Definitions containing the research բան : 7153 Results

Մարմնապահ, աց

See full entry →

s.

bodyguard, life-guardsman, yeoman of the guard.

NBHL (1)

σωματοφύλαξ corporis custos, satelles, stipator. Պահապան մարմնոյ մեծամեծաց. անձնապահ. թիկնապահ. արբանեակ.


Մարմնապէս

See full entry →

adv. fig.

bodily, corporally;
materially;
carnally, sensually, lustfully;
essentially, really, substantially.

NBHL (1)

Մարմնապէս բանիւքս զհոգեւոր շնորհն ձեւացուցանէ. (Լմբ. պտրգ.։)


Մարմնառիկ

See full entry →

adj.

incarnate.

NBHL (2)

Որ ինչ հայի ի մարմին առնուլ բանին. մարմնազգեցիկ.

Անօթն ընտրութեան մարմնառիկ տիրացելոյ բանին. (Ոսկիփոր.։)


Մարմնառութիւն, ութեան

See full entry →

s.

incarnation.

NBHL (2)

Մարմին առնուլն բանին. մարդեղութիւն.

Աստ իմասցիս զշահ մարմնառութեան բանին. (Երզն. մտթ.։)


Մարմնասէր

See full entry →

adj.

fond of carnal pleasures, sensual, carnal, voluptuous, mundane.

NBHL (1)

Եղջերդ այդ պտուղ քաղցր, ընդ նմին եւ դառն, որ նշանակէ զբան մարմնասիրաց. (Մեկն. ղկ.։)


Մարմնատիպ

See full entry →

adj.

corporeal, of a form.

NBHL (2)

Մարմնատիպ բանիս իմաստք այսպիսի է։ Մարմնականացս՝ մարմնատիպ բանիւ՝ օրինակաւ վարդապետէր. (Երզն. մտթ.։)

Մարմնատիպ եկաւորութիւն (բանին). (Մամբր.։)


Մարմնարան, աց

See full entry →

s. fig.

place of incarnation, matrix;
our Lord's Mother.

NBHL (1)

Տեղի եւ գործարան մարմնաւորութեան բանին. ծնօղ աստուծոյ մարմնով.


Մարմնացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to change into flesh;
to embody, to incarnate;
to figure, to impress with a form.

NBHL (1)

Մարմնացոյց ի միտս ամենեցունց զանմարմին բանս գրոց սրբոց. (Պրոկղ. ոսկ.։)


Մարմնաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

corporeity;
incarnation;
humanity.

NBHL (1)

Մարմնաւորութիւն աստուծոյ, կամ որդւոյն աստուծոյ, կամ բանին, կամ տեառն մերոյ։ Տնտեսութիւն մարմնաւորութեանն. (Նիւս. բն.։ Ագաթ.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Ոսկ. Իսիւք. եւ այլն։)


Մարմնափոխութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Հոգեփոխութիւն.

NBHL (1)

Յաղագս մարմնափոխութեանն առասպելաբանեն։ Ի մարմնափոխութիւնս ասեն պատժիլ ըստ ծանրութեան մեղացն. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. բն.։)


Մարմնեղէն, ղինի, նաց

See full entry →

adj.

corporal, corporeal.

NBHL (1)

Լինել տաճար բանին մարմնեղէն. (Գանձ.։)


Մարտակից, կցի, կցաց

See full entry →

s. adj.

companion in arms, fellow-soldier, comrade;
adversary, antagonist, opponent;
confederate, leagued, allied;
— գունդք, auxiliary forces;
— լինել, to fight in company.

NBHL (1)

Աստուած լիցի՛ բանին (մերոյ) մարտակից։ Մարտակից էր ժուժկալութիւնն։ Ի յարձակմանէ զրկողացն մարտակից եղեալ իւրոցն մանկանց. (առ որս. ՟Ժ՟Գ։ Նիւս. ի սքանչ.։ Պիտ.։)


Մարտիկ, տկաց

See full entry →

s.

warrior, soldier, combatant;
ի —ս մտանել, to rush to the field of combat.

NBHL (1)

Ո՞վ ոք նահատակ ի մարտիկս մտեալ՝ թողուցու զոգորելն, եւ զբանս կատակութեան խօսիցի. (Ոսկ. եփես.։)


Մարտիրողէք

See full entry →

s.

martyrology.

NBHL (1)

ՄԱՐՏԻՐՈՂԷՔ կամ ՄԱՐՏԻՐՈՂՕՔ, կամ ՄԱՐՏԻՐՈՂՔ. Բառ յն. մարդիռօլօ՛ղիօն, μαρτυρολόγιον martyrologium. Վկայաբանութիւն. պատմութիւն մարտիրոսաց. յայսմաւուրք. ճառընտիրք.


Մարտիրոս, աց

See full entry →

s.

martyr.

NBHL (1)

Մարտիրոս, զի մարտեաւ ընդ երեւելի եւ աներեւոյթ թշնամւոյն. վկայ՝ զի վկայեաց բազում չարչարանօք։ Ի վկայս՝ հանապազօր մեռեալն աշխարհի. ի մարտիրոսս՝ միշտ մարտուցեալն ի վերայ պատուիրանացն աստուծոյ. Երզն. լս. (որ է յարմարաւոր ստուգաբանութիւն ըստ հյ։)


Մարտիրոսայորդոր

See full entry →

adj.

exhorting to martyrdom.

NBHL (1)

Աստուածաշնորհ բանից, եւ մարտիրոսայորդոր վարդապետութեան տեառն յովսէփայ եւ ղեւոնդի. (Փարպ.։)


Մաքալուկ

See full entry →

s. zool.

drepanis, sandmartin or shore-bird.

NBHL (1)

Անուն թռչնոյ. ըստ յն. տրէբանի՛ս. թ. դըռփանճըգ. այսինքն մանգաղուկ կամ մանգաղիկ. δρεπανίς drepanis, falcula, riparia.


Մաքառ, ի

See full entry →

s.

combat, fight;
wrestling;
contest, strife, litigation, quarrel, dispute.

NBHL (1)

Զուսմունս եւ զմարտս բանիւք առնելով՝ հրապարակաւ եւ առանձնապէս՝ ի ձեռն մաքառի եւ դիմաբանութեան. (Պղատ. տիմ.։)


Մաքառիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to combat, to fight, to come to blows;
to wrangle, to quarrel, to dispute, to discuss, to argue.

NBHL (1)

μάχομαι, πολεμόω, διαλογίζομαι, παλαίω pugno, belligero, certo, dissero, discepto, disputo, luctor. Մարտնչել. պայքարիլ. կռուիլ գործով կամ բանիւ. (լծ. եւ յն. մա՛խօմէ ).


Մաքառող

See full entry →

adj.

combating, opposing;
quarrelsome.

NBHL (1)

Որ մաքառի. հակառակաբան. դիմախօս. ոսոխ.


Մաքառումն, ման

See full entry →

s.

cf. Մաքառ.

NBHL (2)

διάλεξις disputatio. Մաքառիլն. պայքար. վէճ. վիճաբանութիւն. տրամախօսութիւն առարկուածովք.

Ի նոյն խօսսն իւր է մաքառումն մի, զոր ասացեալ է նորա մեծապէս վասն բաշխից։ Միւս եւս գիրք՝ մաքառումն ընտրանաւ։ Տեսանեմք եւ զմաքառումն գայիոսի, զի էր նա այր կորովի եւ իմաստուն բանիւ. զի արարեալ է նորա զայս գիրս մաքառման ի հռոմ քաղաքի ընդդէմ պրոկղոսեայ (մոնտանեան). (Եւս. պտմ. ՟Դ. 26։ ՟Բ. 26։ ՟Զ. 20։)


Մաքրագործ, աց

See full entry →

adj.

purifying, purificative.

NBHL (1)

Մաքրագործ բանիցն նոցա (առաքելոց) հանդիսակից գտանել եւ մակացու. (Սարգ. յռջբ.։)


Մաքրեմ, եցի

See full entry →

va.

to clean, to cleanse;
to purify;
to refine;
to purge;
to expiate, to sanctify;
— զոճ, to refine the style;
— զարիւն, to depurate or cleanse the blood;
— զխաւարտս, զընդեղէնս, to pick or cleanse vegetables, pulse;
— զանօթս խոհակերոցի, to scour, brighten or polish kitchen utensils.

NBHL (1)

Մերթ ըստ յն. ոճոյ. ἁνακαθαίρω explico, explano allegorias. Մեկնել. բացատրել. պարզել. ի բաց փարատել եւ յստակել զմթութիւն բանից.


Մաքրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

purity, cleanliness;
purification;
depuration;
expiation;
neatness, tidiness;
— ջրոց, limpidity;
— օդոց, pureness, serenity, clearness.

NBHL (1)

ՄԱՔՐՈՒԹԻՒՆ՝ ըստ յն. ոճոյ. ἁνακάθαρσις explicatio. Մեկնութիւն. պարզաբանութիւն։ (Դիոն. ստէպ։)


Մելան, ի, աւ

See full entry →

s.

ink.

NBHL (2)

Եփեալ մելանաւ գրեալ էր։ Բե՛ր ինձ քարտէս եւ մելան։ Միտք մարդոյ քարտէս է. եթէ գայ չարն, մեղան եւ բան բերէ, չէ՛ արժան տալ ի նա զխորհուրդն, այլ ի ձեռս հոգւոյն ճարտարի. եւ զլեզուն նոյնպէս. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Ժ՟Դ. եւ ձեռ։)

Երանի՛ է քեզ ո՛ աստուածածին, տախտակ եւ մելան եղելութեան անեղն բանի. (Լմբ. վերափոխ.։)


Մեծ, աց

See full entry →

adj. adv.

great;
large, big;
strong, powerful, mighty;
rich, opulent;
important, serious, considerable, momentous;
—, — իմն, —ս, —աւ, —ու, greatly, highly, much, very much, too much, excessively;
— օր, feast day, high-day;
— դաշտ, vast, spacious field or plain;
— ժամս, ժամանակս, during many hours;
for a long time;
զ— ժամս գիշերոյ, a great part of the night;
ո՞չ է քեզ —, is it not important?.

NBHL (2)

Քաղաք մեծ։ Գետ մեծ՝ եփրատ։ Վէմ մի մեծ։ Ազգ կամ բանակ մեծ։ Ուրախութիւն կամ կոծ կամ սուգ մեծ։ Զարմացաւ զարմացումն մեծ յոյժ։ Աղաղակեաց ի ձայն մեծ.եւ այլն։

Փոքու իմն հաւանեցուցանես ... խնդրէի յաստուծոյ՝ ե՛ւ փոքու ե՛ւ մեծաւ. (Գծ. ՟Ի՟Զ. 28.) այսինքն ըստ յն. սակաւուք, կամ բազմօք (բանիւք եւ իրօք)։


Մեծագրեմ, եցի

See full entry →

va.

to esteem, to value, to prize or rate highly.

NBHL (1)

Մեծագրեալ քո զմերն՝ վեհս գոհաբանիս. (Նար. ՟Ժ՟Է։)


Մեծազարմ

See full entry →

adj.

noble, great, of high rank.

NBHL (1)

Որ պատճառն է բանիս մեծազարմ իշխօղս մեր (լեւոն արքայ) հանդերձ բարեզարմ ժառանգօք. (Սկեւռ. յար.։)


Մեծաթիւ

See full entry →

adj.

very numerous, in great number.

NBHL (1)

Հայեցաք մեք ի խուռն մեծաթիւ համարոյ բանիցդ. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 25։)


Մեծախոհ

See full entry →

cf. Մեծախորհուրդ.

NBHL (1)

Մեծութիւն առ իմաստնոց՝ ոչ զփարթամութիւն ընչից ասէ, այլ զմեծախոհ լինելն ի բանս եւ ի գործս. (Լմբ. առակ.։)


Մեծախորհուրդ

See full entry →

adj.

of exalted sentiments, noble-minded, magnanimous, generous, noble;
mysterious, involving a great mystery.

NBHL (1)

Ընդ յոյժ մեծախորհուրդ իմաստասէրն պիթագորաս իրաւացի է միշտ զարմանալ։ Զսոյն եւ մեծախորհուրդն խրատաբանէ սողոմոն. (Պիտ.։)


Մեծանձնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

magnanimity, greatness of mind, generosity;
great stature, tallness.

NBHL (1)

Տեսանելով զմեծանձնութիւն, եւ զկորովութիւն բանիցն, եւ զանյաղթ իմաստութիւն նորա։ Զառ ի յաստուածուստ պատուեալ սրբոյ քահանայապետիդ ի մեծանձնութենէ ընկալաք զհրաման։ Զիսկն խաչիս մեծանձնութեան. (Շ. բարձր.։)


Մեծապանծ

See full entry →

adj.

boastful, bragging;
superb, eminent, excellent, glorious;
— յաղթութիւն, signal victory;
— լինել, to praise or vaunt oneself too much, to pretend to, to boast.

NBHL (1)

Զիւր նահատակն մեծապանծ պասկեսցէ։ Միաբանեցին մեծապանծ ցուցանել զքրիստոսի աստուածպաշտութեանն վարդապետութիւն. (Սարգ. յկ. ՟Գ. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Դ. ՟Ե։)


Մեծապատիւ

See full entry →

adj. adv.

very honorable, very glorious;
honorably, splendidly, with great honour;
— մեծարել, առնել, to load with honours;
to welcome, to receive with honor, with open arms, to treat with great honour, to feast, to entertain.

NBHL (1)

Մեծապատիւ գիտացեալ զաստուծոյ փառաբանիչն լինել. այսինքն պատուաւոր յոյժ. (Խոսր.։)


Մեծապատում

See full entry →

adj.

very extended, diffuse, prolix, long.

NBHL (1)

Ընդ յորձանս մեծապատում ծաւալացս նաւեալ մտաւոր ստուգաբանութեամբ. (Փարպ.։)


Մեծարանք, նաց

See full entry →

s. adv.

respect, honour, veneration, reverence, deference, homage, distinction;
ceremony, compliments, respects;
kind reception, welcome;
— հասարակաց, universal esteem;
—նօք, respectfully, honorably, with regard;
առնել —նս երեսաց ուրուք, to have regard for;
to hearken favourably to;
—նս դնել, առնել, ցուցանել, cf. Մեծարեմ.

NBHL (1)

Գրեսցուք առ նոսա բանս մխիթարութեան, մեծարանաց, եւ պարգեւաց. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 24։)


Մեծարգի

See full entry →

cf. Մեծարգոյ.

NBHL (2)

Մեծարգի զբանս ճշմարիտս առանց երդման՝ քան զստութիւն ամբարշտութեան. (Վեցօր. ՟Բ։)

Մեծարգի բան, կամ նիւթ, կատարումն, կամ պատիւ, կամ հայրապետ. (Պիտ.։ Գէ. ես.։ Լաստ. ՟Ի՟Գ։)


Մեծարեմ, եցի

See full entry →

va.

to respect, to honour, to reverence, to venerate, to treat with distinction, to compliment, to pay respect to.

NBHL (1)

Մեծարեա՛ զիս առաջի ծերոց ժողովրդեան իմոյ։ Մեծարեա՛ զնա, եւ գիրկս արկցէ զքեւ։ Երկի՛ր ի տեառնէ, եւ զքահանայս նորա մեծարեա՛։ Յղեաց բանս խաղաղութեամբ, զի մեծարեսցեն նոքա զնա։ Մեծարեաց զտաճարն. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 30։ Առակ. ՟Դ. 8։ Սիր. ՟Է. 31։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 3։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 23։)


Մեծացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to enlarge, to make to grow, to increase, to augment, to extend;
to enrich;
to render powerful, mighty;
to favour, to befriend, to raise, to exalt, to dignify;
to glorify, to celebrate;
to magnify, to praise highly, to exalt, to extol;
to amplify, to exaggerate.

NBHL (1)

Մարգարէքն եւ զարարածս մեծացուցանեն, եւ հերձուածօղքն զարարիչն փոքրկացուցանեն։ Պօղոս մեծացուցանէ զկենարարն։ Մեծացուցանէ ոչ զբնութիւն փառաւորելոյն, այլ զօրհնութեանցն զբանսն։ Մեծացուցից զնա գովութեամբ (ասէ դաւիթ). (Սեբեր. ՟Դ։)


Մեծափառութիւն, ութեան

See full entry →

s.

majesty, glory, celebrity.

NBHL (1)

Զժամանակիս զգալով զմեծափառութիւն։ Զմեծափառութեան փողեաց մեզ բան. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)


Մեծիմաստ

See full entry →

cf. Մեծիմաց.

NBHL (1)

Երուանդեանս տիգրան, մեծիմաստն եւ պերճաբան. (Խոր. ՟Ա. 23։)


Մեծիմաց

See full entry →

adj.

of vast intellect, very wise, — learned, — ingenious.

NBHL (1)

Երուանդեանս տիգրան, մեծիմաստն եւ պերճաբան. (Խոր. ՟Ա. 23։)


Մեկին

See full entry →

adj. adv.

explicit, clear, evident, formal, precise;
distinct, only, sole;
simple, ordinary, obscure;
clearly, explicitly, distinctly, precisely, expressly, intelligibly.

NBHL (5)

Կրկին զմեկին առանց խառնակութեան (դաւանել զբանն մարմնացեալ). (Պիսիդ. իմա՛ բաղկացեալ գոլ զպարզն։)

ՄԵԿԻՆ. σαφής, σαφέστερος manifestus, apertus, planus, planior. որպէս Մեկնաբանեալ. պարզ. յայտնի. դիւրին. որոշ, հեշտ.

Զյայտնին մեկին բանիւք յայտնեն գիրք. (Սեբեր. ՟Ե։)

Որ ոչ թէ ճշմարիտ ունին զսովորութիւն, այլ մէկին եւ դոյզնաբար։ Պարզ մեկին ի սկզբանն իսկ պատերազմին նուազեցան եւ լքան. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 25։ ՟Ը. 3։)

Կամ σαφῶς manifeste, aperte. Յայտնապէս. պարզ բանիւ. բա՛ց.


Մեկն

See full entry →

adj.

simple, easy, clear, evident, intelligible.

NBHL (1)

Ինքն բանն՝ պարզն եւ մեկն է. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Մեկնակ

See full entry →

adj.

distinct, one only;
cf. Մեկին.

NBHL (1)

Արասցուք մարդ ըստ պատկերի կերպարանաց մերոց. միթէ մեկնա՞կ երես ցուցանիցէ կարգ բանիցս այսոցիկ։ Մեծ եւ կարեւոր թուեսցին յաչս քո հաւատքն իւրով մեկնակն հաւանութեամբ՝ քան զամենայն օրինակս անսպառ բանից. (Վեցօր. ՟Ը. եւ ՟Ա։)


Մեկնապէս

See full entry →

adv.

cf. Մեկին.

NBHL (2)

Որպէս Մեկնելով. պարզելով, մեկնաբանութեամբ.

Մեկնապէս թարգմանեալ ի մեզ զայս գանձ անվաճառ։ Ստուգաբանեալ մեկնապէս ըստ մեզ։ Ի դմէս կերպաւորեալ մեկնապէս։ Որ եւ անունն իսկ թարգմանեալ մեկնապէս՝ հիմն է հաճութեան. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. մծբ.։)


Մեկնաւոր, աց

See full entry →

adj.

alone, solitary.

NBHL (1)

Եւ Մեկնաբանեալ. յայտնի.


Մեկնեմ, եցի

See full entry →

va.

to separate, to divide, to detach, to loose, to remove;
to explain, to expound, to develop, to resolve, to interpret, to comment upon;
to hold out or stretch forth;
— ի ստենէ, to wean;
թուղթ մեկնելոյ, bill of divorce;
cf. Թիւր.

NBHL (1)

ՄԵԿՆԵԼ. φράζω, μεταφράζω dico, indico, doceo, interpretor ἑπιλύω dissolvo, resolvo, explico διασαφέω declaro, explano συγκρίνω dijudico, conjecto եւ այլն. Մեկին առնել, ըստ որում պարզ եւ յայտնի կացուցանել. պարզել զմթութիւն բանից. յայտնաբանել. բացայայտնել, վերլուծանել. թարգմանել. խելամուտ առնել. մեկնիլ, բացատրել, հասկըցընել պարզ կերպով.


Մեկնիչ, չի, չաց

See full entry →

s.

interpreter, commentator, expositor.

NBHL (1)

ἐρμηνευτής, ἐρμηνευτικός interpres, interpretativus ἑξηγητής enarrator, explicator γραμματεύς scriba. Յայտնիչ. պարզօղ մթութեան բանից, թարգման. պատմօղ. քարոզ. դպիր. եւ Մեկնողական.


Մեկնողական, ի, աց

See full entry →

adj.

explanatory.

NBHL (3)

ἐρμηνευτικός interpretativus, interpretans, explicans. Մեկնօղ. բացատրօղ. յայտնաբանօղ.

Սահման է մեկնողական բան էութեան իրաց. (Մաքս. ի դիոն.։)

Խօսեցաւ մեկնողական բանիւ. (Սկեւռ. յար.։)