to fear, to be afraid of, to dread;
to doubt.
Մի՛ զանգիտիցես յերեսաց նոցա։ Յերեսաց նոցա մի՛ զանգիտիցես. (Եզեկ. ՟Բ. 6։ Մի՛ երբէք զանգիտիցեն սիրտք ձեր. Երեմ. ՟Ծ՟Ա. 46։)
Քանզի զանմահն տեսեալ զկեանս՝ ոչ զանգիտեցայք յառժամեայսն յերկեղէն. (Գանձ.։) Որպէս եւ կրաւորական նշանակութեամբ ասի.
to make afraid, to frighten, to terrify, to dismay.
Զի մի՛ զանգիտեցուսցէ զսիրտ եղբօր իւրոյ իբրեւ զիւրն. (Օր. ՟Ի. 8։)
Զանգիտեցուցին զսիրտս որդւոցն Իսրայէլի։ Եղբարք ձեր զանգիտեցուցին զսիրտս ձեր. (Թուոց. ՟Լ՟Բ. 9։ Օր. ՟Ա. 28։)
Մռնչելն առիւծու նախ քան զըմբռնելն՝ զանգիտեցուցանէ զպատահեալսն. (Լմբ. առակ.։)
cf. Զանգիտանք.
Չարութիւն է ցասմնատեսակին՝ բարկացողութիւն եւ զանգիտութիւն։ Զանգիտութիւն է չարութիւն ցասմնատեսակին, ըստ որում զարհուրեալք լինին ի ձեռն երկեղից որ յաղագս մահու. (Արիստ. առաք. յորմէ եւ Լմբ. սղ.։)
cf. Զանգիտանք.
Երկիւղիւ ըմբռնիլ, եւ զանգիտման ախտիւ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Պղերգանաց հետեւել, եւ զանգիտմամբ ամփոփել. (Պրպմ. Լ՟։)
dough, leaven;
mole;
mass, mixture;
amalgam.
ԶԱՆԳՈՒԱԾ կամ ԶԱՆԿՈՒԱԾ. φύραμα massa, pasta, mactra Զանգեալ ինչ, որպէս խմոր, հայս, ձոյլ, գուղձն. եւ ստեղծուած մեր բաղադրեալ ի մարմնոյ եւ ի հոգւոյ. խառնուրդ. խառնուած. զանգումն. զանկված, շաղված բան մը, մէկ խմոր եղած.
Զմարմին բանին ո՛չ յայլմէ իմեքէ ծանեաք, այլ ի կուսէն, այսինքն ի մարդկային զանգուածոյս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
follower of Zoroaster;
manichean;
— աղանդ, manicheism.
պ. զէնտիյք, զընտըք. Անուն ազգի եւ աղանդոյ եւ գրոց առ նախնի պարսիկս. քաղդեայ աստղահըմայ, մոգ կամ կրակապաշտ, եւ մանիքեցի՝ իւիք իւիք խտրանօք հետեւօղ զանդ կամ զէնտ մատենի զրադաշտայ. (Եզնիկ.։ Եղիշ. ՟Գ։) (զանդ, լծ. ծնունդ, ծննդաբան ըստ ախտարաց։)
Մանկանց զանդիկ աղանդին, այսինքն են մանինացիքն ... որ ծառայեն աստեղագիտութեան. (Մծբ. ՟Գ։)
Եւ զի Մանի նշանակէ ծառայ, վասն որոյ ասի ի (Հին բռ.)
to hide ones self, to steal away, to retire;
to be ignorant of.
եւ դիմ. ԶԱՆԽԼԱՆԱՄ λανθάνω, λήθω lateo որ եւ ԱՆԽԼԱՆԱԼ. (իբր առ խուլս ընդ լռութեամբ մնալ) Թաքչիլ, ծածկիլ, անյայտանալ, անգիտելի մնալ. ծածկըւիլ, չգիտցուիլ.
Բազում ինչ զանխլացեալ թաքչի. (Լմբ. պտրգ.։)
Զանխլացաւ յաչս նոցա բանն Աստուծոյ եղեալ մարմին. (Մեկն. ղեւտ.։)
Զանխլացեալ լինէր բանն։ Ոչ փութացաւ, զի անխլացեալ լիցի. (ՃՃ.։)
ԶԱՆԽԼԱՆԱԼ. ն. λήθομαι, λανθάνομαι obliviscor, ignoro, minime adverto, latet me Անգիտանալ. մոռանալ. անգէտ ձեւանալ. պատրուակել. թաքուցանել զանձն կամ զխորհուրդն որպէս խուլ. եւ Խաբել անձամբ զանձն. չգիտնալ, չգիտցօղ ձեւանալ.
Կամաւ զանխլանան զառիթն լինել մեղաց մարդկան։ Իսկ նա որ ամբարտաւանն է (սատանայ), զանխլանայ ի դատապարտութենէն. (Լմբ. սղ.։)
Ճանապարհորդեալ՝ զանխլանալով զխորհուրդսն յեղբարցն. (Ճ. ՟Բ.։)
Ընկերին դաւաճանիցէ, զանխլացեալ զինքն, զի ինքեան նախ առաջին զդարանակալութիւնն գործէ. (Ածաբ. ժղ.։)
Զանխլանան ինքեանց. (Նիւս. բն.։)
Ոչ ի վեր ելանելով ի մարդկայնոցս, այլ որպէս զանխելացեալ, եթէ քեզ յաղագս Աստուածայնոյն է բանս. (Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Զանխլութիւն.
Յայտնի է զինքն սիրողաց զանխլանօք։ Զանխլանօք ի բազմանուաճ խորհրդոց. (Ճ. ՟Ա. եւ ՟Ը։)
to hide, to conceal.
Անյայտացաւ միտք (յոչ բարւոք վերծանողէն). զի ի լսողէն զանխլացոյց, եւ ինքն անարուեստ գտաւ. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
Պատրուակ մարմնոյս զանխլացուցանէ ի մէնջ զտէրութիւնն (Աստուծոյ)։ Զիւրն զանխլացուցանէր զպատրանս. (Լմբ. սղ.։)
Յերկեղէ բարեպաշտ թագաւորաց զանխլացուցանեն զաղանդս իւրեանց. (Լմբ. յայտն.։)
state of a thing hidden, secret, concealment, hiding.
Ըստ զանխլութեանն ընդ նմին ի ներքս բերեալ։ (Գերմ.)
Զրկօղն ապաստանեալ ի ճարտարութիւնն, եւ ի թագաւորին զանխլութիւն իրին, ջանայ ճարտարութեամբ բանիցն զթագաւոր հաւանեցուցանել։ (Լմբ. սղ.)
hidden, secret;
secretly, clandestinely, by stealth, incognito, without being known;
hiding-place, lurking-place;
— ի ներքս սպրդել, to creep, to slip, to steal stealthily.
ԶԱՆԽՈՒԼ λαθῶν, λήθιος latens, clandestinus որ եւ ԱՆԽՈՒԼ, (իբր համախուլ, անլսելի. լռիկ) այսինքն Թաքուն. ծածկեալ. գաղտնի. անգիտելի. անյայտ իմն. ուստի եւ ԶԱՆԽՈՒԼ ԼԻՆԵԼ՝ է Թաքչիլ, անյայտ մնալ.
Այս զանխուլ էր ի նոցանէ. (Լմբ. սղ.։)
Զմիայնութիւնն սիրէ՝ զանխուլ լինել ի բազմաց լաւ համարեալ. (Փիլ. իմաստն.։)
Զանխուլ ի ժողովրդոցն լինէր (բանն) յաղագս ոչ լինելոյ թարգմանիչ. (Խոր. ՟Գ. 47։)
Զանխուլ կեանս կեայ յանքոյթ ի յամրի ի մրրկաց. (Ոսկ. եփես. ՟Ի՟Ա։ (իբր լռիկ, հանդարտ, անզբաղ)։)
Եւ ապա այգուն՝ իբրեւ զանխուլ իրին գոլով՝ ինքն ի խնդիր լինի խեղդամահ ժանտին. (Յհ. կթ.։)
Զհոգւով ընթերցօղն քննութեան սաղմոսացս՝ կարծեմ ոչ զանխուլ գոլ խորհրդոցն Քրիստոսի։ Ի սորա դատաստանէն ոչ եմք զանխուլ, այլ ծանեաք. (Լմբ. սղ.։)
Զականջս լսողացն զանխուլս ի բանէն յարկացոցեն (անարուեստ վերծանօղք). (Երզն. քեր.։)
Ոչ պարտիս կալ ի զանխուլս՝ ծածկոյթ զբազմութիւնս առնելով. (Սարկ. քհ.։)
Եթէ յայտնագոյն ոչ յանդիմանեսցէ, ի զանխլիցն ոչ նահանջէ երբէք բանիւ. (Վանակ. յոբ.։)
ԶԱՆԽՈՒԼ. մ. κρυφῶς, λάθρα occulte, clam Զանխլաբար. ի ծածուկ. լռելեայն. անյայտաբար. լռիկ մնջիկ. յարամրի. գողտուկ, սուսիկ փուսիկ.
Սատանայ բազում անգամ զանխուլ մարտնչի՝ զչարն բարի կերպացուցեալ. (Խոսր. պտրգ.։)
Հեզութեամբ էջ, եւ զանխուլ. (Լմբ. սղ.։)
Այսչափ ամս աւելի առանց վկայութեան եդեալ՝ զանխուլ բազում ամաց յաճախութիւն յանձնէ մուծանէ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Զանխուլ յամենեցունցն. (Լմբ. սղ.։)
uvula.
Իբր զանգակիկ. Մակալեզու. ներքին լեզուակ ի փողս. պզտի լեզու.
Ստեղծ Աստուած ի խռչակին միս որպէս սին, որ կոչի զանկիկ, որ պահէ զշունչն անմոլար։ Բերանն որպէս փանդեռն է, եւ օդն որպէս զաղիսն, զանդիկն իբրեւ զէշն, լեզուն որպէս կդընտոց. (Ոսկիփոր.։)
passage, transition;
— առնել, to pass, to omit, to skip, to leave, to neglect, to fail;
— լինել, to be wanting, to fail;
— առնուլ, to flee, to run away.
Սաստկականն եւ հայցականն բառիս՝ Անց, անցք. որպէս Անցումն ըստ չափ սովորական. վարի ընդ բայս, եւ ի բաղադրութիւնս բայից, եւ դուն ուրեք առանձինն. ἑξοχή eminentia
ԶԱՆՑ ԱՌՆԵՄ, արարի. παρέρχομαι, παροδεύω, ὐπερείδω praetereo, transeo, omitto, negligo, despicio Անցանել իբր քերելով՝ անհոգաբար. անտես կամ անփոյթ առնել. թողուլ անցնիլ, երեսը չնայիլ, երեսի վրայ թողուլ, անհոգ ըլլալ.
Մի՛ զանց առներ ի ծառայէ քումմէ։ Զանց առնիցէ տէր զդրօքն։ Կամէր զանց առնել առ նոքօք։ Տեսեալ զնա՝ զանց արար։ Գուցէ տեսանիցես, եւ զանց առնիցես զնոքօք։ Որոց զիմաստութեամբ զանց արարեալ։ Մի՛ զանց առնիցես զնովաւ։ Աստուած իմ մեծ է, եւ ոչ արասցէ զանց զինեւ.եւ այլն։
Արդ զայլսն զանց առնելի է, բայց զմի ոչ վայրապար թերեւս յիշելի. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Զանց առնէր զբազում օթեւանօք. (Ագաթ.։ Ղեւոնդ.։)
Զանց առնել զանցաւորօքս։ Զամենեքումբք զանց արարին վասն անճառ երանութեան։ Մի՛ իւիք զանց առնել ի ճշմարիտ աւանդիցն. (Յճխ.։)
Թերեւս զնմանէ զա՞նց արար բանսարկուն, եւ առ քե՞զ միայն ներգործէ. (Լմբ. ատ.։)
Բառնայ զտնօրէնութիւնս, եւ զանց առնէ զանիրաւութեամբք. (Միք. ՟Է. 17։)
Ժողովուրդ զժողովրդեամբ զանց արասցէ առաւելութեամբ։ Զանց առնել առաւելութեամբ՝ դարձեալ այսպէս, գեղեցիկ զյոռւովն, (եւ) արդար զանիրաւաւն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 158։)
Զի ոչ զանց եղեւ ի նոցանէ բան մի. (Եսթ. ՟Ժ. 5։)
cf. Օրինազանցութիւն.
to pass, to surpass;
to go beyond;
to cause to fail or be wanting, to make to sin;
անցուցանել —, to excel, to exceed.
Աստուծոյ ծառայել՝ եւ զմեծ թագաւորութեամբն զանցուցանէ։ Քան զամենայն որ միանգամ աստուածասէրք են, առաւելեալ զանցուցանէ։ Առաւել զանցուցանելով եւ զանընտանեացն վայրենագունօքն. (Փիլ.։)
Զանցուցին զնոքօք՝ բազմապատկելով զչարն. (Վրդն. ծն.։)
Սարդանապաղղոս անցոյց զանցոյց զամենեքումբք՝ որ յառաջ քան զնա էին, բարեկեցութեամբ եւ յուղութեամբ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
ԶԱՆՑՈՒՑԱՆԵԼ. Մեծացուցանել աւանդութեամբ. գերազանց առնել. վեր անցընել.
ԶԱՆՑՈՒՑԱՆԵԼ. περιαιρέω aufero եւ այլն. Տալ զանց լինել. ի բաց անցուցանել, յապաղել. խափանել. ունայնացուցանել. ի դերեւ հանել. վրայէն անցընել, փճացնել.
Զմահաբեր զօրհասի ժամանակն զանցուցեալ. յն. խոյս տուեալ. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 7։)
Հրէայն զթլփատութիւն ոչ զանցուցանէ (քան զութ օր) ... եւ դու զառանց ձեռաց առնելոյ զթլփատութիւն յապաղես։ Զի՞ զանցուցանես զքեւ զպարգեւս արքայութեանն. (Սեբեր. ՟Ժ։)
Չիք այլ ոք որ փոխէ (զօրէնս քրիստոսի), եւ զանցուցանէ. (Եփր. համաբ.։)
Որ հաւատով եւ սրբութեամբ ճաշակէ ... զանցուցանէ յիւրմէ զսուրն սատանայի. (Ճ. ՟Ժ.։)
Զխնամս սուրբ սիրոյն զանցուցանէ. (Յճխ. ՟Թ։)
Մի գուցէ խաբեսցէ, եւ զանցուսցէ զայն՝ որ ի բնութենէ հաճոյն էր. (Փիլ. լին. ՟Դ. 88։)
blind, sightless, eyeless.
Իբրեւ զաչացու խարխափեսցեն. յն. իբրեւ որոց ոչ իցեն աչք. (Ես. ՟Ծ՟Թ. 10։)
wandering, error, bad conduct, perversion, perversity.
Տրփանացն զառածումն։ Բարետոհմիկ կերպարանիս ազատութիւն՝ իջանէ ի ծառայական ամբարշտութեան զառածումն. (Պիտ.։)
cf. Զառածանք.
Տրփանացն զառածումն։ Բարետոհմիկ կերպարանիս ազատութիւն՝ իջանէ ի ծառայական ամբարշտութեան զառածումն. (Պիտ.։)
to be decrepit or extremely old.
παρακμάζω, προβαίνω consenesco, exoleo Յոյժ ծերանալ. յառաջել ամօք. անցանել զաւուրբք. հնանալ. տկարանալ. աղճատիլ. հալեւորիլ, պառւիլ, խռֆիլ.
Գարշելի է հասակաւ զառամանալ, եւ ոչ զառամանալ ի պակշոտութենէն. (Ածաբ. մկրտ.։)
Ծերք զառամացեալք։ Զառամացեալն եւ յիմարեալն. (Լմբ. իմաստ. եւ Լմբ. սղ.։)
delirium, raving, frenzy, dotage, madness, fanaticism, rage.
λῆρος deliramentum, nugae Աղճատանք զառանցելոց. շաղփաղփութիւն. բանդագուշանք, ցնորաբանութիւն. խռֆածի կամ խենդի խօսք, եւ գործք.
Զառանցանս եւ շաղփաղփանս ասէ գոլ զմերսն (բանս). (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 25։)
Այլ այսոքիկ են զառանցանք, եւ լեզուագարութիւն բազում. (Կիւրղ. գանձ.։)
Սիրողաբար տալ պատասխանի նոցա զառանցանացն. ըստ յն. պիտի, թախանձանաց կամ ստիպողութեան. ἕνστασις . իսկ թրգ. հյ. ընթեռնոյր ἕκστασις , ապշութիւն։
delirious, fanatic;
changed, past.
Իբր Առանցեալ ըստ վտանգ. կամ Անանցանելի. այսինքն Ապահով. անքոյթ.
to go astray;
to dote, to rave, to muse.
ԶԱՌԱՆՑԵՄ προβεβεηκώς γίνομαι provectus sum aetate, diebus որ եւ Առանցել. զանցանել. անցանել ըստ չափ. հնանալ. փոփոխիլ։ Որպէս Անցանել զաւուրբք, ծերանալ. եւ անցանել եւ այլափոխիլ աւուրց եւ ժամանակաց.
Աբրահամ եւ Սառա ծերունիք էին՝ զանցեալ եւ զամենաւուրբք. վասն որոյ յիրաւի ասէ զկնի ծերունւոյն՝ զառանցեալ զաւուրբք. (Փիլ. լին. ՟Դ. 14։)
Եւ ապա յիրս իրս անցեալ զառանցեալ ժամանակաց մատակարարեալ զմեզ. (Յհ. կթ. յռջբ։)
Ի կատարած. Զառանցելոց ժամանակաց։ Վասն զառանցելոց։ Ի վերայ զառանցելոց. յն. այլայլելի կամ այլայլեալ. եբր. շօշան. իբր շուշան, կամ վեցաղի նուագարան. (Սղ. ՟Խ՟Դ. ՟Ծ՟Թ. ՟Կ՟Ը. ՟Հ՟Թ։ Տե՛ս զմեկնիչն։)
Յորժամ ի վերջինն հասանիցէ ի ծերութիւն, եւ զառանցիցէ, եւսկիզբն առնիցէ աղճատելոյ եւ բարբանջելոյ. (Սահմ. ՟Թ։)
Ծերն հոլովեալ է, եւ զառանցեալ. (Լմբ. ժղ.։)
Ե՛ւս չար քան զպառաւունս զառանցելոց բանս խօսիմք. (Ոսկ. մտթ. ՟Ա. 2։)
Կամ ἑξίστημι de statu mentis dejicior, obstupefio Արտաքոյ ելանել անձին. ցնորիլ, ցնդիլ. խօսիլ եւ գործել որպէս զառամեալ, կամ արբեալ, կամ մտաթափ.
Այնպէս զառանցեաց, մինչ զի ի դոյզն ինչ ժամանակի երիցս ասել զբանն ուրացութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 26։)
Թէ զառանցաք ինչ, այն Աստուծոյ է։ Եւ թէ զիա՞րդ զառանցեաց, ուսուցանէ ինքն (պարծելով ի խաչ, եւ վնաս համարելով զշահ անձին, իբրեւ յիմար վասն Քրիստոսի)։ Տեսանե՞ս, զիա՛րդ յամենայն պարծանաց զառանցեաց, զի շահեսցի զՔրիստոս. (Կիւրղ. գանձ.։)
Եթէ անգիտութեամբ զառանցեաք ինչ։ Մի՛ արդեօք զառանցար ինչ. եւ հակառակ առաջին բանիցն քոց խօսիս. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Զ։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)
Իբրեւ անցին զառանցին ի գինւոյն. (Բուզ. ՟Ե. 35։)
Յանմտից զառանցելոց մարդկանէ։ Տե՛ս աստ բանս արբեցելոց եւ զառանցելոց մտաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 16. եւ ՟Բ. 3։)
cf. Զառանցանք;
cf. ԶԱՌԱՆՑԱՆՔ;
Ո՞ ոք ոչ զառանցութիւն զայնպիսի բանսն առասպել՝ համարիցի։ (Եւս. քր. I.)
to turn aside, to mislead, to deceive;
to make to rave.
Մի՛ ոք զձեզ զառանցուսցէ պատիր բանիւք. (Կող. ՟Բ. 4։)
precedent;
first, chief;
before, present.
προστάτης, προστάς praepositus, praefectus Առաջաւոր, իբր առաջակաց. յանդիմանակաց. գլխաւոր ի մէջ պաշտօնէից. վրակեցու.
proposal;
հաց զառաջաւորութեան, show-bread.
before, in presence of;
cf. Առաջեւ.
Զառաջեաւ իւրով զսա էր սնուցեալ։ Հրաման տայր կոչել զառաջեաւ իւրով։ Զառաջեօք անկանէր։ Զբազում զախոյանից զգլուխսն բերէր զառաջեաւ. (Բուզ. ՟Դ. 12. 20. 39։ ՟Ե. 7։)
cf. Զառաջեաւ.
Զառաջեաւ իւրով զսա էր սնուցեալ։ Հրաման տայր կոչել զառաջեաւ իւրով։ Զառաջեօք անկանէր։ Զբազում զախոյանից զգլուխսն բերէր զառաջեաւ. (Բուզ. ՟Դ. 12. 20. 39։ ՟Ե. 7։)
cf. Յառաջեմ.
Յառաջել. կանխել.
satin;
brocade.
τρίχαπτον (իբր մազահիւս, թելիւ մանեալ) sericum եբր. մէշի (որ ըստ ոմանց մեկնի, ի բարակ ստեւոյ գործեալ) Մետաքսեայ հանդերձ. կերպաս բարակաման. որպէս եւ պ. զէրպէֆթ է կերպաս ոսկեթել եւ այլն.
Եւ հանդերձ քո բեհեզ, եւ զառնաւուխտ, եւ ճաճանչաւուխտ. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 13. (ուր ի 10. թարգմանեալ է Սնդուս)։)
Եւ պատմուճան զառնաւուխտ Բենիամենի. (Վրդն. ծն. (որ ի սուրբ գիրս դնի, Փոխանակաւ)։)
disjunctive;
separate, disjoined.
διαστηματικός intervallis distinctus ἑξαίρετος exemptus χωριστός separabilis Զատուցեալ. որոշեալ. աննման. զատանելի, եւ բաժանելի. եւ Մեկուսի.
Անսկիզբն է Աստուած ... զատական յամենայնի. (Սեբեր.։ Յանզատէն՝ զզատականն բնութիւն. Նիւս. կազմ.։)
Տասնեակն ունելով յինքեան զանզատն բնութիւն, եւ զզատականն. քանզի անզատն կարգեալ դասի ըստ նշանի միայն (որ է կէտ անբաժանելի). իսկ զատականն ըստ երից տեսակաց, ե՛ւ վեր ի վերոյ գծոյ, ե՛ւ երեւմանն, ե՛ւ հաստատնոց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Էր սա զատական յայլոց բանակացն. հին տպ. զատակաց. (Զենոբ.։)
to be separated, disjoined.
ԶԱՏԱՆԱԼ. Իբր Զատանիլ. զատուիլ.
to separate, to divide, to distract, to scatter, to disjoin, to detach, to dry up, to disunite, to take to pieces, to disentangle, to pick.
ԶԱՏԱՆԵՄ ԶԱՏԵՄ. διαχωρίζω, διαστέλλω , χωρίζω, ἁφορίζω separo, segrego, discerno, distinguo իսկ կր. ἁναχωρέω, ἁποχωρέω, ἁπέχομαι recedo, secedo Իբր Հատանելով որոշել. զատուցանել. անջրպետել. բաժանել. մեկնել. ընտրել. եւ Հեռացուցանել. որպէս եւ կր. Մեկնիլ, որոշիլ. մեկուսանալ. առանձնանալ. հեռանալ. զատել, զատուիլ.
Չորեքկուսի զատանիջի՛ք զպտուղ սրբութեանն ի բնակութենէ քաղաքին. (Եզեկ. ՟Խ՟Ը. 20։)
Զատել (կամ զատանել) ի մէջ սրբոց եւ պղծոց. (Ղեւտ. ՟Ժ. 10։)
Զատէ՛ք դուք ինձ զբառնաբաս։ Ընտրէ եւ զատէ. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
Ճշմարըապէս անուան զատիկ տեառն, այսինքն զատուցեալ յամենայն հեթանոսականաց եւ հրէականաց տօնից։ Զամենայն համարն բովանդակեցի զ ՟Լ՟Բ կարգ. եւ զատի մեկնեցի զմի մի կարգ առ մի մի տարի. (Շիր. զատիկ.։)
cf. Զատանեմ.
ԶԱՏԱՆԵՄ ԶԱՏԵՄ. διαχωρίζω, διαστέλλω , χωρίζω, ἁφορίζω separo, segrego, discerno, distinguo իսկ կր. ἁναχωρέω, ἁποχωρέω, ἁπέχομαι recedo, secedo Իբր Հատանելով որոշել. զատուցանել. անջրպետել. բաժանել. մեկնել. ընտրել. եւ Հեռացուցանել. որպէս եւ կր. Մեկնիլ, որոշիլ. մեկուսանալ. առանձնանալ. հեռանալ. զատել, զատուիլ.
Չորեքկուսի զատանիջի՛ք զպտուղ սրբութեանն ի բնակութենէ քաղաքին. (Եզեկ. ՟Խ՟Ը. 20։)
Զատել (կամ զատանել) ի մէջ սրբոց եւ պղծոց. (Ղեւտ. ՟Ժ. 10։)
Զատէ՛ք դուք ինձ զբառնաբաս։ Ընտրէ եւ զատէ. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
to separate;
to retire.
Ըստ աւուրց զատանելոյ (վասն դաշտանի, եւ բորոտութեան). (Ղեւտ. ՟Ժ՟Բ. 2։ ՟Ժ՟Դ. 26։)
Զատարո՛ւք շուրջ զժողովրդեամբդ կորխայ. (Թուոց. ՟Ժ՟Զ. 24։)
Այր յեղբօրէ եւ յընկերէ իւրմէ մի՛ զատցի. (Յովէլ. ՟Բ. 7։)
Այրեսցի ի զատեալ տեղւոջ տաճարի արտաքոյ սրբութեանց. (Եզեկ. ՟Խ՟Գ. 21։)
Զատեալ ի մեղաւորաց. (Եբր. ՟Է. 26։)
Եւ է տիրապէս բարեգործութիւն՝ զատիլն ի մեղաց, եւ հեռանալն յանօրէնութենէ. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ե։)
Մի՛ զատցի ի խաւարային ոմբոլոնսն. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Զատանիմ.
Ըստ աւուրց զատանելոյ (վասն դաշտանի, եւ բորոտութեան). (Ղեւտ. ՟Ժ՟Բ. 2։ ՟Ժ՟Դ. 26։)
Զատարո՛ւք շուրջ զժողովրդեամբդ կորխայ. (Թուոց. ՟Ժ՟Զ. 24։)
Այր յեղբօրէ եւ յընկերէ իւրմէ մի՛ զատցի. (Յովէլ. ՟Բ. 7։)
Այրեսցի ի զատեալ տեղւոջ տաճարի արտաքոյ սրբութեանց. (Եզեկ. ՟Խ՟Գ. 21։)
Զատեալ ի մեղաւորաց. (Եբր. ՟Է. 26։)
Եւ է տիրապէս բարեգործութիւն՝ զատիլն ի մեղաց, եւ հեռանալն յանօրէնութենէ. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ե։)
Մի՛ զատցի ի խաւարային ոմբոլոնսն. (Լմբ. պտրգ.։)
separation, distinction.
Որոշմամբ եւ զատութեամբ յամուսնական անկողնոց. (Ճ. ՟Թ.։)
Երկայնութեանն եւ լայնութեան՝ խորութիւն առեալ, որովք գոյանայ բնութիւնս. քանզի աւելի քան զերիս զատութիւնս ոչ ծնաւ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Զատութիւն.
Զգայութեանց յարմարութիւն եւ զատումն. (Սկեւռ. լմբ.։)
to separate;
to divide;
to distinguish, to discern;
to consecrate, to offer.
διαστέλλω, διαιρέω, διορίζω , ἁφορίζω discerno, distinguo, divido, distermino, separo, segrego Նոյն ընդ Զատանել, Զատել, ըստ ամենայն առման, առաւել յաճախեալ ի Սուրբ Գիրս՝ իբրեւ առաւել վայելչական ըստ հայկաբանութեան. զատել, զատ դնել.
Զատուսջի՛ք զանձինս ձեր ի մէջ անասնոց սրբոց եւ անսրբոց ... Զոր ես զատուցի ձեզ ի պղծութիւն. իմա՛ խտրելով. (Ղեւտ. ՟Ի. 25։)
Զատուսցե՛ս տեառն զամենայն արու՝ որ բանայ զարգանդ. իմա՛ նուիրելով. (Ել. ՟Ժ՟Գ. 12։)
Ընտրեալ զատուցանին անարատ գառինքն եկեղեցւոյ ի գազանաց. (Շ. բարձր.։)
Քաղէբ որդի յեփոնեայ զատուցեալն. (Թուոց. ՟Լ՟Բ. 12.) այսինքն չխառնեալն ի խորհուրդ չարութեան լրտեսաց։
ԶԱՏՈՒՑԵԱԼ, եալք. Վարի ի սուրբ գիրս ՝ որպէս Նուիրեալ, նուէր. նզովեալ, նզովք. եւ Արուարձան քաղաքի. վիճակ, բաժին. որպէս ի յարակից բառից է իմանալ. Տե՛ս (Թուոց. ՟Լ՟Ե. 3։ Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 34։ ՟Ի՟Է. 21։ Յես. ՟Ի՟Ա. 13=33։ ՟Բ. Թագ. ՟Ը. 1։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Զ. 1։)
insulation.
διαίρεσις divisio Զատումն. որոշումն. բաժանումն. եւ Բաժին վիճակաւ. կարգ.
Մահ՝ տրոհութիւն եւ զատուցումն է շարագրեցելոցն մարմնոյ եւ հուոյ. (Փիլ. այլաբ.։)
cf. Զատնում.
χωρέω secedo եւ այլն. Զատանիլ. զատիլ. որոշիլ. մեկնիլ. զատուել, բաժնուիլ.
Իկամաց երկոցունց՝ մեկնեալ ի միմեանց զատչին։ Զատչել յԵրուանդայ խորհէին։ Ամենեւիմբ զատչիցին ի յունաց. (Խոր. ՟Բ. 77. եւ 42։ ՟Գ. 55։)
bombast, pompous nonsense.
Իբր Յարգանք. պերճութիւն. ճոխաբանութիւն.
Երկինք խօսին ո՛չ լեզուաւ զարգանօք, այլ՝ ժամուք եւ մասամբք. որպէս եւ գրեալ է, երկինք պատմեն զփառս Աստուծոյ. (Տօնակ.։)
profit, progress.
Աճէ սննդեամբ եւ զարգացմամբ. (Յճխ. ՟Ժ՟Ե։)
Զնորայն բազում եւ առաւել տեսանեմ զարգացումն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։)
Հասու գոլ զարգացմանց (այսինքն բերոց)։ Բնութեանն քաջաբոյս զարգացումն։ Ամբողջ զարգացմանն չափ. (Պիտ.։)
to increase, to promote.
Արածանի (Եւփրատ. ըստ եբր) աճեցուցանօղ. վասն որոյ եւ աճեցուցանել եւ զարգացուցանել նմա եբրայեցւոցն եւ ասորեստանեայցն իմաստունքն ասեն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 13։)
Իբրեւ որդի զհարց ստացուածս զարգացուցանել։ Զարգացոյց հետոց նոցա զընթացս առաքինութեան։ Զբուսոցն աճեցումն զարդացուցանէ։ Զարգացուցանել զհանճարեղ խորագիտութեանցն հասմունս։ Օր քան զօր նորոգելով ի միտսն զարգացուցանէի զջերմեռանդ սէրն։ Զկենդանասերութեան յառաջ խաղացումն զարգացոյց. (Պիտ.։)
adult, of age.
Զարգացեալ տիօք. յարբունս հասեալ. ծաղկահասակ.
Յարբունցն մանկութեան առաքեցան պատարագս մատուցանել պատանիքն. քանզի բազում գոյր ի նոսա՝ վասն զարդուն մանկութեանն՝ արիւն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 31։)
embellished, adorned, beautified.
Մի օրն բաւական լինէր զարդագեղ գործել զերկիր. (Վրդն. ծն.։)
who speaks with politeness or embellishments;
bragger.
Պաճուճաբան. պատիր բանիւք.
Սոքա են զարդախօսք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
uniform in ornaments.
Այնպիսի հանդերձից զբազումս ունի զարդակիցս. յն. կցորդս. լտ. ընկերս. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։)
that loves ornaments, that decks him or herself;
dandy, eoxcomb, coqnettish.
Կին զարդասէր։ Զկարծիս զարդասիրաց առնուս յանձն։ Մի՛ զարդասէր լինել. (Ոսկ. մտթ.։ Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. ՟ա. թես.։)
love of dress;
affectation in dress;
coquettishness, coquetry.
Մատուցանէ նոցա (զգինի) զարդասիրութեամբն եւ փափկութեամբն ի յարբումն. (Լմբ. ովս.։)