to stretch out the head to see;
to stretch, to extend, to thrust;
to fasten or stick on, to be fixed or fastened on, to heed to dwell on;
— մտօք, ի խորհուրդս, to contemplate, to speculate upon, to meditate or consider attentively, to penetrate, to examine thoroughly;
— յոք, յառեալ կալ or հայել յոք, to fix the eyes or the gate on a person;
— ի դուզնաքեայս, to be fond of trifles;
աչք իւր անքթիթ յառեալ կային ի քաջազն, his eyes were fastened on that brave man.
παρακύπτω, εἱσκύπτω prospicio, inspicio, intueor, specto. որ եւ ՅԱՌՈՒՄ. Կարկառիլ. երկայնիլ. բերիլ. ձգիլ աչօք կամ մտօք. դիտել. նկատել.
to rise, to arise, to get up, to rise or stand up, to rise again;
to awake, to be roused, to wake out of sleep;
to resuscitate, to come to life again, to live again;
— ի մեռելոց, to rise from the dead;
— ի վերայ, — ընդդէմ, —ոսոխ հակառակ ուրուք, to rise against, to rebel or stand up against, to revolt, to mutiny;
անդրէն —, to rise anew, to get up again;
յարեաւ միւս եւս խնդիր, another question arose;
արի՛, arise !
;
օ՛ն արիք, get up !
արիք ընդառաջ նրան, go to meet him;
յարեաւ յաթոռոյն, he rose from his seat, he got up from his chair.
Արիաբար ի վեր ելանել. կանգնիլ. յոտն կալ. եւ Ի վեր երեւել. վե՛ր կալ. ոտք ելլալ, ելլալ կայնի՛լ. եբր. գիւմ. ար. ղո՛ւմ, ղումի. (յորմէ՝ տալիթա՛ կո՛ւմի, աղջի՛կ արի՛)
ՅԱՌՆԵԼ.Վերստին կենդանանալ մեռելոյն. ելանել ողջ ի գերեզմանէ, եւ Նորոգիլ. արծարծիլ.
ՅԱՌՆԵԼ Ի ՎԵՐԱՅ. Յարձակիլ ի վնասել.
Յարիցէ ազգ յազգի վերայ։ Յարեան ծառայք նորա ի վերայ նորա։ Յարեաւ կային ի վերայ Աբիլի եղբօր իւրոյ, եւ սպան զնա։ Բազումք յարեան ի վերայ իմ, եւ այլն։
gazing, stare;
contemplation.
Յառիլն. յառելն զաչս կամ զմիտս.
bottom;
pavement;
floor;
ground, earth;
the buttocks;
— հայրենի or հայրենեաց, native land or country, birth-place, home;
— գետոց, canal, bed of a river;
— աղիւսակերտ, brick pavement;
— սալայատակ, stone pavement;
— նաւու, keel of a ship;
առ —աւ կործանել, քանդել մինչեւ ց— or —ս, to raze to the ground, to level or lay even with the ground, to demolish, to raze or pull down;
to sap, to undermine;
լի լինել գետոյն յամ —ս իւր, to be swelled very high, to rise, to swell beyond, to overflow.
Կտրեալ զքարինսն մինչեւ յատակս (կամ ի յատակս) բլրոյն՝ հաւասար գետոյն։ Քակեաց զմեհեանս մինչեւ յատակս։ Անլուաց ոտիւք մտանել յատակս տաճարին Աստուծոյ. (Խոր. ՟Բ. 39։ ՟Գ. 33։ Փիլ. ել. ՟Ա. 2։)
cf. Յատուկ.
Որ ի նիւթսն են կամ յատկականս, եւ կամ յարքունական. (Փիլ. լին. ՟Դ. 108։)
to be appropriated, separated, distinguished.
Որոշիլ որպէս յատուկ եւ սեպհական. սեփականիլ. եւ տիրապէս եղանիլ.
own, essential.
Յատկեղքն՝ տարբերիլ այլ այլոյ առնեն։ Հասարակաբարն եւ յատկապէսն՝ այլայլակ առնեն, իսկ յատկեղքն՝ այլ. (Պորփ.։)
property, attribute, particular, peculiarity, peculiar character;
— լեզուի, the character or genius of a language.
Զծնունդս կենդանեաց, զտնկոց յատկութիւնս. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
proper, own, particular, special, peculiar, private;
essential, natural;
alone, separate;
singular, unexampled, alone of its kind;
cutting, sharp, taunting (answer);
cf. Յատկաբար;
— անուն, proper name.
Ոչ յատուկ անուամբ ասէ յուդա։ Տաղտապիլ եւ նեղիլ. զի այս է չարին յատուկն. (Բրսղ. մրկ.։)
pruning, lopping.
ἁποκοπή, ἁπόκοψις amputatio. Յատանելն, իլն. յօտումն.
adjacent, adjoining, contiguous, next, attached, joined;
equal, conformable;
always, continually, incessantly;
— եւ նման, — եւ յարմար, quite alike, resembling;
— միանգամայն, all at once;
— եւեթ, — եւ հանապազ, successively, often, frequently, very often, many times.
Ընդ ամենեսին յա՛ր է. (Փիլ. սամփս.։)
Ոչ էին յար բանքն Փիլիպպոսի՝ պատգամաց մարգարէիցն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 19։)
Անկեալ դնի խնամաբար յար ի չարիս ի մանկութենէ։ Յար հատուցանիցեմք։ Ոչ ի միում ժամանակի միայն, այլ յար հանապազորդաւ վարեցեալ քաջաբերութեամբ։ Յար պահել։ Զկերպարան զամենայնի ունել յինքեան երեւեցուցանիցէ յարն տեսլենէ. (Փիլ.։)
Տէրունեան մարմնոյ եւ արեանն յար եւ հանապազ պատարագել (իլ). (Շ. բարձր.։)
ՅԱՐԱԳՈՄ կամ ՅԱՐ ԳՈՄ, ՅԱՐ ԵՄ. Առընթեր եւ անբաժան գտանիլ. առաջիկայ՝ ներկայ լինել.
Վասն յար գոլոյն ողջախոհացուցիչն բանի։ Հանապազորդ ամենայն ուրեք յա՛ր էր (Սառա ընդ Աբրահամու)։ Յա՛ր ելում ժամանակիս (այսինքն ի ներկայիս). (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
heap, accumulation;
addition.
Յարաբարդելն, եւ իլն. յաւելուած.
to insolate, to expose to the sun or to the open air;
to hang.
Յարագիլ ասէ զպատարագելոյն նոցա խորհուրդ, եւ կամ զփոյթ (զարագելն) նոցա նահատակութեանն. (Լծ. ածաբ.։)
to be near or present, to assist.
Վասն յար գոլոյն ողջախոհացուցիչն բանի։ Հանապազորդ ամենայն ուրեք յա՛ր էր (Սառա ընդ Աբրահամու)։ Յա՛ր ելում ժամանակիս (այսինքն ի ներկայիս). (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
ՅԱՐԱԳՈՄ կամ ՅԱՐ ԳՈՄ, ՅԱՐ ԵՄ. πάρειμι adsum, praesenssum, praesto sum, intersum. Առընթեր եւ անբաժան գտանիլ. առաջիկայ՝ ներկայ լինել.
apposition;
addition, annexation;
combination, composition.
παράθεσις appositio, adjunctio. Յարադրելն, իլն.
ever-pleasing;
always green.
Յաւէտափթիթ եւ յարազուարճ են տունկք իբրու Աստուածային դրախտին. (Փիլ. լին. ՟Ա. 9։)
to be joined, united, mixed together.
Յարիլ եւ խառնիլ. կցիլ. զօդիլ.
ever-living, imperishable, everlasting, permanent, perpetual;
continually, always, incessantly;
constantly, eternally;
epact;
preter-imperfect;
celestial hemisphere.
Զոր կտակս գրէն (Աստուած), յարակայք եւ հաստատունք են. (Փիլ. ել. ՟Բ. 106։)
to join, to conjoin, to connect, to league.
ՅԱՐԱԿՑԵՄ ՅԱՐԱԿՑԻՄ. συνάπτω, συναφθῆναι connecto, conjungo. Յարելով կցել. զօդել. զօդել. կցկցել. կապակցել. շարակցել. շարազուգել. միաւորել բարոյապէս. յարմարել, իլ.
to follow always, inseparably to accompany.
παρακολουθέω subsequor, sector, adsector. Առընթեր հետեւիլ. անմեկնելի զհետ երթալ՝ գալ՝ լինել.
conjunction;
texture.
Յարահիւսելն, իլն.
to continue, to last, to remain, to persevere, to be perpetuated;
to join, to unite, to be added.
Յար գտանիլ. որպէս յարամնալ. եւ յարիլ, կամ շարունակիլ.
quite the same.
Զայսոսիկ եւ զսոցուն յարանմանսն օրէնսդրեալ յաղագս քահանայիցն. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)
denomination;
affinity or resemblance of words, paronomasia.
ՅԱՐԱՆՈՒԱՆՈՒԹԻՒՆ ՅԱՐԱՆՈՒՆՈՒԹԻՒՆ. παρωνυμία denominatio παρώνυμον եւ συνώνυμον denominativum եւ univocum. Յարանունն գոլ. յարանուանելն, իլն. յորջորջումն. եւ Համանունութիւն.
cf. Յարատեւակ.
Առաքինացեալ ոգին ունի իմն տրամադրութեան յարատեւ. (Փիլ. լին.։)
persevering, steadfast, permanent, everlasting;
eternal, perpetual, endless.
Առաքինացեալ ոգին ունի իմն տրամադրութեան յարատեւ. (Փիլ. լին.։)
perseverance, assiduity;
perpetuity, endless continuity, everlastingness.
Օրինակ յարատեւութեան ծնունդ նորա (հռեբեկայ). (Փիլ. լին.։)
Յարատեւողութիւն է հաստատուն եւ մշտնջենաւոր կացումն ի բարին. է թարգմանութիւն կիլիկեցւոց ի լատինէ։
example, model;
idea, design;
prototype;
paradigm.
Կենդանեացն են աննշանք եւ տարազարդք ձայնք. եւ յարացոյց քեզ փող եւ քնար. (Փիլ. լիւս.։)
respect, veneration, deference, reverence, consideration, esteem, regard;
honour;
compliments.
ἑγκώμιον, ἕπαινος, τιμή, τίμημα honor, veneratio, aestimatio, laus, laudatio, beneficium եւ այլն. Յարգելն, իլն. յարգութիւն. մեծարանք. պատուասիրութիւն. գովաբանութիւն. ներբող լաւութեան. պատիւ, գովեստ.
cf. Յարգի.
Ստացուածքն բոզի պիղծ են եւ անարգ, թէպէտեւ նիւթքն եւ նկարագիրն յարգուն իցէ։ Զմարմնոյն սակաւաժամանակեայ գեղեցկութիւնն յարգուն համարի։ Զառ ի հեշտութիւն բանս յարգուն եւ պատուակըան համարեալ։ Զիւր դատաստանն քան զաստուածայինն յարգունք համարեալ։ Զմի ի շարագրածացն իւրոց հարիւր եւ այլ եւս աւելի քան զատտիկեցի քանքարսն յարգուն համարեցաւ. (Փիլ.։)
like straw.
ἁχυρώδης palearis. Որ ունի զտեսիլ եւ զնմանութիւն յարդի. յերդի նման. սաման միսալը.
galaxy, milky way.
Յարդգողիդ ծիր յո՛յր սակս եղեւ. ոմանք կարծեն լուսոյ աղամողումն, զոր աստեղքն փայլակեն, ոմանք զգերիոնայ զանդւոցն զճանապարհ, ընդ որս Երակլէս ած (զանդեայս եւ զյարդս ի պէտս նոցա). եւ այլք ի գաղակտացւոց (այսինքն ի կաթանց) երայ վերայ տարածեցելոց ստեանցն։ Կամար շութափ արագընթաց յարդագողի։ Կաթինն ծիր. ( ի լս. յարդագող). (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
adherence, conjunction, connexion.
παράθεσις, συνάφεια appositio, conjunctio. Յարիլն. յարակցութիւն. ընտանութիւն. եւ Հմտութիւն.
cf. Յարեցուցանեմ.
ՅԱՐԵՄ ՅԱՐԻՄ. συνάπτω, -ομαι, ἑρείδω conjungo, copulo, confirmo, fulcio, haereo προστίθημι appono, addo κολλάω, προσκολλάω, -ομαι agglutino, -or, adhaereo եւ այլն. Յար՝ այսինքն առընթեր՝ կից դնել. կցել, իլ. յարմարել. միաբանել. զօդել. յաւելուլ. յանկուցանել. յանկչել. միանալ՝ միաբանիլ. յօդիլ. կռուիլ. կպցընել, յարուիլ, կպչիլ, փակչիլ. (լծ. յն. լտ. երի՛տօ, հէ՛րէօ. թ. եարան, եւ այլն)
to join, to attach, to tie, to annex, to affix, to add;
to attribute, to impute, to ascribe;
to admit to;
արատ ինչ — յոք, to spot, to stain, to maculate, to defame;
յինքն —, to become attached to.
Յարել. տալ յարիլ.
to follow, to keep close to.
παρέπομαι consequor, subsequor, adsector. Յարիլ ամենայնիւ. անվրէպ զհետ երթալ, հետեւիլ.
roof;
ceiling;
story;
roof-tree, roof, home, house;
shelter, refuge, cover;
— բնակութեան, abode, dwelling;
ընդ —աւ, under shelter, under cover, in security, secure or sheltered from;
— ի վիմի, tomb, sepulchre;
բառնալ զ—ն, to unroof.
Յարկք (յն. սրահք), հրապարակք, սենեակք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
dwelling under the same roof, in the same house, cohabiting.
Յարկակից եւ սեղանակից լինէր այնպիսի յանցաւորաց։ Յաւիտենից յարկաց նորա կարասցուք յարկակիցք գտանիլ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 5. 8։)
cf. Յարկեմ.
Ի սենեակն մտի հրամայեաց յարկանել (զյատակն) տախտակօք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
cf. Արձակեմ.
ՅԱՐՁԱԿԵՄ ՅԱՐՁԱԿԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἑπαφίημι (ի վերայ թողուլ). immitto, instigo συντείνω, ἁνατείνω, διατείνω promoveo, extendo, intendo եւ այլն. Տալ յարձակիլ կամ դիմել. թողացուցանել. արձակել. յարաձգել. ի վեր կամ յառաջ ձգել. զեղուլ.
cf. Արձակեմ.
ՅԱՐՁԱԿԵՄ ՅԱՐՁԱԿԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἑπαφίημι (ի վերայ թողուլ). immitto, instigo συντείνω, ἁνατείνω, διατείνω promoveo, extendo, intendo եւ այլն. Տալ յարձակիլ կամ դիմել. թողացուցանել. արձակել. յարաձգել. ի վեր կամ յառաջ ձգել. զեղուլ.
to assail, to affront, to attack, to storm the breach;
to dash, rush or fall upon, to pounce upon with violence, to dart or fall on;
— ի ներքս, to enter violently, forcibly, impetuously;
արտաքս —, to make a sortie;
— ի դարանացն, to leap from one's hiding-place;
cf. Զհետ;
— յոք, to attack one;
to affront, to provoke;
յիրեարս —, to attack each other, to fall upon one another.
ὀρμάω impetum facio, irruo, appeto ἑκπηδάω, ἑξάλλομαι insilio ἑπιτρέχω, ἑπέρχομαι incurro, supervenio եւ այլն. Արձակիլ անձամբ կամ սաստկութեամբ. դիմել. ի վերայ վազել. խաղալ. խոյանալ. սրանալ. արշաւել. վրայ վազել, վրան կամ էտեւէն երթալ հասնիլ, նետուիլ.
ԶԿՆԻ կամ ԶՀԵՏ ՅԱՐՁԱԿԻԼ. καταδιώκω persequor. Հալածել. վանել. զհետ մտանել՝ պնդիլ։ Տե՛ս (Օր. ՟Ժ՟Ա. 4։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է. 52. եւ այլն։)
assault, attack;
aggression, invasion;
առնուլ —կմամբ, to storm, to carry by storm;
յինքն ընդունել զ— ուրուք, to sustain an assault, to resist an attack.
Բռնութեամբ յարձակմանն ի վայր արկեալ ի քարշ արկցէ. (Փիլ. այլաբ.։)
cf. Յարմար.
Յարմարականքն շուրջ յածմունք (լուսաւորաց). (Փիլ. քհ. ՟Ե։)
Յինքեան ունին զամենայն համեմատութիւնս, զթուական, զերկրաչափական, եւ զյարմարականն եւս. (Փիլ. ստէպ։)
to adapt, to make proper or fit, to qualify, to proportion, to accommodate, to arrange, to adjust;
to tune, to accord, to put in tune.
ՅԱՐՄԱՐԵՄ ՅԱՐՄԱՐԻՄ. ἀρμόζω, ἑφαρμόττω, -ομαι apto, adapto πλέκω, συνπλέκω necto, connecto եւ quadro, convenio, congruo. Յարմար առնել, եւ լինել. յարել. յարդարել. յերիւրել. ի դէպ պատշաճել. միաբանել, իլ. յօրինել. կարգաւորել. յօդել. կցկցել. շարայարել. ձեւացուցանել. կեղծել. յարմարցընել.
Ոչ ամենեցուն յամենայնէ արժան է տալ, այլ յարմարելոցն՝ որք ընդունիցին. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Յարմարումն.
ՅԱՐՄԱՐՈՒԱԾ ՅԱՐՄԱՐՈՒԹԻՒՆ ՅԱՐՄԱՐՈՒՄՆ. ἀρμονία , εὑαρμονία harmonia, concinnitas, congruentia ῤυθμός rhythmus ἁνακολουθεία consequentia. Յարմարելն, իլն. համեմատութիւն. կարգաւորութիւն. պատեհութիւն. ձայնակցութիւն. կապակցութիւն. հետեւողութիւն. յարաբերութիւն. յօրինուած. հիւսուած.
Զյարմարութիւն եւ զմիաբանութիւն (ձայնից եւ տարերաց) զանգակքն երեւեցուցանեն։ Որք ըստ երաժշտականութեան յարմարութիւնք են։ Անհնար է ձայնակցութիւն ի յարմարութենէ եւ յանյարմարութենէ լինել երբէք. (Փիլ.։)
cf. Յարմարումն.
Զյարմարութիւն եւ զմիաբանութիւն (ձայնից եւ տարերաց) զանգակքն երեւեցուցանեն։ Որք ըստ երաժշտականութեան յարմարութիւնք են։ Անհնար է ձայնակցութիւն ի յարմարութենէ եւ յանյարմարութենէ լինել երբէք. (Փիլ.։)
ՅԱՐՄԱՐՈՒԱԾ ՅԱՐՄԱՐՈՒԹԻՒՆ ՅԱՐՄԱՐՈՒՄՆ. ἀρμονία , εὑαρμονία harmonia, concinnitas, congruentia ῤυθμός rhythmus ἁνακολουθεία consequentia. Յարմարելն, իլն. համեմատութիւն. կարգաւորութիւն. պատեհութիւն. ձայնակցութիւն. կապակցութիւն. հետեւողութիւն. յարաբերութիւն. յօրինուած. հիւսուած.
fitness, suitableness, adaptability, conformity, analogy, congruity, concordance;
proportion, symmetry;
attitude, adaptation, application;
aptitude, disposition, capacity, ability, sufficiency;
accord, harmony, concord.
ՅԱՐՄԱՐՈՒԱԾ ՅԱՐՄԱՐՈՒԹԻՒՆ ՅԱՐՄԱՐՈՒՄՆ. ἀρμονία , εὑαρμονία harmonia, concinnitas, congruentia ῤυθμός rhythmus ἁνακολουθεία consequentia. Յարմարելն, իլն. համեմատութիւն. կարգաւորութիւն. պատեհութիւն. ձայնակցութիւն. կապակցութիւն. հետեւողութիւն. յարաբերութիւն. յօրինուած. հիւսուած.
Զյարմարութիւն եւ զմիաբանութիւն (ձայնից եւ տարերաց) զանգակքն երեւեցուցանեն։ Որք ըստ երաժշտականութեան յարմարութիւնք են։ Անհնար է ձայնակցութիւն ի յարմարութենէ եւ յանյարմարութենէ լինել երբէք. (Փիլ.։)
to relate or belong to, to concern, to regard.
Իբր Յարիլ. ի դէպ գալ, յարաբերիլ. հայիլ.
overflow, inundation.
Զյարոյցս գետոց, զօդոց զփոփոխմունս. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)