cf. Գետնաքարշ;
— խորհուրդք, mean, grovelling, base thoughts.
Վայրաքարշ է աշխարհ, եւ խաբօղ։ Յամենայն վայրաքարշ եւ ի սնոտի վարուց վերանալ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Տօնակ.։)
Հրաժարեցէ՛ք յամենայն նիւթական իրաց, որ սովորեցաւ վայրաքարշ առնել զհոգի։ Զմարմնոյս մերոյ տկարութիւն, եւ զվայրաքարշ բնութիւն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։ Ի գիրս խոսր.։)
minute, moment, instant, point;
—, — մի, a moment, a little time;
ի — ժամանակի, ի միում վայրկենի, in a moment, at that moment, instantly;
directly, incontinently, instantaneously;
cf. Ժամ.
Ի միում վայրկենի պատուական ազգն նոցա սատակէր։ Եցոյց նմա զամենայն թագաւորութիւնս աշխարհի ի վայրըեան (իմա՛ ըստ յն. ի վայրկենի) ժամանակի. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 12։ Ղկ. ՟Դ. 5։)
priorship, priorate, dignity of a prior;
monachism, monastic or conventual life.
Ծանր է վանականութիւն, եւ ոչ կարէ ամենայն ոք վաղվաղակի գնալ ընդ այս ճանապարհս. (Վրք. հց. ՟Ը։)
cohabiting, dwelling in the same convent or house.
Ժողովէ առ իւր զամենայն վանակիցս. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
network;
cage;
grate, gridiron;
grating;
window-blinds, persian;
lattice, trellis;
baluster, balustrade, railing;
balcony, terrace, belvedere;
cf. Զամբիղ.
Եւ էին ամենայն նռնաձեւքն հարիւր ի վերայ վանդակին շուրջանակի. (Երեմ. ՟Ծ՟Բ. 29։)
cf. Վաներայք.
Գրեաց զամենայն պատճառսն, վասն որոց ել ի վաներոյն. (Վրք. հց. ՟Ը. ձ. (տպ. ի վանիցն)։)
Լնոյր լերկիրն աղձնեաց վաներով։ Լնոյր զամենայն շէնս վաներաւ. (Բուզ. ՟Ե. 27։ ՟Զ. 15։)
cf. Վանորայ.
Գլուխ աբեղայից, վերակացու վաներայից, եւ ուսուցիչ ամենայն անապատաւորաց. (Բուզ. ՟Զ. 15։)
cf. Վանորեայ.
cf. Վաներայք.
Գրեաց զամենայն պատճառսն, վասն որոց ել ի վաներոյն. (Վրք. հց. ՟Ը. ձ. (տպ. ի վանիցն)։)
Լնոյր լերկիրն աղձնեաց վաներով։ Լնոյր զամենայն շէնս վաներաւ. (Բուզ. ՟Ե. 27։ ՟Զ. 15։)
cf. Վանորայ.
Գլուխ աբեղայից, վերակացու վաներայից, եւ ուսուցիչ ամենայն անապատաւորաց. (Բուզ. ՟Զ. 15։)
convent, monastery, cloister, friary;
lodging, dwelling, home, habitation, abode;
house, mansion;
hotel;
inn, hostelry;
cabin, hut;
— կուսանաց, nunnery, convent;
վանս ունել, to stay, to lodge, to take up one's lodgings, to dwell, to stop;
փակել ի վանս, to cloister, to shut up in a convent.
Հրամայէ եւ յամենայն գիւղս վանս շինել, զի լիցի օտարանոցք։ Վասն այսորիկ եւ դիպողագոյն եդաւ անուն վանք, զի անտրտում որոց պիտոյ իցէ՝ տայցեն (օթեվանս կամ զպէտս). (Խոր. ՟Գ. 20։)
usury, illegal interest;
—իւ, ի —ու, with usury, upon usury.
usurer.
Վասն այնոցիկ՝ որ վաշխ եւ տոկոսիս առնուն. վաշխառուն եւ վաշխատուն կցորդ է ամենայն աւազակաց, եւ գողոց. (Կանոն.։)
usurious, practising usury.
Վաշխառուն եւ զվաշխատուն կցորդ է ամենայն աւազակաց եւ գողոց. (Կանոն.։)
ardent, burning, inflamed, on fire;
shining, brilliant;
fire, ardour, brilliancy, splendour;
— ի —, glittering, sparkling, resplendent, cf. Փայլուն, cf. Շողշողենի, cf. Պայծառ.
Դշխոյ վառ արփւոյն, սուրբ մայր ամենայն. րամից. խմբից մաքրազարդ կուսից, վառ ծիածան կարմիր կապուտից. (Տաղ.։ Գանձ.։)
standard, banner;
purple, royal mantle, veil, tulle, gold brocade, royal robes.
grave;
bass;
— ձայն, the sixth metre in the Armenian hymnal;
cf. Խաչվառ.
Դշխոյ վառ արփւոյն, սուրբ մայր ամենայն. րամից. խմբից մաքրազարդ կուսից, վառ ծիածան կարմիր կապուտից. (Տաղ.։ Գանձ.։)
to light up, to set fire to, to fire;
to fire, to inflame, to enliven, to inspirit, to vivify, to cheer, to raise the spirits of, to urge on, to excite, to rouse;
to arm, to equip, to fit out;
to put on, to attire, to dress, to bedeck;
վառեալ բորբոքել, to inflame, to heat, to electrify, to fill with enthusiasm, to enrapture, to fire;
— զդրօշս, to hoist the colours.
Վառեցէ՛ք ի ձէնջ արս՝ ճակատել առաջի տեառն ի վերայ մադիամու։ Զմի մի ի նոցանէ առաւել վառէր մխիթարութեան բանիւք՝ քան զինուքն։ Առցէ սպառազինութիւն զնախանձ իւր, եւ վառեսցէ զարարածս առ ի խնդրելոյ զվրէժս ի թշնամեաց։ Վառեցարուք անցէ՛ք առաջի եղբարց ձերոց։ Անցցեն վառեալք եւ կազմեալք առաջի տեառն ի պատերազմ։ Անցցէ ձեր ամենայն վառեալ ընդ յորդանան։ Վառեալք զինու։ Արքն վառեալք։ Վառեսցարու՛ք պատրաստեցարու՛ք։ Քրիստոսի չարչարիլն մարմնով վասն մեր, եւ դուք ի նոյն միտս վառեցարու՛ք.եւ այլն։
Յորժամ կին մարդ զամենայն ինչ զառնն առեալ՝ զանդամօքն վառիցէ, տառապանք են առնն։ Յորժամ զոսկին ի գլուխ եւ յականջս եւ ի բազուկս վառիցէ, կարճին այնուհետեւ ձեռք առնն յողորմութիւն. (Ոսկ. ես.։)
for, by reason of, for the sake of, on account of, in consideration of, considering, touching, concerning, upon the subject of;
as to, as for, with respect to;
— սիրոյն աստուծոյ, for the love of God;
— իմ, for me, for my sake;
as for me, for my part;
— թեթեւ ինչ յանցանաց, for a slight fault;
— երկիւղի, for fear of;
— ընտրելոց, in favour of the elect;
— զի, for, because, wherefore;
— է՞ր, why ? for what reason ?
— այնր or այնորիկ — այդր or այդորիկ —այսր or այսորիկ, for that reason, therefore, to that end, on that account;
— ո՞յր, for which ? for whom ?
— որոյ, why, therefore, by reason of which, consequently, wherefore;
— անգիտութեան, through ignorance, ignorantly;
— խաչի քո պատուականի, by means of Thy most precious Cross, through Thy intercession;
cf. Մեղք;
սմին իրի or վասն, for this reason.
շ. ՎԱՍՆ ԱՅԴՈՐԻԿ, ԱՅՆՈՐԻԿ, ԱՅՍՈՐԻԿ. շ. διὰ τοῦτο, τουτού ἔνεκα, διό ideo, propterea եւ այլն. ատոր համար, անոր համար, ասոր համար. ստէպ յամենայն գիրս։
շ. ՎԱՍՆ ԶԻ. շ. γάρ enim, quia, quoniam. այսինքն ՎԱսն այսորիկ՝ զի. քանզի. զի. ստէպ յամենայն գիրս։ Եւ իբր Որպէս զի. (Ագաթ.։)
մ.շ. ՎԱՍՆ ՈՐՈՅ. մ.շ. Ոյր վասն. նմին իրի. վասն այնորիկ. ἁνθ’ οugr-SmCi;
եւ այլն. quapropter, quare. ստէպ յամենայն գիրս։
work, labour, toil;
pains, trouble, fatigue;
merit, worth, service;
profit, gain, earnings;
tired, fatigued;
— ծառայութեան, service rendered;
— ձեռաց, handiwork;
— արքունի, military service;
գիրք —ոց, Geoponics;
— առնել, to tire, to fatigue, to weary;
— լինել, to labour, to work, to toil, to work hard, to strive, to fatigue or tire oneself with, to be fatigued or tired.
Փոխանակ վաստակոցն՝ զոր վաստակեսցես ինձ։ Զտառապանս իմ եւ զվաստակս ձեռաց իմոց։ Ելանէ մարդ ի գործս իւր, եւ ի վաստակն ձեռաց իւրոց մինչեւ ցերեկոյ։ Հատուսցէ քեզ տէր ըստ վաստակոց քոց։ Զբերս երկրի քոյ, եւ զամենայն վաստակս քո կերիցէ։ Ոչ լիցի աշխատութիւն ի յակոբ, եւ մի՛ երեւեսցի վաստակ ի մէջ իսրայէլի։ Ի ներքոյ լեզուի նորա ցաւք եւ վաստակք.եւ այլն։
labouring with another;
fellow-labourer.
fatiguing, labouring, giving oneself trouble, laborious;
meritorious, well deserving;
tired, weary;
husbandman;
— այր, a man of merit, a deserving man.
Ես խնայեցի ի քեզ իբրեւ ի վաստակաւոր։ Ոչ խնայեցի յիմ վաստակաւոր սիրելի գրիգորիոս։ Հանգուսցէ (տէր) զամենայն վաստակաւորս իւր. (Ագաթ.։)
Ծանեայ, զի վաստակաւոր է մանուկն. ամենայն վաստակաբեկ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ե։)
bad, wicked, vile, low;
cowardly, weak, pusillanimous, dastardly, craven-hearted, unmanly, poor-spirited or mean-spirited;
idle, lazy, slothful, sluggish;
damage, loss, hurt, ruin, misfortune;
— անուն, infamy, brand of infamy;
— արանց, the most cowardly of men, the basest of wretches.
Ի կարօտութեան է ամենայն վատ։ Ճանապարհք վատաց կցեալ են փշովք։ Ե՛րթ առ մրջիւն ո՛վ վատ։ Մինչեւ ցե՞րբ յորսայսեալ կաս ո՛վ վատ։ Զվատ յորժամ յուղի առաքես, ասէ, առիւծ ունի զճանապարհս։ Ծառայ չար եւ վատ.եւ այլն։
unhappiness, misfortune, ill or bad luck;
misery, calamity.
Անտանելի աղետիւք յամենայն կողմանց զվատաբախտութեանցն կրեն հեքութիւնս։ Ամենաչար վատաբախտութիւն. (Պիտ.։)
cf. Չարահոտ.
Ի վատահոտ գետնոյն յամենայնի արժան է փախիչ. (Վստկ. ՟Ժ՟Ը։)
hopeless, in despair, desperate.
Սուրբ եւ գովելի է քաջայոյսն, որպէս ընդդէմ՝ պիղծ եւ պարսաւելի է վատայոյսն։ Մի՛ լինիք վատայոյս, զի բնութեամբ ունի զամենայն բարութիւն. (Փիլ. իմաստն.։ Վրդն. սղ.։)
bad, wicked, low, vile, base, contemptible, ignoble, degenerate, unworthy, puny, sorry;
cowardly.
Զմարմին վատթար քան զհոգի լեալ (լինել)՝ ամենայն որ բարւոք խորհին՝ խոստովանեսցին. (անդ. ՟Թ։)
cf. Վատազգի.
Արուեստիւն ճոխ է եւ պատուական, եւ գործովքն յոռի եւ վատաթարազգի։ Աշխարհական եւ վատթարազգի զամենայն ինչ գործեցին. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ. եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։)
to render worse, to cause to degenerate, to debase, to corrupt, to deteriorate, to alter;
to weaken, to abase, to undo, to defeat, to rout;
to insult, to defame, to dishonour;
to despise.
Պէսպէս տանջանօք վատթարէր զբազումս ի նոցանէ։ Յամենայն կողմանց հարեալ վատթարեցաւ. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Է։)
to dissipate, to consume, to use up, to lavish, to scatter, to dilapidate, to fritter away, to waste, to run through, to exhaust;
— զինչս, to waste one's substance or goods, to squander away one's fortune.
Որ զկեանս զայս վատնեսցէ ի նանիր։ Բոց նիւթոյ է ծնունդ, եւ վատնէ զնիւթն։ Ցեցոցն ծախք, եւ ժամանակի՝ որ զամենայն վատնէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։ Ածաբ. առ որս. ՟Ժ՟Դ. եւ Ածաբ. աղք.։)
Զիա՞րդ վատնին եւ այլագունին դէմք նոցա։ Յամենայն իրաց վատնի, յամենայն կրից տառապի. (Մանդ. ՟Ի՟Դ։ Լմբ. սղ.։)
cf. Վատնումն.
Զոր օրինակ անդ ընկեցիկ զբեռինսն առնեն, նոյնպէս եւ աստ գրեթէ ամենայն բարութեանցն վատնութիւն լինիցի. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 4։)
dissipation, waste, dilapidation, prodigality;
loss, havoc, dispersion.
Զոր օրինակ անդ ընկեցիկ զբեռինսն առնեն, նոյնպէս եւ աստ գրեթէ ամենայն բարութեանցն վատնութիւն լինիցի. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 4։)
laziness, idleness;
cowardice, dastardliness, poltroonery, pusillanimity;
vileness, meanness, cringing;
worthlessness;
ingratitude;
wickedness;
վատութեամբ, cowardly, unmanly, basely, meanly;
անուն վատութեան, ignominy, shame, dishonour, stain, slur, stigma, opprobrium;
ի — հատանիլ, to give oneself up to idleness or sloth;
— յանձն առնուլ, ի — խոնարհիլ, to bow and cringe, to be guilty of meanness, to behave meanly.
cf. Վարակեցուցանեմ.
Որպէս վարակեալ ինչ շղթայիւք։ Ամենայն ցաւօք վարակեալ։ Ոչ վարակեալ ամենայն ախտիւք։ Մախանօք վարակեալ։ Անհաւատութեամբ վարակեալ։ Վերջին աղքատութեամբ մտաց վարակեալ։ հՈգովք վարակեալ անհանգիստ. (Պիտ.։ Ոսկ. փիլիպ.։ Փարպ.։ Լծ. ածաբ.։ Իգն.։ Սարգ. յռջբ. եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Թ։)
entanglement, embarrassment, labyrinth, puzzle, scrape;
infection, contagion.
Վարակիլն (ըստ ամենայն առման).
cf. Վարանք.
Վարտն է ինձ ամենայն ուստեք։ Այն չէ գթոյ եւ խնամոյ գործ, այլ առ վշտի եւ վարանի հայթայթանք. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. եփես.։)
embarrassment of mind, agitation of spirit, want of determination, perplexity, hesitation, uncertainty, vacillation, irresolution;
—ք մտաց, mental agony, grief, anguish, intense anxiety;
ի —ս տագնապի մտանել, ի —ի կալ, to hesitate, to be uncertain, to be at a loss, in a great perplexity;
ի —ս լինել, to be uncertain whether, to be in suspense, undecided;
կեալ ի —ս, to remain in suspense, to be undecided what course to take, what to do;
ի —ս տարակուսի անկանել, to be involved in difficulties, in great embarrassments;
ի —ս տարակուսի կալ, to be in the utmost perplexity;
ի —ս արկանել զոք, to cause disturbance of mind, to create uncertainty, to perplex, to embarrass;
— է ինձ ամենայն ուստեք, I am quite embroiled, perplexed, embarrassed, troubled, I do not know what to do, what course to take, where to turn;
ի —ս տարակուսին, as he was in this state of embarrassment, in this extremity.
to be beset, seized or caught;
to hesitate, to be uncertain, embarrassed, in suspense, to vacillate, to waver, to float, to haw, to boggle;
to lie in ambush, in wait for, to plot;
to apply one's thoughts or one's mind to;
վարանեալ կայր, he was at a loss how to.
Զօրն ամենայն նոքօք (կանամբք) վարանէր. (Լաստ. ՟Ժ՟Է։)
cf. Վարատեցուցանեմ.
Զամենայն վարատէ ընկենու յանօրէնութեան ծովն՝ արբեցութիւնն։ Իբրեւ զգերի մի եւ զամայի յանկարծակի վարատեաց։ Ոչ յերկարեմ զբանս, զի մի՛ վարատեցից զմիտս լսողին. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 4։ եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։ եւ Ոսկ. ղկ.։)
to run, to gallop.
Յամենայն կողմանս վարգին, եւ ընդ հանուր արշաւին, եւ ընդ բնաւս սլանան։ Յորժամ ընդ հիւսիսի վարգին, չէ ինչ արգել՝ թէ ընդ հարաւ ոչ սուրայցեն. (Եզնիկ.)
to indoctrinate, to lecture, to dogmatize;
to teach, to instruct in, to catechise.
Գնա՛, եւ լռութիւն ստացի՛ր ի խցին քում, եւ խուզն քո վարդապետէ քեզ զամենայն. (Վրք. հց. ձ։ (Այսոքիկ առաւել ըստ հյ. ոճոյ. իսկ որ զկնի՝ առաւել ըստ յն. ոճոյ).)
doctrine, dogma, tenets;
teaching, instruction, precept, maxim, sentiment;
theory;
doctor's degree, lectureship;
աստիճան վարդապետութեան, doctorate;
քրիստոնէական —, catechism;
cf. Զեղում.
Ուսուցանեն զպատուէրս մարդկան, եւ զվարդապետութիւնս։ Որ ինչ գրեցաւն, ի մեր վարդապետութիւն գրեցաւ։ Խռովեալք եւ տատանեալք յամենայն հողմոց վարադպետութեան։ Հակառակ ողջամիտ վարդապետութեանս։ Որ ուսուցանէն, ըստ վարդապետութեան.եւ այլն։
to labour, to cultivate, to plough, to till;
to sow;
to lead, to conduct, to guide;
to lead away, to drive, to cause to go;
to chase away, to drive out, to expel, to dispossess;
to draw or carry along, to drag along;
to direct, to guide, to govern, to rule, to manage;
to use, to employ, to make use of, to handle, to wield;
to thrust in, to drive into, to fix in;
cf. Վարիմ;
— ամենազօր իշխանութիւն, to wield absolute authority;
գերի or ի գերութիւն —, to catch, to make captive, prisoner, to reduce to slavery;
— զկեանս, կենցաղ, to live;
դատ —, to act against, to pursue to justice;
to be concerned in a law-suit;
— ի խաղաղութիւն, to make peace, to pacify, to appease, to accommodate;
— զճանապարհ, to travel;
to go, to walk, to march;
— զնաւ, to navigate, to steer a ship;
յառաջ —, to drive forward;
to urge or push on.
պ. վարանտէն (ըստ ամենայն նշ) Նոյն է եւ յն. լտ. արօ՛օ, ա՛րօ. ἁρόω aro ἁροτριάζω sero σπείρω semino, spargo κατασπείρω dispergo. Վար առնել կամ ի վար արկանել զերկիր. արտ վարել. արօրադիր առնել. հերկել եւ ցանել. սերմանել, եւ գործել զերկիր. մշակել. վարուցան ընել, բռնել, բանեցնել, ցանել.
Քո հայր վարէ տեսչութիւնդ (զնաւս ի վերայ ջուրց)։ Վարեսցէ զաշխարհ սրբութեամբ եւ արդարութեամբ։ Արդար ես, եւ արդարութեամբ վարես զամենայն.եւ այլն։
Միոյ արարչի գործ է ամենայն ինչ, եւ նոյն վարէ եւ տածէ զբնաւ. (Եզնիկ.։)
Որք զամենայն զկեանս իւրեանց վարեցան յախտի ցանկութեան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
exercised, practised, versed, erudite, skilful, accustomed, inured, trained;
exercise, instruction, study, science;
— երիվար, a broken or trained horse;
—ք չափականք, study of mathematics;
— լինել, to be practised or well versed in;
լինել ի —ս ուսման, to be studying, learning;
to be at school or at college;
ի — կացուցանեմ, cf. Վարժեմ;
անցուցանէր —իւք զբազում գիտնովք, his erudition surpassed that of very many learned men;
կատարեցի զ—ս իմաստասիրականին, I have passed in philosophy.
schools, institutions;
professors.
Լնոյր զերկիրն ծոփաց վանիւք, եւ դնէր վարժեար ընդ ամենայն երկիրն ծոփաց. (Բուզ. ՟Ե. 27։)
cf. Վարժ.
Յառաւօտէ մինչեւ ցերեկոյ ամենայն է նոցա վարժանք տեսութեան. (Փիլ. տեսական.։)
to exercise, to train, to inure, to bring up, to form, to instruct, to tutor, to accustom, to use, to cultivate;
— զերիվար, to break in a horse;
— զանձն, cf. Վարժեցուցանեմ.
Երանի թէ կարէին զանձն իմ վարժել։ Վարժեցաւ մովսէս ամենայն իմաստութեամբ եգիպտացւոց. (Յոբ. ՟Լ. 24։ Գծ. է. 21։)
Վարժեաց սա զկեանս իւր յամենայն գործս առաքինութեան. (Արծր. ՟Ե. 12։)
to exercise oneself in, to practise, to get used, accustomed or inured, to grow familiar with;
to be formed, instructed;
— աշխատութեան, to get inured to work;
ի գիրս վարժեալ, brought up in letters, educated or well versed in literature.
Բխեցին ջուրք, եւ վարժեցան ընդ ամենայն կողմանս. իմա՛, ուսան սովորեցան ընթանալ. այլ լաւ եւս է ընթեռնուլ՝ վիժեցան, կամ շարժեցան։
cf. Ուսուցիչ.
Որ վարժէ (ըստ ամենայն առման).
cf. Վարժումն.
Վարժումն է ամենայն ինչ եւ ի քեզ. ի ձեռն վարժմանն իբր արհեստ ինչ կրթական, եւ ի ձեռն բանիդ իմաստք առաւելանին. (Անյաղթ հց. իմ.։)
Վարժումն է ամենայն ինչ։ Խաղաղականաւս հրահանգ վարժմամբ յարդարի։ Կրթի՝ ընդ կենցաղօգուտն անցանելով վարժումն. (Պիտ.։)
exercise, practice, use;
instruction, culture, discipline, study.
Վարժումն է ամենայն ինչ եւ ի քեզ. ի ձեռն վարժմանն իբր արհեստ ինչ կրթական, եւ ի ձեռն բանիդ իմաստք առաւելանին. (Անյաղթ հց. իմ.։)
Վարժումն է ամենայն ինչ։ Խաղաղականաւս հրահանգ վարժմամբ յարդարի։ Կրթի՝ ընդ կենցաղօգուտն անցանելով վարժումն. (Պիտ.։)