boot-maker, cord-wainer, boot & shoe-maker.
ὐποδηματορράφων, σκυτοτόμος sutor, coriarius. Արհեստաւոր՝ որ կարէ զկօշիկ. կարուակ ասի ըստ յն. ոճոյ՝ եւ փոկաձեւ (այսինքն ձեւիչ փոկոյ). Կօշկար. փապուճճի, չիզմեճի.
aspiration, pronunciation.
Աշակերտեալ՝ ըստ հայեցէն հագագայս սիղոբայից զլեզուն նորոգէին. (Յհ. կթ.։)
pronunciation.
Հարաւոյ կողմանէ։ Հայրենի ծոցոյ ճանապարհորդեալ։ Զխոցուած կողիցս հաւատ նմին ետու շօշափել։ Եւ իմ զերծեալ հաղբից նոցին. այսինքն ի հարաւոյ, ի հայրենի, ի հաւատ, ի հաղբից։
to become addicted, to give oneself up, to yield;
to cram oneself, to feed well, to feast.
Խանծեալք եւ հագածեալք. այսինքն մոլեալք եւ կատաղեալք։ Հագածելի՝ այսինքն ցնորելի գործեն զբարւոք ուսումն. (Լծ. փիլ. (որ են ընդարձակ բացատրութիւնք)։)
rhapsody;
passage or extract from, part of a poem, canto;
book, chapter.
Հագներգութիւն է մասն քերթածաց՝ ներպարառեալ ստորադրութիւն (այսինքն պարունակօղ զենթադրութիւն ինչ)։ Եւ ոգեալ է հագներգութիւն՝ ի հագնելոյ կարկատուն բանս, եւ կամ ի սարդենի մահակէ պար գալով երգել զհոմերական քերթուածսն. (Թր. քեր. ըստ հյ։)
Եւ այս ի հագներգութիւնս հոմերոսի գրեալ է. (Նոննոս.։)
Ընթեռնուլ արժանաւորեցաք ի չորս հագներգութիւնս։ Գտցես յառաջին հագներգութեանն (պատմութեան եւսեբի) յերեքտասաներորդ թուին (այսնքն դպր. ՟Ա. գլ. ՟Ժ՟Զ)։ Պատմութեանց, եւ գովեստից է ժամանակս. մանաւանդ զի եւ հագներգութիւնս ըստ իւրաքանչիւր պատմագրաց արտասանութեանց, եւ ոչ յատուկ միայն շարադրեցաւ. (Խոր. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 9. եւ 89։)
thousand;
immense, innumerable;
—, —ս, thousand times;
—ք —աց, million;
—ս հինգ արանց, five thousand men;
զօրութեամբ —օք, with an army a million strong;
քոյր մեր, եղիցես ի —ս եւ ի բիւրս, o sister! may your posterity be as the sand of the sea-shore;
— եւ բիւր դէպ եթէ գտցի ոք, if by chance, it happens;
ամն արժանի յիշատակաց — ութ հարիւր եօթանասուն եւ ութ, the memorable year one thousand eight hundred and seventy eight.
Հազար այր ի ցեղէ։ Եհար հազար այր։ Ի հազար ազգս։ Չորիւք հազարօք հեծելազօր գնդաւն։ Ել ի վերայ նոցա զօրութեամբ հազար հազարօք (այսինքն միլիոն մի օրօք) եւ այլն։
Ընտրեաց արս հազարս. զորս եւ ի հազար թուոյն զանուանս նոցա կոչեաց մի՛լէս (որ է զինուոր), այսինքն հազարսկանս. (Մարթին.։)
cos lettuce;
վայրի —, lettuce.
Հազար այր ի ցեղէ։ Եհար հազար այր։ Ի հազար ազգս։ Չորիւք հազարօք հեծելազօր գնդաւն։ Ել ի վերայ նոցա զօրութեամբ հազար հազարօք (այսինքն միլիոն մի օրօք) եւ այլն։
Ընտրեաց արս հազարս. զորս եւ ի հազար թուոյն զանուանս նոցա կոչեաց մի՛լէս (որ է զինուոր), այսինքն հազարսկանս. (Մարթին.։)
command, office or dignity of a chiliarch;
prefecture;
stewardship, intendance, ministry, administration.
Ի գործ հազարապետութեան կայսեր ի վերայ փիւնիկեցւոց եւ այլն. (Խոր. ՟Բ. 29։)
cf. Հազար.
Ի վեց հազարեակս լրումն եւ կատարումն թուոց է. (Զքր. կթ. այսինքն ի վեց դարս աշխարհի։)
melting;
smelting;
fusion;
— առնուլ, to melt;
to smelt;
to thaw.
Բարակ ջերմն. որ է հալ եւ մաշ։ Դեկ, որ թարգմանի հալ եւ մաշ. եւ այլ ոմանք սեղմ ասեն, եւ հայք բարակ ասեն։ Զայս ջերմս՝ զոր անուանէ հոռոմն ըկտիկոն. զոր տաճիկն՝ դըկ. որ թարգմանի հալ եւ մաշ։ Հալէ զճրագուն, մաշէ, հատցնէ զմիսն. վասն այդր պատճառանացդ անուանեցին զնա հալ եւ մաշ. (Մխ. բժիշկ.։)
persecuted, expelled, fugitive;
— առնուլ, տանել, արկանել, to persecute, to pursue, to expel, to chase, to give chase to, to thrust or push back or aside, to scatter, to dislodge, to drive out or away, cf. Հալածեմ, cf. Վարեմ, cf. Քշեմ;
— լինել, երթալ, to be persecuted, driven away, expelled, to flee, to flee away, to take to flight.
Զայս թեկղ զհալածական օտարաշխարհիկ։ Կոչել զաստուած յօգնութիւն, զոր հալածական կինն պաշտէր. (Ճ. ՟Ա.։ Սոկր.։)
cf. Հալածական առնեմ.
Հաւանեցաւ հալածողին (այսինքն դիւին). (Լմբ. ժղ.։)
persecutor.
Մի՛ գուցէ հալածիչ ժամանակաւն վտանգեսցիս. այսինքն ի ժամանակի հալածանաց. (Ածաբ. մկրտ.։)
to melt, to smelt, to found, to cast, to smelt down;
to dissolve;
to liquefy;
to exhaust, to drain, to consume;
to digest.
Որպէս փոշի հալի ի սաստիկ հողմոյ, այսպէս հալին մեղք ի ձեռն արտասուաց. (Անան. զղջ.։)
furnace;
foundry;
crucible, coppel;
— պառակաւոր, muffle-furnace or furnace-mill.
Ի միջոյ երկաթոյն հալոցաց. այսինքն յերկաթեղէն հնոցէ. (՟Գ. Թագ. ՟Ը. 51։)
Ի քրայս հալոցաց վերստին ձուլեա՛. (Նար. ՟Ժ՟Թ.)
steersman, helmsman;
director, governor, chief.
Որ բազմութեանդ ղեկավարդ էք ի ծով աշխարհիս։ Եւ թէ սոքա՝ որ ուղղիչք, այսպէս, զաշխարհէ՝ որոյ ղեկավարք եմք, զի՞նչ պարտ է ասել. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. սղ.։)
to be steersman, to hold the helm, to steer a vessel;
to govern, to direct, to manage.
levite.
Պաշտեսցէ ղեւտացին զպաշտօն խորանին վկայութեան։ Զտասանորդս ետու ղեւտացւոցն ի ժառանգութիւն։ Ղեւտացի մի եկեալ ընդ նոյն տեղի՝ ետես եւ զանց արար։ Առաքեցին քահանայս եւ ղեւտացիս.եւ այլն։
Leviticus.
Իբր յն. լէւիդիգօն. այսինքն Ղեւտականն գիր.
to hide;
to hide or conceal oneself.
Եւ ոչ մի ի բանից քոց ղուղակեմք, եւ զկամս քո եւ զթագաւորինոչ առնեմք. այսինքն ծածկել, կամ խորշիլ. (Ճ. ՟Բ.։)
the Koran.
cf. ԿՈՒՐԱՆ. ( գուրան. այսինքն ընթերցուած)
to toll, to ring, to sound;
to bark, to yelp, to howl, to bay, to growl;
to cry out, to snarl.
Իբրեւ զծնծղայս՝ որ ղօղանջեն. Նոքա ղօղանջեսցեն բերանօք իւրեանց. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Գ. ՟Ա։ Սղ. ՟Ծ՟Ը. 8։)
to hide;
to smooth or level with a roller.
ՂՕՂԵՄ. ն. որպէս Լողել. իմա՛ լող քարիւ այսինքն ղուղանաւ կամ գլանաւ ողորկել, հարթել եւ պնդել զհող տանեաց.
to hide, to conceal oneself;
to lurk, to crouch, to squat;
to creep into;
to swim.
Ղօղեալ (այսինքն թաքուն) խորհուրդ երրորդութեան ի յերկրայնոցս անքննական։ Ղօղեցան ըստուերք մահու, լքեալ լուծան իշխանութիւնք. (Շ. տաղ.։)
turned, formed or fashioned on a turner's wheel, in a lathe;
very well turned or made, well-finished, well formed.
Երկուս քրովբէս ոսկիս ճախարակեայս։ Ճախարակեայ գործեաց զաշտանակն, զբունն, եւ զստեղունս նորա։ Արծաթ ճախարակեայ։ Ձեռք նորա ոսկի ճախարակեայք։ Պորտ քո թակոյկ ճախարակեայ.եւ այլն։
Ճախարակեայս սեթեւեթեալս բանիւք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
to turn, to fashion in a turning lathe;
to turn elegantly, to round, to pollish, to beautify.
Առեալ զանմահ սկիզբն հոգւոյ, յետ այսորիկ զմահկանացու զմարմինն սովաւ (յն. սմին) շուրջ ճախարակեցինն. (անդ։)
marshy, fenny, boggy, miry.
(արմատն է Ճակ. այսինքն գէճ) Ուր կայցէ խոնաւութիւն շատ իբրեւ ի ճահիճս.
lecherousness, lasciviousness;
whoredom;
fornication.
Յայս միտեալ վարեցաւ ճակաճանութիւն։ Անխուզ վաւաշոտութիւնք շռայլական ճակաճանութեանց. (Պիտ.։)
to predestine, to destine, to doom, to fate;
յանմահութիւն —գրեալ, born or destined to immortality.
Զյօժարութեան զելսն ճակատագրեն։ Եւ այս ճակատագրեալ է. (Նիւս. բն. ՟Լ՟Զ։)
troops in battle array, army drawn up in order of battle;
general engagement, pitched battle, war;
fighting, belligerent;
warlike;
օր —ի, day of battle;
— տալ, to wage, to make war, to fight.
Յաշխարահական ի ճակատամարտին. (Ժմ.) այսինքն ի համաշխարհական պատերազմի ընդդէմ կրակապաշտից։
cf. Ճակատեցուցանեմ.
Եւ այս իսկ սատանայի խարդախութեանն գործ է, ընդդէմ ճշմարտութեան զմոլորութիւնն ճակատել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 21։)
to put or arrange an army in order of battle, to draw up, to marshal, to array.
Եւ այս իսկ սատանայի խարդախութեանն գործ է, ընդդէմ ճշմարտութեան զմոլորութիւնն ճակատել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 21։)
fit, proper, decorous, suitable, becoming, seemly, decent, befitting, convenient;
fitness;
ի —, properly, fitty, suitably, opportunely, conveniently, to the purpose;
ի — է, it is fit, expedient, suitable, becoming;
ի — լինել, գալ, պատահել, to suit, to be proper and suitable, to become, to be beseeming or seemly, right, proper, advisable;
ի — առնուլ, to avail oneself of, to profit by;
to improve, to turn to account, to the best account;
չիցէ՞ի —, is it not suitable ?
ի — թուէր նմա, ի — համարէր, he thought fit to;
առաւել ի — գայ, it would be better, it would be more suitable, expedient, convenient;
ոչ ի — թուեցաւ, it did not seem fitting or becoming;
ոչ ի — պատահէին ակնկալութեան նորա ելք գործոյն, his success did not answer his expectations, he was disappointed in his hopes.
ἑφαρμογή, convenientia. Վայելչութիւն. յարմարութիւն. (լծ. կահ. կահաւորութիւն. այսինքն հանդերձանք. բարեձեւութիւն)
Քանզի (ի) ճահ էր եւ ի դէպ՝ տալ զօրէնսն։ Մարդիկ իսկ եթէ ասասցեն զայս, ի ճահ է. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21. 38։)
cf. Ճահեմ;
— զգոյնս, to match colours.
Պարտ է առ սմա ի սակս այնմիկ ճահաւորել, եւ ոչ զայնոսիկ ի սակս այսորիկ ուսանել. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
fitness, suitableness;
decency, decorum.
Եթէ՛ օրէնք, եւ եթէ՛ ճահաւորութիւն զայս ինչ պարտ է կոչել. (անդ։)
cf. Ճահեցուցանեմ.
Բարւոք իմն ճահէ զգնացս գարշապարացն։ Եւ զայս հինգ ազգաց ճահիցես. (Ոսկ. եփես.։ Եւս. քր. ՟Ա։)
to make convenient, to adapt, to fit, to suit, to accommodate.
Զոր եւ այսր ճահեցուցանել՝ ոչինչ քակտիչ լինի բանիդ. (Անյաղթ բարձր.։)
cf. Ճահողապէս.
Ճահողակի այս ինչ լինէր. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Ի ճահ.
Ճահողակի այս ինչ լինէր. (Ոսկ. գծ.։)
ray;
light, glare, brilliancy, splendour;
— սրբութեան, monstrance.
Պէսպէս գոյնք գալարմամբս այսուիկ լինելով՝ ճաճանչ իսկ զկիրս զայս առասասցուք. (Պղատ. տիմ.։)
to darken, to dim, to obscure, to cloud;
— զաչս, to dazzle, to hallucinate, to offuscate, to blind.
Որք զերեսս զհարկաւորագոյն զգայութեանց (այսինքն զաչս) ճայրոտեալք՝ շլացան. (Փիլ. տեսական.։)
bezel or bezil.
Լիցի մատանին (պսակի) անկապ ի ճանակին՝ առանց գրի ... հաւասար բոլոր օղ, զի խորհուրդ է այսպէս լինել. (Մաշտ. ջահկ.։)
to know;
to perceive, to remark, to recollect, to recognize, to discern, to comprehend, to conceive, to understand;
չ-, not to know, to be unthankful, to forget;
— զիրաւունս, to listen to reason.
Երասիստրատոս բժիշկ հոյակապ ճանաչէր։ Աթենագորոս փիլիսոփոս ճանաչէր. այսինքն երեւելի էր, փայլէր. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Անսովոր է ասել իբր ռմկ. Ճանաչեցի. այսինքն ծանեայ.
to travel with another, to be a travelling companion.
Մի՛ ճանապարհակցեսցուք այսմ ամբարիշտ թագաւորի. (Խոր. ՟Գ. 15։)
cf. Ճանապարհակից.
Այսոցիկ մտաց ճանապարհորդակից գտաք. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ի՟Ը.) այսինքն ձայնակից՝ ըստ յն. ոճոյ։
to travel, to make a journey;
to set off, to start, to take the road, to begin one's journey, to walk, to go.
Ո՞չ այսուիկ հեռի են ի մէնջ հրեշտակք, զի ոչ կարօտին՝ որոց մեքն. ապա ուրեմն որչափ նուազից լինիմք կարօտք, այնքան առ նոսա ճանապարհորդիմք։ Ի մէջ գիշերի ճանապարհորդի, եւ ընդ գետ անցանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 34. 37։)
journey, way;
— ընդ ծով, voyage;
ծախք ճանապարհորդութեան, travelling expenses;
— ընդ ծով եւ ընդ ցամաք, travels and voyages.
Ո՛չ ի վերայ գետոց ճանապարհորդութիւնք, (այսինքն կամուրջք), եւ ո՛չ գործիք ձկանց որսոց։ Ի ճանապարհորդութիւն ուսանն. (Խոր. ՟Բ. 56։ ՟Գ. 62։)
flay, flies.
ՃԱՆՃԻՌՆ կամ ՃԱՆՃԻՒՌՆ. գրի եւ ՃԱՆՋԻՌՆ. իբրու Ճանճերն, այսինքն Ճանճք՝ (կամ ճանճիւըն. ըստ յն. ճանճիւք)
ՃԱՆՃԻՒՌՆ. Որպէս ռմկ. կանկիռ, կանկեռ. այսինքն Ճանկեր, կամ ճանկք կեռք բարձօղք զսան ի հրոյ.
cf. Հաւասարեցուցանեմ;
cf. Հաւասարիմ.
Զպաշտօնեայսն բարձօղս հաւասարեմք չորեքկերպեան կենդանեաց. (Լմբ. պտրգ.։)
Արդարադատ իրաւամբքն չափել եւ հաւասարել ամենեցուն. (Իգն.) այսինքն հաւասար մատուցանել։
Ո՞վ մեզ յայսոսիկ ճառակցէ՝ հաւասարելով տրտմութեանս. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Իշխեսցեն եւ նոքա հաւասարել գործոյն. այսինքն գործակցիլ. (Ագաթ.։)
Լոկ աղօթիցն հաւասարեն։ Հաւասարեսցի օրինացն. այսինքն սուրբ հաղորդութեան։ Չէ արժան ի տօնս հեթանոսաց հաւասարել. (Կանոն.։)
to render equal, to equal;
to equalize, to level, to make even, level or smooth, to equal, to compare;
to counterbalance;
to communicate, to make a sharer or partaker.
Որք զողբսն գիտեն գրել, եւ զբանսն հաւասարեցուցանել չարչարանացն (այսինքն կրիցն). (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)