cf. Երկթերթ.
Բերան իմ եւ լեզու եւս երկթերթի. (Կեչառ. աղեքս.։)
heaven;
heavens, the sky, the firmament;
paradise, dwelling of the blessed;
air, ether;
ելանել յերկինս, to ascend up into heaven;
յերկինս ամբառնալ, to raise to the skies;
կապուտակ —, the blue sky;
կամար երկնից, the arch or vault of heaven;
հուր, շանթ երկնից, the bolts of heaven;
ցասումն երկնից, the wrath of heaven;
—ք եւ երկիր, heaven and earth;
—ք! արդար —ք, heavens! good heavens! ջինջ՝ պարզ՝ անամպ ամպամած —, clear, serene, cloudless, cloudy sky;
հրեզէն —, the Empyrean.
Աստուծոյ է ե՛ւ զգալի երկինս, ե՛ւ իմանալին. զոր եւ իսկապէս ոք ասասցէ երկին երկնի. (Փիլ. բագն.։)
cf. Երկիւղալիր.
Ահագինս իմն բարբառի, եւ կարի երկիւղալիցս։ Ի քաղցրութիւն փոփոխէ զահագին տեսիլն զայն եւ զերկիւղալից. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
Երկիւղալից սիրով եկից զհետ իմոյ արարչիդ. (Եփր. աղ.։)
timorous, conscientious, scrupulous, pious, religions.
Եւ ես յաստուծոյ երկիւղած եմ. (Ծն. ՟Խ՟Բ. 18. եւ ՟Ի՟Բ. 12.) յն. յաստուծոյ երկնչիմ։
cf. Երկկերպ.
Չորքն երկկերպիք ի ծովէ ի ցամաք դիմեցին. (իբր երկակենցաղք, կամ մարդախառն գազանք). (Եւս. քր. ՟Ա։)
having two points or fingers, forked;
cf. Երկժանի;
երկմտանի երաժշտաց, cf. Ձայնգիւտ.
Որպէս զայգի (իմա՛ որթ) երկմատնի կամ երեքմատնի. (Աթան. ՟Ը։)
cf. Երկմատենի.
Որպէս զայգի (իմա՛ որթ) երկմատնի կամ երեքմատնի. (Աթան. ՟Ը։)
irresolute, perplexed, wavering, distrustful, suspicions, doubtful;
— յերկմիտս լինել cf. Երկմտեմ.
Գանձուց ոստիկան երկմիտ. պատգամաւոր բանսարկու. (Նար. ՟Ժ՟Զ.) իբր անհաւատարիմ, ո՛չ միամիտ։
Եւ եթէ յերկմիտս ոք իցէ, ոչ հաճեսցի ընդ նա անձն իմ. (Եբր. ՟Ժ. 38։)
to be irresolute, to suspect, to distrust, to waver, to demur;
— ի հաւատոց, to be unbeliever.
Եւ եթէ երկմտեսցէ ոք, ոչ հաճեսցի ընդ ննա անձն իմ. (Ամբակ. ՟Բ. 4։)
irresolution, vacillation, doubt, distrust.
Բառնայցեն զսուրբ ձեռս ի վեր առանց բարկութեան եւ երկմտութեան. (՟Ա. Տիմ. ՟Բ. 8։)
Չի՛ք երկմտութիւն աւետարանացն ընդ միմեանս. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 24։)
that hastens, presses on towards heaven.
Վասն երկնագնաց անընչութեան. (Կլիմաք.։)
blue, sky-blue, darkblue.
Ի միջոյ մերմէ ի վեր ընթացեալ, եւ յերկնագոյն բարձրութիւն փառացն վերացեալ». իմա՛ երկնաբերձ, ծայրագոյն. երկայնագոյն յոյժ։
composed of a celestial troop;
divine assembly.
Որոց յիսուս ձեզ տիրաբար՝ յաւուր մեծին երկնագումար՝ ցուցցէ զորդին ձեր գերափառ». իմա՛ ի մեծի աւուրն՝ յորում երկինք եւ երկիր ի մի գումարին։
contemplating, meditating on divine matters.
Աստուածգիտութեանն բուրումն զերկնախորհիցն պարալնու անուշահոտութեամբ զիմաստս. (Խոր. վրդվռ.։)
cf. Երկնագումար.
Ադամածնացս քաղաքակիցս լինել երկնախումբ բանակաց. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
cf. Երկնակեաց.
Յայլ իմն էութիւն երկնակենցաղ. (Նար. ՟Հ՟Է։)
full of heavenly or divine wisdom.
Երկնային հանճարով լի. ունօղ զիմաստս երկնաւորս.
that walks in heaven;
celestial.
Երկնաճեմ առագաստ. (Շար.։ Յհ. իմ. եկեղ.։)
celestial;
ethereal;
— մարմինք, celestial bodies, planets, etc.;
— բարկութիւն, the wrath of heaven.
Ոչինչ է երկրածին՝ երկնայնոցն պատուականագոյն». յն. ողիմպեայց. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
Հրաման տուեալ երկնային ծովուն հեղուլ ի վերայ ցամաքի». իմա՛ ամպոց, կամ ջուրց վերնոց։
cf. Երկնահայեաց.
Բարձրահայեաց եւ երկնապիշ լինելով երդնուն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Զբերդն ամիւկ՝ զզարմանալին զամրոցն, զոր երկնապիշ եւ պարանոցատանջ՝ իմս գիտէ անուանել բան. (Արծր. ՟Ե. 3։)
astronomical chart.
Արուեստիւ երկնացոյց ունէր նոյ ի տապանին, եւ այնու իմանայր զտիւն եւ զգիշերն. (Լծ. փիլ.։)
celestial, divine;
հայրն մեր —, our heavenly father.
οὑράνιος, ἑπουράνιος caelestis Երկնային. որ, կամ որ ինչ յերկինս է. եւ Սեպհական երկնից. աստուածային. հոգեւոր. իմանալի, անապական, գերահրաշ.
Գրեցի ձեզ բանս աստուածային լի իմաստութեամբ երկնաւորաւ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Թ։)
to be in labour, to bring forth a child;
to suffer;
to be pained or grieved;
to think, to contemplate, to ponder over;
to elaborate.
Որդեա՛կք իմ, զորս դարձեալ վերստին երկնեմ. (Գաղ. ՟Դ. 19։)
Առաւել երկնեսցի ծարաւ իմ, եւ առաւել վարձս առից յաստուծոյ». իմա՛, սաստկասցի տ վշտագնել զիս. (Վրք. հց. ՟Ե։)
Բայց կարծեմ զայլ ինչ երկնել մտաց ձերոց այսպէս կեղծաւորելովդ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զօրհանապազ երկնեցաք եւ երկնեմք առ միմեանս զչարութիւն. (Լմբ. ատ.։)
Կրկին ինձ երկնէ մարտից յարուցմունս։ Պաղատանս բազմադիմիս ընդ իմս երկնեսցի։ Եւ ոչ արեան արտասուս երկնեաց. (Նար. ՟Ա. ՟Գ. ՟Ի՟Թ։)
monday.
Մինչեւ ցառաւօտ երկշաբաթւոյն։ Երկշաբաթին՝ կարգեալ է, եւ այլն. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. եկեղ.։)
of twelve years, twelve years old.
Առ երկոտասանամենիւք ուրեմն սկսանի շարժիլ յարբունս հասակին. (Անյաղթ հց. իմ.։)
dual;
double.
Չունիմք երկուորական անուն յատուկ, այլ յոքնականաւն կոչեմք։ Երկուորական խօսս ոչ ունելով ի բառս մեր. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. օրին.։)
cf. Երկեցուցանեմ.
Աստ եւ անդ երկուցանէ զանիրաւս. (Լմբ. իմ.։)
timid, fearful, pusill-animous, cowardly.
Երկչոտին առանձին իմն չարութիւն ինքեամբ վկայէ դատապարտեալ. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 10։)
timidity, pusillanimity, cowardice.
Մտրակեաց զիւրաւացի հեղգ երկչոտութիւն մտաց իմոց. (Արշ.։)
disagreement, variance, discord, dissension, division, disunion, quarrel.
Երկպառակութեամբ ճեղքելոյ ի միմեանց. (Փարպ.։)
duplicity, state of that which is double or doubled.
Կիտոսն ընդ ազգի ազգին ծառովք ննջէ ... վասն երկպատկութեան արտաքս ելանէ յեզերս ծովու». ա՛յլ ձ. երկպագութեան, կամ երկպակութեան. իմա՛, կա՛մ երկակենցաղն գոլ, եւ կամ զուգաւորութիւն, կամ կեղծաւորիլն ի նոյն միտս։
agriculturist;
planter, husbandman, labourer.
Որպէս իմաստուն երկրագործք. (Վրք. ածաբ.։)
Եհաս ժամանակ իմաստուն երկրագործացդ յատելոյ զայգի եկեղեցւոյ. (Լմբ. ատ.։)
that fills the world.
Լեառն արձանունակ՝ երկրալիր վիմին. (Նար. կուս.։)
terrestrial.
Երկրական զբօսանք, կամ զբազմունք, կապանք, շահք, անդամք. (Յհ. իմ. ատ.։ Ճ. ՟Գ.։ Նեղոս.։ Սարգ.։ Գանձ.։)
Մարմինս երկրական է. այլ թէ կամիս, երկնաւոր լինի. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
cf. Աշխարհաւեր.
Ցամաքեցուցանել զշիղջս ջրակորոյս բազմակոհակս եւ երկրակործան իմոցս պարտեաց. (Նար. ՟Ժ՟Ե։)
perigeum, perigee.
Երկրամերձ դիմօք ոք առաջի աստուծոյ անկանի. (Խոսր.։)
Երկրպագութիւն երկրամերձ դիմօք. (Վրդն. լուս.։ եւ Նչ. խնդ.։)
terrestrial;
worldly.
Երկրային իմաստութիւն, կամ միտք, բնութիւն, ծանրութիւն. (Փիլ.։ Փարպ.։)
Ըստ երկրային իմաստիցս, եւ ըստ ցանկութեան երկրայնոցս. (Իսիւք.։)
cf. Գետնանախանձ.
Զայս՝ որ մեծ իմն թուի անհաւատից երկրանախանձ ոգւոց, եթող ի բաց։ Բազումք դեռ տխմար էին եւ երկրանախանձ եւ գետնաքարշք. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ.։)
geometrical;
—ն, geometry.
Երկրաչափական արուեստ, կամ իմացուած. (Վրդն. ել.։ Կիւրղ. գանձ.։)
worldly;
cf. Գետնաքարշ;
այր —, carnal-minded, lustful.
Որ է ըստ մարմնոյ երկրաքարշ տաժանմանցս. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Բարկութիւնն կռփեսցի յերկայնմտութենէն, եւ երկրաքարշ լիցի ի սուրբ սիրոյն. (Կլիմաք.։)
second;
secondary, accessory;
secondly, in the second place;
— օրէնք, Deuteronomy;
—ք, bigamists;
— անգամ, once again, once more, a second time.
Դու թագաւորեսցես ի վերայ իսրայելի, եւ ես եղէց քո երկրորդ։ Կացոյց զնոսա երկրորդ իւր։ Երկրորդ յաթոռն դարեհի։ Երկրորդ յաթոռ իմ նստջի՛ք. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Գ. 17։ Տոբ. ՟Ա. 25։ ՟Ա. Եզր. ՟Գ. 7։ ՟Դ. 42։)
Յաղագս երկրորդ անգամնոյն կտակարանացն. (Արշ.) իմա՛ անուն կրկին հոլովեալ. իբր ռմկ. երկրորդ անգամինին։
secondarily, accessorily.
Երկրորդն երկրորդաբար զայսոսիկ զնոյնս ունելով. (Պղատ. տիմ.։)
Որ միտքն է, նախ իմանայ. իսկ որ միտքն ունի, երկրորդաբար իմանայ. (Մաքս. ի դիոն.։)
secondary, accessory, subaltern.
Յաղագս երկրորդականաց. թէ յայտնապէս. եւ մի՛ գաղտաբար զուգեսցին. (Ցանկ յհ. իմ. ատ.։)
cf. Երկրորդութիւն.
δευτέρωμα secundus actus Երկրորդելն, իլն. կրկնումն. իսկ Երկրորդումն օրինաց, իմա՛ կրկնումն օրինաց տուելոց. Δευτερονόμιον Deuteronomium
worshipper.
Ինքն անձին իւրում երկրպագու եւ պաշտօնատար լեալ։ Նորայումն լծակցին երկրպագուաց. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Յանդիմանեաց զերկրպագունս արեգականն եւ հրոյ. (Հ=Յ. փետր. ՟Ժ՟Ը.։)
cariosity, cancer, rottenness, mouldiness.
Դրդուեալ էր մարդկութիւնս եւ անհաստատ յերր եւ ի տատանումն։ Կայէն դատապարտեալ յերր եւ ի տատանումն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. իմ.։)
ternary, three;
trey.
Ո՛վ երրեկին զօրութեան եւ կատարելութեան ... որպէս ոմանք յարտաքնոցն իմաստասիրեցին. (Սարկ. լուս.։)
third;
third part;
thirdly.
Զերրորդն աստուած յերկնից յերկիր ածեր քեզ յօգնականութիւն». իմա՛ զերրորդութիւնն, կամ զերեակն եւ զմին։
Երրորդ ի թագաւորութեան իմում տիրեսցէ, կամ տիրեսցես, կամ լինել իշխան. (Դան. ՟Ե. 7. 18. 31։)
Trinity;
triplicity.
ԵՐՐՈՐԴՈՒԹԻՒՆ, կոչի նիւթապէս Ուր կայցեն երեք թիւք. որպէս, Փիլոն երրորդութիւն ձայնէ զանուանս ենովսայ, ենովքայ, նոյի. եւ դարձեալ աբրահամու, իսահակայ, յակոբայ. եւ զերիս հրեշտակս երեւեալս աբրահամու։ (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)
and;
also, likewise;
-..., -..., both..., and;
— ոչ, neither, no, nor;
ոչ մին եւ ոչ միւսն, neither;
neither one nor the other;
— երիտասարդք — ծերք, both young and old;
— այլն, et caetera, and so on;
— այն զի, — այս զի, the more so;
— արդ, now, then;
—եթ, only, solely;
— եւս, also, more, over, still, moreover, likewise;
— զի, — քանզի, since, because.
Շաղկապ καί, δέ, τε et, autem, -que, -ve, atque Շաղկապ զօդիչ ամենայն բառից եւ բանից ընդ միմեանս՝ ջոկաման ասացեալ, այսինքն ի մի մանօղ զջոկս ձայնից։ Արմատն է ւ. յորմէ ռմկ. ու. վէ, վ, իւ. սանս. էվա.
Ատեցին ե՛ւ զիս ե՛ւ զհայր իմ. (Յհ. ՟Ժ՟Ե. 25։)
ԵՒ ԱՐԴ. οὗν ergo, itaque, igitur νῦν nunc Արդ. այսուհետեւ. եւ զի այս այսպէս. ուրեմն այժմ. աս ասանկ ըլլալէն ետեւ, ուրեմն հիմա.