woven, plaited;
twisted, knit;
open, in open-work;
lace, bone-lace;
գուրպայք —, open-worked stockings.
Հիւսկէն զգործ խորանին եւ վակասին ասէ, որ էր վերտ՝ գործ ոստայնի. (Նչ. եզեկ.։)
cf. Հիւսեմ.
Հիւսեալս ընդ միմեանս յանկուած վակասին. (Ել. ՟Լ՟Թ. 19։)
lame long since.
affected with inveterate cough, broken winded;
asthmatical.
press;
wine-press;
vat, trough of a wine-press;
գուբ —, must-vessel;
— հարկանել, to press, to tread grapes;
to trample, to oppress.
Զամենայն դեւս հաւաքեալ ի միասին որպէս զողկոյզ՝ միա՛յն զնոսա հնձան կոխեցի. (Գէ. ես.։)
to cut down, to reap, to mow;
to gather, to get in.
Աւա՜ղ ի վերայ չարչարեցելոցդ եւ հնձեցելոդ առհասարակ։ Ի միասին հնձեալ լինէին ի ճիրանաց գազանաց անտի. (Յհ. կթ.։)
soul, spirit, ghost;
the Holy Ghost, Paraclete;
spirit, angel;
soul, person, individual;
soul, breath;
soul, spirit, life, heart;
wind, breath;
sprite, fiend, goblin;
soul, essence, motive, principle, spirit;
meaning, character, spirit;
desire, genius, turn of the mind, disposition, inclination;
երկնային, աստւածային, վեհ, անմահ —, celestial or blessed, divine, sublime, immortal soul;
դիւցազնական, առաքինի, գեղեցիկ, ազնուական, դիւրազգած —, heroic, virtuous, high or elevated, noble or great, tender or sensible mind, soul or spirit;
նուաստ, անարգ, յուզեալ, մոլորեալ —, mean or grovelling, low, vile or ungenerous, troubled, erring spirit or mind;
— բանական, զգայական եւ տնկական, rational, animal and vegetable life or existence;
— իմաստութեան, intellect, spirit of knowledge;
— բանաստեղծական, poetic fire, genius or enthusiasm;
—ք հրեղինաց, heavenly spirits, spirits of light;
—ք խաւարի, spirits of darkness, devils;
հրաժարեալ —ք, the dead, the defunct, the deceased;
դատապարտեալ —ք, the damned;
խաղաղութիւն հոգւոյ, tranquillity or peace of mind, hearts ease;
վեհանձնութիւն հոգւոյ, magnanimity, generosity;
կարողութիւնք հոգւոյ, the faculties of the soul;
հոգւով, in spirit;
spiritually;
feelingly, warmly;
—ք իբր հարիւր հազար են ի քաղաքին կարնոյ, there are a hundred thousand souls or inhabitants in the city of Erzerum;
ճշմարտութիւն է պատմութեան —, truth is the soul or life of history;
մարմին ջանայ հակառակ հոգւոյ եւ — հակառակ մարմնոյ, the flesh is at war with the spirit, and the spirit with the flesh;
խաղաց — տեառն ի վերայ նորա, the spirit of God fell upon him;
սիրել ամենայն հոգւով, to love with all one's heart or soul;
աւանդել զ—ն, to render or give up the ghost, soul or spirit;
փչել, հանել զ—ն, to expire, to die;
աղօթել վասն հոգւոցն ննջեցելոց, to pray for departed souls;
հանգուսցէ տէր զ— նորա, God rest his, her soul;
cf. Ոգի;
հոգւոյ տուն, guest's house.
Հոգիք ասին յաղագս անմարմնութեան. (Շ. բարձր.։)
wind;
air;
չորք —ք, the four winds, four quarters of heaven;
—ք, jaundice;
— շրջանաւոր, monsoon;
—ք տարեւորք, կանոնաւորք, the trade-winds;
հարուած, բաղխիւն —ոյ, gust of wind;
gale;
cf. Ընթացք;
թեթեւ, քաղցր, զովարար, յաջող, անհաստատ —, light or gentle breeze;
soft, fresh, fair, changing wind;
ցըրտաշունչ, կատաղի, մոլեգին, մրրկալից, սաստկաշունչ, ուժգին, ահեղագոչ —, cold, angry or raging, furious, stormy, impetuous, violent, roaring wind;
ի թեւս —ոյ, on the wings of the wind;
— շնչէ, մռնչէ, փոխի, դադարէ, the wind blows, roars, changes, calms or falls;
— գոյ, it is windy, gusty;
— ելանէ, the wind is rising;
հակառակ է —, the wind is contrary;
ընդդէմ —ոյ նաւարկել, to sail against the wind, or in the wind's eye, to sail with a head wind, to haul the wind;
յաջողակ —ով նաւարկել, to sail before the wind, to be to leeward, to have a fair wind, a wind right aft, to scud;
to prosper;
տալ —ոյ զառագաստս, to unfurl the sails, to spread the canvass;
— աջողակ ուռնոյր՝ լնոյր զառագաստս մեր, a favourable wind filled our sails;
տալ —ոյ, to throw to the winds;
շրջել յամենայն —ոյ, to turn with every wind (of fortune), to be a weather-cock, a time-server;
զ—ս արածել, to feed on air, to cherish vain hopes, to build castles in the air;
ջանալ —ոյ, to labour or strive in vain, to lose one's pains;
գնալ զ—ով, to vanish to dissolve into air, to disappear;
զ—ս ժառանգել, to be reduced to one's last shifts, on one's last legs, to amuse oneself with idle expectations, to buoy oneself up with vain hopes;
ըստ շնչելոյ —ոց եւ վարելոյ ալեաց, at the mercy of the winds and waves;
մարգարէքն մեր էին ի —, our prophets prophesied to the wind.
ՀՈՂՄՔ ասին եւ Կողմանք աշխարհի, ուստի շնչեն հողմք.
equivocal;
cf. Համանուն;
cf. Երկդիմի.
Հոմանուանք (կամ հոմանունք) ասին, յորոց անուան միայն հասարակ. իսկ ըստ անուան բան գոյացութեան այլ. ո՛րզան, կենդանի՝ մարդն, եւ գրեալն (այսինքն նկարեալն). (Արիստ. ստորոգ.։)
equivocally.
Նմանամասնաբարքն՝ եւ միմեանց հոմանունաբար ասին, եւ բոլորումն. իսկ տեսականն եւ գործնականն թէպէտեւ բոլորումն հոմանունաբար ասին, այլ ո՛չ եւ միմեանց. (Սահմ. ՟Ժ՟Թ։)
to write or narrate the same thing with another.
Ճառել ի միասին. կցորդիլ ի ճառելն.
to lead the flocks out to pasture, to feed, to pasture;
to remedy, to cure;
to attack, to corrupt, to waste, to devour, to consume;
to pasture, to graze, to browse, to feed, to bait, to feed or live upon, to eat;
to expand, to extend, to dilate, to propagate, to diffuse, to spread;
to take root, to get rooted;
to be cured;
— զանձն, to fatten oneself;
բոցն հողմավար ծաւալեաւ —կէր, the flames, driven by the wind, continued to spread;
յանհնարինս —կէր ի սիրտս նոցա, a deep wound rankled in their hearts;
ցաւն որ յոսկերս նորա —կէր, a pain which penetrated to the very marrow of his bones.
Ճարակեսցէ (կամ ցի) գայլ ընդ գառին։ Ի միասին ճարակեսցին։ Մի՛ ինչ ճարակեսցեն, եւ մի՛ ճարակեսցին։ Որդիք ձեր յանապատի անդ ճարակեսցին։ Ի նոսա ճարակեսցին.եւ այլն։
hermit, anchorite, solitary, recluse;
martyr;
combatant, warrior, champion, athlete;
cf. Ճգնազգեաց.
Ճգնաւորք ասին, զի ընդդէմ սատանայի պատերազմաւ ճգնեցան. (Խոսր.։)
cf. Ճշմարտեցուցանեմ.
Ճշմարտեն (յայսմ մասին). իսկ բազմօք այլովք ստեն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to weave, to warp, to plait;
զչարութիւն ի ներքոյ ոստայն —, to machinate, to plot, to hatch wickedness.
Ի պաղեստին երկուս կապերտս հենլով ի միասին՝ այնպէս առնեն զհանդերձսն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39։)
far off, distant, remote;
distant place or country, the distance;
ի — է, from afar, afar. off, at a great distance.
Դիտէր քոյրն նորա ի հեռաստանէ։ Եկին հասին ի հեռաստանէ։ Ի հեռաստանէ ժողովէ իւր գանձս։ Միթէ չիցէ՞ լուեալ ի հեռաստանէ զայդ, զոր արարի յաւուրց առաջնոց։ Ի հեռաստանէ առնու զհոտ պատերազմի.եւ այլն։
trace, track, print, foot-mark;
vestige, footstep;
pace, step;
way, path;
—ք, iron rail, rail;
ի —ոյ, from behind, from the rear;
—ք նաւու, track of a ship;
—ք կառաց, cart-rut, wheel-rut;
—ք ամպոց, traces of cloud;
—ք գազանաց, trail, track or scent of animals;
—ք վիրաց, cicatrix, scar;
վաղվաղակի կամ զ—, quick ! come on ! courage !
կորուսանել զ—ս, to lose the traces of;
զ— լինել, to apply oneself, to give or addict oneself;
ընդունայն զ— եղեն, they have attempted or tried in vain.
Եւ որպէս ռմկ. հետ. այսնիքն Հանդերձ, ընդ. ի միասին.
Ի ՀԵՏ. նխ.մ. իբրեւ Յետ. զհետ. ի միասին. ետեւ, ետեւէն, հետը.
hairiness.
Ոչ կարող գոն կնդութիւն եւ հերաւորութիւն ի միում եւ ի նոյնում մասին տեսանիլ. (Անյաղթ պորփ.։)
to split, to rive;
to crack, to chop, to cut, to tear.
Ըստ ամենայն մասին հերձատեալք. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Հզօրագոյնս.
Հզօրք հզօրապէս պատուհասին. (Գէ. ես.։)
marauder, rover, robber, brigand;
— ծովու, sea-robber, pirate, free-booter, corsair, sea-rover;
—ք, marauding, plundering;
piracy;
հինից պարապիլ, to become a highwayman, to rob, to plunder;
հինի or հինիւ ելանել, to take to the highway, to over-run or scour, to make incursions;
զի՞նչ քան զայն — եւ աղաղակ կայցէ, what can be more grievous or more barbarous than that ?.
Ածեր ի վերայ հէն։ Հասին ի վերայ իմ էնք նոցա։ Յապաղումն հինից։ Նետք հինից։ Հէնն եկեալ ի վերայ նոցա։ Գումարեցան ի վերայ հինին։ Գադ (յորմէ գեդդուր) հինի (կամ հինիւ) ելցէ։ Ելցէ հինիւ զհետ նոցա.եւ այլն։
five;
fifth;
երիւք հնգօք ամօք, for fifteen years, for three lustra;
պակաս քան զյիսուն հնգիւ չափ, forty five;
որ օր — էր ամսոյն, on the fifth day of the month.
πέντε quinque. (լծ. ընդ հինգ) Թիւ բացարձակ՝ կէսն տասին. կամ միով աւելի քան զչորս, միով պակաս քան զվեց. հինկ. պէզ, փէնճ (լծ. յն. բէնդէ, եբր. խամզ, ար. խամսէ ).
twin-born, twin;
coeval, of the same age;
innate, inborn.
σύγγονος cognatus, germanus. Ի միասին ծնեալ. երկուորեակ. եւ Բնածին. ընդաբոյս.
smoke;
fume, vapor, exhalation;
tobacco;
սիւն, ստեղն ծխոյ, — ծառացեալ, pillar of smoke;
մրրիկ ծխոյ, clouds or masses of smoke;
ընդ — գալ, to be in tbe smoke;
—ս արձակել, to emit smoke;
— ծխել, ձգել զ—, to smoke tobacco;
— որ ընդ մէջ մօրուին եւ ըրջուաց ծխիցի, unpleasantness or discord engendered between step-mother & step-children.
family, hearth, home.
Եւ են ի միասին ամենայն հոտք՝ ծուխ, եւ կամ մրրիկ. եւ ի սոցանէ այն՝ որ յօդոյ ի ջուր հասանի, մրրիկ է. եւ այն՝ որ ի ջրոյ յօդ, ծուխ. (Պղատ. տիմ.։)
inverse, inverted.
Ամենայն առինչքն առ հակադարձսն ասին. հիկէն, ծառայ՝ տեառն ասի ծառայ, եւ տէր՝ ծառայի ասի տէր. (Արիստ. առինչ.։)
cf. Հակակայ.
Հակակայ. որ ոչ կարեն կալ ի միասին. հակառակորդ. ոսոխ. դիմակաց.
Սրբութիւն եւ անզգամութիւն ի միասին հակառակակայք են միմեանց. (Մաշկ.։)
assembled, gathered together;
universal, general;
all together, unitedly;
sum.
Ի մի կամ ի միասին գումարեալ. համախումբ. միահամուռ. միաբան.
cf. Համագումար;
flocked together, gathered in crowds or in a mob;
in a united company, with all the company, in crowds;
— թռչիլ, to fly in flocks or swarms.
Համագունդ ի միասին եկեալք։ Համագունդ ընդ վասակայ ձի ի ներքս տարեալ. (Յհ. կթ.։)
to gather or put together, to muster, to collect, to convoke.
ՀԱՄԱԽՄԲԵԼ ՀԱՄԱԽՄԲԻԼ ՀԱՄԱԽՄԲՕՂ. Ի միասին կամ ի մի խմբել, իլ. ի միասին գալ. միանալ.
coexistent.
Որ ի միասին կայ. միացեալ անբաժանաբար. որպէս մարդկութիւնն քրիստոսի ընդ աստուածութեան նորա.
utterly destroying, exterminating;
— քանդումն, utter ruin, extermination;
— կորուստ, total loss;
— պատուհաս, exterminator.
Ի ժամանակս համակործան պատուհասին. (Երզն. քեր.։)
whole, universal;
all, all together, generally;
even, yet, still.
Կամ το ἄμα, οἰ, τα ἄμα simultaneus. Ի միասին եղեալն ընդ այլում. միասնականք. միանգամայնք.
ՀԱՄԱՆԳԱՄԱՅՆ. մ.շ. ἄμα, ὄμως simul, una, aeque, pariter, tum;
tam, quam. Միանգամայն. ի միասին. զոյգ ընդ. նոյնպէս. եւ համայն. ընդ ամենայն, բոլորովին. իսպառ. իսկոյն. եթէ՛, եւ եթէ. ե՛ւ, եւ. մէկտեղ, մէկ անգամով, մէկէն.
of the same matter.
Որոց նիւթն է նոյն կամ ի միասին. կից ընդ նիւթոյ՝ որպէս մասն.
congeneric, homogeneous.
Խոհական մասին փափագօղ, եւ համասեռից նորին (առաքինութեանց). (Շ. թղթ.։)
cf. Համասուն.
σύντροφος, ὀμότροφος connutritus, collactaneus. Սննդակից. ի միասին սնեալ. մտերիմ. եւ Ընդել, կամ նման սննդեան. համանման. համաբուն, եւ համաբարոյ.
innate, natural.
Ի միասին ստեղծեալ. եւ Ընդաբոյս. բնածին.
detained in prison, prisoner, captive;
police-man.
Հասին կալանաւորք, եւ առին զնա տարան եդին ի բերդն. (Լաստ. ՟Ժ։)
to grow soft, to become tender;
to soften, to relent, to be appeased, to become more tractable;
to become effeminate.
Եկին հասին պատիժք պատուհասից ի վերայ եւայի, եւ ադամ ոչ կակղացաւ։ Կակղանայցէ եւ հռոբովամ խօսել ընդ նոսա բանս բարւոքս. (Եփր. ել. եւ Եփր. թագ.։)
calends, first day of month or year;
new-year's day;
շնորհաւոր -! a happy new-year to you, & many of them.
Բառ յն. գալանտէ, (ի գալէ՛օ, կոչել). լտ. գալէնտէ. καλάνδαι calendae. Ժամանակ կոչելոյ զժողովուրդն ի տօն եւ ի հանդէս ինչ. մանաւանդ Ամսագլուխ. ամսամուտ. յորմէ ի մեզ եւ Տարեմուտ։ Իբրեւ Տարեգլուխ, տե՛ս ի Տօմար. ս. եւ Յայսմաւ. ի վարս սրբոյն բարսղի ։ Այլ իբրեւ Ամսագլուխ, տե՛ս Պրպմ. ՟Ի՟Թ։ ՃՃ. եւ այլն։ Յորս որպէս կաղանդք ասի ՟ա օր ամսոյն, նոյնպէս ՟բ, ՟գ, ՟դ եւ այլն, կաղանդաց ասին՝ նախընթաց աւուրք ամսագլխոյն, իմա՛ յետախաղաց հաշուով. զոր օրինակ երկրորդն կաղանդաց յունվարի է դեկտ. ՟լա. երրորդն՝ դեկտ. ՟լ. ութերորդն՝ դեկտ. ՟ի՟ե, եւ այլն։
cf. Կրկին;
binary;
binary scale.
Կրկնակք են ութ. զ. լ. խ. չ. ջ. ռ. շ. ց։ Եւ կրկնակք ասին, զի մի մի իւրաքանչիւր ոք ի սոցանէ յերկուց ձայնակցաց (այսինքն բաղաձայնից) բաղկացեալ է. քանզի բաղկանայ զայ ի սէէ եւ ի գայէ. եւ այլն. ուր այլք ի մեկնչաց յաւելուն եւ զսոսա. ժ. ձ. ղ. ճ. եւ այլն։ Այլ տիրապետ խօսելով՝ ի մեզ չի՛ք կրկնակ, եթէ ոչ գուցէ ռ, իբր կրկին րր. եւ ց, իբր ձս, կամ սձ։ Բայց յայլ լեզուս իրաւամբք կրկնակ կարծին եւ շ, խ, ղ, ձ, ժ, եւ այլն. զի կրկին տառիւք հնչեն եւ գրեն, զոր օրինակ ի լտ. sc, ch, ll, ts, zz եւ այլն։ Թող զտառդ փ, իբր բհ. որ ի լտ. ph, հնչեալ ֆ, ի յունական բառս։
seconds.
Մասին մասն. երկրորդական մասն. մանրամասն.
to conjoin, to bind together, to tie up;
to affect, to invent, to forge, to shuffle, to quibble, to quirk, to trump up, to borrow.
Արդ իմն յօդէք, արդ իմն կցկցէք, յորժամ իրքս եկին հասին ի վերայ. (Ոսկ. ես.)
cf. Կցորդ առնեմ;
to join, to unite, to fasten;
cf. Կցորդիմ.
Յորմէ որիշ վարի ի բանս եւ գործս, նորին ի պատահար պատուհասին կցորդէ զնա աստուծոյ արդար դատաստանն. (Լմբ. ժղ.։)
the nineteenth letter of the alphabet, and the fourteenth of the consonants;
hundred, hundredth.
Ճ. Թէեւ յայլ լեզուս երբեմն փոխեսցի ի կ, ղ. այլ ի մեզ յամենայն լեզուաց անտի վերածի ի գ. զի որ առ այլս ասին ճէպրայիլ, կապրիէլ, ղավրիէլ. կամ ճէհօն, կիյօն, ղէօն, եւ այլն, ի մեզ լինին գաբրիէք, գեհօն, եւ այլն։
forehead;
— շինուածոց, face, front, frontispiece, elevation;
— գրոց, frontispiece, title-page;
եռանկիւնի —, fronton, pediment;
— զօրու, բանակի, army drawn up in order of battle, troops in battle-array;
rank, file, order;
— առ —, face to face, vis-à-vis, front to front;
— լայն ցցուեալ, ճաղատ, խորշոմեալ, սպառնալից, large, protruding, bold, wrinkled, threatening -;
զ— հարկանել, to strike oneʼs -;
յորինել, յարդարել կազմել, վառել զ—ն, to draw up in line of battle, to put in battle array, to offer battle, to face;
— տալ, ի — մը տանել, —ս դնել, to attack the enemy in front, to fight, to combat;
ելանել ի —, to engage in conflict, to attack, to assault;
անկանել ի —ու, to be left dead on the spot;
ի — եհան ընդդէմ նոցա, he opposed them with;
յառաջնում անդ —ու, in the first action or combat;
— նորա նսեմանայ, his countenance becomes gloomy.
Երկայնէր ճակատն։ Հասին ճակատքն երկոքեան ի միմեանս։ Անկաւ ի մէջ երկուց ճակատուցն։ Ճակատ յարդարել։ Ե՛լ ի ճակատէ այլազգեացն։ Ձայն ետ ի ճակատէ անտի։ Ի ճակատուց այլազգեացն։ Հարան ի ճակատու անդ։ Եկելոց ի ճակատէ պատերազմին.եւ այլն։
cf. Կնտակ.
φαλακρός calvus. որ եւ ՃԵՂ. (լծ. կեղ. քէլ. լտ. գա՛լվուս ). Կունդ գլխով. որում պակասին հերք.
cf. Հաւասարեցուցանեմ;
cf. Հաւասարիմ.
Հաւասարեալք ամենեքեան ի միասին հատուցանել զփառս. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
faithful, believing;
faithful, loyal;
trusted;
believer;
ճշմարիտ —քն, the true believers.
Հաւատացելոյն ամենայն աշխարհ լի է, իսկ անհաւատին եւ ոչ դանկ մի։ Ասէր յիսուս ցհրեայսն հաւատացեալս։ Վասն ամենայն հաւատացելոց բանիւն նոցա յիս։ Ամենայն հաւատացեալքն էին ի միասին։ Բազմութեան հաւատացելոցն էր սիրտ եւ անձն մի։ Հաւատացեալ տեարս կամ որդեակս ունել. (եւ այլն. (որ ըստ յն. եւ լտ. ասի նաեւ Հաւատարիմ, ըստ յաջորդ նշ։))
collection, gathering, receipt;
congestion;
assemblage, set, body;
argument, reasoning;
concentration;
compilation.
Հաւաքումն գետոց, կամ հնձոց։ Ի միասին կամ առ միմեանս հաւաքումն։ Հաւաքումն ժողովոյ, կամ նշխարաց ի հանգստարանսն. (Խոր.։ Նար.։ Առ որս.։ Ոսկ.։ ՃՃ.։)
throat, gullet, gorge;
wind-pipe, larynx.
λάρυγξ (որ թարգմանի եւ Քիմք). guttur, faux. Ներքսակողմն վերին մասին պարանոցի՝ սկսեալ ի քմոց. Քիմք. եւ փող. վերնաբերան որկորոյ՝ գործի համառութեան եւ բարբառոյ կամ հագագի.