Definitions containing the research աք : 8605 results

Անագանիմ, եցայ

vn.

to delay, to linger, to loiter, to tarry, to stay;
to arrive late, to be late.

· Calfa

NBHL (1)

Ձկունք անագանեալք ի ցամաքի՝ մեռանին. (Աթ. անտ.)


Անազատ, աց

adj.

not free, dependant;
mean, ignoble, niggardly.

· Calfa

NBHL (1)

Ծառայք արտաքսեալք ի տանէն ըստ անարժանութեան անազատոյ. (Սարկ. քհ.։)


Անազատութիւն, ութեան

s.

want of nobility;
niggardliness, lowness.

· Calfa

NBHL (1)

Անազատութեան տեսակք երեք են, չարաշահութիւն, ժլատութիւն, եւ անհաղորդութիւն. եւ է յատուկ անազատութեանն՝ յոյժ փոյթ ունել ընչիցն, եւ ոչինչ նախատինս համարել յայնոցիկ՝ որ շահու առիթ իցեն. (Արիստ. առաք.։)


Անախտ

adj.

not subject to diseases or passions;
innocent, pure.

· Calfa

NBHL (1)

Յօրինօղն անախտ սրբութեան։ Յարգանդ մաքուր, եւ ի ծնունդս անախտս. (Նար.։)


Անախտաբար

adv.

without vices or passions, honestly, innocently.

· Calfa

NBHL (1)

Մինն ծնօղ եւ յառաջառաքօղ, ասեմ՝ անախտաբար եւ անժամանակ եւ անմարմնապէս. (Առ որս. ՟Գ։)


Անախտութիւն, ութեան

s.

apathy, dispassion;
integrity, purity;
good constitution, health.

· Calfa

NBHL (4)

Զանախտութիւնն զգեղեցիկ համբարեալ ընկալցի. քանզի եթէ անախտութիւն ըմբռնեսցէ զանձն, կատարելապէս բարեբախտիկ լիցի։ Որ առաքինութեանն է ցանկացեալ, ոգիքն նորա միշտ յանախտութեան կան մնան. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. նխ. ՟ա.։)

Փոխանակ անախտութեան ախտաւորք յաչս նոցա գտաք. (Լմբ. պտրգ.։)

Որք ստանան զայն առաքինութիւնսն, դիւրաւ ստանան զանախտութիւն. (Վրք. հց. ՟Գ։)

Փոխադրութեան էաք կարօտ ըստ ախտից, զի զայսոսիկ յանախտութիւն փոխեալ կացուսցէ. (Աթ. ՟Գ։)


Անաղարտելի, լւոյ, լեաց

adj.

incorruptible, unalterable;
incontestable.

· Calfa

NBHL (1)

Պատկեր մաքուր եւ անաղարտելի. (Նար. ՀԱ։)


Անաղտ

adj.

unspotted, unstained, unsullied, pure.

· Calfa

NBHL (2)

ἁκηλίδωτος. immaculatus Մաքուր յաղտոյ. անարատ. անբիծ. քիրսիզ, չէքէսիզ, միւնէզզէհ.

Ընդ անաղտ մաքրութեանդ եւ անբիծ բարի։ Զատեալ ի խղճէ անաղտ ամբծութեամբ. (Նար. Ձ. ՂԱ։)


Անաղտութիւն, ութեան

s.

cleanliness, purity, neatness.

· Calfa

NBHL (2)

Մաքրութիւն. անարատութիւն. (ըստ յն. նաեւ անսպի գոլն) ἅσπιλον, immaculatum esse. չէքէսիզլիք, սաֆվէթ.

Ի հոգւոյն ունի զմաքրութիւնն եւ զանաղտութիւնն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։)


Անաճ

adj.

that does not grow, decreasing.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ ոչ դուզնաքեայ ինչ անաճ երեւեցուցեալ բողբոջս. (Պիտ.։)


Անամօթ, ից

adj.

shameless, unblushing, impudent;
audacious, insolent.

· Calfa

NBHL (2)

Առաքինւոյն՝ անամօթ լինել, եւ յանցաւորին՝ ամաչել։ Ի սուրբն եւ յանամօթն լինել փութան ապաշխարութեամբ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)

Կա՛լ զսանձս իմաստութեան, որով անամօթ արշաւես։ Թախծեալ սրտիւք առ երկնային թագաւորն անամօթ վերաղաղակէին։ Պա՛րտ է՝ անամօթ զողորմութիւնն Աստուծոյ թախանձել. (Կլիմաք.։)


Անամօթաբար

adv.

without shame, impudently;
audaciously.

· Calfa

NBHL (1)

Որքան անամօթաբար յարձակի, մի՛ թողացուցաներ. (Կլիմաք.։)


Անայլայլաբար

adv.

invariably, immutably, constantly.

· Calfa

NBHL (1)

Հայել մաքրապէս ի քեզ պշուցեալ անայլայլաբար. (Նար. ՂԲ։)


Անայլայլելի, լւոյ, լեաց

adj.

cf. Անայլայլակ.

· Calfa

NBHL (1)

Անայլայլելի զերանելի եւ զհամառօտ ճանապարհն ընթացեալ. (Կլիմաք.։)


Անայր

adj.

unmarried (woman).

· Calfa

NBHL (1)

Զանարանց անապականն կոյս գոլ ուսաք. (Վանակ. յուրախացիրն.։)


Անանձն

adj.

inanimate, lifeless;
impersonal.

· Calfa

NBHL (1)

Մարմին եթէ արտաքուստ շարժի, անանձն է. իսկ եթէ ի ներքուստ, անձնաւոր. (Նիւս. բն.։)


Անանձրեւ

adj.

without rain, arid, dry.

· Calfa

NBHL (1)

Ուր չիք անձրեւ. անջրդի. ցամաք. չոր.


Անանուն

adj.

anonymous;
ignoble.

· Calfa

NBHL (1)

Խոնարհութիւն՝ անանուն շնորհք հոգւոյ. (Կլիմաք.։)


Անանց

adj.

that passes not away, eternal;
impassable.

· Calfa

NBHL (1)

Անանց ամենեցուն եւ անտեսանելի՝ բայց ի քահանայապետէն միայնոյ։ Մաքուր մարմին եւ սուրբ եւ ամբիծ՝ անանց եղեալ յամենայն մեղաց. (Ոսկ. ծն.։)


Անաշխատ

adj. adv.

unfatigued, fresh;
easy, not difficult;
easily, without fatigue or trouble.

· Calfa

NBHL (4)

Նոքա անաշխատ, եւ մեք միշտ վաստակեալ։ Ի վաստակս առաքինութեան անաշխատ լինել. (Լմբ. սղ.։)

Աշխատութիւն անաշխատ ունի, որ եւ զարտասուս հոգեւորս ստացեալ ունի. (Կլիմաք.։)

Անաշխատ ընկալաք զպատկերին արժանաւորութիւն. (Լծ. կոչ.։)

Ոչ անաշխատ փրկեցաք. (Տօնակ.։)


Անաշխարհիկ

adj.

banished or driven from his country;
captive, enslaved;
strange, foreign.

· Calfa

NBHL (2)

Հանեալն ի քաղաքակցութենէ. գերի վարեալ յօտար աշխարհ. վտարանդի, ստրուկ. ἁνδράποδον, mancipium.

Մի՛ ապականեսցեն զնոյն խորհուրդք չարք՝ առնելով աշխարհականս զանաշխարհիկսն. (Կլիմաք.։)


Անաչառապէս

adv.

cf. Անաչառաբար.

· Calfa

NBHL (1)

Անձրեւես երկաքանչիւրոցն անաչառապէս։ Մի՛ անաչառապէս (վարեսցիս) առ ստեղծուածս. (Նար. ՀԴ. ԺԵ։)


Անաչեայ

adj.

blind;
without eyes;
blinded.

· Calfa

NBHL (1)

Անաչեայ մաքրութիւն մտաց։ Գերալիր արարեալ զանաչեայսն իմացութիւնս. (Մաքս. ի Դիոն.։)


Անապական, ի, աց

adj.

incorruptible;
pure, chaste, inviolate.

· Calfa

NBHL (2)

ἅφθαρτος, ἁδιάφθαρτος, incorruptibilis, incorruptus, integer, inviolatus. Որ ոչն ապականի. անեղծ. անվթար. անարատ. անմահ. անփուտ. մաքուր. անվնաս. պօզուլմազ. եօրսելենմէմիշ. խալիս. սազ, լա՛ եէզալ.

Մեռեալն եկն արտաքս անապական. (Շար.։)


Անապաշաւ

adj. adv. impenitent, hardened, obdurated.

· Calfa

NBHL (1)

Դողումն մահու է յանապաշաւ յանցանաց եկեալ. (Կլիմաք.։)


Անապատական, ի, աց

adj. s. solitary, eremitical;
hermit, anchorite.

· Calfa

NBHL (1)

Զանապատական առաքինեաց զվարս տպաւորեալ. (Փարպ.։)


Անապատանամ, ացայ

vn.

to become a desert, to be deserted;
to fall, to decay.

· Calfa

NBHL (2)

Անապատանալ քաղաքացն Իսրայէլի. (Նար. ԾԲ։)

Անապատանայ յօգնութենէն։ Անապատացաք յամենայնէ. (Ոսկ. յհ.։)


Անառակաբար

adv.

dissolutely, lewdly, wantonly;
prodigally, lavishly.

· Calfa

NBHL (1)

Զանառ քաղաքն անի. (Ուռհ.։)


Անառակութիւն, ութեան

s.

debauchery, dissoluteness, libertinism, excess, disorderly life, wantonness, lasciviousness, lust;
unchastity, prostitution.

· Calfa

NBHL (1)

Զերեւելիս կարծէաք Արարիչ, եւ գործէաք զամենայն անառակութիւնս. (Եղիշ. ՟Ը։)


Անառաջնորդ

adj.

without a guide or chief, indirected.

· Calfa

NBHL (1)

Առաքէ յաշխարհս Հայոց՝ իբր անառաջնորդ զսա վարկուցեալ։ Դժուարին վարկուցեալ զանառաջնորդն լիներ. (Խոր. ՟Գ. 10. 48։)


Անառիկ

adj.

impregnable, inexpugnable

· Calfa

NBHL (1)

Որոյ քաղաք իւր հոյակապ այսքան, եւ անառիկ բազմաց. (Համամ առակ.։)


Անասնաբար

adv.

brutally, coarsely.

· Calfa

NBHL (1)

Անասնաբար սահեցմամբ ընդ երկիր մածաք. (Նար. ՁԶ։)


Անասնամոլութիւն, ութեան

s.

cf. Անասնագիտութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Արտաքոյ բնութեան է անասնամոլութիւնն. (Կիր. ՟ը. խհ.։)


Անարատ, ից

adj.

immaculate, without sin, innocent, irreproachable;
clear, refined;
intact, pure, whole, perfect.

· Calfa

NBHL (6)

Կամ մաքուր. անշաղախ. անապական. ἁμίαντος, impollutus, փաք, փաքտամէն, դահիր իւսիյապ, պէքր.

Յանարատէ սրբուհւոյ. (Նար. առաք. (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ։))

Կամ ազատ ի մեղաց. անբիծ հոգւով, եւ ըստ Աստուծոյ քաղաքավարութեամբ. անախտ. անմեղ. արդար. անպարտ. անստգիւտ. ἅμεμπτος, ἁθῷος, inculpatus, irreprehensibilis, innocens, insons, կիւնահսըզ, պիկիւնահ, մասում.

Անարատ ասելովն, յարատոյ՝ որ ըստ հոգւոյ եւ մարմնոյ իցեն, մաքուր լինել հրամայէ. (Շ. ընդհ.։)

Ի մաքրոց եւ անարատոց ... Անարատովք. (Փիլ.։)

Է բնութիւն մարմնոյ՝ զոր կոչեն անարատ. որ ի բոց անկեալ կալով կայծանալ թուի. արտաքս առեալ ի հրոյն՝ որպէս ջրով փայլեալ՝ մաքրագոյն լինի. (Բրս. պհ. ՟Ա։)


Անարատաբար

adv.

holily, inviolably.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՆԱՐԱՏԱԲԱՐ ԱՆԱՐԱՏԱՊԷՍ ἁμωμήτως, ἁχράντως, ἁμέμπτως, immaculate, impollute, inculpate. Անարատութեամբ. մաքրապէս. սրբաբար. անստգիւտ. լէքէսիզ, թէմիզ փաք.

Անարատապէս քաղաքավարիլ ի մարմնի. (Արիստակ.։)


Անարատութիւն, ութեան

s.

purity, uprightness, integrity, entire state.

· Calfa

NBHL (2)

Անարատն գոլ ըստ ամենայն առման. ամբծութիւն. ամբողջութիւն. մաքրութիւն. կատարելութիւն. սրբութիւն. անեղծութիւն. լէքէսիզլիք, փաքլըգ, սատագաթ, թէմամիյէթ.

Զամենայն մասունս առաքինութեանցն անարատութեամբ ի կատարումն հասուցանիցէ. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)


Անարգանամ, ացայ

vn.

to be debased;
to become abject or contemptible;
to lose value;
to humble or abase one's self.

· Calfa

NBHL (1)

Իշխանքն անարգացան։ Հովիւքս անարգացաք գործովք մերովք. (Լմբ. սղ.։)


Անարգանք, անաց

s. pl. affront, offence, wrong, insult;
indignity, slight, contempt, disgrace, shame, opprobrium, discredit, blame.

· Calfa

NBHL (2)

Լի եմ անարգանօք։ Լի՛ց զերեսս նոցա անարգանօք։ Փառք նոցա լցան անարգանօք։ Առաքեսցէ ի պատիւ քո անարգանս։ Զանարգանս իւրեանց ոչ առին ի միտ։ Ընկալցին զանարգանս իւրեանց։ Ցաւս եւ անարգանս կրէ։ Որ խրատէ զչարս, առնէ անձին իւրում անարգանս։ Առնել անօթ, զոմն ի պատիւ, եւ զոմն յանարգանս։ Այր եթէ գիսաւոր է, անարգանք են նմա. եւ այլն։

Անարգանս, ըստ որում զհեշտութիւնս անձանց պատրաստելով՝ այլոց նախատինս հասուցանեն. (Արիստ. առաք.։)


Անարդ, ոյ

adj.

uneven, unpolished.

· Calfa

NBHL (1)

Երկրաքարշ եւ անարգ (տունկ որթոյ). (Պիտ. ՟Զ։)


Անարդակ

cf. Անարդ.

· Calfa

NBHL (1)

Զանհամեմատ հարթութեան, եւ զանարդակ թեւակոխութեան բոլորն մակացութեան ծայր ի քումդ խոկման։ Զի ըստ կրից իւրն անարդակ առաքինութեան զմեզ հաղորդս արասցէ (Տէրն). (Մագ. ՀԶ. ՁԱ։)


Անարժան, ի, ից, աց

adj.

unworthy, unfit, improper;
condemnable, blamable, illegal, dishonest;
— համարել, to disdain.

· Calfa

NBHL (2)

Թարգմանի սոդոմ՝ կուրութիւն կամ ամլութիւն. քանզի կոյր է եւ ամուլ յառաքինութենէ ամենայն անարժան. (Փիլ. լին.։)

Կամ անսուրբ. պիղծ. չար. վատթար. չարաչար. ἁνόσιος, impurus, nefarius. նափաք.


Անարի, րւոյ, րեաց

adj.

weak, feeble, unmanly, timid, pusillanimous, cowardly;
gigantic, enormous, monstrous.

· Calfa

NBHL (2)

Զարիսն եւ զառաքինասէրսն ... Անարիցն եւ ծուլիցն. (Մագ. ԺԴ։)

Օտարազգի արտաքոյ պարսից՝ որ կոչէին Արիք. խուժադուժ. այլազգի. դրսեցի. էճնէպի.


Անարիութիւն, ութեան

s.

timidity, pusillanimity, tearfulness, cowardice;
gigantic size.

· Calfa

NBHL (1)

Հետեւեալ լինի զանգիտութեանն՝ անարիութիւն. (Արիստ. առաք.։)


Անարուեստ, ից

adj.

of no trade, or profession;
artless;
guileless;
immaterial, simple, natural;
rough, rude.

· Calfa

NBHL (2)

Անարուեստ եւ դժուարաշարժ յիւրաքանչիւր առաքինութիւնս. (Մաշկ.։)

Ուղղութիւն իցէ՝ անարուեստ եւ առանց պատրաստելոյ բան. (Կլիմաք.։)


Անարտաբերելի, լւոյ, լեաց

adj.

that cannot be pronounced distinctly, difficult to articulate.

· Calfa

NBHL (1)

Զոր չէ մարթ հանել եւ արտաքս բերել.


Արծռունգն

adj.

that has an aquiline nose.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՐԾՌՈՒՆԳՆ կամ ԱՐԾԸՌՈՒՆԿՆ. γρυπός incurvus, aduncus Ոյր ըռունգն կամ ռնգունք նման են արծուոյ կտուցի. կորաքիթ. կոտմկեան. ծռքիթ.


Արկած

adj.

endorsed, cloathed.

· Calfa

NBHL (3)

Շարժմունք, եւ ժանտախտք, եւ շանդից արկածք. ( կայծակ զարնելը, նետուիլը. ) Յայն ժամու ջրհեղեղն ոչ դուզնաքեալ ինչ արկածք Ջրոյ էին, այլ՝ անբաւ եւ անհուն։ Յառաջնումն քառասուն աւուրսն անդադար հոսանք սաստկութեան. (Փիլ.։)

Եւ Եկամուտ ինչ արտաքուստ. Վրայ եկած՝ դրսէն մտած վնասակար բան մր.

Որ արտաքին արկածիցն (աւանդութեանց) լինի ջատագով. (Լմբ. պտրգ.։)


Արկած, ից

s.

misfortune, disaster, calamity, mischance, mishap, danger, peril, risk, hazard, chance, adversity, storm, tempest, evil.

· Calfa

NBHL (3)

Շարժմունք, եւ ժանտախտք, եւ շանդից արկածք. ( կայծակ զարնելը, նետուիլը. ) Յայն ժամու ջրհեղեղն ոչ դուզնաքեալ ինչ արկածք Ջրոյ էին, այլ՝ անբաւ եւ անհուն։ Յառաջնումն քառասուն աւուրսն անդադար հոսանք սաստկութեան. (Փիլ.։)

Եւ Եկամուտ ինչ արտաքուստ. Վրայ եկած՝ դրսէն մտած վնասակար բան մր.

Որ արտաքին արկածիցն (աւանդութեանց) լինի ջատագով. (Լմբ. պտրգ.։)


Արկանելի, լւոյ, լեաց

s. adj. clothing, dress, apparel;
cloak;
that throws, that puts, that pours.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՐԿԱՆԵԼԻ, իք. ἑπίβλημα, ἁναβολή vestimentum exterius, amictus, pallium, tunica, ἕνδυμα, περίζωμα indumentum, cingulum Վերարկու. ագանելի. արտաքին հանդերձ. մեկնոց. սփածանելի. օթոց. ծածկոյթ. գլխարկ. վրայ ձգելու լաթ, ծածկոց, դրսի հագուստ.

Ճրագաբերանացն արկանելեաց, եւ ի հանելեաց զճաշակսն ոսկիս. (Զաք. ՟Դ 12.) իմա՛ ի վերայ արկողաց. յն. հեղչաց, այսինքն լցողաց զիւղն։


Արկանեմ, արկի

va.

to cast, to throw, to shoot;
to put away, to reject;
to reduce to, to bring to;
to sow, to scatter, to spread;
to pour out, to shed;
to mix;
ի մէջ — զանձն, to intermeddle, to intrude, to enter;
— ի մէջ ի ներքս, to thrust in, to introduce, to mix;
— ի միտս, to insinuate;
— զանձն ընդ, ի ներքոյ, to undergo;
— զիւրեւ, զանձամբ, to endorse, to put on one's back;
to put on, to dress one's self;
— աղիւս, to make brieks;
— զկալ, to winnow corn;
— ողորմութիւն, to pity;
ընդ յեսան, ընդ սրոց —, to whet, to sharpen;
— ընդ սղոցաւ, to saw;
— ջուր, to pour water;
գութս —, to pity;
խունկ —, to cense, to perfume with incense;
ի խնդիր —, to seek, to trouble one's self to find;
ձայն —, to cry, to scream, to shriek;
վարձս, սակ —, to bargain, to make an agreement, to contract;
վիճակ —, to cast or draw lots;
ի կիր, ի վար, ի գործ —, to use, to employ, to make use of;
ձեռն —, to undertake;
— ընդ տարակուսանօք, to make doubtful, to doubt;
— ի մոռացօնս, to forget;
— զանձն ի վատնգ, to place one's self in danger;
— ի յուսահատութիւն, to reduce to despair.

· Calfa

NBHL (2)

Արկէ՛ք հաց. եւ արկին նմա միայնոյ, եւ նոցա իւրաքանչիւր ումեք։ Ա՛յլ առակ արկ առ նոսա։ Մանրեաց զնկանակսն, եւ ետ ցաշակաերտսն, զի արկչեն նոցա ... արկին առաջի ժողովրդեանն։ Արկից ձեզ առասպել ... ա՛րկ մեզ զառապելն քո. եւ այլն։

Խոստովանութեամբ զձեզ յարհամարհութիւն արկէ՛ք. (Կլիմաք.։)