lance.
· Calfa
Ձգեա զձեռն քո գայիսոնաւդ ... եւ ձգեաց յեսու զգայիսոնն եւ զձեռս իւր ի վերայ քաղաքին. (Յես. ՟Ը. 18. 26։)
pebble, flint.
· Calfa
ԳԱՅԼԱԽԱԶ գրի եւ ԳԱՅԼԱՀԱԶ. σμυρίτης λίθος, ἁκρότομος , ψῆφος Smyris, petra acuta, lapillus durus Որձաքար վէմ կարծր. որ ի սուրբ գիրս ըստ յն. անխտիր դնի՝ քար, եւ սայրասուր վէմ, եւ սմիռեան քար (այն է սիւմպատէճ. գուցէ եւ կածքար. չագմագ կամ պիլէյի դաշը ). տես (Ել. ՟Դ. 25։ Յես. ՟Ե. 2։ Յոբ. ՟Խ՟Ա. 6։) Իսկ ի բառս Գաղիանոսի ասի լինել Ազգ մարմարիոնի։
made of pebble or flint.
· Calfa
Ի ձեռն գայլախազին զարտաքին անդամս նոցա դրոշմէր, զի սիրտք նոցա գայլախազեայ՝ կակղասցին. (Եփր. յես.։)
to be like a wolf;
to be ravenous.
· Calfa
Դատաւորք գայլացեալք եւ գազանացեալք։ Եւ քեզ պարտ է լինել նմանող քաջացն եւ առաքինեացն, եւ ոչ գայլացելոցն հովուաց. (Մանդ. ՟Է. ՟Ը։)
s. bot. hop.
· Calfa
ԳԱՅԼ ԽՈՏ. Խոտ վնասակար որպէս զգաղձն. որ ի Բժշկարանի կոչի Այգու գալն. ըստ արաբ. քշուշ, քշուդ, աքշուս. եւ ըստ Մենինքսեայ, քուսքուդա։
much cudgeled, punished, chastised;
— առնել, to give a heavy blow with a stick, to strike with a stick;
— լինել, to be struck with a stick.
· Calfa
Մարմինք իւրեանց գանալիցք, եւ զայլոց վէրս ողջացուցանէին. (Եղիշ. առաք.։)
to complain, to implore, to grumble;
— զմիմեանց, to quarrel together.
· Calfa
Զօրքն գանգատեցան, ասելով։ Նոյնպէս եւ զանն գանգատեցաւ առաջի հայոց եւ վրաց իշխանացն. (Մաղաք. աբ.։)
to cudgel, to scourge, to whip, to thump, to beat.
· Calfa
Որպէս զհայր գանեցի զձեզ, եւ որպէս զտէր պատժեցի. (Լմբ. մաղաք.։)
treasury.
· Calfa
Յուդա ոչ եղեւ արտաքաքսեալ ի գործոյ գանձապետութեան. (Մարթին.։)
cf. Գանձատուն.
· Calfa
Յոյս է՝ անկարծելի, յառաջ քան զգանձարան, գանձարան. (Կլիմաք.։)
cf. Յերիւրեմ.
· Calfa
Ի ձեռն առաքինութեանց, որ առ աստուածն ածէ ճանապարհ, գտանի եւ ընդարձակի, եղեալ ամենայն երիւր. (Փիլ. լին. ՟Ա. 99։)
work, labour;
endeavour;
pain, trouble, toil;
—ս արկանել, to strive hard, to make an effort to, to tire one's self;
to endeavour, to try, cf. Ճգնեմ, cf. Վաստակեմ, cf. Ջանամ.
· Calfa
Բազում աշխատութեամբ եւ երկովք։ Երկս առաքինիս։ Զամենայն երկ վաստակոց։ Նախանձելի երկն։ Ի տուընջենային երկոցն դադարեսցէ։ Երկովք հոգւոյ։ Զերկս մեղուաց խանգարելով. (Փիլ.։)
furnished with iron;
fastened with iron, nailed.
· Calfa
Զոր որձաքար եւ կոփածոյ վիմօք, երկաթագամ եւ կապարով մածուցեալ. (Խոր. ՟Բ. 87։)
bound, furnished with iron.
· Calfa
Երկաթապատ՝ զընթացսն որ յերկինս՝ ճանապարհորդել. (Կլիմաք.։)
that consists of two sets;
two, double.
· Calfa
Յերկուց իրաց կամ ի բնութեանց խմբեալ, շարադրեալ, բաղադրեալ, միացեալ. այն է աղաւաղ թարգմանութիւն յն. ձայնիս. συναμφότερον եւ լտ. invicem, utrumque simul այսինքն երկաքանչիւր բնութիւն միանգամայն, որպէս ողջմտութեամբ իմանան նախնիք.
amphibious, that lives on land and in water.
· Calfa
ԵՐԿԱԿԵՆԴԱՆ ԵՐԿԱԿԵՆՑԱՂ ԵՐԿԱԿԵՆՑԻԿ. ἁμφίβιος amphibius, in terra et in aqua vivens Ունօղ զերկու վիճակս կելոյ. որ կեայ ի ցամաքի եւ ի ջուր.
Կենդանիք երկակենցաղք՝ ջրոյ եւ ցամաքի իբրու դրացիք. (Արշ.։)
cf. Երկակենդան.
· Calfa
Կենդանիք երկակենցաղք՝ ջրոյ եւ ցամաքի իբրու դրացիք. (Արշ.։)
ԵՐԿԱԿԵՆԴԱՆ ԵՐԿԱԿԵՆՑԱՂ ԵՐԿԱԿԵՆՑԻԿ. ἁμφίβιος amphibius, in terra et in aqua vivens Ունօղ զերկու վիճակս կելոյ. որ կեայ ի ցամաքի եւ ի ջուր.
very long, elongated;
that lasts long;
far.
· Calfa
Ձանձրութիւն կրօնաւորի՝ երկայնաձիգ. (Կլիմաք.։)
Ի սա գանս ահաւորս եհար միայն երկայնաձիգ աղօթելն առ տէր. (Կլիմաք.։)
longsuffering, patience.
· Calfa
Ի զրկելոցն երկայնամտութիւն պահանջէ։ Երկայնամտութիւն՝ առ միմեանս (լինի), համբերութիւն առ արտաքոյսն. (Շ. յկ. ՟Կ՟Ա. ՟Կ՟Բ։)
parasitic.
· Calfa
Երկապաշտիցն է այն արուեստ, գուսանացն եւ կաքաւչացն. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Է։)
to divide into two kinds, to divide.
· Calfa
Զիմաստասիրութիւնն ի տեսականն եւ ի գործականն երկատեցաք ... երկաքանչիւր ոք յերկատելոցս մասանցս ստորաբաժանի. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
long, extended, that lasts a long time, durable.
· Calfa
Երկարաձիգ աղօթիւք։ Աղօթս երկարաձիգս։ Առ երկարաձիգս անօրէնութիւն. (Խոսր.։ Կլիմաք.։ Նար. ՟Ժ՟Ե։)
long, prolix, diffuse.
· Calfa
Զոր եւ երկարապատում է զիւրաքանչիւրոցն դնել բանս. (Շ. թղթ.։)
born or produced doubly, double;
having two qualities.
· Calfa
Զչարութիւն ընդ պտղաբերին տնկել առաքինութեան՝ բորոտութեան եւ պիսակութեան է՝ երկբուսին եւ խառնակին ընտանի։ Իժն իբր երկբոյս եւ երկկերպի եղեալ. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լիւս.։)
to turn, to turn about, to return, to go or come hack again;
to repair;
to be converted;
— յետս or ընդ կրունկն, to recede;
ընդէմ —, to object, to resist, to oppose;
— ի քրիստինէութիւն, to become a christian;
— առ Տէր, to repent, to reform;
— յաստուծոյ, to rebel against God;
— աւուր, to draw towards night;
ի — տարւոյն, the year after;
ի ղէն —, to arm one's self, to take arms.
· Calfa
Դարձցի սրտմտութիւն բարկութեան տեառն յիսրայէլէ։ Դարձեալ էք ի նմանէ (յաստուծոյ)։ Դարձան իւրաքանչիւր ի ճանապարհաց իւրեանց չարաց.եւ այլն։
s. bot. endive;
wild lettuce;
bitter.
· Calfa
Ի հացէ յայսմանէ հանդերձ դառնըճու (կամ դառնճաւ) կերիցէ. (Կլիմաք.։)
bitterness, disgust, sharpness, gall, distaste;
grief, displeasure, vexation;
rigour;
enormity;
mordacity.
· Calfa
Ըմպել զդառնութիւն մաքրական դեղոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
order, rank, division, body, class;
choir;
place;
lesson, precept, dictate, instruction;
— ասել ումեք, to lecture, to read, to teach.
· Calfa
Զամբոխն ի բազում դասս որոշել, եւ ի վերայ իւրաքանչիւրոց դասուց զընտիրս ի ճարտարացն վարդապետս կարգել. (Խոր. ՟Ա. 15։)
Դասք քահանայից, պաշտօնէից, գրչաց։ Դասք մոգուց, այծեաց։ Յառաքելական դասուէն քակտեցաւ. (Փարպ.։)
to be in the same class or society, to enrol one's self.
· Calfa
Դասակցեալ անմարմնոցն մաքուր կուսութեամբ. (Շար.։)
Հրեշտակացն պարք պաշտպանեալ, ընդ առաքելոցն գումար դասակցեալ. (Նար. կուս.։)
the first of an order or class;
chorister, precentor, master of the choir.
· Calfa
Դասք եւ դասապետք վայելչական պարուց։ Դասապետք հրեշտակացն անեղծից. (Նար. առաք. եւ Նար. խչ.։)
office of a master of the choir;
hierarchy.
· Calfa
Կայիւք շուրջ զաստուծոյվ տարեալ անընդմիջապէս ասէ զառաջինս դասապետութիւնս զայսոսիկ. (Մաքս. ի դիոն.։)
Վաղարշակ սահմանեաց կարգս եւ դասապետութիւնս քաղաքականս. (Պալիանց.։)
manufactory, edifice, building;
estate, village, country house, villa.
· Calfa
Զտեղի ճակատուն շինէ դաստակերտ։ Զարդարէ դաստակերտօք։ Քաղաքաց, շինից, դաստակերտաց։ Գիւղիւք եւ դաստակերտօք. (Խոր.։)
γεόργιον, ἁγρός, δημιούργημα arvum, ager, opus atificis, factura Ձեռակերտ. շինուած. մանաւանդ Ագարակ. շէն. աւան. նոր քաղաք, գիւղ. անդաստան. կալուած. ձեռքի շէնք՝ հավէսով շինած.
arrival, approach, accession.
· Calfa
Վասն երկուցս այսոցիկ գալստեանց ասէ մաղաքիա ժոյժ ունել. (Կոչ. ՟Ժ՟Է։)
first rank, head, first place;
president.
· Calfa
Գահագլուխ քաղաքն հռովմայ։ Թողեալ զաշխարհ իւր եւ զգաւառ, եւ զգահագլուխ մեծութիւնս. (ՃՃ.։)
cf. Աթոռակցութիւն.
· Calfa
Եղբայր լինէաք հաշուեալ նոցա՝ պատուով եւ գահակցութեամբ. (Փարպ.։)
cap, height, ele vation, precipice, very high and steep place.
· Calfa
Որսորդ կաքավի ի գլուխ գահաւանդի. (Սիր. ՟Ժ՟Ա. 32։)
reasonable;
intelligent, wise;
vocal;
rational.
· Calfa
Հրեշտակք ամենայն եւ մարդիկ՝ բանաւոր էութիւնք են. (Մաքս. ի դիոն.։)
cf. Բանտեմ.
· Calfa
Զլուսաւոր արեգակնդ ի խաւարի արկեալ բանդեցաք. (Ոսկ. լս.։)
learned, skilful, experienced, versed, wise;
eloquent.
· Calfa
Անդէն յառաքելոցն ժամանակս յարոյց Աստուած քարոզս բանիբունս՝ ճարտարախօսս։ Ապողոս՝ բանիբուն եւ զօրաւոր գրովք եւ մտօք, եւ բանիբուն մեկնութեամբ. (Սեբեր. ՟Դ։)
to surpass, to surmount, to excel, to exceed.
· Calfa
Յերկաքանչիւրումն գերազանցէ ըստ լաւին։ Ըստ բազմութիւն թուոց գերազանցեսցէ. (Փիլ.։)
Գերազանցեալ քան զամենայն, որք զայնու ժամանակաւ էին առաքինիք. (Խոր. ՟Գ. 67։)
Զբոլորիւքն գերազանցեաց։ Բարեբախտութեամբ եւ շինութեամբ քաջ ի բաց գերազանցեցին զմիջերկրեայ զհռչակաւոր քաղաքօքն. (Պիտ.։)
well ornamented, rich, superb.
· Calfa
գերազարդ միտ, նմանութիւն։ Գերազարդիցն տռփմանց գիտութիւնք։ Խորհրդոց գերազարդից թաքնութեանց տեսութիւնիս. (Դիոն.։ ուր Մաքսիմոս միշտ մեկնէ գերակարդ, եւ գերաշխարհիկ։)
eminent, pre-eminent, supreme.
· Calfa
Վերնատունկ իմն է առաքինութիւն, եւ ի գերակայսն հայի. (Նիւս. երգ.) իմա՛ ըստ յն. ի գեր ի վերոյսն։
the tenth letter of the alphabet, and the sixth of the consonants;
ten, tenth.
· Calfa
Ո աժիոս ապոստոլոս. ի աժիա թէոդոքոս. իբրու օ այիօս աբօսդօլօս. ի այիա թէոդոգոս. այսինքն սուրբ առաքեալն, սուրբ աստուածածինն։