fulness, abundance, fertility, ripeness.
Մատուսցէ զատոքութեանն բերրի զպտուղ ցուցանիցեն. (Ագաթ.։)
cf. Ատտիկական.
Ատտիկեցի եւ ողբերգական առասպել ասես, ո՛վ վեհագոյն. (Պղատ. մինովս.։)
that speaks rapidly.
Ո՞ւր արագախօս. լեզուն. ահա լռեաց. (Ոսկ. համբեր.։)
to spot, to stain, to soil, to spoil, to blot, to vitiate, to contaminate.
Զհայեցուածս արատեցի. (Սկեւռ. աղ. (որ առաւել բերի ի բառդ Յայրատ)։)
act, action, fact, deed, work;
production, creation;
—ք երեւելի, exploit, achievement.
Արմաւն զիւր տեսիլն եւ զգոյնն եւ զհամն եւ զարարն բերիցէ. նոյն պէս եւ թուզն զտեսիլս իւրոյ տերեւոյն, եւ զարար կեղեւոյն. (Ագաթ.։)
creature, created being;
creation;
generation;
work, deed, action.
Արարած բնութիւն. (Սեբեր. ՟Է։ Շ. ամ. չար.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
Իսկ եթէ արարածս ինչ հաստատիցէ, եւ ցուցցէ զզօրութիւն Տէր, եւ բացցէ երկիր զբերան իւր, գիտասջիք, եւ այլն. (Եփր. ղեւտ.։)
footman, groom, waiter;
servant;
— մոլորակի, satellite.
Զիա՞րդ ճանաչիցի արբանեկաւն արարիչն. (Սեբեր. ՟Է։)
drunkenness, intoxication, inebriation;
— ախտից, intoxication of the passions;
— հրճուանաց, transport of joy;
զմայլել արբեցութեամբ, to enjoy drunkenness.
Փոխաբերութեամբ ասի.
Խաչի համբերեալ, եւ զայլսն արբեցութիւնս (թշնամանաց) որ ի հրէիցն՝ կրեալ։ Եւ զարտաքուստ արբեցութիւնս, զորս ի հրէիցն անզգամութենէ բերեալս ի վերայ նորա. (Պրպմ. ՟Ի՟Զ. ՟Լ՟Թ։)
the act of making one drink;
tbe act of watering.
Բղխեցին մեզ յարբուցումն։ Բա՛ց ըզբերան իմ յարբուցումըն քո արեան կենարարին. (Շար.։)
compassion, care;
consolation, comfort;
prayer, supplication, intercession.
Արգահատութիւն բերէ անամօթութիւն աղքատի. (Ոսկ. մ. ՟Բ 10։)
matrix, womb, belly, bosom;
abdomen;
փող, անցք —ի, vagina.
Զգօսացեալ անպտուղ արգանդն ի պտղաբերութիւն փոխարկեաց. (Անան. ի յհ. մկ.։)
fertile, fruitful, abundant, fecund.
Ունակ արգասեաց, այսինքն արդեանց. բարեբեր, եւ աջողակ. արդիւնարար (անձն). արդիւնական (գործ).
fertility, fecundity, abundance.
εὑφορία fertilitas, εὑδράνεια prospera effectio Արգասաւորն գոլ. պտղաբերութիւն. առատութիւն. ճոխութիւն. աջողութիւն.
fruit, production;
benediction, grace, favour;
effect, work.
ἑργασία, πράγμα opus, res, negotium (լծ. հյ. յարգ, երկք. եւ յն. էրգասի՛ա, գործ. եւ շահ) Արդիւնք. գործ արգոյ եւ շահեկան. արարք օգգակարք. իրք արտադրեալք. վաստակ. բերք. պտուղ. ելք կամ հանգամանք իրաց.
Զարգասիսն բարեաց ազգին այլազգիքն ի համար ոչ բերէին. (՟Գ. Մակ. ՟Գ 4։)
fertile soil.
Զարգաւանդահողսն եւ զքաջաբերուն անդս։ Արգաւանդահող, եւ շատաջուր էր գաւառն. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. իմաստն.։)
Արգաւանդահող, շատաջուր, եւ բերրի. (Խոր. ՟Գ 59։)
fertility.
Արգաւանդն գոլ. պարարտութիւն, եւ պտղաբերութիւն.
encloistered, arrested, enclosed, detained, imprisoned.
Արգելականք բերդին քակեալ ի միաբանութենէ ուխտին. (Արծր. ՟Գ 2։)
cf. Արգելան.
Ի վերայ համբերութեան նոցա, որք յարգելանոցին են։ Շինեաց իւր արգելանոց նեղ։ Էջ յարգելանոցէն իւրմէ. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ի՟Զ։)
to hinder, to obstruct, to arrest;
to close, to shut, to enclose;
to sequester, to hold, to imprison;
to forbid, to interdict, to prohibit;
to amuse, to occupy;
to interrupt, to disturb.
Մի՛ արգելցես զիս ընդ բազմին՝ յաւետաբեր յերկրէ քոյին. (Յիսուս որդի.։)
Զնա ի տան։ Պահէր յաներկաթ բանտն արգելեալ։ Յապարանս՝ յոր արգելն զնա։ Արգել ճարպն զվիրաբերանն։ Զշունչ առ ինքեան արգելուլ. եւ այլն։
just, upright, faithful, honest, loyal, well disposed, worthy, equitable, reasonable, legitimate;
justly, equitably, truly.
Արդար ըստ արտաքնոցն այն է, որ ոչ անիրաւէ, եւ ոչ զրկէ զուրուք։ Ի գիրս սուբս այն կոչի արդար, որ զբոլոր մասունս առաքինութեան յինքն բերէ. (Շ. մտթ.։)
just, equitable, upright, innocent.
Արդարակ հատուցումն, կամ վարկ, կշիռ, տուդանք, իրաւունք, մատակարարութիւն, գործք։ Եւ ի խօսելն ի բերանոյ աբելի.
justice, equity, right, uprightness, loyalty, fidelity;
rectitude, reason.
perhaps, never, if, not, still, even;
certainly, undoubtedly, indeed;
կամիք —, will you ? ոչ կարեմ —, I Cannot;
այնչափ իմաստուն է, որպիսի ոչ ոք —, he is as learned as any one;
չգիտեմ արարից — թէ ոչ, I know not whether I shall do it or not ? հարցանէք թէ — սիրեցեմ զձեզ, you ask if I love you? մի —, God forbid !
Արդեօք բերեմ զնա. եւ յարուցեալ գնաց. անդ. (տպ. այժմ։) Եւ թէ ննջեալ է իմ, արդեօք ննջէ ասասցես. (Անդ. ՟Թ. (տպ. արդ։))
present, new, recent, modern;
— ծնեալ, newly born;
—ք, the moderns.
Վասն առաջին սիրոյ ձերոյ, եւ վասն արդի համբերութեան ձերոյ. (Եփր. ՟բ. կոր.։)
Օգտաբեր յարդիս եւ յապառնիսն. (Խոսր.։ իսկ)
cf. Արդիւնաբեր.
to be carried into effect, to produce some effect or fruit.
Յարդիւնս գալ. արդիւնս առնուլ. անթերի ի գլուխ ելանել արդեամբք եւ պտղովք. պտղաբեր գտանիլ.
production, fruit, utility.
Արդիւնս տալն. պտղաբերութիւն.
fruitful;
husbandman
Երկիր որ գործեալն է՝ բերէ արդիւն շահեկան արդիւնարարաց. (Եփր. եբր.։)
Որ բերէ արդիւնս յիւրմէ. պտղատու. պտղաբեր. եւ տուօղ պտղաբերութեան.
Սերմանեաց ի նմա զբուսական զօրութիւն ... եւ բազում արդիւնարար ներգործական զօրութեամբ վերաբերեաց ըստ ինքեան. (Եղիշ. դտ.։)
production;
tillage, agriculture.
Մշակութիւն. եւ Պտղաբերութիւն. արդիւնարարութիւն. հասունութիւն.
to make useful or fruitful, to produce, to fructify;
to effect, to execute, to complete.
Յարդիւնս ածել. բուսուցանել. աճեցուցանել. արտադրել. արտադրել. պտղաբեր եւ հասուն կացոցանել. եւ Առնել արդեմաբք.
meritorious, useful, fruitful.
Զի՞նչ օգուտ է համբերութիւնս, եւ կամ զի՞նչ արդիւնաւոր են մեզ հաւատքս. (Ածազգ. ՟Ժ՟Ա։)
sun;
the eighth ancient month of the Armenians;
— քաղաք, city of the sun, Heliopolis;
յ— կուսէ, on the eastern side.
ըստ եբր. է՛ զի նիսան դնի, եւ է՛ զի ադար։ (Եսթ. ՟Բ 16։ ՟Ը 9։ ՟Ժ՟Ա. 2. Ասող. ՟Բ. 2.) Յամսեանն արեգի, որ է փետրվար, ասէ։ Իսկ (Լաստ. ՟Ի՟Ա։ եւ Շ. թղթ.) զարեգն յաշուն կամ ի հոկտեմբեր վերածեն։
West sun set;
the western nations;
յարեւմուտս կոյս, westerly, towards the west.
Զի՞նչ արդեօք եւ արեւմուտք աստեղաց. վասն մերոյ օգտի՞ եղեն, քան թէ հարկի շրջաբերութեանն պատեալք ընդ բոլորին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
watchful, vigilant.
Քնով (ագամ) զգործեցեալ զարթնականին իէջ բերէ զգործ. (Ագաթ.։)
worthy, that deserves something;
just, convenient, suitable, decent, proper;
— համարել, to deign;
գնալ —, to go worthily, conformably;
— ըստ արժանւոյն, յարժանի, worthily, justly, suitably, cf. Արժանապէս;
— լինել, to be worthy, to deserve;
— առնել, cf. Արժանաւորեմ.
Յառաջ քան զթագաւորին ձեռնագիրն արկանելոյ՝ քարտէզ է, թերեւս տասն լումայի արժանի. եւ յորժամ թագաւորն ձեռն արկանցիէ եւ հաստատիցէ, բազում կշռոց ոսկւոյ արժանի եւ մեծագնի փոքրագինն լինի. (Սեբեր. ՟Գ։)
valour, courage, bravery, boldness, firmness, steadiness.
Յաղագս համբերութեան եւ արիութեան ասէ տէր, եղիցին գօտիք ձեր պնդեալք ընդ մէջս. եւ առաքեալն, առէ՛ք զզրահս հոդւոյն, եւ կացէ՛ք հաստատունս եւ անշարժս. (Վրք. հց. ՟Ա։)
blood-sucking, bloody, sanguinary, bloodthirsty.
Զանյագ բերանս առիւծոյն սանձեաց, եւ զարիւնարբու զլեզուն կարճեաց. (Ոսկ. ես.։)
bloody, full of blood;
sanguinary, bloodthirsty.
(Աչք ի բարկութե) շառագոյն արիւըռուշտ լինին։ Արիւնըռուշտ աչօք հայելով (շան ի թշնամին՝) փրփրով բերանն լի. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լիւս.։)
well adorned;
reformed.
Ի կարբերդ (շինեցաւ) Մովսիսի վանքն՝ բարեզարդ կարգադրութեամբ՝ բազմութեամբ եղբարց. (Ասող. ՟Գ. 7։)
embellishment, ornament, finery;
reformation, reform.
Բոլոր քաղաքի պատճառք բարեզարդութեան։ Բարեզարդութեամբք ի կենցաղումս բերկրեալք. (Պիտ.։)
of good renown, of great reputation, famous, renowned, celebrated.
Բարեհամբաւ գովութեամբ։ Լաւ զբարեհամբաւ գովութիւն համարեալք։ Էին զօրութիւն յամենայն բերանոց բարեհամբաւ գովեալ լիցի. (Փիլ.։)
good fortune, happiness, participation of good;
goodness, perfection.
(Հրեշտակք) ընդ մերում կրիցս կարեկցելով՝ բարեմասնութեանն մեր սպասեն։ Հերքեալս ի բարեմասնութեանց։ Բարեմասնութեան Աստուծոյ հաճելեացն։ Ի յուշ բերեալ զոր ի քեզ անճառելի բարեմասնութիւնք, եւ այլն. (Նար. ստէպ։)
peaceable, flexible, good-natured, good-humoured.
Սիրտ ուրախ՝ բարեմոյն առնէ. ( կամ սիրտ բերկրեալ՝ բարեմոյն առնէ) առն հոդածի՝ ցամաքեն ոսկերք. (Առակ. ՟Ժ՟Է. 22. յն. առնէ բարւոք ունել։)
unthankful, ungrateful.
Սիրտ բերկրեալ բարեմոռաց ոչ առնէ զանձն իմաստնոյ. (Համամ առակ.։)
Համբերեցեր Յուդայի՝ բարեմոռաց աշակերտին. (Մարաթ.։)
bounty, goodness, kindness, obligingness.
Որքան իմն յինքան զբարեսիրութեանն կարաց բերել զնախանձ. (Պիտ.։)
becoming, conformable, convenient, proper, handsome, pretty;
graceful.
Բարեվայելուչ եւ ցանկալի է աշխարհն աղուանից ամենագիւտ շահիւք ի բարձրաբերձ կոհակացն կաւկասայ. (Կաղանկտ.։)
that sounds well, sweet, harmonious, well adjusted or organized.
Աղէյարմար ջութակաց, բարետաւիղ ողբերգարկութեանց. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
that is of good family, noble, illustrious.
ԲԱՐԵՏՈՀՄ. Որոյ տոհմականքն այսինքն արդիւնքն կամ բերք են բարի.
Տացուք որպէս այգի քաջաբեր եւ բարետոհմ, մի՛ փուշ, այլ՝ խաղող. (Սարկ. հանգ.։)
nobility;
noble birth;
grandeur;
fertility.
ԲԱՐԵՏՈՀՄՈՒԹԻՒՆ. Վիճակ ազնուականութեան, մեծութեան, լաւութեան, եւ բարեբեր տոհմականութեան.
beneficent, benefactor, friend, obliging, indulgent, favourable, kind.
Օրհնեցից զտէր զբարերարդ իմ։ Աղաղակեցի առ Աստուած բարձրեալ, առ Աստուած բարերար իմ։ Տէր բարերար՝ քաւիչ լեր ամենայն սրտից ուղղոց։ Բարերա՛ր է Աստուած ի վերայ համբերւղաց իւրոց։ Զի գոյ ի նմա հոգի մտաւոր, սուրբ, բարեսէր, բարերար։ Եւ զհոգի քո սուրբ զբարերար ետուր նոցա իմանալ զօրէնսն.եւ այլն։