Definitions containing the research ուն : 10000 Results

Ինքնուս

See full entry →

adj.

self-taught;
self-educated.

NBHL (1)

cf. ԻՄՔՆՈՒՍՈՒՄՆ. ԾՆունդ լինելութեան լաւագոյն բնութեամբ ինքնուս ելոյն. (Փիլ. ՟Դ. 12։)


Ինքնուսումն, ման

See full entry →

s.

cf. Ինքնուս.

NBHL (1)

ոչ առ վարդապետս ... ուսեալք, բայց ինքնլուրք եւ ինքնուսմունք։ Ինքնուսումն օրինօք առաքինութեամբս այսորիկ խրատեալ է։ առ ի միաբանութիւն ... ինքնուսման ազդին. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)


Իշակէս, կիսոյ

See full entry →

s. zool.

mule.

NBHL (2)

ἠμίονος mulus. կիսէշ. ջորի. ծնունդ ի խառնից իշոյ եւ ձիոյ.

Ոմն ձի ընդ ումեմն իշոյ եկեալ ի միաբանութիւն յիշակիսոյն ծնունդ. (Անյաղթ պորփ.։)


Իշխանազն, զին, զունք

See full entry →

s.

prince, prince royal, prince of the blood;
petty sovereign.

NBHL (1)

Դիւցազն կոչեն հինքն զիշխանազունսն եւ զքաջս. (Երզն. քեր.։)


Իշխանական, ի, աց

See full entry →

adj.

sovoreign, imperial;
seigneurial, of or belonging to a baron;
magisterial;
absolute;
lordly;
noble;
ruling, in power, in authority;
—ն տունջեան, — գիշերոյ, the sun;
the moon, the stars.


Իշխանաւոր, աց

See full entry →

s.

subject, vassal;
dignitary.

NBHL (1)

Ոմն զաշակերտի, եւ ոմնզվարդապետի կարգ ունին. ոմն զիշխանի, եւ ոմն զիշխանաւորի. (Ոսկ. կողոս. ՟Ժ՟Բ։)


Իշխանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

sovereignty, principality, lordship;
authority, faculty;
empire, dynasty, sway, rule, dominion, domination;
abselute power;
dignity;
right, privilege;
government, command, power, jurisdiction;
free will, liberty;
licence, exclusive permission;
place, post;
diocese;
—ք, principalities (tho third order in the celestial hierarchy);
հոգեւոր՝ ժամանակաւոր, spiritual and temporal power;
առաւելազանց —, too much authority;
յ— հասանել, to rise to dignities;
to get into office, or power;
տալ ումեք զամենայն —, to empower, to give carte-blanche, or full powers to;
լինել ընդ իշխանութեամբ ուրուք, to be in the power of some one, or dependent on some one;
այս ի վեր քան գիմս է —, that is beyond my power, that surpasses my capacity.

NBHL (7)

Ի տան իւրում, եւ ամենայն իշխանութեան իւրում։ Եղեւ իսրայէլ իշխանութիւն նորա։ Եբեր նմա իշխանութիւն ի վերայ բռնաւորաց նորա։ Ծանիցես զիշխանութիւներկնաւորին։ Իշխանութիւն տուաւ նմա։ Ետ նոցա իշխանութիւն թագաւորն՝ գործել զամենայն։ Իշխանութիւն առեալ (ի վերայ) մարդկան, եւ դու մարդ մահկանացու։ Կենաց եւ մահու դու ունիս իշխանութիւն։ ամենայն անձն որ ընդ իշխանութեամբ է, ի հնազանդութեան կայցէ. քանզի ոչ ուստեք է իշխանութիւն, եթէ ոչ յաստուծոյ։ Որ հակառակ կայ իշխանեանն, աստուծոյ հրամանին հակառակ կայ եւ այլն։

Զկամակար իշխանութիւն ոչ հանէ ի նմանէ. որով կարողն է անսալ եւ չանսալ հրամանացն ... այլ զի եւ չանսալոյն իշխանութիւն ունիցի։ Զիա՛րդ երեւէր ընտրութիւն գործոցն, եթէ ոչ ունէր մարդն իշխանութիւն երկոցունց, եւ անսալոյն եւ չանսալոյն. (Եզնիկ.։)

Ոչ եթէ կամաց իմիք հողմոյ ունել ասէ, այլ որ ի բնութենէ հարկի բերմանս զանարգելն եւ զանխափանն իշխանութեամբ գործել ասէ։ Ոչ ոք արգելուլ կարէ (զհողմն), այլ բազում իշխանութեամբ ցրի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)

Միթէ ո՞չ ունիմք իշխանութիւն զքորս կանայս շրջեցուցանել ընդ մեզ. (՟Ա. Կոր. ՟Թ. 5։)

ձեզ ոչ է այդպէս իշխանութիւն ընդդիմանալ կամաց նորա։ ի ձեռն ձեր է իշխանութիւն արձակել նոսա։ Որպէս յերկրի ոչ ունիմք իշխանութիւն փոխանակել զնա ընդ այլում տեառն, նոյնպէս եւ յերկիրս չունիմք իշխանութիւն փոխանակել զճշմարիտ աստուածն մեր ընդ այլում. (Եղիշ.։)

Եթէ զյանցաւորն չունիմք իշխանութիւն դատել, ո՞րչափ եւս առաւել զարդարն. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)

ԻՇԽԱՆՈՒԹԻՒՆՔ կամ ԻՇԽԱՆՈՒԹԻՒՆ. անուն միոյ յերկրաւոր քահանայապետութեանց, որ եւ չորրորդ դաս ի սրտէ ի վեր. ( ի սուրբ գիրս ἁρχή principatus, հասարակօրէն թարգմանի Պետութիւն, եւ ἑξουσία potestas, Իշխանութիւն. եւ երբեմն ընդ հակառակն)


Իշխեմ, եցի

See full entry →

vn.

to reign, to rule, to govern, to be master;
to be in power, to have power or authority;
to presume, to take the liberty, to dare;
— կրից՝ ախտից, to master, to dominate, or command one's passions;
— մտաց ուրուք, to hook, to lay one's hand on some one, to influence the thoughts and actions of some one.

NBHL (1)

եւ ն. ἅρχω impero, principatum ero ἑξουσιάζω potestatem habeo. Իշխան լինել, եւ ունել եւ վարել զիշխանութիւն. տիրել՝ իրօք կամ նմանութեամբ.


Իշխեցող

See full entry →

s. adj.

ruler, prince, governor;
predominant.

NBHL (1)

Զբանսարկուն բարձէ զիշխեցողն մահու. (Տօնակ.։)


Իշխող

See full entry →

cf. Իշխեցող.

NBHL (1)

Որ ոք զձի կնմ զայլ անասուն մեծ կամ զփոքր գտանէ՝ եւ ոչ ասէ, որպէս ըզգող ըմբռնի. վասն. զի ոչ երեւեցոյց եւ ետ յիւր իշխողն. (Մխ. դտ.։)


Իշորդի, որդւոյ

See full entry →

s.

ass's foal;
mule.

NBHL (1)

կամ ծնունդ իշոյ. որպէս էշ. եւս եւ ջորի.


Իշուկ, իշկան, իշկոյ

See full entry →

s.

young ass, foal;
great ass, blockhead.

NBHL (1)

ԻՇԿՈՅ ՎԱՐՈՒՆԳ. σίκυος ἅγριος cucumis agrestis. իտ. cocomero selvatico. Վարունգ վայրենի. իշուկի խիար. (Բժշկարան. եւ Հին բռ.)


Իջաւան

See full entry →

cf. Իջավան.

NBHL (1)

Իջաւանք սրբոց էր նորատունն. (Ոսկ. փիլեմ.։)


Իջումն, ման

See full entry →

s.

descent;
fall;
declivity;
act of sinking;
subsidence.

NBHL (1)

Ելմունս անկատարս, իջմունս անհաստատս. (Նար. ՟Ի՟Է։)


Իջուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to make to descend, to cause to fall;
to let down, to lower;
to pull down, to take down;
to unfasten, to untie;
to turn out, to discard, to dismiss, to remove;
— զառագաստ նաւու, to lower sail, to strike sail;
արտասուս —, to shed tears, to weep.

NBHL (2)

Ի ցոյց կամ իջուցին զնա անդր։ Իջուցից զքեզ ի գեդդուրն։ Իջոյց զնա ի վերուստ ի սեղանոյ անտի։ Իջուցին զբեռն իւրաքանչիւր ի գետին։ Իջուցից ի վերայ քո զամենայն թռչունս երկնից։ Իջուցին վանդակաւ ընդ պարիսպն։ Իջուցին մահճօքն հանդերձի մէջ առաջի յիսուսի։ Զմեծ մասն ժողովրդեանդ, զոր իջուցեր յուրախութիւն քո.եւ այլն։

ԻՋՈՒՑԱՆԵԼ. Շարունակել զպատմութիւն կամ յազգաբանութիւն ի նախնեաց եւ այսր.


Իռիս

See full entry →

s.

Iris, rainbow;
cf. Ծիածան.

NBHL (2)

որ եւ ՀԻՐ, ՀԻՐԻԿ. Բառ յն. ἵρις (ἱρίδοσ) iris (iridis), arcus coelestis. որ նշանակէ Ծիածան, որպէս անուն չաստուածուհոյ, որ ասի նաժիշտ հրեայի, այսինքն օդոյ.

Բագինք իռիասայ եւ աթինայ. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ՟Ա.։)


Իսկ

See full entry →

s. adj. conj. adv.

essence, reality, substance, truth;
essential, real, effective, true;
besides, moreover;
but, still, yet;
in fact, really;
even;
as for, as to;
զիսկն գիտել, զիսկն ասել, to be thorougly acquainted with;
to tell the simple truth;
to exhaust a subject;
մեզէն — լուաք, we ourselves have heard;
ինձ — գլխովին, to me;
to myself;
բնաւ — ոչ, not at all;
բնաւ — զի՞ լսէք նմա, why do you listen to him ? չէ եւ չէ —, by no means, in no way whatever;
յայտ —է, it is palpable, evident, clear;
— ես, for me, as for me;
— վասն, as for;
— եւ —, in a moment, soon, speedily, immediately, instantly, directly, forthwith;
truly, in effect, really.

NBHL (8)

ԻՍԿ 2 (ի իւ, ից, կամ ոյ.) գ. ԻՍԿ որ եւ ԻՍԿՈՒԹԻՒՆ. (լծ. յն. ուսիա. լտ. էսսէնցիա. ) Բուն էութիւն. գոյութիւն. զինչութիւն. զաթ.

Տէր քրիստոս, որ է օծեալ անունդ իսկոյն։ Ծանուցեալ նշանակի իսկ անունն իսկոյ. իմա՛, կամ իսկութեան, կամ ճշմարտին՝ իսկականին (ըստ յաջորդ նշ)։ նոյնպէս է եւ (Նար. ԺԷ.)

Թեպէտեւ հոմանունաբար գոյացութիւն ասիամենայն, սակայն իսկ եւ տիրապէս էութիւն արարչական, ըստ որում եւ էն, ասասցի։

ԻՍԿ. ա. որ եւ ԻՍԿԱԿԱՆ. Էական. ի բնէ գոյացական. բուն. յատուկ. բնիկ. ստոյգ. Ճշմարիտ եւ. հարազատ.

Ո ր ինչ հանդերձ իմաստութեամբ է, ամենայն ինչ իսկ եւ բուն եւ տիրական է. (Փիլ. լին. Գ. 22։)

Եւ ըստ քերականաց՝ ԻՍԿ ասի Յատուկ անունն, ըստ յն. κύριον , այսինքն տիրական. լտ. proprium, այսինքն Սեպհական. զի եւ յայտարար եզական կամ անհատ անձին որ կոչի առաջին գոյացութիւն. որպէս եւ հասարակ անունն յայտաբար տեսակի գոյացութեանց՝ Առասական կոչի.

Իսկ է, որ զինքեան գոյութիւն (կամ զգոյացութիւն) ցուցանէ. որպիսի մարկոս (յն. հոմերոս, սոկրատէս)։ Մակադրական է, որ ի վերայ իսկիցն, եւ կամ առասականացն եդեալ է ... Ի վերայ իսկիցն, որպիսի՛, յովաննէս զաքարեան ... Երկանուն է, անուանք երկու ի վերայ մրոյ իսկի դասալ, ո՛րգոն, եղիազարոս (որ) եւ աւարեան։ Մականուն է, որ հանդերձ այլով իսկիւ ի վերայսիոյ ասացեալ է. ո՛րգոն, բաներեգէս յովհաննէս. (Թրակ. քեր.։)

Միիմ անուն, որ ոչ հատանի յայլ ոմն, իսկ ասին. եւ են այլոքիկ, ադամ, սեթ, եւ այլն. սյնպէս եւ այլ կենդանիք, եւ աճականք, եւ անաճք՝ անհատք ի սացանէ՝ ի՛սկ ասին. (Երզն. քեր. եւ Նչ. քեր.։)


Իսկական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

real, effective, true, essential, natural, proper;
the Eternal, the Everlasting One.

NBHL (1)

οὑσιώδης substantialis Էական. բուն. յատուկ. սեպհական. եւ Անեղ. րենական. եւ Որ էն. իսկապէս էական.


Իսկութիւն, ութեան

See full entry →

s. chem.

reality, truth;
essence, substance, nature;
naturalness;
personality, hypostasis;
essence, essential or volatile oil;
— բեւեկնոյ, spirit, or — of turpentine.

NBHL (4)

որ եւ ասի ԻՍԿ. οὑσία essentia, substantia. Բուն էութիւն. իսկականութիւն զինչութիւն. բնութիւն. գոյացութիւն. cf. ԻՆՔՆՈՒԹԻՒՆ.

Ոչ ունիս չարանալ իսկութեամբ բարիդ. (Նար. ՟Լ՟Դ։)

հայր է հայրն միածնի որդւոյ, եւ բղխումն հոգւոյն սրբոյ, պատճառ նոցունց իսկութեանցն ի նոյն բնութենէ. (Յճխ. ՟Բ։)

ԻՍԿՈՒԹԻՒՆ. Բուն իր. արդիւնք. Ճշմարտութիւն.


Իր, իրի, իրաց

See full entry →

s.

thing;
affair;
fact, effect, substance;
reality;
յ— արկանել, to use, to wear;
to put in execution;
օգնել իւիք, to procure assistance;
— ոչ կարեմ առնել —ս ինչ, I can do nothing;
—ք առն յառաջադէմ յաջողէին, this man's affairs prospered;
այր հմուտ —աց պատերազմի, a man experienced in warfare;
կարեւոր —, an important affair;
—ք աշխարհին, public business;
իրաց իրաց, of various, or many things;
յ—ս յ—ս, in various matters;
—օք, by deeds;
really, effectively;
ամենայն —օք, in any vay, or manner, at all events;
սմին, դմին, նմին —ի, for this, therefore, for this, that reason;
բարւոք ընթանան —ք, cf. Ընթանամ;
ընդ բան եւ ընդ — է մեծ ինչ խտիր, saying and doing are two things.

NBHL (1)

Զի թէ ոք իրս ունիցի, մի՛ յայլ գաւառէ դատաւորս խնդրեսցէ. (Կանոն.։)


Իրական, ի, աց

See full entry →

adj.

real, effective, actual, substantial, positive;
—աց պատմութիւն, the history of events.

NBHL (2)

πραγματικός realis. որ ինչ կայ իրօք. եւ Որ ինչ անկ է իրաց կամ անցից. եւ ըստ յն. ոճոյ Զգուշաւոր, գործունեայ.

Որպէս յիրականացն պատմութեանց հերոդոտայ է ուսանել ի չորրորդէ. (Խոր. ՟Բ. 2։) (կայ եւ օրինակ, յիւրականացն, որպէս թէ յազգայնոց՝ ի յունականաց։)


Իրահամարձակ

See full entry →

adj. s.

meddling, fussy, busy;
factotum, busy-body, meddler.

NBHL (1)

յանդգունքոմանք եւ իրահամարձակք վերնագրեցին զդաւթին երեմիայի եւ անգէի. (Նախ. սղ.։)


Իրաւ, աց

See full entry →

s. adj. adv.

justice, equity, law;
just, true, lawful;
justly, reasonably, rightly;
— առնել, to do justice, to justice;
դուք ձեզէն տուք զ—ն, be ye yourselves the judges, judge for yourselves.

NBHL (3)

Իրաւ է, ասաց ցիս, թէ յաղջկունսդ իմ յարեա՛ց. (Հռութ. ՟Բ. 21։)

Իրաւացի, օրինաւոր ինչ. իրաւունք. արդարութիւն. շիտակ.

ԻՐԱՒ ԱՌՆԵԼ, կամ ՏԱԼ. κρίνω, δικάζω judico. Առնել իրաւունս, դատ առնել. արդարութեամբ դատել.


Իրաւաբան, ից

See full entry →

s. adj.

speaker of truth;
lawyer, barrister;
just, true.

NBHL (1)

Երբեմն այր աւազակաց լինել ի նոցանէ, ասէ զտաճարն, եւ ա՛րդ տուն վաճառի, զերկոսեանն ցաբան երեւեցուցանելով. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 22։)


Իրաւաբանեմ, եցի

See full entry →

va.

to speak truth;
to plead;
to practise law.

NBHL (1)

δικαιολογίζω, -ζομαι caussam defendo. իրաւունս բարբառել. զիրաւացին իրաւամբք հաստատել. եւ Դատախազ լինել.


Իրաւաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

veracity;
reasoning, argument;
pleading.

NBHL (1)

Ընդ համարձակութեանն պարտ է իրաւաբանութեանն գոլ։ աներկբայելի իրաւաբանութեանն ընդդիմամարտել ոչ ունէին. (Ոսկ. գծ.։)


Իրաւագէտ

See full entry →

s.

jurist, lawyer, counsellor.

NBHL (2)

ահա յերկինս է վկայ իմ, եւ ցգետն իմ ի բարձրունս. (Յոբ. ՟Ժ՟Զ. 20։)

Զկարէ ըստերիւրել յիրաւանց զիրաւագէտն։ Ամենեքին գոհ են զքէն. բոլորք առ ցագէտս ունին. (Եզնիկ.։)


Իրաւագիտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

jurisprudence, law, right.

NBHL (1)

ի շրթունս իւր կրէ զիրաւագիտութիւն. (Առակ. ՟Ժ՟Զ. 23։)


Իրաւադատ

See full entry →

adj.

that judges righteously, just, equitable, incorruptible.

NBHL (1)

Տանուտէրն իրաւդատ հրաման տացէ խրձունս կապել յայրումն. (Սկեւռ. յար.։)


Իրաւախոհ, աց

See full entry →

adj.

whose thoughts are bent on justice, just, equitable;
— լինել, to be composed, adjusted;
— առնել, to accord, to conciliate, to reconcile.

NBHL (4)

Թագաւորք եւ իշխանք եւ դատաւորք իրաւախոհք եւ արդարակշիռք յիրաւունս աստուծոյ. (Յճխ. ՟Ի։)

եւ ոչ այլ ոք գտցի իրաւախոհ ի ձեզ, որ ընտրէ զիրաւունս, այլ յանհաւատիցն խուզէ զիրաւունս եղբայր յեղբօրէ. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)

Կամ Ուղղախորհ. ողջախորհուրդ. խոհական. զգօն. ուշիմ. բանիբուն. իմաստուն. որպէս յն. ἑπιγνώμων cognoscens.

Արդարն իրաւխոհ սիրէ զանձն իւր։ Որք իրաւախոհք են յանձինս իմաստունք են։ Աղքատի ոչ գտանին միտք իրաւախոհք. (Առակ. ՟Ժ՟Բ. 25։ ՟Ժ՟Գ. 10։ ՟Ի՟Թ. 7։)


Իրաւասոյզ

See full entry →

adj.

unjust, corrupt;
that conceals the truth or justice, corrupting, bribing.

NBHL (1)

Որ սուզանէ կամ ընկղմէ զիրաւունս.


Իրաւարար, աց

See full entry →

adj. s.

that renders justice, judging rightly;
judge, arbiter, umpire, mediator;
— կացուցանել, to make judge;
— անբողոքելի, sovereign judge.

NBHL (2)

δικαστής judex. Որ առնէ իրաւունս դատաստանաւ. արդար դատաւոր.

Իրաւարարս ի տան արքունի, իրաւարարս ի քաղաքսեւ յաւանս. (Խոր. ՟Բ. 7։)


Իրաւացի, ցւոյ, ցեաց

See full entry →

adj. adv.

just, equitable, right, reasonable;
lawful, legal;
honest, worthy, righteous;
justly, equitably, reasonably;
— է, it is right, just.

NBHL (4)

Իւր առանձին ունել ամուսին ... խորշեաց յօտարէն եւ յանիրաւէն, եւ քո իրաւացաւն շատացիր ... Ի քո իրաւացոյն խորշել տայ, եւ յանիրաւն փարել. (Լմբ. առակ.։)

Զուսմունս՝ անձանց կերակուր իմն ասելով գոլ՝ յիրաւացւոյն ոչ ոք վրիպեսցէ. (Նիւս. երգ.։)

դիմազ. ԻՐԱՒԱՑԻ Է. դիմազ. δικαιώτερον ἑστι justum ac aequum est. Իղաւունք են արժան է եւ իրաւ.

ինձ ծերագունիս արդեօք իրաւացի է ասել յառաջագոյն (զիմ կարծիս). (Պղատ. օրին. ՟Դ։)


Իրաւընտիր

See full entry →

adj. s.

who discerns between and judges, who decides;
judge, arbiter.

NBHL (1)

Որ ընտրէ զիրաւունս.


Իրողութիւն, ութեան

See full entry →

s.

affair, transaction, circumstance;
occupation, employment, negotiation of affairs, business, practice;
cf. Գործ.

NBHL (3)

Ի ձեռն ամենայն քահանայականին իրողութեան։ Պարունական իրողութիւն ամենեցունց նոցա իւրոցն սրբազանից. (Դիոն. եկեղ.։)

Կենդանագրացն ոչ կատարած ունիլ իրողութիւնն թուի առ ամենայն կենդանիս։ Վասն եղելոյ այժմիկ իրողութեանս։ Ո՛ր ի մէնջ հասցեն առ լաւագոյն իրողութիւնսն, ամենայնի անյայտ է, բայց միայն յաստուծոյ. (Պղատ. օրին. ՟Զ. եւ Պղատ. սոկր.։)

Մեծամեծ իրողութեանց պարունակող։ Իրողութեանն իւրոյ գործ. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. պաւլ.։)


Իւլապասի

See full entry →

s. bot.

jujube;
cf. Յունապ.


Իւլապենի

See full entry →

s. bot.

zizvphus, lok-tree or jujube-tree;
cf. Յունապի.


Իւղաբեր, ից

See full entry →

adj.

that produces, or brings oil, ointment or essence.

NBHL (1)

μυροφόρος unguentum portans, vel tenens. ըստ յն. միւռոնաբեր. այսինքն Բերօղ զիւղս անոյշս եւ զխունկս յօծանել զմարմինն տէրունական. cf. ԽՆԿԱԲԵՐ, եւ նովին նշանակութեամբ ԽՆԿԱԶԳԵԱՑ.


Իւղագործ, աց

See full entry →

s.

perfumer;
cf. Իւղարար.

NBHL (1)

Իղ եփեալ ըստ արուեստի իւղագործաց։ Խունկս եփեալս գործ իւղագործաց. (Ել. ՟Ը. 25. 35։ ՟Լ՟Է. 29։ ՟Ա. Թագ. ՟Ը. 13։)


Իւղաթուրմ

See full entry →

adj.

steeped in aromatic oil, unctuous, all over oil;
— գլուխ, perfumed head.

NBHL (1)

զիւղաթուրմ ցցունսն յանդգնեալ հոլանեալ՝ հող ի գլուխ տանէին. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 6։)


Իւղարան, աց

See full entry →

s.

pot, or vase for ointment;
the vase for holy oil;
place for anointing;
oil factory.

NBHL (2)

ընդունարան իւղոյն անուշութեան կամ օծման. նմանութեամբ Մայր Քրիստոսի Օծելոյն օծելոց.

Իւղարան օծելութեան քրիստոսական անունադրութեան. (Նար. կուս.։)


Իւղարկեմ, եցի

See full entry →

va.

to oil, to anoint, to grease.

NBHL (1)

Իւղարկեալք է անուն քո. լինի եւ երկու բառ, իւղ արկեալ, այսինքն թափեալ կամ հեղեալ։


Իւղեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Իւղարկեմ.

NBHL (1)

Իւղեալ կրկնակի զարձանն՝ տուն աստուծոյ կոչէ զտեղին. (Նախ. ծն.։)


Իւղիկ

See full entry →

s.

a little oil.

NBHL (1)

Ի չորաբեկ սեղանն մատչին. ոմն հացիկ, եւ աղիկ, եւ սմանք իւղիկ եւս յաւելուն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ.) (յն. հաց, աղ, իւղ)։


Իւր, ոց

See full entry →

pron.

his, her;
his own;
—ով անձամբ, personally, in person;
իբրեւ —ոյ հայէր մեծութեանն, he considered riches as belonging to himself;
— առնել, to be appropriated;
cf. Իւրացուցանեմ;
յ— վերայ or ի վերայ —, on him;
—քն, his relations, friends, dependents.

NBHL (7)

Տեառն իւրոյ։ Տեառն իւրում։ Ի տեառնէ կամ ի ծառայէ իւրմէ։ Տէր ի տաճար սուրբ իւրում, տէր յերկինս յաթոռ իւրում (իբր ի տաճարի, աթոռի)։ Իւրով պաշտաման զինուն։ Ծառայից իւրոց։ Զծառայս իւր։ աշակերտօքն իւրովք.եւ այլն։

Իւրէ էութեանն զներհակս ոչ ընդունել. իսկ թէ էութեանն իւր է այս, իւր եղիցի աստուծոյ։ Նորա իւր է։ Իւր է նորա։ Նորա իւր է հոգին, որպէս եւ հօր. եւ այլն. (Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ. ստէպ։)

Զմարմինն ընդունիչ մահու՝ իւր արար. (Լմբ. հանգ.։)

ԻՒՐ, կամ ԻՒՐԵԱՆ, րեաբ, կամ րեւ, կամ րեաւ, իւրեանք, եանց, եամբք. գ. դերանուն էական. αὑτοῦ, ἐαυτοῦ sui ipsius, sibi, se եւ այլն. Ինքեան. անձին իւրոյ. ինքեանք. իսկ փոխանակ եզակի ուղղականի պակասելոյ՝ դնի ինքն կամ Անձն. ինքը, իր, իրեն, իրենք, իրենց.

Ընդ իւրեաւ թագուցեալ ունելով. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ե։)

Զյանցմունս նախնեացն՝ իւր վարկանիցի։ Համագոյ հօր իւր հզօրի. (Նար.։)

Զերկիրն յիւր վտարեալ, բռնացեալ ունէր։ Զբազումս յիւր (այսինքն ի կերպարանս իւր) կերպարանեալ էր ի մէջ իւրոյ գնդին. (Բուզ. ՟Ե. 1. 43։)


Իւր, եանց, եամբք

See full entry →

s.

himself.

NBHL (7)

Տեառն իւրոյ։ Տեառն իւրում։ Ի տեառնէ կամ ի ծառայէ իւրմէ։ Տէր ի տաճար սուրբ իւրում, տէր յերկինս յաթոռ իւրում (իբր ի տաճարի, աթոռի)։ Իւրով պաշտաման զինուն։ Ծառայից իւրոց։ Զծառայս իւր։ աշակերտօքն իւրովք.եւ այլն։

Իւրէ էութեանն զներհակս ոչ ընդունել. իսկ թէ էութեանն իւր է այս, իւր եղիցի աստուծոյ։ Նորա իւր է։ Իւր է նորա։ Նորա իւր է հոգին, որպէս եւ հօր. եւ այլն. (Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ. ստէպ։)

Զմարմինն ընդունիչ մահու՝ իւր արար. (Լմբ. հանգ.։)

ԻՒՐ, կամ ԻՒՐԵԱՆ, րեաբ, կամ րեւ, կամ րեաւ, իւրեանք, եանց, եամբք. գ. դերանուն էական. αὑτοῦ, ἐαυτοῦ sui ipsius, sibi, se եւ այլն. Ինքեան. անձին իւրոյ. ինքեանք. իսկ փոխանակ եզակի ուղղականի պակասելոյ՝ դնի ինքն կամ Անձն. ինքը, իր, իրեն, իրենք, իրենց.

Ընդ իւրեաւ թագուցեալ ունելով. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ե։)

Զյանցմունս նախնեացն՝ իւր վարկանիցի։ Համագոյ հօր իւր հզօրի. (Նար.։)

Զերկիրն յիւր վտարեալ, բռնացեալ ունէր։ Զբազումս յիւր (այսինքն ի կերպարանս իւր) կերպարանեալ էր ի մէջ իւրոյ գնդին. (Բուզ. ՟Ե. 1. 43։)


Իւրածին

See full entry →

adj.

produced by himself, his.

NBHL (1)

Յիւրմէ ծնեալ. հարազատ. եւ Իսկական. բուն.


Իւրական, ի, աց

See full entry →

adj.

his own, his.

NBHL (1)

Իւրական բանիւն։ Եւ զիւրական անուն վիմին՝ շնորհէր նմա զանշարժելին. (Շ. բարձր. եւ Շ. խոստ.։)


Իւրակից

See full entry →

adj.

the same as he, in conjunction with him.

NBHL (1)

Տայր հրաման արքայն արշակ դնել անուն դաստակերտին յիւրակից անունն արշակաւան. (Բուզ. ՟Դ. 12։)


Իւրահոգ

See full entry →

adj.

egotist, that thinks only of self;
— շահասիրութիւն, self-interest.

NBHL (1)

Որ զիւրն կամ զանձինն եւեթ ունի զհոգ.