cf. Կողմնակի.
· Calfa
Բերկրել զառաքինութեան կողմանակի կիրս նշանակէ։ Նոր պատմութիւնս ո՛չ եթէ կողմնակի է, որպէս թէ ի նմա կամ ի ձեզ, այլ ի նմանէ ի ձեզ, եւ ի ձէնջ ի համացեղսն մեր եւ յեղբարս. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա. եւ ՟Ա. ՟Գ։)
candlestick;
candleholder;
acolyte.
· Calfa
Ճրագակիր աշտանակն զաքարիայ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
cf. Ճաւշ.
· Calfa
Վրան, եւ զաւշան, եւ այլ սլեհ, որ ոչ գոյ թիւ։ Լցաւ քաղաքն անի ամենայն հասրտութեամբ, մինչ զընտիր ճաւշանն երկու դանկ ծախէին. (Գր. երէց.։)
of parchment;
կազմ —, parchment-binding.
· Calfa
Առաքէր թուղթս մագաղաթեայս. (Ես. ՟Ժ՟Ը. 2։ Ուստի՝ Գիրք մագաղաթեայ՝ է մատեան.)
cf. Մագիստրոս.
· Calfa
Առաքեաց կայսրն առ նա մագիստրիանոսս։ Մագիստրիանոսքն ունէին վանս իւրեանց ի քաղաքին. (Բուզ. ՟Դ. 10։)
cf. Մագլցեմ.
· Calfa
Երբեմն մաքլեն, եւ երբեմն զձեռն ձգեն՝ զմուրուացն կախեն. (Եփր. զղջ.։)
to claw, to scratch;
to clutch, to catch;
— or ի վեր —, to climb up, to climb, to clamber up, to ascend.
· Calfa
Երբեմն մաքլեն, եւ երբեմն զձեռն ձգեն՝ զմուրուացն կախեն. (Եփր. զղջ.։)
cf. Մագնեստիս.
· Calfa
Մագնիտն քար արտաքս ելեալ թուի յայլոց քարանց բնութենէ եւ զօրութենէ։ Ըմբռնէ եւ երկաթ զերկաթ՝ յորժամ ի մագնիտն քարէն ըմբռնիցի. (Նիւս. բն.։)
made or woven of hair, siliceous, hairy;
hair-cloth.
· Calfa
Վերնափեղկս մազեղէնս՝ նուարտան խորանին։ Զգեցցին փեղկս մազեղէնս, փոխանակ զի ստեցին. (Ել. ՟Ի՟Զ. 7։ Զաք. ՟Ժ՟Գ. 4։)
Զգեացաւ մազեղէն՝ մերկ ընդ անձին, եւ ի վերայ պարեգօտ։ Ոչ ունէր ինչ, բայց միայն երկու մազեղէն։ Խաբեցի զանմիտ միայնակեաց մի, եւ առի զմազեղէնս։ Էր ի վերայ թիկանց իւրոց մազեղինոյ մասն ինչ։ Հանեալ զսուսերն՝ որ էր թաքուցեալ ի ներքոյ մազեղինին (որ է ապա, քէպէ ). (Վրք. հց. ՟Ը. ՟Ժ՟Դ. ՟Ժ՟Զ. ՟Ի՟Զ։)
in agony, dying, at the last gasp;
— մերձ ի մահ լինել, to be very low, dying, to be giving up the ghost, in the pangs of death, on one's death-bed.
· Calfa
Յարոյց յաղբեւացն, յորում մազակառաչ հիւանդութեամբ անկեալ կայաք. (Լծ. կոչ.։)
to bruise, to mash, to crush;
to break to pieces;
to chew;
to castrate, to geld.
· Calfa
Զօրէն պարսից (պարսաքարանց) ճարճատեալ՝ մալէ, յորս քաջամուխն լինի. (Մագ. լ։)
cf. Մածուցանեմ.
· Calfa
Որ զառեալ ի գետոյն (զջուրն) ի նոր երանգ բոսորային մածեր արիւն ի ցամաքի. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
cf. Մածնում.
· Calfa
Որ խոնաւն է եւ լոյծ, ցամաք եւ ցուրտ, մածնու՝ լինի ոսկերք, որպէս ջերմն եւ խոնաւ միացեալ. (Ոսկ. թես.։)
to be glued, to stick or cling to, to adhere;
to join, to unite;
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal.
· Calfa
Որ խոնաւն է եւ լոյծ, ցամաք եւ ցուրտ, մածնու՝ լինի ոսկերք, որպէս ջերմն եւ խոնաւ միացեալ. (Ոսկ. թես.։)
to inscribe, to write upon, to entitle;
to ascribe;
to compose.
· Calfa
Զմակագրեալ բանս քրիստոսազգեցից արանց ընթերցաք. (Գր. տղ. թղթ.։)
to impose, to lay on, to put upon, to super-add;
to surname.
· Calfa
Ի հոգւոյ ատելութեանն մակադրեալ իցեն. (Կլիմաք. (կամ ընթերցի՛ր, մակադրեալ)։)
induction, consequence.
· Calfa
Ներհական է ի հարկէ՝ բարւոյ չարն, եւ սոքա յայտնին ըստ իւրաքանչիւր իւրեանց մակածութեան. ո՛րկէն, ողջութեան՝ հիւանդութիւն, եւ արդարութեան՝ անիրաւութիւն, եւ արութեան՝ երկչոտութիւն. (Արիստ. հակակ.։)
fold, sheep-fold;
pen, sheep-cot.
· Calfa
Ժողովք, կամ դադարք. ((գուցէ՝ որպէս մակ աղի, այսինքն ի ձայն աղի հաւաքումն հօտից։))
to surname, to entitle.
· Calfa
Որ եւ լինելով աւանդութիւն քաղաքի՝ իբրու հասարակաց օրէնք մականուանեցաւ. (անդ. ՟Ա։)
surname;
title.
· Calfa
Նախ առաջին ծիծաղեալ՝ առաքինութեանն մականուն՝ սառռա. (Փիլ. իմաստն.։)
plane, plain, flat, level;
plane, level surface.
· Calfa
Զմակարդակ բոլոր կենցաղականս դուզնաքեայ ըղձման իմոյ տռփելոյդ։ Ի բարձրագոյնն մակարդակ լեառն ձգեա՛ զքոյդ վեհական խոհեմութիւն. (Մագ. ՟Խ՟Ե. ՟Ծ՟Է։)
vn. va. to curdle, to coagulate, to clot, to congeal.
· Calfa
Մինչեւ խաչին շնորհիւ մակարդեալ մաքրեսցին ճաշակելիք մտացն յաղտից. (Խոսր.։)
scientific.
· Calfa
Մակացական (կամ մակստացական) առաքինութիւնք ասացան վասն բնականացն. եւ դարձեալ մակացական առաքինութիւնք ասացան վասն բարոյականաց առաքինութեանց. (Սահմ. ՟Ժ։)
Ի սահման մարդոյն զսա շարադրել կամք եղեն արտաքնոցն մակացականացն. (Խոսրովիկ.։)
knowledge, erudition, science.
· Calfa
Մակացութիւն ենթակայումն է անձին. եւ զենթակայէ ասի զքերականութենէ։ Առաքինութիւն՝ չարութեան ներհական է, եւ մակացութիւն՝ անգիտութեան. (Արիստ. ստորոգ.։)
plain, level, even, equal.
· Calfa
Սերք են երեք. ար. իգ. չէզ. եւ են ոմանք՝ որ յաւելուն ի նոսա այլ եւս երկուս, հասարակ, եւ մակաւասար. եւ է հասարակ, ձի, շուն. (յն. ἅνθρωπος, ἴππος մարդ, ձի) իսկ մակաւասար, ծիծառն, աքիս. (յն. χελιδών, ἁετός ծիծառն, արծուի). (Թր. քեր.։) Ուր հյ. մեկնիչք ի զուր ճգնին ի մեր լեզու յարմարել զբանքս.
Մակաւասարն, որ է ի վեր քան զհաւասարն. եւ այլն։ Շա՛տ է գիտել՝ թէ ի հայումս հասարակն եւ մակաւասարն են նոյն. զի ոչ հայիմք ի յանգս ձայնից, այլ ի նշանակութիւնն. իբր զի անխտիր հասարակ են արուի եւ իգի ձայնքս մարդ, ձի, շուն, արծուի, ծիծառն, աքիս։
to put on a level with, to level, to make even;
to dip into a liquid up to a certain mark.
· Calfa
Իւրաքանչիւր ուրուք մեկնիչ՝ սահմանն իմանի, ոչինչ մակաւասարելով այլում ումեք. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Մակեռորդ.
· Calfa
Երաժշտականն խնդրէ, եթէ ո՞ր է՝ որ զերկպատիկ բան ունի, եւ ո՞ է՝ որ զկիսաբոլոր, եւ ո՞ր զմակեռակն, որ ո՞ր զմակաքառակն. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
sesquitertian;
s. gr. triphthong.
· Calfa
Երաժշտականն խնդրէ, եթէ ո՞ր է՝ որ զերկպատիկ բան ունի, եւ ո՞ է՝ որ զկիսաբոլոր, եւ ո՞ր զմակեռակն, որ ո՞ր զմակաքառակն. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
flux or flow;
— եւ տեղատութիւն, the ebb and flow, tide.
· Calfa
Կոհակաց մակընթացութիւնք եւ տեղատութիւնք զքաղաքս եւ զցամաքն ծովացուցին, եւ զծով ցամաքեցուցին. (Արիստ. աշխ.։)
mortiferous, death bringing, destructive, baleful, deleterious, deadly, fatal.
· Calfa
Մահաբեր թունիւք զանօրէնութեան ժանկն արտաքս սատանայ. (Կոչ. ՟Դ։)
Առաքեաց ի վերայ նոցա օձս մահաբերս։ Յաղթող եղեալ մահաբերին. (Եղիշ. խաչել. եւ Եղիշ. դտ.։)
armed with deadly weapons.
· Calfa
Բիւրս կուտեալ հաւաքեցի անձին իմում մարտիկ մահազէնս։ Մահազինացն կաճառք։ Սուսեր մահազէն՝ կենդանարար նշան խաչիս. (Նար. ՟Ի՟Ա. ՟Ղ՟Ա. եւ Նար. խչ.։)
destroying or overcoming death.
· Calfa
Վերջին եւ մահալոյծ եւ կենսառաք ձայն։ Վերջնումն այնմիկ ապականահալած եւ մահալուծօղ գիշերին երթեալ հանդիպանամ. (Յհ. իմ. ատեն.։)
death giving or causing.
· Calfa
Յիշաչար կրօնաւոր բունեալ ունի յանձին իւրում մահարար դեղ։ Արար դեղ մահարար, եւ արբոյց տղային. (Կլիմաք.։ Հ=Յ. նոյ. ՟Ժ՟Ե.։)
monument, tomb;
tower, turret;
castle-keep, keep, donjon;
bulwark, bastion.
· Calfa
Եթէ պարիսպ եցէ, շինեսցուք ի վերայ նորա մահարձանս արծաթիս (կամ մարտկոցս արծաթեղէնս)։ Կախեցէք զսա առաջի մահարձանաց պարսպաց քաղաքիս։ Անկան մահարձանք, եւ կործանեցան պարիսպք նորա. (Երգ. ՟Ը։ 9։ Յուդթ. ՟Ժ՟Դ. 1։ Երեմ. ՟Ծ. 15։ տե՛ս եւ Ես. ՟Ի՟Ա. 11։ ՟Ի՟Գ. 13։ Երեմ. ՟Լ՟Գ. 4։ Ողբ. ՟Բ. 8։)
deadly, mortal, mortiferous, pestilential;
cf. Մահկանացու;
mortal;
—ք, mortals;
mankind;
— մեղք, հիւանդութիւն, վէրք, թշնամի, deadly sin;
mortal sickness;
fatal wound;
deadly enemy.
· Calfa
Մահացու թոյնք։ Ախտք մահացուք. (Նար. առաք.։)
sudden death, untimely -;
plague, pestilence, contagion, infection, mortality.
· Calfa
Յարձակումն թշնամեաց, կամ մահտարաժամ, կամ սով, կամ կարկուտ։ Եհաս մարդկան մահտարաժամ, սկիզբն արարեալ ի միւռոյ քաղաքէն. (Ճ. ՟Գ.։)
prayer, entreaty, supplication, imploration;
wish, desire.
· Calfa
Ընկա՛լ տէր զմաղթանս մեր։ Մաղթանօք սորա խնդրեսցուք զթողութիւն մեղաց։ Մաղթանօք սոցա խնայեա՛ ի մեզ. եւ այլն. (Շար.։) Իսկ ի ժամագիրս Մաղթանք կոչին համառօտ աղօթք ի բերանոյ աւագերիցուն. (ռմկ. սլաքական աղօթք։)
to pray, to supplicate, to implore, to beseech;
to wish, to desire;
բարիս — ումեք, to wish one well.
· Calfa
Բարեխօս ոք կամ քարոզ ստելով զքաղաքէն՝ զօտարոտիս ինչ մաղթէ առ քաղաքի ուրեմն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Մաղկատող.
· Calfa
Պատեցան զբարձրացեալ օձիւն մաղկատեալքն եւ մաղկատիչքն։ Էաք ամենեքեան ընդ նովին մեղօք մաղկատեալք եւ մաղկատիչք. (Եղիշ. խաչել.։)
emetic;
cholagogue.
· Calfa
Դեղ՝ որ տայ թափել զաւելորդ մաղձս, որպէս մաքրողական կամ փսխեցուցիչ.
Ի մաքրութեան մաղձադեղոցն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 6։)
choledochus.
· Calfa
Արիւնն մաքրի ի ձեռն փայծաղանն՝ զմրուրն քարշելով յինքն. իսկ մաղձընկալ ամանոյն՝ զդաժանն մնացեալ ի հիւթսն կերակրոյն. (Նիւս. բն.։)
bitterness, crabbedness, ill-humour, spite, gall.
· Calfa
Զի չարութենէ մաղձութիւն ի բաց մաքրէ. (Բրս. հայեաց.։)
May;
առաջին օր —ի, May-day;
ծաղկաքաղ լինել յառաջնում աւուր —ի, to go maying;
յամսեանն —ի, in the month of -.
· Calfa
the chief door or entrance.
· Calfa
Եւ մայրադրունս յամենայն ճակատ երիս ձուլածոյս յոսկւոյ մաքուր. (Մարթին.։)
wood, forest;
trees, grove;
cavern, den, lair.
· Calfa
Մտանիցէ ի մայրի՝ հարկանել փայտ։ Նստիցին դարանակալք ի մայրիս։ Գտաք զնա ի դաշտս մայրեաց. (Օր. ՟Ժ՟Թ. 5։ Յոբ. ՟Լ՟Ը. 40։ Սղ. ՟Ճ՟Լ՟Ա. 6։)
cf. Մանեւոր.
· Calfa
Ելեալ արտաքս մեռեալն՝ կապեալ զոտս եւ զձեռս մանեւորօք. (Իրեն. ՟Դ. առ Լեհ.։)