ring;
signet-ring, seal, stamp;
cf. Մատնոց;
ոսկի, ադամանդեայ —, gold-ring;
diamond-ring;
— պատկերեալ, cameo-ring;
հարսանեկան —, wedding-ring;
— կրել, to wear a ring;
կնքել —նեաւ, to seal with a ring.
Կնքեցին զինքեանս երրորդական զօրութեամբ հօր եւ որդւոյ եւ սուրբ հոգւոյն. եւ զսուրբ խաչն ի վերայ մատանի եդին (կամ ըստ նոր ձ. եդին մատնահար եւ կնիք). (Մանդ. երրորդ.։)
dignity, office or post of kislar-agasi.
to clean, to cleanse;
to purify;
to refine;
to purge;
to expiate, to sanctify;
— զոճ, to refine the style;
— զարիւն, to depurate or cleanse the blood;
— զխաւարտս, զընդեղէնս, to pick or cleanse vegetables, pulse;
— զանօթս խոհակերոցի, to scour, brighten or polish kitchen utensils.
Տեսանի սուրբ երրորդութիւն մաքրեցելոցն մտօք։ Քահանայն մաքրօղ կոչի, (այսինքն քաւիչ). (Խոսր.։)
metropolitan.
very luminous, brilliant, resplendent.
Զերրորդութեանն հրաշապայծառ ճառագայթ. (Խոր. վրդվռ.։)
archangel, chief or prince of the angels.
horseman, rider.
cf. Մակեռորդ.
ՄԱԿԵՌԱԿ ՄԱԿԵՌՈՐԴ. ἑπίτριτος sesquitertius. որ եւ ՎԵՐԵՌԱԿ. Վերյաւելեալ եռեակ. որպիսի է վեցն. եւ ինչ իմ աւելի քան զերրորդն. զոր օրինակ է տաղաչափութիւն յերից սուղ ոտից, եւ ի չորրորդէ՝ երկարէ.
sesquitertian;
triphthong.
ՄԱԿԵՌԱԿ ՄԱԿԵՌՈՐԴ. ἑπίτριτος sesquitertius. որ եւ ՎԵՐԵՌԱԿ. Վերյաւելեալ եռեակ. որպիսի է վեցն. եւ ինչ իմ աւելի քան զերրորդն. զոր օրինակ է տաղաչափութիւն յերից սուղ ոտից, եւ ի չորրորդէ՝ երկարէ.
searching or examining accurately;
accurate, exact, punctilious;
prying, inquisitive;
— լինել or —խուզիւ քննել, to examine minutely, to scan, to sift;
— լինել, to refine, to be critical, to subtilize;
to be inquisitive;
—խուզիւ հարցանել, to interrogate inquisitively.
Մանրախուզիւ քննեալ՝ գտաք զթագաւորելն տրդատայ յերրորդ ամի դիոկղետիանոսի. (Խոր. ՟Բ. 79։)
cf. Ձգեմ.
Ոմն բարկացեալ վասն ոչ ունելոյն յաջողումն ի խաղն՝ նետեաց ընդդէմ երկնից՝ իբր թէ կամելով վրէժ առնուլ յաստուծոյ. եւ ի միւսում աւուրն ընդ նստելն ի խաղալ՝ նոյն նետն ուժգնակի յարձակմամբ եւ արիւնաթաթաւ անկաւ առաջի նորա եւ ցցեցաւ ի վերայ զհայրն (զմեռեալ) կապել ի սիւն, եւ նետաձիգ լինել ի նա որդւոցն . . . երկուքն նետաձիգ եղեն, եւ երրորդն յոյժ բարկացաւ ընդդէմ նոցա, եւ ոչ բնաւ կամեցաւ նետել ի հայրն. (անդ։)
cf. Ներանձնաւոր.
Յերկուց ներանձինց (հօր եւ որդւոյ)։ Այս երիցս ներանձիցս (երրորդութեան) լծորդութիւն՝ չափեալ միակամութեամբ. (Քեր. քերթ.։)
interior, internal, inner;
intestine;
intrinsic;
intimate, cordial;
underground, subterranean;
— անկիւն, internal angle.
Ետ նմա քաղէր զգողաթն վերին, եւ զգողաթն ներքին։ Մինչեւ ի դժոխս ներքինս։ Փրկեցեր զանձն իմ ի դժոխոց ներքնոց։ Եդին զիս ի գբի ներքնում։ Կողմանոցին ներքնոյ, եւ միջնոյն, եւ երրորդին.եւ այլն։
to anathematize, to excommunicate;
to curse, to condemn;
to execrate, to imprecate.
Ընդէ՞ր նզովէ նախ զօձն, երկրորդ զկինն, երրորդ զայրն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 47։)
sign, mark;
signal, indication, character, expression, proof;
symbol;
emblem;
label, ticket;
sign, miracle, prodigy;
scepter;
sign-post;
flag, colours, ensign;
— հրոյ, smoke;
flame;
փողք —աց, signal trumpet, bugle;
— դատապարտութեան, judgment, sentence, condemnation;
սուրբ —ք, Sacred Elements;
— հաւատոյ, symbol or formula of faith, Creed;
—ք ախտից, symptoms;
կանգնել յաղթութեան —, to raise a trophy, a monument of victory.
Որ արասցուքն ըստ մերում (պատկերի). ասաց, ի ձեռն յոքնական նշանակին զսուրբ երրորդութիւն ծանոյց. (Նիւս. կազմ.։)
music, song, air, tune, melody, strain;
sonnet;
cup, goblet, bowl, mug;
fashion, manner;
bout, time;
երեքսրբեան —, trisagium, agiology;
յօրինել —ս, to modulate, to sing;
հեշտացուցանել զ—ս, to make a sweet concert or harmony;
զյաղթութեան —ս երգել, to sing an epinicion, a triumphal song;
fashion, manner;
bout, time;
զառաջին —ն, յառաջնում —ի, the first time;
ի բազում —ս, ի —ս բազումս, յայլ եւ այլ —ս, more than once, several or many times, over and over again;
ի միումն —ի, once, at once;
all at once;
զմի — եւս, once more;
վասն միոյ —ի, առ մի —, for once;
զայս մի եւս —, more, once again;
յերկարագոյն —օք զբանիւք անկանել, to be prolix, to prolong the discourse;
յերկարագոյն —օք, long, a great while or time;
զվեց օրն մի մի —, once a day for six days;
լուր զայս վերջին —, hear for the last time;
cup, goblet, bowl, mug;
— ոսկի, golden cup or goblet.
Էր նոցա հրաման յերրորդ նուագին ելանել ի պատերազմ. (Եփր. դտ.։)
to languish, to become faint, languid, to wear oneself out, to faint, to swoon.
Նքողեցայ ես՝ այս երրորդ օր. (՟Ա. Թագ. ՟Չ. 13. յն. խռովեցայ ի ներքուստ։)
officer on duty for the week, septimarian;
sabbath-eve.
keeping the sabbath;
sabbatarian;
priest whose week it is to officiate;
—ք, weekly fast or abstinence.
health, toast.
Ի մատռուակել բաժակի՝ զառաջինն արբցես ողջնութեան, զերկրորդն թշնամանաց, զերրորդն՝ մոլեգնութեան. (Ոսկիփոր.։)
who, which, what, that;
որ միանգամ, որ ոք, who, whoever, whosoever;
որք միանգամ, all they who;
որ ինչ, what;
which;
all that;
whatever;
այրն որ գայ, the man who is coming;
զոր դու գտեր, what you have found;
եւ որ չար եւս է, որ չար քան զամենայն է, and what is worst of all;
այրն զոր եմ սիրեմ, the man whom I love;
չգիտէ զոր գործէն, he does not know what he is doing;
յորմէ, whence, therefore;
որ եւ իցէ, whoever, whosoever;
any thing whatever, aught;
որ զինչ եւ իցէ, whatever or whatsoever it may be;
be that as it may;
ընտրեա զոր եւ կամիս, choose which you please;
որոյ աղագաւ, for this reason;
որ բարիս գործէ, գտցէ զբարիս, who acts well will be rewarded;
որ խնդրէ՝ առնու, he who asks will receive;
ժողովեցին որ շատ եւ որ սակաւ, some have gathered much, some little;
հանապազօր մեղանչեմք՝ որ խորհհրդով, որ բանիւ, we continually sin either in thought or word.
Առաջինս եւ երկրորդս եւ երրորդս, եւ որ ի կարգին։ Ումեմն բան իմաստութեան, ումեմն թարգմանութիւն լեզուաց, եւ որ ի կարգին. (Խոր. ՟Բ. 7։ Պիտ.։)
that;
որ զի, that, in order that, so that;
since, as;
կարծեմ որ գայ, I believe that he will come;
որ թէպէտեւ նոքա վեհք են, although they are superior.
Առաջինս եւ երկրորդս եւ երրորդս, եւ որ ի կարգին։ Ումեմն բան իմաստութեան, ումեմն թարգմանութիւն լեզուաց, եւ որ ի կարգին. (Խոր. ՟Բ. 7։ Պիտ.։)
cf. Որդեգրապէս.
Զնորածնեալսն յաւազանէ որդեգրաբար ընդ սրբոյ երրորդութեանն կապեալ սիրով. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
the twenty first letter of the alphabet, and the sixteenth of the consonants;
three hundred, three hundredth.
Յ. կամ ՟յ. որպէս նշան թուոյ՝ է Երեքհարիւր, զի է երրորդ տառ զկնի Ճ տառի, որ է հարիւր։
vanity;
inutility, futility;
ունայնութեան պաշտամունք, superstition;
ունայնութեանց ամենայն ինչ ընդունայն է, vanity of vanities, all is vanity.
Մի՝ առակացն. երկրորդ՝ ունայնութիւնքն, եւ երրորդ՝ երգ երգոցն»։
to range, to arrange in order, to set to rights, to dispose, to put in order, to lay out.
Փոխանակ սրբոյ երրորդութեանն չորրորդութիւն խորհեցան. ստացական դէմ ընդ անստացականացն դիմաց շարադասեն. (Աթ. ՟Բ։)
to put together, in order, to arrange, to re-unite, to connect, to join, to combine;
to construct, to make, to form;
cf. Շարագրեմ.
to range, to arrange, to set or put in order, to dispose;
to marshal;
— զմարգարիտս, to string pearls;
— զնշանագիրս, to compose.
նախ զառաքեալս, երկրորդ զմարգարէս, երրորդ զվարդապետս, եւ որ զկնի շարէ ընդ իրեարս. (Նար. երգ.։)
to shine on all round, to cover or surround with light.
Բարեբանեալն աստուածածին զերրորդութեանն ընդ տիեզերս շրջափայլէ հրաշապայծառ ճառագայթ։ Պայծառ լուսով շրջափայլեալ ի տան թորգոմայ։ Աւետարանին ճառագայթ լուսով շրջափայլեալ յընդհանուրս. (Խոր. վրդվռ. եւ Խոր. հռիփս.։)
about, round, around, all round;
roundabout, in the neighbourhood;
from all sides, on every side;
turn, round;
ի —ն, around;
— տեսանելիք, amphitheater, — boxes;
— զեկեղեցեաւ, round the church;
—, ի — ածել, to lead to, to conduct around, to walk, cf. Շրջեցուցանեմ;
—, ի — գալ, — անցանել, to take a walk, to make a tour, to walk, to promenade, cf. Շրջագայիմ;
— հայել, to look around;
— առնուլ, to turn;
— արկանել, պատել, պաշարել, to surround, to encompass, to encircle, to invest, to hem in, to beset;
— բնակել, to dwell near, to be neighbouring;
— տալ, to overturn, to upset, to overthrow;
— տալ անձինն, to turn from side to side.
Ասեն իմաստունք, եթէ յառաջին շուրջն երկնից գայացաւ բնութիւնն ... եւ երկրորդ շուրջն կառոյց զհաստատութիւնն ... եւ երրորդ շուրջն ակնարկելովն աստուծոյ շարժեաց զբոյսս. (Վրդն. պտմ. եւ Վրդն. ծն.։)
Passover;
Easter;
the paschal lamb.
Պասեքս այս մեծ է եւ պաշտելի. փա՛սկա յեբրայեցւոցն անուանի ըստ նոցա ձայնին, եւ յայտնէ ձայնն զԱնցքն։ Պասքա, տեառն պասքա. եւ դարձեալ ասեմ՝ պասքա, պատիւ երրորդութեանն։ Փասկա յեբրայեցւոցն անուանի ... եւ ապա հելլենացի արարեալ զձայնն՝ զփիւրն ի պէ, եւ զկէն ի քէ փոխեցին, եւ պասքա զօր փրկչին անուանեցին. (Ածաբ. պասք. ՟Բ։)
to cause to happen, to bring about, to compass;
Պատահիմ.
ՊԱՏԱՀԵՄ ՊԱՏԱՀԻՄ (առաւել յերրորդ դէմս՝ որպէս դիմազուրկ) συμβαίνω , συναντάω, ἁπαντάω, ὐπαντάω, ἑπιτυφχάνω accido, occurro, contingo ἁποβαίνω evenio, evsdo. Հանդիպել. ի դէպ գալ. դէպ լինել. անցանել անցից. ի վերայ հասանել. ընդ առաջ ելանել. ընդդէմ գալ, բախիլ. եւ Գտանիլ. լինել. հանդըպիլ, գլխուն գալ, դիմացը՝ դէմը ելլել, դպչիլ, զարնել, զարնուիլ. ըռաստ կէլմէք.
cf. Պատար.
Զերրորդն թիւ պատուեցին՝ պատարուն զնա գտեալ, ունելով սկիզբն՝ միջութիւն եւ կատարած. (Մագ. ՟Ե։)
cf. Պատշաճեմ.
Կամին պատկանել (ձայնի կենդանեաց) բիւր զանազանութիւնս։ Զերրորդն յարմարեցից եւ պատկանեցից. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին.։)
side chamber;
projecture, balcony, verandah, belvedere, terrace;
porch.
Զեւտիքոսն՝ որ անկաւ ծանրացեալ ի քնոյ իւրոյ՝ ի պատուհանէն յերեքկինն պատշկամբէ անտի. (յն. յերրորդ գստիկոնէ). (Կոչ. ՟Ծ՟Է։)
cf. Պատշգամ.
Զեւտիքոսն՝ որ անկաւ ծանրացեալ ի քնոյ իւրոյ՝ ի պատուհանէն յերեքկինն պատշկամբէ անտի. (յն. յերրորդ գստիկոնէ). (Կոչ. ՟Ծ՟Է։)
cord, rope, cable;
—ք, cordage, ropes;
— կտաւուց, clothesline;
— նաւու, shrouds, ship's cable.
Արկին պարանս երկայնս զոտից նոցա, եւ երկու երկու լծեցան եւ առին ի քարշ։ Իօրե պարանոք եռահիւսիւք՝ երրորդական միականութեամբ. (Եղիշ. ՟Ը։ եւ Եղիշ. դտ.։)
to bind in every part, to pinion, to garrott.
Պսակն պարապնդեալ (յայտ առնէ) զզուգական պատիւ երրորդութեան. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
tome, volume;
book;
calendar, almanac;
նորոգութիւն —ի, Reform of the Calendar;
— լեւոնի, Dogmatical Letter of Pope Leo I to the Patriarch Flavian.
Ի մանեթեանց յեգիպտական յիշատակացն, որ յերիս տոմարս արար մատենագրութիւնս։ Մինչեւ ցայսր զառաջին տոմարն իջուցանէ մանեթովս։ Երկրորդ տօմարին մանեթովսի։ Յերրորդ տօմարէն մանեթովսի. (Եւս. քր. ՟Ա։)
burning.
house, habitation, home;
house, family, race, nation;
family, household;
goods, fortune;
house, commercial house;
couplet, strophe, stanza, verse;
— ադամայ, the human race, mankind;
— թորգոմայ, the Armenian nation;
— թագաւորի or — արքայի, the king's household;
— մատենագրաց, library;
— պղատոնեայ, Plato's Academy or school;
փայտակերտ, աղիւսակերտ, քարաշէն, քարուկիր —, wooden, brick, stone house;
հանգիստ, բնակելի, լաւ, մեծ, փոքրիկ, գեղեցիկ, տձեւ or անպիտան —, commodious, inhabitable, good, large, small, fine, wretched house;
հիմունք, որմունք, տան, the foundations, the walls of a house;
վարձելի կամ վաճառելի —, house to be let or sold;
— ի տանէ, տանէ ի —, from house to house;
արտաքոյ տան, ըստ — ն, out, not at home;
ի տան, at home;
կալ ի տան, to stay, to be at home;
ելանել ի տանէ, to go out;
մեկնել ի տանէ, չուել, to remove, to move;
դառնալ, գնալ ի —, to go home again, to come home, to go home;
— վարձել, to let a house;
վարձել զ— իւր, to let his house;
— շինել, կառուցանել, քանդել, to build, to pull down a house;
ական հատանել զտան, to break into a house;
շրջել տանէ ի —, to wander from house to house.
Ի թիւ եօթեանց տանց հարիւրոց կատարեցաւ բանս հաւատոց։ Եւ այլ տանց մարգարէութեանն։ Զհամարս տանցն ցանկեսցես։ Զառաքելական գիրս տուն առ տուն ընթերցեալ եւ գրեալ։ Տուն առ տուն կարգաւ զկաթողիկեայս թուղթն ընթերցայց։ Յորժամ զերկոսեանս զայսոսիկ բարւոք ուսանիս զտունս, յայնժամ ճգնեսցիս ի սակս երրորդին. (Շ. խոստ. եւ բարձր։ Երզն. ՟ժ. խորան.։ Նախ. գծ. եւ կթղ։ Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Տուումն.
Ըստ առ ի յերրորդական տուողութենէն՝ ըստ երից ամանակաց պիտոյից, ըստ մարմնոյ եւ շնչոյ եւ հոգւոյ. (Քերթ. եկեղ.։)
extremity;
tail;
— հանդերձի, train;
skirt.
Տուտն նորա քարշէր զերրորդ մասն աստեղաց։ Զգեա՛ զձեռն, եւ բուռն հար զտտանէ նորա։ Ոչ բարձցեն թեփ մի ի տտնոյ նորա.եւ այլն։
triens, trimessis.
Կշիռ ութ կերասի լինի տրմէս մի։ Մանր բաժանելով զունկին՝ լինի դահեկան վեց, տրմէս տասն եւ ութ։ Սիմէս՝ կէս դահեկանի. տրմէս՝ երրորդ մասն դահեկանի. (Շիր. չափ եւ կշռ.։)
hedge, fence, enclosure, boundary, wall;
index, catalogue, list, table;
desire, love, lust;
secundine, after-birth;
always, continually;
պատել, փակել —ով, to surround with hedges, to fence in;
— արկանել, to hedge in, to encompass, to surround.
Ցանկք առաջին գրոց ... ցանկք երրորդ հատածի. (Խոր. ձ։)
to impose, to put upon, to add, to join.
Զերկրորդն աստ ոչ վայրապար վերադրեաց (տպ. վերագրեաց)։ Զերկուսն միայն խոստովանեցան, եւ զերրորդն ոչ վերադրեցին. (Ոսկ. յհ. ստէպ։)
to exclaim, to raise the voice, to cry out.
Փառս վերահնչեն երիցն միակին։ Արժանի լինել ընդ անմահիցն դասուց փառս վերահնչել երրորդութեանդ միշտ. (Տաղ.։)
the highest floor, garret, attic;
palate;
պատուհան —ի, garret-window;
բնակիչ —ի, garretteer.
Ո՛հ որ շինէ զտուն իւր, եւ ոչ արդարութեամբ, եւ զվերնայարկս, եւ ոչ իրաւամբք։ Որոց ելանիցեն ի վերնայարկսն, եւ ի միջնայարկացն յերրորդ յարկսն։ Յարկար ի վերայ ջուրց զվերնայարկս նորա. (Երեմ. ՟Ի՟Բ. 13։ Եզեկ. ՟Խ՟Ա. 7։ Սղ. ՟Ճ՟Գ. 3։)
producing stones;
produced by stone.
Ոչ պարծիմք ի մանմանայ եւ ի ջուր վիմածին. (Վահր. երրորդ.։)
to trumpet, to announce with the trumpet, to sound the horn, to intimate or warn by sound of a trumpet;
to cause to march on to the sound of the trumpet;
cf. Հորդան տամ.
Առաջին հրեշտակն եհար զփողն.. . երրորդ հրեշտական փողեաց. . . եւ հինգերորդ հրեշտակն փողէր. (Յայտ. ՟Ը եւ ՟Թ։)