short, little, of short stature;
dwarf.
bitten or stung by a scorpion.
(ի Կրիճբառեն) Ի կարճէ հարեալ. կարիճէն զարնուած, կամ խածած։ (Բժշկարան. ստէպ։)
impatient, intolerant;
pusillanimous;
short-witted, silly, simple, foolish, ignorant, dull, stupid, stolid.
Այր երկայնամիտ բազմապատիկ է խորհրդովք, իսկ կարճամիտն յոյժ անմիտ է. (Առակ. ՟Ժ՟Դ. 29։)
Պարտ էր, թէ՝ եւ զքոյն իսկ տայիր, չլինել այնպէս խնայօղ. (իսկ այժմ զտեառնն տաս, ընդէ՞ր լինիս կարճամիտ. Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։)
to shorten, to make short, to abridge, to abbreviate;
to grow shorter;
կարճատեն աւուրք, the days are growing shorter;
կարճատէ օրն՝ տիւն, day-light fades, the day wanes or is going down.
եւ չ. συστέλλω contraho եւ այլն. Կարճ առնել՝ հատանելով, կտրելով. վերջոտնել. կարճել. եւ Տարաժամել. կարճեցնել, կարճընալ.
Կարճատեաց ձեզ կենացդ ժամանակ՝ ամենեցուն տէր. (Փիլ. յովն.։)
Եւ յերկարել գործոյ պատերազմին՝ օրն տարաժամէր, եւ մօտ առ երեկս կարճատէր. (Եղիշ. ՟Զ։)
to shorten, to cut short, to abridge, to abbreviate;
to lessen, to make short, to render shorter;
to mutilate, to lop;
to retrench, to curtail;
to leave out, to suppress;
to hold back, to withhold;
to hinder, to prevent, to impede, to debar;
to interrupt;
to stop;
to exhaust, to tire or wear out;
— ի կենաց, to put to death, to kill;
— զանձն ի կենաց, to kill oneself, to make away with oneself, to commit suicide;
— զբարբառ ուրուք, to interrupt, to break in upon.
Կարճել զաւուրս։ Կարճիլ աւուրց, կամ ժամանակի. (Մտթ. ՟Ի՟Դ. 22։ ՟Ա. Կոր. ՟Է. 29։)
cf. Կարճահասակ.
to tease, to provoke, to put out of patience.
Հեղգացոյց յաղոթից, կարճմտեցոյց ի ժուժկալութենէ. (Լմբ. սղ.։)
pusillanimity;
impatience.
ԿԱՐՃՄՏՈՒԹԻՒՆ որ եւ ԿԱՐՃԱՄՏՈՒԹԻՒՆ. ըստ յն. փոքրոգութիւն. ὁλιγοψυχία, μικροψυχία pusillanimitas. Նեղսրտութիւն. անհամբերութիւն. վհատութիւն. անժուժութիւն. եւ գժտութիւն.
Երկայնամիտն բարի է եւ վկայի՝ քան զայն, որ կարճմտութեամբ յամբարտաւանութիւն է. (Լմբ. ժղ.։)
pusillanimous;
impatient.
Կարճոգի եղեալ միայն յայսմ նուագի։ Ըստ կարճոգի մերս ախորժակաց. (Վրդն. ծն.։ Վրդն. սղ.։)
brevity, shortness, conciseness
Կարճութիւն ժամանակի, կամ աւուրց. (Խոր. ՟Գ. 1. 51։ Յհ. իմ. ատ.։)
red, reddish;
— ներկել, to dye red.
πυρράζων rubescens. Ունօղ կամ ունելով զգոյն կարմիր. կարմրացեալ, եւ առաւել կամ յոյժ կարմիր.
trout.
red-beaked.
Աղաւնիք են կարմրակտուց. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)
to redden, tr become or turn red;
cf. Կարմրագունիմ.
to redden, to make red;
to make blush, to to put to the blush.
blood-stone, hematite.
Կարմրաքարն լոսեալ՝ զարեան հոսումն արգելու. (Բժշկարան.։)
nervous, muscular, vigorous, robust, strong, sturdy.
որ ասի ԿԱՐՇԸՆԲՈՒՌՆ, կամ ԿԱՇՄԲՈՒՌՆ. Ջղուտ. պնդակազմ. զօրեղ. ուժեղակ. տոկուն. կարծր. կորովի.
Զարեան առնելով յաճախութիւնս՝ բնաւորեցաւ զօրաւորս գործել եւ կարշնեղս։ Ուժեղագոյնս գործէ եւ կարշնողս։ Կարշնեղ զօրութիւնն կամակարաբար կտարի։ Զծանունս ինչ բեռինս ձգել զկնի իւր կարշնեղ կամակորութեամբ. (Պիտ.։)
robustness, sturdiness, strength, vigour.
Զօրեղութիւն. ուժեղագոյ.
powerful;
able, capable, clever;
healthy;
rich, wealthy;
— լինել, cf. Կարողանամ.
ԿԱՐՈՂ կամ ԿԱՐՕՂ. δυνατός, ἱσχύων potens, valens, validus, fortis . Որ կարէ. ունօղ զկար առնելոյ ինչ. բաւական. առողջ. զօրեղ. ուժեղ. հզօր. բաւական. առողջ. զօրեղ. ուժեղ. հզօր. զօրաւոր. եւ Ճոխ. կրցօղ, կարողութիւն կամ ճար ունեցօղ, ուժը տեղը. եւ ունեւոր.
Ամենայն որ կարող էր զօրութեամբ։ Կարօղ եմքյաղթել նոցա։ Որ կարող իցէ եւ այլն։ Ես զի՞նչ կարօղ էի արգելուլ զաստուած։ Կարօղ եմ մտանել եւ ելանել ի պատերազմ։ Ոչ է պիտոյ բժիշկ կարողաց, այլ հիւանդաց։ Կարօղ ձեռամբ.եւ այլն։
Շինեաց եկեղեցի եւ հիմնացոյց ի վերայ պետրոսեան վիմին, ոչ կարող ի դրանց դժոխոց ընդհարկանել հաստատութեանն. (Տօնակ.։)
to be able, capable, to be in a state or a way to.
Զօրաւոր ուժո բառնալ զինքեամբ կարողացեալ. (Պիտ.։)
powerfully, according to ones power, strength or ability.
Երկասէր վարժիցն ասելով զբնաւ կարողապէս ստանալ բարեբախտութիւն։ Առ ձեռն պատրաստ կարողապէս. եւ այլն. (Պիտ.։)
կարողապէս բազկաւ խնդրէր (նինուէ) զվրէժ իւր յամենայն ազգաց. (Լմբ. սոփոն.։)
power, authority;
might, strength, force;
faculty, capacity, ability;
reach;
competence, means, resources, wealth;
—ք, faculties.
δύναμις potentia δύνοτης facultas ἑξουσία potestas. Կար. զօրութիւն. բաւականութիւն. ձեռնահասն գոլ. ոյժ. եւ Հնարաւորութիւն. Ճար. եւ Գոյք.
Հա՛յր, եթէ կարողութիւն իցէ, բաժակս անցցէ. (Ոսկ. մտթ.։)
shoe-maker;
cobbler;
կրպակ —ի, -'s shop, workshop, cobblers stall.
cf. Կարողութիւն.
Կարութեամբ եւ փառօք աստուծոյ։ Ողորմութեանն կարութիւն։ Զկարութիւն զօրութեան իւրոյ։ Աղքատ, եւ առանց կարութեան։ Աստուծոյ կարութեանն եւ դժուարին կարծեալքն դիւրին են։ Զօրաբաբէլ եւ ո՛չ ի կարութիւն առաջին թագաւորացն եհաս. (Լմբ.։)
in want of;
needy, necessitous, poor, indigent;
desirous, anxious, eager;
want, need, necessity, poverty, indigence;
desire, wish, longing;
— լինել, to want, to need, to be or stand in want of;
— նմալ, գտանիլ, to be in a state of privation, to be unprovided with, to be without;
— ամենայնիւ, in want of all things, poverty-stricken, destitute;
ոչ իւիք կարօտեմ, I want for nothing.
Կարօտ եմ յոյժ, եւ աղաչեմ. (Սարգ. յիշատ.։)
Ունէի զայս կարօտ ի մտի։ Ահա եհաս ժամ՝ ցուցանել զպտուղ կարօտին քո. (Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Կարօտիմ.
որ տայ աղքատաց, ոչ կարօտասցի։ Են՝ որ յանիրաւութենէ ժողովեն, եւ կարօտանան։ Առ սակաւ մի կարօտացեալք.եւ այլն։
կարօտանայ բժշկի։ Ոչ կարօտանան սեան եւ օգնականի եւ հիմանց երկինք եւ երկիր. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ. ՟Ի՟Բ։)
Երկայնութեան ժամանակի ոչ կարօտացեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to render indigent, to reduce to poverty.
Մի՛ պատառաւ եւ բաժակաւ կարօտացուսցուք զնոսա. (Եղիշ. հայր մեր.։)
to be in want of, to be in needy circumstances, to be indigent or necessitous;
to want, to need;
to desire, to wish, to long or sigh for, to pant after;
չ— իմիք, to want for nothing, to possess in plenty, to revel in abundance, to be in the enjoyment of every good thing;
ոչ եւս — ումեք, to dispense with one's aid or assistance, to do without one;
— հացի, ջրոյ, քնոյ, to be hungry, thirsty, sleepy.
Ինքնահալած ի հայրենեացն լինէր գաւառէ. որում յետոյ կարօտեալ՝ եւ տեսութեան անգամ ոչ լինէր արժանի. (Պիտ.։)
indigence, penury, want, necessity, poverty, misery, destitution;
desire, wish;
անհնարին, ծայրագոյն —, great need of;
extreme poverty, utter destitution;
փղձկիլ կարօտութեամբ, to desire eagerly, to long or sigh for, to pant after;
— կարօտութեամբ ուտել զհաց կամ ըմպել զջուր to fare hard, to live upon bad cheer;
to champ the bit.
staying, standing up;
state, position.
Լուծանել զկապս օրինակաւ կօշկաց խրախից՝ իբրեւ անարժան այսպէս աստուածայնոցն լինել վայրի կացութեան. (Սարկ. լս.։)
solemn or general assembly;
reunion, popular gathering;
festival day, fair-day;
solemnity, pomp;
solemn games, spectacle;
hymn, canticle.
πανήγυρις, πομπή coetus publicus, pompa, festivitas, nundinae . Կացումն հանդիսական. (որ գրի եւ Կացորդ, եւ Կացարդ). Հանդէս տեսարանաց եւ տօնից. հասէմախմբութիւն. Ժողով. տօն ամենաժողով. տօնախմբութիւն. եւ տօնավաճառ. որպէս յն. բանի՛ղիրիս, յորմէ ռմկ. բանայիր, տօնանմա, աչա՛յ, զիննէթ.
Զատկացն եւ կացարդիցն (լաւ եւս՝ կացըրդիցն) եւ ամենաժողով տօնից անուն զբազմաց ի մի վայր գումարելոց յայտ առնէ. (Սեբեր. ՟Ե։)
Տօնիւք եւ կացըդիւք, խրախութեամբ հացկերութից։ Առնեմք կացուրդս՝ տօնս ամենաժողովս (յն. մի բառ վասն երից). (Պտմ. աղեքս.։)
to establish, to place, to set, to lay, to fix, to put;
to constitute, to institute, to create, to destine;
to render, to make;
to stop, to cause to cease;
իշխան, տէր —, to constitute chief or master, to promote to high dignity;
շնորհապարտ —, to favour, to oblige;
ժառանգ —, to appoint a heir;
հղօր՝ երջանիկ —, to make powerful, happy.
concerning to general assemblies, or to solemn festivals, solemn, festive, pompous;
demonstrative (style).
πανηγυρικός panegyricus, festus, pompaticus Կացրդի սեպհական. հանդիսական. տօնական. ամենաժողով. մեծապայծառ.
Ճարտասանականն սեռ գոլով՝ յերիս բաժանի տեսակս, յատենականն, ի կացրդականն յաղագս ներկային գյանայ. (Պիտ.։ եւս եւ Երզն. քեր.։ Ճ. ՟Ը.։)
to assemble together, to feast;
to make merry.
πανηγυρίζω nundino. Ի կացուրդ ժողովիլ. գալ ի հանդէս տօնախմբութեան, տօնավաճառաց եւ այլն.
potter;
brick-maker;
bricklaying, brickwork, masonry;
ի —ի կալ, to make bricks.
canal;
bank, dike.
ԿԱՒԱՌՆ կամ ԿԱՒԱՌ. ὁχετός , canalis. ռմկ. եւս, կաւառ. որ ասի ՈՒՐԴ. տե՛ս եւ ԿՈՐԻՔ. Անցք ջրոց. առուակ ըստ ժամուն բանալի կամ փակելի կաւով.
pimping, a pimp's or bawds trade, pandarium, procurement.
Գործ կաւատաց. միջնորդութիւն գործոց անարժանութեան գործեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12.) յն. լոկ, անամօթութիւն։
argil mixed with silver.
Ծնանի հուր յերկաթոյ եւ ի քարէ. Լինի ի կաւարծաթոյ հուր, յորժամ ընդդէմ արեգական ոք շողացուցեալ դիցէ. (Փարպ.։)
made of elay, argillaceous, clayey, clayish.
cf. Կաւեայ.
to gnash, to grind;
— զատամունս, to gnash one's teeth;
— ի ցրտոյ, to shake or shiver with cold, to shiver all over.
Յորժամ կարի ցուրտն տիրիցէ ... եւ տառապեալն զատամունսն կափկափիցէ. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ա.)
snare, trap;
pit-fall, foot-trap;
cloister.
Ի բաց հրաժարէին ի բարւոք կափուլն. (Վրք. ոսկ. իբր լտ.)
to cover, to shut, to close;
— զաչս ուրուք, to close the eyes of;
— զաչս ի լոյս, to shut the eyes against conviction.
Ի բաց հրաժարրիւր ի պատասխանելոյ, առ բարձրութիւն ասացելոցն կափուցեալ. (այսինքն բերանն փակեցաւ)։ Եթէ ծարաւիք լինիցին, ոչ երբէք կափուցեալ լինին մինչեւ արբցեն. (այսինքն ոչ փակի նոցա աղբիւրն). (Ոսկ. յհ.։)
act of covering.
Եւ ոչ տեսութեանն ժամանեցի, եւ աչացն կափուցման. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Եւ ոչ կափուցմանց աչաց նոցա արժանի գտան. (Յհ. կթ. (զի եւ կափուցանելն զաչս վախճանելոյն՝ կարեւոր սիրելեացն է)։)
like a dauce;
dancing, skipping;
— պար, dance, ball.
to dance, to skip;
to bound;
to laugh at, to deride;
cf. Կռիւ.
Օր կաքաւելոյ յայտ է թէ այն էր, զոր ի ժամ չարչարանաց նորա կաքաւէին, եւ այպանելով նախատէին. (Լմբ. զքր.։)
dancer.
Հարկ է խնդակից լինել, եւ կաքաւչացն կցորդել. (Լմբ. ժղ.։)
to cling to, to crawl on the ground.
(Տունկ որթոյ) առաւել ես տարածեալ կբնի յիւրացման զնստագոյն եւ յոյժ խորին վայրս երկրի. (Պիտ.։)
ulcer;
sore, wound.
Մի՛ լիցուք այլոց բժիշկք՝ չարաչար կեղօք լցեալ քս. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
Բանք նոցա նմանեալ են կեղոյ (քաղցկեղի)։ Չիք բժշկութիւն այսմ կեղոյ. (Եփր. ՟բ. տիմ.։)
Եղիցին կեղ մահու։ Եղեւ ճարակ կեղոյ առանց բժշկութեան։ Ախտ հիւանդութեան, որ էր նա կեղ. (Եւս. ՟Է. ՟Ը. ՟Թ։) Տե՛ս եւ ՍՐԱԾՈՒԹԻՒՆ։
doubtful, uncertain, ambiguous;
undecided, wavering, pusillanimous, irresolute;
suspicious, distrustful;
— լինել, to be suspected, doubted;
— թուիլ, to seem doubtful;
cf. Կեղածաբար.
Քանզի զեղիային, գիտեմ զի որպէս զհին ժամանակի բան՝ կեղակարծաբար ընդունիս. (անդ։)