cf. Աքսոր.
ԱՔՍՈՐ մանաւանդ ԱՔՍՈՐՔ ԱՔՍՈՐԱՆՔ. լծ. յն. էքսօրի՛ա. ἑξορία exilium, exterminatio Արտասահմանութիւն. տարագրութիւն ի հայրենեաց. սիւրկիւն. որ եւ տեղի արտասահմանութեան.
Զի՞նչ, որ յաքսորս ածեալ են։ Զոր ընկեցեալ էր յաքսորս։ Յօժարեցար ընդ աքսորս իմ։ Ոչ եհաս յաքսորսն. (Վրք. հց. ՟Գ։ Ճ. ՟Ա.։ Յայսմաւ.։)
Ասացին, թէ դրեաց յաքսորանաց տումարն։ Եւ ոչ դու հասցես յաքսորանսն քո. (Յայսմաւ.։)
to exile, to banish, to transport, to send away, to confine, to proscribe.
յն. էքսօրի՛զօ. ἑξορίζω cf. ԱՐՏԱՍԱՀՄԱՆԵՄ.
Աքսորեաց զյովհաննէս ի դեօղն պռենետոն։ Հրամայեաց աքսորել ի կոկիսոն հայոց։ Որք աքսորէին զսուրբ հայրապետն (այսինքն տանէին յաքսորս). (Հ. կիլիկ.։)
Աքսորէ ակամայ ի դրախտէն զեւայ, եւ զկրօնաւորն կամաւ յիւրոց հայրենեաց. (Կլիմաք.։)
ԱՔՍՈՐԵԼ Ի ԲԱՆՏ. Ստէպ դրի ի Մխ. դտ. յօրէնս թգ. որպէս Ի բանտ արկանել. մանաւանդ ի տեղին աքսորանաց։
cf. Աքացեմ.
Ոչ ընդդէմ դարձաւ հօրն, եւ ոչ աքցոտեաց ի կապելն. (Ճ. ՟Թ.։)
that;
ասացի բա, I have said that;
truly, indeed, really;
hey! bah!
ԲԱ որ եւ ԲԱՅ, ԲԱՄ. Թէ. եթէ թարմատար. որ. փի, պա, պէ. Սովորաբար յարի ի բայն Ասել. իբր յունարէն. էբա՝ օդի. եւ յօդ յունարէն. τό, ὄτι, τό quod, quia զոր օրինակ.
Զի մի երբէք ասիցէ, բա՝ ըստ պարտեաց մեռաւ (Քրիստոս). (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։)
Այլ զի ասէ՝ բա, եղեւ ... եղեւ առաքեալ յաստուծոյ, այսինքն բա, առաքեցաւ։ Զի ասէ, բա՝ ի կերպարանս հօր էր։ Իսկ արդ զի ասէ, բա՝ իմ եւ քո. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 84։)
Այսպէս ասէ բա՝ տէր կամարար. (Ոսկ. ես.։)
ԲԱ՛. մ. ἅν quidem, utique Արդեօք, այսինքն արդարեւ. անշուշտ. իրաւ որ, ըզորդ. կէրչէք.
Պարկեշտագոյն եւ նազելի բա երեւեցուցեալ էր ասեն զաշակերտսն Քրիստոսի, եթէ նոքա սկսեալ՝ նա դադարեալ էր։ Եթէ զայս եւս վերադրեալ էր, բազում յամառութեամբ եւ նախանձու բա շարժեալ էր զնոսա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28. 37։)
Նաեւ տէր մեր զայս ասաց, դժուարին բա մտանել, ոչ եթէ՝ ոչ գոյ հնար. (Եփր. համաբ.։)
ԲԱ՜ մջ. իբր Բաբէ.
Այսօր եղիցես, ասէ, յագին դրախտին. բա՜ զի՞նչ ասիցես արդեօք. ի խաչ ելեալ եւ բեւեռեալ ես, եւ զդրախտի՞ն խոստանաս. (Ոսկ. ի խաչել.։)
to strike;
to palpitate, to heat;
— զձեռս, to clap the hands;
— սրտի, to palpitate.
Որպէս թէ բախբախեմ. ստէպ բաղխել. ընդհարկանել իբր συγκρούω, κόπτω collido, pulso. իրարու զարնել, վուրուլմագ, չագըշմագ, չալմագ.
Ծունկք նորա զմիմեանս բաբախէին. (Դան. է. 6։)
Աղքատն զդուռն բաբախէր երկիւղիւ։ Վասն ոչ բաբախելոյ յեկեղեցւոջ. (Ոսկ. ապաշխ. եւ Ոսկ. գծ.։)
pulsation, palpitation, irregular beating of the heart.
ԲԱԲԱԽԻՒՆ ԲԱԲԱԽՈՒՄՆ. Ստէպ բաղխումն. ընհարումն. հնչիւն բախման. զարնըւածք, զարնելու ձան. վուրուշ, վուրուլուշ, զարպ.
cf. Բաբախիւն.
Բ. Ըստ հագագին է միջակ ընդ մ, պ, եւ փ. թաւ քան զմ, եւ պ, եւ նուրբ քան զփ։
Բ. Լծորդ է ընդ շրթնաձայնս պ, վ, կամ ւ, եւ փ. զոր օրինակ ամբարիշտ, ամպարիշտ. ամպ, ամբ. ըմպել, ըմբել. զամպար, ղամբար. սմբատ, սմպատ. եւղամպէոս, եւղամբէոս. (որք են առ հասարակ զկնի մ տառի), եւ բասիլ, վասիլ, դարբնի, դափնի. դլբին, դլփին. բաղառութիւն, փաղառութիւն։
Բ. Նոյնպէս եւ ի տառադարձութեան յայլոց լեզուաց ի մերս՝ դնի ի մեզ բ, կամ վ, կամ ւ, ուր առ նոսա է պ, կամ վ. զոր օրինակ պետրոս, աբգար, բէլ, բարսեղ կամ բարսիլիոս, կամ վասիլ. բիւզանդիոն, բեկտոր, սեղբեստրոս, բեկար, եւ այլն. ի յույն եւ ի լատին ասի բէդռոս, բեդռուս. ավկարոս, ապկարուս. վասիլիոս, պազիլիուս. վիզանդիոն, պիզանցիում. վիգդօռ. սիլվէսդէռ կամ սիլուէսդռօս, վիդարիուս. եւ այլն. որպէս եւ պարսկերէն. բէրէսդ, ի հայերէն լինի պարիշտ, կամ պաշտ։
Բ. Անուն գրոյս Բեն, ուր նմանաձայնն առ այլս ասի բէ, կամ բի, կամ փէ. իսկ երկրորդ տառ այլոց է պէ, պէթ, վիթա։ Եւ են միջակքն, բենն ի մէջ մենի, պէի, եւ փիւրի. Թր. քեր.։ Բենն, բնութիւն բանի ի քեզ բղխէ, զկաթն իմասից արբուցանէ. ձեւովն իւրով վարդապետէ, ըզխոնարհիլն որդւոյ պատմէ։ Բենըն՝ բանից, ասէ, չարաց, սանձեա զլեզուդ վասն ընկերաց. նաեւ ի բան բամբասանաց դիր պահապան քոյոց շրթանց. Շ. այբուբ.։
Բ. Թարմատար՝ ընդ մէջ մտանէ քանի մի բառից՝ իբր ի զարդ, կամ ի նշանակ ուժգնութեան. զոր օրինակ արմաւ, ամբրաւ. թմրիլ, թմբրիլ. զմրիլ, զմբրիլ։
Բ. Կազմէ երբեմն զհոլով գործիական. զոր օրինակ հուր, հուրբ, կամ հրով. ջուր, ջուրբ, կամ ջրով. հայր, հարբ, հարբք. տարր, տարերբ. աստղ, աստեղբ. հիմն, հիմամբ. գառն, գառամբ. եւ այլն. զի եւ լծորդք տառիս՝ այսինքն են ւ, եւ վ, կազմեն զգործիական. զոր օրինա քաղաքաւ, մարդով եւ այլն։
Բ. Ի սկիզբն այլոց բառից՝ վերածէ զնոսա յայլ իմն առումն նշանակութեան. զոր օրինակ. ոլոր, բոլոր. ողջ, ամբողջ, ուղխ, բուղխ. ողոք, բողոք. ուտ, բուտ. արի, բարի. ողջախոհ, բողջախոհ։
Բ. ՟բ. որպէս նշանակ թուոյ՝ է Երկու, կամ երկրորդ. որպէս եւ Երկոտասանն անխտիր գրի բժ., ժբ. եւ այլն։
ԲԱԲԱԽԻՒՆ ԲԱԲԱԽՈՒՄՆ. Ստէպ բաղխումն. ընհարումն. հնչիւն բախման. զարնըւածք, զարնելու ձան. վուրուշ, վուրուլուշ, զարպ.
stone of a balister.
որ իբր ռմկ. գրի ԲԱՆԲԱՆԱՔԱՐ. է մեծ քարն՝ զոր արձակեն բաբանաւ ի վերայ պարսպաց ի քանդել. մէնճէնիգ դաշը.
Առաքէ միշտ բաբանաքար վէմ ադամանդեայ՝ անյաղթելի քարողողս ընդ ամենայն տիեզերս, առ ի կործանել զաշտարակսն սատանայի. (Մխ. ապար.։)
Babylonian
Որպէս առակ պատկերի աստեղն ռեփանայ բաբելականի. (Նար. ՟Ի։)
cf. Բաբելական.
βαβυλώνιος babylonius Բնակիչ կամ յազգէ բաբելովնի, կամ աշխարհին քաղդեացւոց. պաղտատլը, պապէլլի.
Որպէս Բաբելական. կամ ըստ օրինի երկրին բաբելոնի. պաղտատի.
Ունէր ի ձեռին փոքրիկ ցուպ բաբեզացի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է։)
Եթէ իցէ անդ բաբեղացի ոմն հուր, քոյոցն մի կարասցէ վնասել. (Սարկ. հանգ.։)
altar of an idol;
idol, statue of a false god;
altar;
temple.
βωμός ara, altare եբր. պամա. յորմէ՝ Բամա (գաբաւոնի). βαμά (լծ. հյ. բեմ) Սեղան զոհից, մանաւանդ՝ հեթանոսաց. զոհարան՝ ցած, կամ բարձր, (ուստի եւ Բարձունք) կանգնեալ ի քարանց, յորոյ վերայ լինէր սովորաբար առ հեթանոսս եւ պատկեր կռոց. կուռքի սեղան.
Սեղան եւ բագին նոյն իսկ է. (Մխ. երեմ.։)
Շինեա՛ ինձ աստ եօթն բագին.Եհան զուարակ եւ խոյ ի բագինն։ Զբագինս նոցա կործանեսջիք, եւ զարձանս նոցա փշրեսջիք։ Շինեցին բագին տափեթայ։ Շինեցին բագինս բահաղու։ Բագինք նոցա հրով այրեսցին։ Զոհս ի բագինս բագինս մատուցանէին։ Անդէն սատակեաց առաջի բագնին։ Գտին բագին մի, յորում գրեալ էր՝ Անծանօթի Աստուծոյ եւ այլն։
Եկն մարգարէն, զբագին ընդ մէջ հերձոյր. (Ոսկ. ես.։)
ԲԱԳԻՆ. որպէս Սեղան զոհից եւ ողջակիզաց ճշմարտին Աստուծոյ. θυσιαστήριον որ եւ ԶԵՆԱՐԱՆ, ՍԵՂԱՆ. βωμός altare, ara եբր. միզպէախ
Հայրն ժողովէր քարինս, զի շինեսցէ բագին (զոհել զԻսահակ). զոր դին դնէ ի վերայ բագնին։ Այն՝ որ զենու զոհս, բաժանելով՝ զարիւնն ընդ բագնովն հեղու, եւ զմիսն ի տուն տանի։ Ընդէ՞ր սեղան կոչէ զբագինն։ Յաղագս բագնին իրաց։ Ճշմարիտ Աստուծոյ բագին է, որ երախտաւոր են Աստուծոյ ոգիք։ Միայն այս բագին ոչ ծախէ զենլիս, այլ պահէ. (Փիլ. ստէպ։)
Իսահակ ի վերայ բագնին։ Բագինն էր տեղին Գողգոթայ. (Եփր. վաշխ.։)
Խոնարհութիւն՝ բագին ( βωμός , ara ) ոսկեղէն, եւ սեղան ( θυσιαστήριον , altare ) հոգեւոր, զենումն Աստուծոյ ասէ՝ հոգի բեկեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 22։)
Ըստ օրինացն՝ անարատք ի կենդանեացն ի բագինսն ելանէին Աստուծոյ նուէր. (Մխ. դտ.։)
ԲԱԳԻՆ. որպէս Մեհեան, տաճար կռոց. կռատուն. εἱδωλεῖον delubrum
Զի եթէ ի բագինս կռոց չէ՛ մարթ քեզ մտանել, ո՞րչափ եւս առաւել ի տօնսն սատանայականս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)
Տապալեսցեն զշինուածս բագնացն։ Ոչ կարացինզդուրս բագնացն գտանել, թէ ի ներքս մտանիցեն. (Ագաթ.։)
Զդագոնականն ընդ յատակս բագնին տապալեալ ցրուէր զկուռս.
Այս յարկ չքնաղ ... ո՛չ կռապաշտութեանն կապաւ բագին, այլ՝ տէրունի բարերարութեանն պարգեւարան. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Դարձաւ ի բագին աղի։ Բագինն երեւի մարդ գոլ, եւ ոչ է.եւ այլն։
collectively.
Որ իբր ի ձեռն միո՛յ մահու՝ միահաղոյն բագձաձաբար ... կենդանութիւն շնորհելով. (Թէոդոր. խչ.։)
collective.
Բաժանական է միշտ իւրաքանչիւրն, եւ բագձաձական եւ եզարար՝ հասարակն. (Պորփ.։)
Բակձաձական (անուն) է, որ եզական թուով բազում՝ ինչ ցուցանէ. ո՛րգոն, տոհմ, պար, ամբոխ, հոյլ. (Թր. քեր.։)
Բագձաձական լսի բացառականն, որ եզական թուով եւ միաւոր անուամբ զբազումս նշանակէ. որպէս Տոհմ, պար, հոյլ, ջոկ, գրոհ, գեհ, անդեայ, պառակ, երամ, կոյտ, գումար, խումբ. (Երզն. քեր.։)
to amass, to gather, to collect.
Յօրինէ կարգս վայելուչս եւ իւրում եւս պաղատանն, որ զի՛նչ օրէն է թագաւորութեան, եւ որ պիտակ է թագաւորութեան, եւ որ բագձաձէ զթագաւորութիւն։ Հաւանեցուցանէր զբագձաձել (կամ եալ) դրացիս իւր։ Իբրեւ զպարիսպ շուրջանակի զնոքօք վաղակաւոր դահիճքն բագձաձեալ։ (Յհ. կթ.։)
Զիւր հօտսն առ ինքն բագձաձեալ՝ դարմանէ. (Տօնակ.։)
Ոչ բագձաձին (տեղեաւ) անմարմինքն։ Ո՛չ տեղական իմն պարագրութեամբ բագձաձել զանմարմին բնութիւնն։ Ամենայն մարդկութիւն յառաջնումն կազմածին (այսինքն յԱդամ) բակձաձեալ է. (Նիւս. կազմ.։)
keeper of the temple;
priest of the idol;
pontiff of the heathens.
Եւ մարդասիրեալ բագնապետին՝ հրամայէր ապրեցուցանել (զմանուկն ածեալ ի զոհ). (Մագ. ՟Լ՟Ե։)
cf. Հաղորդ.
Իւրոյ արքայութեանն զմեզ բագորդս եւ բաժանորդս առնէ. (Բուզ. ՟Դ. 6։)
Զի զըստ մարմնոյ ազգակիցն՝ բագորդ կացուսցէ հոգեւոր հարազատութեանն. (Սարկ. լուս.։)
bench;
bedstead;
sofa.
ԲԱԴՐՈՆ ԲԱԴՐՈՆԱԿ. որ եւ ԲԱԹՐՈՆ. Բառ յն. վա՛թռօն, վաթռա՛տիոն. βάθρον , եւ βαθράδιον որ նշանակէ՝ Սանդուղք, աստիճան, նստարան, բազմոց. գահ. scamnum, subsellium
Ի վայր ի բադրոնէ բեմին իջեալ. (Յհ. կթ.։)
Ելանէին ի բադրոնս եւ յարկեղս գործօնեացն. (Ճ. ՟Գ.։)
Եւ Մահիճ, կամ մահճակալ. պառկելու տէղ.
Բադրոնակ մի հրամեաց առնել, յերից կանգնոյ զերկայնութիւն նորա, եւ թղաւ եւ կիսաւ զլայնութիւնն, յորոյ վերայ ի ժամ քնոյն զմարմինն իւր հանգուցանէր։ Եկեալ մերձ ի բադրոնն՝ յորոյ վերայ անկեալ դնէր։ Ընկէց զինքն ի գետին ի բադրոնէ անտի։ Անկեալ դնէր ի վերայ բադրոնի միոյ. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Բադրոն.
ԲԱԴՐՈՆ ԲԱԴՐՈՆԱԿ. որ եւ ԲԱԹՐՈՆ. Բառ յն. վա՛թռօն, վաթռա՛տիոն. βάθρον , եւ βαθράδιον որ նշանակէ՝ Սանդուղք, աստիճան, նստարան, բազմոց. գահ. scamnum, subsellium.
Ի վայր ի բադրոնէ բեմին իջեալ. (Յհ. կթ.։)
Ելանէին ի բադրոնս եւ յարկեղս գործօնեացն. (Ճ. ՟Գ.։)
Եւ Մահիճ, կամ մահճակալ. պառկելու տէղ.
Բադրոնակ մի հրամեաց առնել, յերից կանգնոյ զերկայնութիւն նորա, եւ թղաւ եւ կիսաւ զլայնութիւնն, յորոյ վերայ ի ժամ քնոյն զմարմինն իւր հանգուցանէր։ Եկեալ մերձ ի բադրոնն՝ յորոյ վերայ անկեալ դնէր։ Ընկէց զինքն ի գետին ի բադրոնէ անտի։ Անկեալ դնէր ի վերայ բադրոնի միոյ. (Ճ. ՟Ա.։)
falcon;
merlin;
gerfalcon;
hawk.
ԲԱԶԱՅ ԲԱԶԷ. ἰέραξ accipiter Թռչուն գիշատիչ եւ որսորդ մագլաւոր՝ խայտափետուր, զոր եւ վարժեն յորսորդութիւն թռչնոց. տօղան, շահին, աթմաճա, պազ, պազէ, շագըր, ավ գուշու.
Արծուի, եւ պասկուճ ... եւ բազէ, եւ որ ինչ նման իցէ նմա. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 16։)
Եթէ ի քումմէ՞ իմաստութենէ եկաց բազէ տարածեալ զթեւս՝ անշարժ դիտել ընդ հարաւ. (Յոբ. ՟Լ՟Թ։)
Որ ի թրակէն են բազէք ... Բազէիցն գեր ի վերոյ նոցա երեւեցելոց. (Փիլ. լիւս.։)
Մի կաքաւոյն պատահէ զերծանիլ ի բազայէ, եւ զմիւսն ըմբռնէ։ Յանկարծակի յափշտակեցան՝ որպէս կաքաւ ի բազայէ, կամ որպէս գառն ի գայլոյ. (Լմբ. ժղ.։ Ոսկիփոր.։)
helper, coadjutor.
Բազկակից եղբայրս մեր Տրդատ. ասէ Կոստանդիանոս. (Ագաթ.։)
wrestling.
Ո՛չ զօրէն քաջացն ըմբշական բազկամրցութեամբ նահատակին. (Պիտ.։)
that puts forth branches, ramous (tree), branchy.
Ստածեալ, այսինքն սնեալ բազկօք. որպիսի է ընտանի ծառ՝ ի ձեռաց մարդկան դարմանեալ. եւ կամ ծառ՝ որոյ բազուկք, այսինքն ոստք են ստածեալք, աճեցունք.
that stretches out its arms, spread;
with open arms.
Տէր Աստուած մեր զբազկատարած զաղաչանս ծառայից քոց վերընկալցիս. (Պտրգ.։)
Միշտ բազկատարած առ քեզ էն։ Բազկատարած կայր ի բեմին։ Որ բազկատարած հայցմամբ՝ խնդրելով ի տեառնէ զողորմութիւն. (Շար.։)
Բազկատարած գիրկս էարկ ինձ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
stretching of the arms.
Անխոնարհելի բազկատարածութեամբ հանէր զգիշերն ի գլուխ յաղօթսն. (Ճ. ՟Ա.։)
to divide into several branches;
to out, to cut off;
to abridge, to resume in a few words.
Որպէս թէ Բազկատել, ծայրատել. որպէս Կարճել ի կենաց.
cf. Բազպան.
Տացէ նմա զբազկուրարն՝ դնելով ի ձախ բազուկն։ Ա՛ռ բազկուրարս. (Մաշտ. ջահկ.) գրի եւ ԲԱԶԿԻ ՈՒՐԱՐ։
verbose;
talker.
πολυλόγος multiloquus Որպէս Շատախօս, կամ երկարաբան. սատըզրուց
ԲԱԶՄԱԲԱՆ. որպէս Առատաբան. ճոխ ի բանս. յորդառատ եւ բազմապատիկ բանիւ. յաճախապատում.
Զքաղաքս մեր (զԱթէնս) ամենեքեան ելլենացիքն կարծեն իբրու բանասէր եւ բազմաբան գոլ. (Պղատ. օրին. ՟Ա։ Զերկայնն եւ բազմաբանն (ի ճառից) ի գովութիւն առնուն. Սարգ. նախերգ.։)
Ե՛ւ բազմաբան է բարի պատճառն ամենայնի, ե՛ւ սակաւաբառ, համանդամայն եւ անբան (այսինքն անճառելի). (Դիոն. ածայ. ՟Ա։)
to talk much, to be verbose.
Բազումս խօսել. երկարաբանել. երկան խօսիլ .... Ոչինչ է պիտոյ բազմաբանել առաջի քո. (Փարպ.։)
Բռնաւորն ասէ ցՍարգիս, մի՛ բազմաբաներ, այլ երկի՛ր, եւ զոհեա՛ աստուածոցն. (Ճ. ՟Ժ.։)
redundancy of words, verbosity, polylogy.
Բազմամտութեամբ մանաւանդ՝ քան եթէ բազմաբանութեամբ կրթեալ. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
Ի բազմաբանութենէ հեռանալ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Եւ թէ ջանամք, բազմաբանութեան կարօտիմք. (Լմբ. պտրգ.։)
that distributes, gives much;
that is given abundantly, abundant;
polynomial.
πολυμερής multis partibus constans, multiplex Ի բազումս բաշխեալ կամ բաշխելի. առատապէս ծաւալեալ. բազմաբաժին. բազմամասնեայ. բազմապատիկ. բազմօրինակ.
Գոյ ի նմա հոգի մտաւոր, սուրբ, միածին, բազմաբաշխ ... բարերար, մարդասէր. (Իմ. ՟Է. 22։)
Զմեծ հայրապետն Գէորգ ի կապարանէն բազմաբաշխ գանձիւք տայր արձակել. (Կաղանկտ.։)
Յուղարկեցաւք յարքայէ բազմաբաշխ եւ երեւելի ընծայիւք։ Բազմաբաշխ ձեռաց ձրիւք, եւ սիրալիր սրտիւք ընկալեալ (զնա). (Յհ. կթ.։)
abundance of words.
Մանուածով բազմաբառութեամբ զնոյն թագուցանէ. (Լմբ. պտրգ.։)
that speaks, contains many languages;
polyglot;
— քնար, an harmonious lyre.
Յառաջ քան զբուրգն ասէ, եւ զբազմաբարբառն լինելոյ ձայնի ազդի մարդկան. (Խոր. ՟Ա. 5։)
Ունէր եւ ձայն զարմանալի՝ իբրեւ զբազմաբարբառ քնար (սուրբն մամաս). (Ճ. ՟Ա.)
very fertile, very abundant, fruitful.
Սակայն սա մայր է բազմաբեղ, կազմէ պըտուղ քաղցր եւ համեղ. (Կրպտ. ոտ.)
cf. Բազմաբեղ.
Զանդս եւ զայգիս երկրագործաց բազմաբեղունս արասցէ. (Տօնակ.։)
Բազմաբեղուն է չարութիւն, վասն որոյ եւ բազմաց է ծանօթ։ Սակաւաւոր է բարին, իսկ չարն բազմաբեղուն։ Իմաստունն անսերմն է եւ անպտուղ ի յատկական սերմանէ, եւ բազմաբեղուն եւ բազմասերմ ի սկզբնականէն. (Փիլ.։)
cf. Բազմաբեղուն;
fruitfully.
Դնէ զօրինակ բարեացն բազմաբեր տեսակ սանդղոց տեսեալ. (Բրս. առ գր.։)
Պահեալ ի բազմաբեր ցասմանէ. (Յհ. կթ.։)
ԲԱԶՄԱԲԵՐ. մ. Առատապէս. առատութեամբ. Որ սերմանէ առատութեամբ, բազմաբեր հնձեսցէ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
very high.
Յոյժ բարձր, վսեմ. վերացեալ եւ խորամուխ. որպէս πολύπορος multum invadens, multivagus
much fertility.
Հաւնսարք բազմաբերութենէ ձիթենւոյն. (Ճ. ՟Բ.։)
that has many stains.
Ունօղ բիծ բազում հոգեպէս՝ որպէս Բազմամեղ. եւ մարմնապէս՝ որպէս խայտաբղէտ, նկարէն.
Ազատեա՛ ի խղճէ մտաց զբազմաբիծս. (Յհ. գառն.։)
very numerous;
that has many forces.
Անուանի եւ բազմաբիւր զարեւելից հիւսիսոյ կողմանն կարգէ կողմնակալութիւն. (Խոր. ՟Բ. 7։)
very populous.
Ի բազմաց բնակեալ. ուր բազում են բնակիչք. մարդաշատ. բնակիչը շատ, շէ՛ն.
that flows abundantly.
ԲԱԶՄԱԲՈՒԽ կամ ԲԱԶՄԱԲՈՒՂԽ. Յորդաբուղխ. առատապէս բղխեալ.
debauch, debauchery;
excess;
յաղակատանս հասանել, to fall into debauchery.
(լծ. Աղճատանք. Աղ, եւ կատակ) Զեղխութիւն. ցոփութիւն. շռայլութիւն. կերխում, հագուիլ սգուիլը. սէֆիլիք.
Զազնուականի ուրուք զորդի յաղակատանս հասեալ տեսանիցէ ոք, եւ ասիցէ, թէ կորուսանելոց է զինչս հայրենիս. (Եզնիկ.։)
the action of tanning;
յաղաղգնել, to tan.
Աղիւ յաղելն. սէփ. ուստի՝ ՅԱՂԱՂ ԴՆԵԼ՝ է աղաղել, այս ինքն աղել զմորթ յարդիւ կամ թեփով առ ի կակղել. սեփլէմէք.
cry, scream, clamour, uproar, alarm, racket, noise, shout;
scolding;
voice;
exclamation;
— առնել՝ բառնալ՝ դնել՝ հարկանել՝ տալ, to cry, to make a noise, to alarm, cf. Աղաղակեմ.
յորմէ յն. ἁλαλαγμός jubilatio, vociferatio, κραυγή, βοή, ἧχος clamor, sonus, sonitus Գոչիւն. ձայն մեծաբարբառ՝ յոր եւ է դէպս. կանչել կանչուըռտելն. շամաթա, չազըրըշ պազըրըշ, ֆէրեատ, ավազէ, նիտա.
Լուիցէ գոյժ ընդ առաւօտս, եւ աղաղակ ի միջօրեայ ժամանակի։ Աղաղակ խոյոցն մաքեաց։ Աղաղակեաց ամենայն ժողովուրդն առ հասարակ մեծ եւ ուժգին աղաղակաւ։ Ամբոխ յոյժ եւ լալականս, եւ աղաղակ յոյժ։ Աղաղակ սոդոմացւոց եւ գոմորացւոց յաճախեաց։ Եւ եղեւ աղաղակ մեծ։ Սրտմտութիւն, եւ աղաղակ, եւ հայհոյութիւն։ Ոչ սուգ, եւ ոչ աղաղակ։ Տէր լո՛ւր աղօթից իմոց, եւ աղաղակ իմ առ քեզ եկեսցէ։ Լուաւ աղաղակի իմում։ Ել ել աղաղակ նոցա առաջի Աստուծոյ ի գործոյ անտի։ Զի՞նչ է ձայն աղաղակին այնորիկ։ Աղաղակ ի բանակին այլազգեաց։ Լցցին տունք նոցա աղաղակաւ. եւ այլն։
Աղաղակն ցնծութեան է ծնունդ. (Լմբ. պտրգ.։)
Նիւթ բարկութեան աղաղակն է։ Աղաղակ՝ զանիրաւ ցասումն եւ զանհանճար կռիւսն ասէ. (Ոսկ. յհ.։ Գէ. ես.։)
Որպէս հնչիւն անկենդան, որպէս ժամահարի, լերանց, եւ այլն.
Սոյն ինքն աղաղակ բարձրութեան գոչման։ Ի մեծ ազդմանէ այսր աղաղակի. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Յերկոցունց աղաղակէ գոչմանն (Իսրայէլի եւ լերանց). (Գ. Մակ. ՟Զ. 13։)
Գուժեա՛, եւ ի բասան տաջի՛ր զձայն քո, աղաղա՛կ բարձ յայնկոյս ծովուն, զաղաղա՛կ բարձէք, գոգէ՛ք։ Զաղաղակ բարձեալ՝ կարդային առ Շմաւոն։ Զաղաղակ բարձին։ Կացի ի մէջ եկեղեցւոյ աղաղակ բարձեալ։ Աղաղակ արասցէ վասն նոցա յաւուր յայնմիկ իբրեւ զձայն ծովու ամբոխելոյ ալեօք։ Փող հարկանէին, զաղաղակ դնէին. եւ այլն։
Փողք եղեալք՝ զկռչաձայնն զաղաղակ բարձեալ։ Որոյ եւ աղաղակ իսկ եդեալ՝ ասէր։ Մեծաւ գոչմամբ զաղաղակ հարեալ։ Ո՞վ իցէ ի մարդկանէ, որ ի տագնապել հոգւոյն՝ զաղաղակ տացէ. (Ագաթ.։)
Առ սաստիկ ճեպ տագնապին զաղաղակ եդեալ՝ զօգնականն խնդրեն. (Գէ. ես.։)
to cry, to make a loud noise, to halloo, to shout;
to scold;
to make an exclamation.
Աղաղակ բառնալ. գոչել. կարդալ. ἁλαλάζω, κράζω, βοάω, φωνέω clamo, vociferor, vocem edo, jubilo, invoco եւ այլն. կանչել՝ կանչւըռտել. չազըրմագ պազըրմագ, ֆէրեատ էթմէք.
Աղաղակեաց ժողովուրդն, եւ հարին քահանայքն զփողսն։ Այլազգիքն աղաղակեցին, եւ ընթացան ընդդէմ նորա։ Աղաղակեցի առ Աստուած բարձրեալ։ Աղաղակեսցուք առ Աստուած փրկիչ մեր։ Սաղմոսիւք աղաղակեսցուք առ նա։ Աղաղակեցէ՛ք առ Տէր ամենայն երկիր։ Առ փայտն աղաղակէ։ Աղաղակեսցեն ի վերայ քո։ Աղաղակեսցէ ամենայն ժողովուրդն, եւ յաղաղակելն նոցա կործանեսցին ինքնին պարիսպք։ Աղաղակեաց ամենայն Իսրայէլ մեծաձայն։ Ի ձայն բարձր աղաղակել։ Աղաղակեաց յականջս իմ մեծաձայն։ Աղաղակեաց Մովսէս առ Տէր։ Աղաղակեցի ի ձայն բարձր։ Մեծաբարբառ աղաղակեցի։ Որ աղաղակեն առ նա ի տուէ եւ ի գիշերի։ Գոչեա՛ եւ աղաղակեա՛։ Ամբոխն աղաղակէր, թէ Աստուծոյ բարբառ է։ Վասն որո՞յ յանցման այնպէս աղաղակէին զնմանէ։ Աղաղակեաց ի ձայն մեծ առ հրեշտակն. եւ այլն։
Բերանն ծիծաղի, լեզուն աղաղակէ։ Աղաղակել հրամայեաց ցնծացելոցս. (Լմբ. պտրգ.։)
Աղաղակեցին բերկրալիր բարբառով։ Անձայն աղաղակեն։ Սոյն գիր իմովս ձայնիւ իբրեւ զիս ընդ իմ աղաղակեսցէ. (Նար.։)
Այլք այլ իմն աղաղակէին (զնմանէ) յամբոխին. (Գծ. ՟Ժ՟Թ. 32։)
tan-house, tan-pit.
Եթէ յաղաղոց անկանիցին, ամանքն խորտակեսցին. (Կանոն.։ (Աղաղոց ասի ռմկ. եւ Հանդերձանքն աղի եւ յարդի։))
to grind;
to pound, to reduce to powder.
ἁλέω, ἁλήθω molo Մանրել զցորեան, եւ յալիւր դարձուցանել՝ յաղօրիս կամ յերկանի. լեսուլ. էօկիւթմէք. իւյիւթմէք. դահն էթմէք.
Ա՛ռ երկան, աղա՛ ալիւր։ Աղայր ի մի երկանս։ Եթէ եղիցին երկու՝ աղալ ի միասին. (Ես. ՟Խ՟Է. 2։ Դտ. ՟Ժ՟Զ. 21։ Մտթ. ՟Ի՟Դ. 41։ Ղկ. ՟Ժ՟Է. 35։)
Զցորեանն՝ իբրեւ չէր աղացեալ, ուտէին. (Յհ. կթ.։)
Մանրել եւ զայլ իրս իբրեւ զփոշի. լեսուլ. συγκόπτω concido, contero ծեծել, մանրցնել. մանրցնել. տէօյմէք. էզմէք. սահգ էթմէք.
Ա՛ռ դու քեզ խունկս անուշունս, եւ աղայցես ի նմանէ մանր։ Խնկով հանդերձանաց մանր աղացելով. (Ել. ՟Լ. 34. 36։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Զ. 12։)
Նմանութեամբ՝ ծասքել, որոճել. չէյնէմէք. եւ գիշատել. եըրթմագ.
Զկենդանասեր մարդիկ՝ ժանեօք մանրեալ աղացեալ՝ ուտէին. (Յհ. կթ.։)
to destroy, to throw down, to overthrow, to ruin.
ԱՂԱՄԱՍՈՒԿ ԱԾԵԼ. Աղամող առնել. այլայլել. խառնակել. շփոթել. յեղաշրջել. տակնուվրայ ընել, խառնափնդորել. գարմագրըշ՝ աշթիւսթ էթմէք.
Ապա եթէ զամօթն ի սկզբանն իբրեւ զգլխադիր գլխոյն մերկանայցէ, զբնաւն եղծանէ, յամենայնի վերայ աղամասուկ ածիցէ. (Ոսկ. եփես. ՟Ի։)
cf. Տխմարութիւն.
Ախմարութիւն կամ տխմարութիւն ստգտանելի՝ յառաջ եկեալ ի պղերգութենէ. անհոգութիւն. թուլութիւն. նատանլըգ, իհմալլըգ.
Յայտնի է թագաւորացն մերոց եւ այլոցն առաջնոց առ ի յիմաստն աղամարութիւն. (Խոր. ՟Ա. 2։)
to stray, to dissipate.
Զուղղորդ ճանապարհն գնայցեն, եւ չաղամողիցեն առ անտեղեկութեան։ Մի՛ ոք այսուհետեւ լիցի յարդ, եւ մի՛ այսր անդր աղամողեալ իբրեւ զունգ։ Աչք սխալեն յերկայնութենէ, եւ յօդոյ, եւ ի մտաց այլուր աղամողելոյ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6. 11. 13։)
Աղամողիս ի բանս քո, եւ յայլմէ առ այլ վազեալ անցանես տարապարտ մտածութիւնս. անխտիր հայի ի կրկին նշանակութիւնս, իբր տատանիլ։ (Յհ. իմ. երեւ.)