cf. Երեւութիւն.
· Calfa
Իմանալի՛ է այսպէս ծնեալ զորդի ի հօրէ՝ որպէս զիմաստութիւն ի մտաց. թէպէտեւ ի ծիողէն արտաքս լինել թուելով ըստ երեւման նորա, դարձեալ է՛ ի նմա. (Կիւրղ. գանձ.։)
adj. s. composed of thiee holies;
praised with the Trisagion;
— երգ, օրհնութիւն, Trisagion.
· Calfa
Երեքսրբեան՝ անմահ թագաւոր։ Զայս կնգրուկ բանի երեքսրբենիդ մատուցեալ. (Նար. գանձ խչ. եւ Նար. ՟Հ՟Ե։)
desert, uncultivated;
sandy plains.
· Calfa
Զթեթեւահողն եւ զերէղն եւ զանպտղաբեր երկիրն ոռոգանիցէ. (Փիլ. այլաբ.։)
to go, to march, to repair, to follow a road;
— առ հարս՝ զճանապարհ ամենայն երկրի, to sleep with one's fathers, to die;
— զիւրովին, to kill ones self;
— զիւիք, to give ones self up to, to apply ones self;
— զջրոյ, to go to fetch water;
to make water;
— հետի or հետիտս, to go on foot, to walk;
— հետի յօչ կամս, նեղութեամբ or դժուարաւ, to trudge along;
— հեծեալ ի ձի, to go on horseback, to ride;
— կառօք, to go or ride in a carriage;
— սուրհանդակաւ, to travel post;
— չոգեմուղ կառօք, երկաթուղեաւ, to go or travel by rail;
— (ելանել) ի կարիս որովայնի, to go to the water-closet, to stool, to the privy;
երթայ (դիմէ) ի կոտուստ իւր, he hastens to his ruin;
այս ճանապարհ երթայ ի ..., this road leads to ...;
զհետ, զկնի —, to follow;
փախստեայ —, to flee, to take to flight;
յագարի —, to be sacked or plundered;
ի գլուխ —, to finish, to come to an end;
յերդումն —, to swear, to take oath;
զուլամբ — ձիոյ, to trip, to fall headlong as a horse;
երթ ի բաց, ե՛րթ յետս իմ, begone, go away, get you gone, get away, or off with you, be off;
ե՛րթ խաղաղութեամբ, part in peace! Adieu! ողջ երթ, երթ ողջամբ, adieu! God be with you! luck be with you!
· Calfa
horse, palfrey;
saddle or riding-horse;
— քաջնթաց, pad, ambling nag, stead;
cf. Ձի.
· Calfa
Որոյ զհետ չոգան երիվարուքն». տպ. երիվարիւքն. (Վրք. հց. ՟Ը։)
more ancient, ancient, elder, eldest, senior;
first, principal.
· Calfa
Յայտ է թէ՝ եւ քան զժամանակս երիցագոյն է որդի. (Կիւրղ. գանձ.։)
three times, trebly;
very, much;
— ատելի, very hateful, very odious;
— երանելի, very happy, thriee happy, blessed;
— անգամ, three times.
· Calfa
according to, in relation to, as for, conformably with, agreeably to;
proportionably, at the rate of;
after;
near, relatively;
for, as for;
on;
of;
out;
— իս, — իմումս կարծեաց, according to me, in my opinion;
— իւրում կարի, according to capacity, to the best of one's ability;
այր — սրտին Աստուածոյ, a man after Gods own heart;
կին իցէ քո — միտս, if thou hast a wife after thine own heart;
— բախտի եղեալ նորա, fortunately;
— պատկերի մերում եւ — նմանութեան, in our image and likeness;
— հիւսիսոյ Կխրնոյ, north of Erzeroum;
— անձին, upon one's back;
wearing upon, — the shoulders, — the body;
— ճանապարհին, about the streets;
— հրապարակս գնալ, to pass through, or to wander about the public places;
— բնութեան բարի, naturally or essentially good;
ի չափու կալայց զանձն — օրինակի նորա, I shall be governed by his example;
ելանել — քաղաքն, to go out of town;
այր — առնէ, one after the other;
ամ — ամէ, annually, every year;
օր — օրէ, daily, every day;
— նախահօրն յանցանաց, for the sin of the first father;
— չափու եկամտիցն, in proportion to his income;
— աչս դատել, to judge from the appearance;
— իրետրս պատշաճեալ, well proportioned, symmetrical;
— տեղիս տեղիս եւ — աշխարհս աշխարհս, according to the various places, and different provinces;
— տունս ազգացն՝ ոչխար — երդ, a lamb for every family and every house;
հրաժարել — նմանութիւն, to have no equal, unique;
անցանել — ասհմանս քո, to pass through your confines;
— բանս անցանել, to be inexpressible;
— միտս անցանել, to be beyond understanding, to be past finding out, inconceivable, incomprehensible;
անցանել — չափ, to go beyond;
— ակն լինել յումեքէ, to be far from the sight of, alienated;
— ինքեան, of one's self;
naturally, essentially;
— ամենայնի, totally, in all, entirely;
— այնմ, as is said;
as they say;
— իրիք, — իմիք, in some part, in a certain sense, in some way, or manner;
in part;
— որում, as;
since;
therefore;
— որում..., — նմին, or նոյնպէս, or այսպէս, as..., as;
so..., as;
— օրէն, like, after the fashion of;
— նմանէ, after him;
— այսմանէ, like this, similarly, equally;
եւ որ — այսմանէ.
· Calfa
Ըստ իրիք տարբերութիւն՝ զգոլն նորին գոյացութեան ոչ փոփոխէ։ Փայտ առ փայտ՝ մեծ ըստ իրիք է, եւ դարձեալ նոյնպէս փոքր երեւի. (Կիւրղ. գանձ.։)
Իշխանութիւն դատելոյ առնու, ո՛չ ըստ որում բան է եւ Աստուած՝ որդին առնու, այլ ըստ որումն եղեւ մարդ, է՛ համարելի զառնուլն մարդկութեան. (Կիւրղ. գանձ.։)
to shoe, to put on shoes, or boots.
· Calfa
ὐποδέω subligo, calceo Ագանել զաման ոտից՝ զկօշիկ. տրեխաւորիլ. պատել զոտս եւ զսրունս. ... (լծ. եւ յն. իմա՛դիօն, ագանելիք, զգեստ. լտ. ըսդիվա՛լէ, կօշիկ, զանկապան. թ. եէմէնի, ագանելիք ոտից, եւ կապ գլխոյ).
cf. Թագաւորազարմ.
· Calfa
ԹԱԳԱՒՈՐԱԶՆ եւ ԹԱԳԱՒՈՐԱԶՈՒՆ. βασιλικός , βασιλείδης, βασιλείδιον regius, regis filius, regulus βασιλικοί aulici, regis amici et ministri Որ է յազնէ կամ յազգէ եւ ի տանէ թագաւորաց. թագաւորազգի. թագազարմ. եւ Մերձաւորք թագաւորի, աւագանի. պալատականք.
cf. Թագաւորազարմ.
· Calfa
ԹԱԳԱՒՈՐԱԶՆ եւ ԹԱԳԱՒՈՐԱԶՈՒՆ. βασιλικός, βασιλείδης, βασιλείδιον regius, regis filius, regulus βασιλικοί aulici, regis amici et ministri Որ է յազնէ կամ յազգէ եւ ի տանէ թագաւորաց. թագաւորազգի. թագազարմ. եւ Մերձաւորք թագաւորի, աւագանի. պալատականք.
cf. Թագակից;
— լինիմ, cf. Թագաւորակցիմ.
· Calfa
Թագաւորակից գոլով եւ Սուրբ հոգին ընդ Հօր եւ ընդ Որդւոյ։ Որդի աթոռակից եւ թագաւորակից հօր. (Կիւրղ. գանձ.։)
to make king, to crown;
թագաւորեցուցի ձեզ թագաւոր, I have given yon a king;
— զճշմարտութիւն, to preach the truth publicly.
· Calfa
Չոգան թագաւորեցուցին զԱբիմեղէք ի թագաւոր։ Թագաւորեցո՛ նոցա թագաւոր։ Թագաւորեցուցի զՍաւուղ ի թագաւոր։ Թագաւորեցուցին ի վերայ իւրեանց թագաւոր, եւ այլն։
hand;
palm of the hand;
— ոտից, foot;
the sole of the foot;
— կենդանեաց, paw, claw, talon;
— երկաթի, gauntlet;
— կշռոց, cf. Նժար.
· Calfa
to plunge, to immerse, to soak, to steep, to drench, to imbue.
· Calfa
ԹԱԹԱՒԵՄ βάπτω tingo, mergo μολύνω polluo, inqino εἱσκυκλέω voluto φυράω misceo, subigo περιβάλλω afficio որ եւ ԹԱԹԱՂԵՄ, ԹԱԹԱԽԵՄ. գրի եւ ԹԱՒԹԱՒԵԼ, եւ ԹԱՒԹԱՒՓԵԼ. Թանալ եւ ներկանել իբր ի խորս թաղմամբ. մխել եւ ընկղմել. շաղախել. զանգանել. խառնել. թաւալել. եւ այլն. թաթղել, թաթախել, մալակոնել, պըլըշտկել եբր. թաաապալ, թինէք եւ այլն.
soup, porridge, broth;
skimmed milk;
— ոսպնեայ, pottage of lentiles, lentile soup;
dish of pottage.
· Calfa
Զգունակ թանսն եւ զարգանակ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 17։)
to wet, to bathe, to dip, to drench, to soak;
to moisten, to bedew, to water;
թանալ զանկողին իւր արտասուօք, to bathe one's pillow with tears;
արտասուօք թանալ զոտս ուրուք, to bathe the feet with one's tears;
թանալ զսուր ի պարանոց ուրուք, to cut the throat, to massacre;
թանալ յարիւնս բազմաց, to butcher, to slaughter, to shed much blood, to swim in blood;
թանալ ի գինի, to soak, to steep in wine;
գնացին առանց թանալոյ ի վերայ ծովուն, they passed the sea dry-shod.
· Calfa
կր. թացայ (լծ. լտ. թի՛նկօ) βάπτω mergo, tingo βρέχω pluo, rigo Խոնաւութեամբ տոգորել. թրջել. առոգանել. թաթաւել. ներկանել. շաղախել. մխել կամ ընկղմել ի ջուր, եւ ի խոնաւ ինչ. թրջել, թաթխել, թաթախել.
treasure, treasury;
museum;
cabinet, collection.
· Calfa
Մթերանոց թանգարական իրաց. գանձարան. գանձ.
Ընծայիւք եւ պատարագօք բազմօք յարքունի թանգարանաց, այլ եւ ի տանէ սրբարանաց մերոց։ Առնուլ թանգարանսն գանձուց եւ կարասեաց նոցա. (Յհ. կթ.։)
vain, frivolous, useless;
vile, abject, inferior;
superadded, false, factitious, artificial;
expletive.
· Calfa
Թարմատարք են, որ ի չափոյ սակս եւ կամ զարդու յարառոցեալք լինին. զորօրինակ են ձայնքս. δή, που , ἁρ’, μην, αν, κεν, γε. (Թր. քեր. որոց ի դէպ գան ի հյ. բա, իսկ, գոգ, իմն, ինչ, ապաքէն, արդ, եւ այլն։)
thick, bushy;
woolly, shaggy;
grave (accent);
flat.
· Calfa
(Ի ձայնս) ոմն սոսկ, ոմն թաւ. (Մամբր.։) Ուստի եւ նշանն սաստիկ առոգանութեան թաւ կոչի՝ հակառակ սոսկի, δασεῖα aspiratio ըստ յն. (spiritus asper) եւ հյ. (...)։
that penetrates, piercing;
transparent, diaphanous;
— լինել, cf. Թափ անցանել.
· Calfa
Որ յամենեսին է, եւ ընդ ամենայն թափանցիկ։ Թափանցիկ է ընդ ամենայն հրաշափառաբար։ Թափանցիկ մինչեւ ցորոշումն շնչոյ եւ ոգւոյ. (Կիւրղ. գանձ.։)
bleacher;
washerwoman, laundress;
fuller;
a washerwomans heetle;
stick for gathering fruit;
— վարոց, the penis of animals;
— համոզակեր, a judge, arbiter, he who confers rewards;
he who separates combatants.
· Calfa
(Ի Կիպրոս) զանգանուն ի ցօղոյ անկեալ զխոտով, կռուի ի թափիչ վարոցս, եւ ի մօրուս քօշից. իմա՛ զցուպ հովուաց իբր զլախտ, կամ զխարազան ծոպաւոր։
emptiness, vacuity.
· Calfa
Զթափրութիւն լնուլ ջանասցուք. (Կիւրղ. գանձ.։)
occult, hidden, secret;
latent;
ի —, in secret, privately, cf. Թաքնաբար.
· Calfa
Պա՛րտ է քննել զթաքուն զօրութիւն բանին (Աստուծոյ)։ Զիա՞րդ անգիտացաւ իմաստութիւնն հօր զոր ի նմայն թաքունսն. (Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ.։)
hidding-place;
ի թաքստոց լինել, to hide or conceal one's self.
· Calfa
Իբրեւ ի թագստոցէ ի գերեզմանէ զգանձ սրբոց իւր առցէ. (Եփր. աւետար.։)
sleeved cloak.
· Calfa
Այսպիսի սքեմաւ թեզանաւորք երեւին լինել այնոքիկ, զորոց ասի ի գանձս անտոնի եւ համօրէն ճգնաւորաց.
lightness;
activity, agility;
alleviation, exoneration, relief;
frivolousness, futility;
inconsideration, thoughtlessness, folly;
levity;
ignominy, scorn, dishonour;
relief, sollevation.
· Calfa
κούφισις, ἑλαφρία levitas, levatio, allevatio Թեթեւն գոլ. թեթեւանալն. պակասութիւն ծանրութեան. անօսրութիւն. նրբութիւն. եւ Արագութիւն. դիւրութիւն. մեղմացումն. թուլութիւն. եւ Վերացումն. Թեթեւութիւն յարդի, եղեգան, թեւոց, խորհրդոց, կամ հոգոց, տանջանաց. (Նար.։ Լմբ.։)
Տեսեալ զայնպիսի թեթեւութիւն ծանականաց իւրոց։ Վասն որո՛յ պատճառանաց եղեւ դիպեալ նմա այնպիսի ծանր թեթեւութիւն։ Եւ դու անարգանօք եւ թեթեւութեամբ երթաս ի տուն քո. (Փարպ.։)
thread, filament;
fibre;
— ոսկի, արծաթի, երկաթի, gold or silver thread;
iron or metal-wire;
հատանել —ս —ս, to reduce to filaments;
to atomize;
զ—ն յօրինել, to weave thread by thread;
to adorn symmetrically;
—ք բանից, պատմութեան, the thread of a discourse or story;
հատանել զ— բանին, to break the thread of one's argument;
— կենաց, the thread of life;
հատանել զ— կենաց, to cut the thread of life, to cut off one's days.
chord.
· Calfa
to grow torpid, stiff, numb, to be benumbed, dulled;
to lose ones senses, to be stunned;
to feel giddy.
· Calfa
observation, examination;
spectacle, view;
ի — ելանել, մատչել, կալ, to visit, to go to see;
to look at, to observe, to examine;
ի — գալ, to come within view, to be observed.
· Calfa
Ասեն եւ զբնութենէ երկնից իմաստունքն յունաց, (թէ) ի զնին գան, եւ ընդ տեսլեամբ ական անկանին. եւ հաղորդակից են բնութեանց երկրի այնու, զի ի զընին գան. (Վեցօր. ՟Ա. յն. շօշափելի են։)
to immolate, to sacrifice.
· Calfa
Պիւթագորաս ոչ հրամայէ զոհել դից, որպէս թէ չիցէ պարտ զոհել Աստուածս Աստուծոց ... երկիրպագանել հրամայէ, եւ զոհել ոչ. (Եզնիկ.։)
of fine aspect, pretty, beautiful, handsome;
— դէմք երեսք, cheerful countenance, serene aspect.
· Calfa
even;
equal, alike;
of the same number;
consubstantial.
· Calfa
Փառակից որդւոյ ... հաւասարափառ զուգաթիւ ընդ հօր. (Նար. գանձ հոգ.։)
equally, alike, likewise.
· Calfa
Համանգամայն եւ զուգապէս Աստուած եւ հայր. (Կիւրղ. գանձ.։)
to join together, to couple, to pair, to match, to tie or put two by two, to unite, to join;
to liken, to compare;
to marry, to join in wedlock.
· Calfa
cf. Զուգաւորեմ;
to sum up;
— զկերակուրս, to season, to flavour;
— զսապատ, to make basket-work;
— զոք ընդ աշխարհ, to join in wedlock.
· Calfa
Եւ զիղձս փափագանաց ընդ աղօթելն ոչ զուգեսցուք. (Լմբ. պտրգ.։)