒՐՈՎԻՆ. αὑτός, ἐαυτῷ, τῆ, τοῦ ipse, per se, se se. Իւրեւ. ինքնին. անձամբ անձին. եւ Դիւրաւ. ինքիրեն. անձամբը. ինքիրմէ.

Եւ αὑτομάτως sponte. Կամաւ իւրով. կամովին. ինքնակամ. կամակար.


Լուանալիք

NBHL (1)

Լուալիք. այսինքն բաղանիք. համմամ.


Խապազ

NBHL (1)

Բառ ռմկ. այն է արաբ. խուպազ, այսինքն Հացագործ.


Խափարաձայն

NBHL (1)

ԽԱՓԱՐԱԿԱՆ ԽԱՓԱՐԱՁԱՅՆ. (մօտ ի Խափշիկ եւ Խփտի ազգս. եւ ի հնչիւն Խաֆ տառի, եւ կամ խապա, այս ինքն թանձր) Ունօղ զհնչիւն կամ ձայն խոշոր եւ թանձր կամ դժուարալուր.


Խաքան, ի

NBHL (1)

Բառ պրս. որ եւ խան. այսինքն Թագաւոր. արքայ. իշխան ինքնագլուխ։ (Խոր. ՟Բ. 84. 86. եւ աշխարհ։)


Խոստովանաքոյր, քեռ

NBHL (1)

ԽՈՍՏՈՎԱՆԱՔՈՅՐ որ եւ ԽՈՍՏՈՎԱՆԱԴՈՒՍՏՐ. Քոյր խոստովանութեան. այսինքն կին կամ օրիորդ, որ խոստովանի զմեղս իւր. որ եւ կոչի հոգեւոր քոյրկամ դուստր քահանային.


Խրոխտական, ի, աց

NBHL (2)

Խրոխտականն՝ անձնահաճական եւ սիգանձն լսի, որ ինքն զինքն ամբառնայ ի դսրով. (Երզն. քեր.։)

Գոգցես խրոխտական իմն կարծեօքն եւ ձեւով մարմնոյն այսպէս ցուցանէր զինքն ամբարտաւանութեամբ լի փքացեալ. (Պիտ.։)


Ծանրացուցիչ

NBHL (1)

այսինքն Ծանրացուցանօղ. ծանտրցընօղ.


Ծարրաքար, ի

NBHL (1)

ԾԱՐԻՐ ՔԱՐ. ԾԱՐՐԱՔԱՐ. որ եւ ԾԱՐՈՒՐ ասի, եւ ԱՆԱՂԱԾ ԾԱՐՈՅՐ. նիւթ ծարրոյ. այս ինքն քարն չեւ աղացեալ. ... տե՛ս եւ ԹՈՒԹԻ ԱՉԱՑ։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։ Հին բռ.։)


Ծնանելի, լիք, լեաց

NBHL (1)

Բարկութիւն հօր՝ որդի անմիտ, եւ ցաւք են ծնանելեաց (այսինքն մօր) նորա։ Չի՛ք զօրութիւն ի ծնանելիս. (յն. եզակ) (Առակ. ՟Ժ՟Է. 25։ ՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 3։)


Ծնիմ, ծնայ

NBHL (1)

Որպէս Ծնանիմ կր. այսինքն ծնեալ լինիմ.


Ծնունդ, ծննդեան, ծննդոց

NBHL (1)

Եկաց ի ծննդենէ։ Դժուարածին եղեւ ի ծննդեանն։ Ժամանակ ծննդեան յամուրաց։ Ոչխարի եւ արջառոյ ծնունդ արձակեալ է (այսինքն սկսեալ են ծնանել զգառինս եւ զորթս). եւ այլն։


Կամասէր

NBHL (1)

Կամասէր, կամագնաց, ինքնակամ մեղացն. (Ագաթ.։)


Կամարար, աց

NBHL (4)

Յաղագս միայնակեցաց, այսինքն կամարարացն կարգի։ Ասէ զգայիոս կամարար. եւ է կամարարդ անուն ի վերայ միայնակեցաց. (Մաքս. ի դիոն.։)

Եւ կամ որպէս Սաբաւովթ, այսինքն (Տէր) զօրութեանց, որք անվրէպ կատարեն զկամս աստուծոյ.

(որ հայի ի պէսպէս առնումս եբր. ձայնիս, այսինքն սպայից, պաշտօնէից եւ այլն. եւ ի բանս սաղմոսին ՝ ուր ասի զհրեշտակաց,

ԿԱՄԱՐԱՐ. Ըստ յն. ոճոյ՝ սեպհական անուն միանձանց, որպէս երբեմն եսսեանց առ եբրայեցիս. յն. θεραπευτής , այսինքն պաշտօնեայ (աստուծոյ).


Կարգալից

NBHL (1)

Ի բազում խաղաղութեան մանկունք քո, այսինքն յարդարեալք լիցին կարգալիցք. (Ոսկ. ես.։)


Կինաբառիս

NBHL (1)

Մաւրիտանիա. ի լերինսն յայնոսիկ ընտիր կինաբառիս, այսինքն դեղ կարմիր. (Խոր. աշխարհ.։)


Կորստախառն

NBHL (1)

Կորստախառն խոնարհութիւն աշխարհիս. այսինքն հետ զհետէ վատթարանա՝ն, որ տանի՝ ի կորուտ Եփր. (դտ.։)


Կուղբ, Կղբոց

NBHL (2)

Կղբու ձու, կամ կղբի ձուք, խունտուզ հայասի ասի։ Կղբու մորթի, որ է խունտուզն (այս ինքն մորթ նորա). (Բժշկարան.։)

ԿՈՒՂԲ (լծ. թ. քէլբ, այսինքն շուն). որ եւ ԿԱՍԴՐԻՈՍ. κάστωρ castor, lurda, fiber, beber. Ջրշուն. կենդանի ծովային եւ երկակենցաղ, լողակ սեւամորթ ի ձեւ շան.


Հակառակիմ, եցայ

NBHL (2)

Յիմար է, որ ընդ վեհս քան զինքն հակառակէ։ Ոչ հակառակել ընդ փարթամին. (Պիտ.։)

Ընդդէմ թշնամւոյն հակառակողի (այսինքն սատանայի)։ Որով զլրբութիւն հակառակողին ըմբերանեալ ամաչեցուցէր. (Շար.։ Նար. ղ։)


Հանդիպիմ, եցայ

NBHL (2)

Առ որս հանդիպի պղատոն. այսինքն դիմապատահէ. (Սահմ. ՟Բ։)

Կուսի ծնանել՝ ոչ հանդիպեցելոյ առն. այսինքն անփորձ եղելոյ յառնէ. (ՃՃ.։)


Հասութիւն, ութեան

NBHL (1)

Արքայութիւն աստուծոյ է գիտութիւն սրբոյ երրորդութեանն՝ ձգեալ ընդ հասութիւն միտս. այսինքն խորին եւ անբովանդակելի տեսութեամբ. (Եւագր. ՟Դ։)


Հետակորոյս

NBHL (1)

Առժամայն չքոտեալ հետակորոյս եղեւ հակառակորդն հպարտացեալ՝ ինքն եւ իւրքն ամենայն. (Արիստակ. ի մկրտ.։)


Հետէ

NBHL (1)

այսինքն Ի հետէ, որոյ նախդիրն դնի ի վերայ նախընթաց բառից. ἁπό, ἁφ’ ἦς, ἁπ’ ἑκεινού ex quo, ab exinde, jam inde, ab ... usque. Զհետ կամ զկնի անցելոց եւ այսր. անդստին, ի սկզբանէ ցայժմ. անընդհատ ցայս վայր. անկից ետեւ, ինչուան հիմա .... cf. ՅԱՅՆՄ ՀԵՏԷ, cf. ՅԱՅՍՄ ՀԵՏԷ, cf. ՅՈՐՍ ՀԵՏԷ, cf. Ի ՎԱՂՈՒՑ ՀԵՏԷ.


Հերեսիովտայք, տայց, տաց

NBHL (2)

Այս սովորութիւն ասէ հերեսիովտացն է, այսինքն կերինթացւոցն. (Սարգ. ՟գ. յհ.։)

ՀԵՐԵՍԻՈՎՏԱՅՔ կամ ՀԵՐԵՍԻՈՏԱՅՔ ՀԵՐԵՍԻՈՎՏՔ կամ ՀԵՐԵՍԻՈՏՔ. Բառ յն. αἰρεσιώτης, -τες . այսինքն Հերետիկոսք. (Կոչ. ՟Զ. ստէպ։)


Հիւղեայ, Հիւղէ

NBHL (3)

Զոր հիւղն կոչեն, որ թարգմանի նիւթ. միթէ եւ զինքն ընդ հիւղին ի զա՞րդս ածէր։ Զհիւղեայն ասեն։ Հարցցուք զհիւղեայն։ Զհիւղեայն խնդիր թողեալ։ Զհիւղեայն աստուածացուցանել. եւ այլն. (Եզնիկ.։)

Զնոյն զհիւղայն, այսինքն զնիւթն։ Ի չքաւոր բնութիւնն հիւղեայ։ Վասն ճառից հիւղեայ. (Վեցօր. ՟Բ։ Ըստ նմանութեան մանրամաղ փոշոյն հիւղէի. Ագաթ.։)

Մերթ որպէս յն. ի՛լիօս. ἤλιος այսինքն Արեգակն.


Հիւսիսի, սիսոյ

NBHL (2)

Հիւսիս արեւելից. յն. ապելիոդէս, այսինքն ապարեւական։

ՀԻՒՍԻՍ ՀԻՒՍԻՍԻ. βορρᾶς, βορέας, βορέης eptentrio, aquilo, boreas. գրի եւ ՀԻՒՍԻՒՍ. ՀԻՒՍԻՒՍԻ. ՀՒՍՒՍ. ՀԻՍԻՍԻ. այսինքն հիւսիւս. հիւսիւսի. Կողմն աշխարհի ընդ մէջ արեւելից եւ արեւմտից՝ դէմ ընդդէմ հարաւոյ, հեռի միշտ յարեգականէ, եւ ցրտագին։ Եւ Հողմն ցրտաշունչ յայնմ կողմանէ. հուսիս։