death giving or causing.
Պապանձեցոյց տէր զգոռոզն մահարար. (Տաղ.։)
Զծառայն հիւանդ՝ յախտ մահարար, կեցոյց բանիւ կենդանարար։ Մի՛ զփափկութիւնըս մահարար՝ ասէք անձին կենդանարար։ Եւ թէ ի սրոյն այն մահարար՝ մնացեալ առ իս էք յուսաբար. (Շ. խոստ. եւ Շ. եդես.։)
Յետ բազում տանջանարանացն՝ գտանէր զդժնդակն ի մահարարս. (Սիսիան.։)
Այսպէս եւ հոգւոյ ոչ մարմնականքն միայն, այլ հոգեկանքն են մահարարք. (Շ. թղթ.։)
Ծառն կենաց զմահարար պտղոյն ճաշակս դարնութեանն քաղցրացուցանէ. (Ճ. ՟Գ.։)
Լուեալ վարդան զգոյժ մահարար բօթին. (Ուռպ.։)
Յիշաչար կրօնաւոր բունեալ ունի յանձին իւրում մահարար դեղ։ Արար դեղ մահարար, եւ արբոյց տղային. (Կլիմաք.։ Հ=Յ. նոյ. ՟Ժ՟Ե.։)
cf. Անմահաբեր.
Կեանք անմահարար մահկանացու բնութեանս։ Անմահարար բաժակ։ Աղբերացն անապական, որ յետ մահուն անմահարար։ Անմահարար քո մեռելութեամբ. (Շար.։)
Զանմահարար ողկոյզն հասուցեր. (Նար. կուս.։)
Անմահարար եթող արժանաւոր յիշելոց արուեստ. (Պիտ.։)
Mullein, cow's lungwort.
(գրուած նաև խռնտակ, խռընջ-տակ, խռջտակ) «մի տեսակ բոյս է. ձկան մահարար, եզնագի, փղոմոս, ւտ. verbas-cum, phlomis, ֆր. mole'ne, bouillon-blanc, պրս. mahīzahr» Վստկ. Բժշ. նոյն բառի սո-խալ գրչութիւններն են խոնջտակ, խնդակ որոնք յիշում է ՀԲուս. § 609 և § 1071, իբր տարբեր բոյսեր (տե՛ս Նորայր, ՀԱ 1923 49). -որից իգախոնդատ «մի տեսակ բոյս» Վստկ. 206. Բժշ. ունի միայն ՀԲուս. § 850։ (Տիրացուեան, Contributo դնում է § 395 խռնդատ «verbascum thapsus L» և § 464 խռնդուկ «phlomis lanceolata Boiss -Hoh», որոնք բոլորովին տարբեր ընտանիքե պատկանող բոյսեր են. կայ և verbascum armenum Boiss.-Ky. § 396 և phlomis armeniaca W. § 464, բայց սրանց հայերէն համազօրները չունի Տիրացուեան)։
ԽՌՆԴԱՏ որ եւ գրի ԽՌՋՏԱԿ. φλόμος verbascum. իտ. tassobarbasso Անուն խոտոյ, որ կոչի եւ Ձկան մահարար. ... ըստ Մենինսքեայ, պէվսիւր, աղանիւտտիւպպ։ (Բժշկարան.։)
cup, glass, mug, goblet;
chalice;
bumper.
Որք զբաժակ մահու ընդ քեզ արբին։ Զփրկականն ըմպեալ զբաժակ։ Բաժակ հոգեւորական՝ լցեալ աստուածային ուրախութեամբ։ Անմահարար բաժակ հեղեալ յերկնից սուրբ հոգի. (եւ այլն. Շար.։)
cf. Խռնդատ.
որ եւ գրի ԽՌՋՏԱԿ. Անուն խոտոյ, որ կոչի եւ Ձկան մահարար. ըստ Մենինսքեայ, (Բժշկարան.։)
remedy, medicine, medicament, purgative, potion, draught;
spice, drug;
cure, dressing;
poison, venom;
ink;
die, colour;
amulet, talisman;
— դալար, grass, herbage, green;
nacea;
dress;
verdure;
ամենաբոյժ —, panacea;
— մատուցանել, to physic, to dress;
— առնուլ, to take a remedy;
to take poison;
անոյշ՝ դառն՝ սաստիկ՝ գօրաւոր՝ ազդու —, sweet, bitter, violent, powerful, efficacious remedy.
Արար դեղ մահարար, եւ արբոյց տղային. (Հ=Յ. նոյ. ԺԵ.։)
immortal;
— ճաշակ, ambrosia.
that immortalizes.
Որ անմահացուցանէ. անմահարար.
antidote, counter-poison.
Զթոյնս մեղացն միշտ անդեղայ Քրիստոսի մահուն բժշկէ։ Անդեղայ՝ մահարար դեղոց, կամ մահու։ Խղճի մտաց մերոց անդեղայ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
life;
being, days, existence;
health;
conduct, behaviour, manners, habits;
subsistence, living, nourishment;
means, circumstances, property, substance, goods, patrimony, inheritance, wealth, possessions, fortune;
the world;
ցկեանս, for -;
ի կեանս իմ, in all my -;
երբէք ի կեանս իմ, never in my -;
զամենայն աւուրս կենաց իմոց, formy whole lifetime;
յաւիտենական, հանդերձեալ —, eternal —, the — to come, the next world;
ընթացք՝ վախճան՝ երկարութիւն կենաց, the course, the duration & the end of -;
մեկին or ամփոփ, անշուք or աննշան —, a. retired -;
obscure —, — of obscurity;
խստամբեր դժոխըմբեր՝ վտանգալից՝ բազմավրդով՝ վատ՝ չարակեաց՝ անգործ՝ ունայն —, an austere, frightful or insupportable, perilous or hazardous, checkered, base, wretched, unoccupied or idle, useless -;
— զերծ ի հոգոց եւ ի կրից, a — free from passion, uneasiness or anxieties;
անպաճոյճ՝ սակաւապետ՝ շինական՝ վաստակասէր՝ ժիր՝ զգաստ —, a simple, frugal, rural, laborious, active, sober -;
անարատ՝ բարեկարգ՝ չափաւոր՝ տեսական՝ անհոգ —, a pure, regular, moderate, contemplative, careless —;
անդորրաւէտ՝ խաղաղաւէտ՝ փափկասուն՝ հեշտալի՝ զուարճալից —, a quiet or tranquil, peaceful, delectable, effeminate or luxurious, agreeable —;
սոսկական՝ անզբօս՝ հովուական վարել կեանս, to lead a private, serious, pastoral -;
վարել, անցուցանել զկեանս, to pass one's life;
հասարակաց վարել կեանս, to live in common;
բելրկրալից վարել կեանս, to lead a happy, comfortable —;
դողալ ի վերայ կենաց ուրուք, to tremble for another's — or days;
կեանս պարգեւել, to grant — to;
շահել զկեանս, to gain one's living;
ի վտանգ արկանել զկեանս, to imperil, to hazard or expose one's — to danger;
ազատել կամ կորուսանել զկեանս, to save or lose the —;
ի կենաց արկանել՝ զրաւել՝ կարճել՝ լուծանել՝ բառնալ, to deprive of —, to put to death, to kill;
ընդ մէջ կենաց եւ մահու լինել, to be a question of — or death;
ի կենաց անկանել՝ պակասել, to lose one' s life, to die;
հրաժարել ի կենաց, to renounce -;
փոխիլ ի կենաց աստի, to make one's exit from this world;
ելանել ի կենաց, to depart this -;
սուղ են —, — is short;
ի վտանգի կան — նորա, his — is in danger;
ընդ կեանս եւ ընդ մահ, half alive & half dead;
տալ տաց զկեանս իմ վասն նորա, I would lay down my — for him or her;
ի կեանս եւ ի մահու, in — & — death;
ժամանակն է ոստայն կենաց or որ հինու զկեանս, time is the stuff that — is made of;
ընդ կենաց եւ վախճանն, people die as they live.
Կոչեաց զանուն կնոջ իւրոյ կեանս, զի նա է մայր ամենայն կենդանեաց։ Ծառ կենաց։ Զամենայն աւուրս կենաց քոց։ Զկեանս եւ զմահ։ Օրհնեցից զտէր ի կեանս իմ։ Ի կեանս իւրում։ Այսու կեանօքս։ Ի կեանսն յաւիտենականս, կամ յաւիտենից։ Կենաց ի կեանս դարձուցանէ։ Ստուէր են կեանք մեր ի վերայ երկրի։ Խաղաղութեամբ եւ հանդարտութեամբ վարեսցուք զկեանս մեր եւ այլն։ Կեանքն կենդանեաց։ Կեանքն կենսատու ծնեալ։ Ամենեցուն կեանք եւ կեցուցիչ։ Կեանք եւ կենդանարար։ Որ զկեանքն անմահարար եւ այլն. (Յճխ. ՟Ա։ Ածաբ.։ Շար.։)
vivifying.
Անմահարար եւ կենագործական. (Խոսր.։)
cf. Կենագործ.
Անմահարար եւ կենագործական. (Խոսր.։)
vivifying.
ԿԵՆԴԱՆԱՐԱՐ ζωοποιός, -ιοῦν vivificus, -cans. որ եւ ԿԵՆԱՐԱՐ. Որ կենդանի առնէ զմեռեալս. անմահարար. կենդանացուցիչ. կենսատու. կենագործ, պատճառ կամ առիթ կենաց.
hopingly.
Եւ թէ ի սրոյն այն մահարար՝ մնացեալ առ իս էք յուսաբար. (Շ. եդես.։)
enveloping the whole body.
Կտաւոց մահուն մարմնապատար՝ վարշամակին այն մահարար. (Շ. առ մխիթ.։)
fish;
Pisces;
կապոյտ —, silurus, sheat-fish;
կարմիր —, gold-fish;
— ծովու, salt-water fish;
ձկան ականջ, մահարար, cf. Ձկնականջ, cf. Խռնդատ;
ծովու ձկան արիւն, cf. Կոնքեղ;
սակառի, սոսինձ, տապակ, փամփուշտ, թեփ, մորթն ձկան, fish basket, fish glue or isinglass, fish kettle, fish maw, fish scale, fish skin;
— որսալ, to fish, to go a fishing;
— խորովել, to grill, to broil fish.
cf. Մահարար.
killing, murderous, mortifying.
Այն՝ որ մահացուցանէ. մեռուցիչ. սպանօղ. մահարար.
the twenty first letter of the alphabet, and the sixteenth of the consonants;
three hundred, three hundredth.
Ի յ՝անմահարար ծառոյն՝ նախատունկ յայտնեալ արմատ. (Շ. տաղ ի ստեփ.։)
cf. Պապանձեմ.
Պապանձեցոյց Տէր զգոռոզն մահարար. (Տաղ.։ 1)
cf. Փրկական.
Փրկաւէտ մարմնով եւ արեամբն Քրիստոսի։ Բաշխէ զփրկաւէտ զկենդանարար զմարմինն, սուրբ զանմահարար զանապական արիւնն. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։ Նար. տաղ.։)
wick, match.
= Ասոր. [syriac word] būsī̄nā «փղոմոս, φλόμος, verbascum, խռնդատ, եզան ագի կամ ձկան մահարար կոչուած խոտը» (Brockelm. 34ա). այս խոտը իբրև պատրոյգ էին գործածում. հմմտ. արաբ. [arabic word] būsīr կամ [arabic word] bu-sira «խռնդատ», այս բառերը իրանեանից փոխառեալ պէտք է կարծել. հմմտ. պհլ. būčin(ā) կամ boč̌in(ā) «վարունգ»-Հիւբշ. 301։
mullein, shepherd's-club, torch-weed, verbascum.
«բժշկական մի խոտ է, եզան ագի, խռնդատ, ձկան մահարար, լտ. yer. bascum, ֆր. molène». մէկ անգամ ունի Վեցօր. 186 (Երթայ խլէ զարմատ մի. որ անուանելով կոչի փղոմոս). ուրիշ վկայու-թիւն չկայ։