"cf. Փոս հատանեմ."
ՓՈՍԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ՓՈՍԱՓՈՐԵՄ ՓՈՍԵՄ. Փոս փորել՝ բրել. փոսս գործել. եւ Բաժանել. փոսցնել, փոս բանալ.
"cf. Փոս հատանեմ."
ՓՈՍԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ՓՈՍԱՓՈՐԵՄ ՓՈՍԵՄ. Փոս փորել՝ բրել. փոսս գործել. եւ Բաժանել. փոսցնել, փոս բանալ.
"cf. Փոս հատանեմ."
ՓՈՍԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ՓՈՍԱՓՈՐԵՄ ՓՈՍԵՄ. Փոս փորել՝ բրել. փոսս գործել. եւ Բաժանել. փոսցնել, փոս բանալ.
cf. Փորուածոյ.
Փորեալ. փորելով գործեալ. վիմափոր. կռածոյ.
cf. Բրիչ.
Ռամկականն բառիս Բրիչ, որ է գործի բրելոյ կամ փորելոյ զերկիր.
trial, test, proof, attempt;
specimen, sample;
experience, proof;
endeavour, undertaking, enterprise, expedient;
trial, adversity, misfortune;
temptation;
probation;
experienced, expert, practised;
approved, tried, pure;
ի —ոյ, by or from experience;
խիստ — ,a hard trial;
բազմամեայ —, experience;
բնագիտական —, physical experiment;
—ով ուսեալ, taught by experience;
լինել —, to be experienced, versed, exercised;
զ— առնու րձել, ի — մտանել, to experience, to make an experiment of, to attempt, to make attempts, to try, to assay, to prove, to experiment;
ի — արկանել, to put to the trial or test, to torture;
— փորձել վերստին, to renew an attempt, to make a new effort;
ի վերջին — մատուցանել զիմն, to put to the final proof;
ի մահու — գալ, to prove death, voluntarily to encounter death;
հայաստան նախ զ— առ զօրութեան նորա, Armenia was the first to feel his strength;
ընդ նոր — հանդ իսի էանց նա, he was put to a new trial;
մատեաւ եւ յարդարսն — մահու, even the righteous were in mortal danger;
գիտելով զ— առն, well knowing what a man he is;
զգանից զ— առ, he was beaten;
— է, he is experienced, he has much practice;
— արծաթոյ եւ ոսկւոյ ի բովս, gold and silver are tried in the furnace;
cf. Զէն.
Գիտե՞ս դու զփորձ կնոջ, եւ սովորեալ իցես. ոչ գիտեմ զայդ գործ. (Վրք. հց. ՟Զ։)
tried or experienced together.
Շնորհօք ապրեալ եմծ, բայց շնորհքն անձնիշխանս կամի, որ փորձակիցք լինին բարւոյն, զի նախանձիցին եւ գործիցեն զբարին. (Եւագր. ՟Ժ՟Ը։)
to attempt, to try, to experiment, to make an experiment of;
to prove, to assay, to put to the test;
to tempt, to sound, to try;
to tempt, to allure, to entice.
Մի՛ ինքնին առցէ (զգործ ինչ ), այլ որ յաւագացն փորձեսցի, ընկալցի. (Բրս. հց.։)
to be tried, tempted;
to try, to endeavour, to seek;
to be purified, refined.
ըստ յն. ոճոյ. πειράζομαι, πειράομαι aggredior, conor, nitor, tento, experior. Ձեռնարկել յիրս ինչ. բուռն հարկանել. ջանալ. դուն գործել. հնարիչ.
cf. Փորձող.
Առ այնոցիկ՝ որ ասին փորձիչք, առ ի յիտալիա լինելով պէսպէս գողութեանց գործք եւ կիրք. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
trier;
tempter;
assayer;
cf. Հէն.
Առ այնոցիկ՝ որ ասին փորձիչք, առ ի յիտալիա լինելով պէսպէս գողութեանց գործք եւ կիրք. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
cf. Փութապէս.
Փութաբար ընթերցջիք զգիրս Աստուածային. զի այն իսկ զներքինին պայծառագործեաց. (Ոսկ. գծ.։)
to make haste, to hasten, to be quick, eager, to hurry;
to strive, to endeavour;
to be diligent, to apply oneself to;
չ-, to be slow, not to hurry, to take one's time;
փութալով առնել զիմն;
to do anything in a hurry;
փութա՛, quick! make haste!
փութա՛ էջ այտի, come down quickly!
յայն միայն փութայր, he dreamed of nothing else than;
յայն առաւել փութամ զի, my chief desire is to;
եւ զիա՛րդ փութամ մինչեւ կատարեսցի, and how am I straitened till it be accomplished !.
(լծ. յն. եւ լտ). σπεύδω, σπουδάζω studeo եւ festino, diligenter ago κατασπεύδω accelero, propero ἑπιμελέομαι curo, curam gero եւ այլն. Փոյթ ունել, եւ փո՛յթ շարժիլ. երագել. ճեպել. աճապարել. վաղվաղել. կանխել. սիրով բերիլ. ջանալ. գուն գործել. նկրտիլ. հոգալ. շուտ ընկէլ, արտորալ.
Փութա՛ թերա՛ գրիւս երիս։ Փութացաւ իջոյց զսափորն։ Փութացեալ այրեցին զքաղաքն։ Փութացան իջանել։ Փութացարո՛ւք եւ յղեցէ՛ք դուք զոք։ Փութայ մեծանալ այր չարակն։ Փութայ իբրեւ զհաւ ի ծուղակս։ Փութասցին ի նա ժողովուրդք բազումք։ Փութան գործել զչարի։ Փութալ պահել զմիաբանութիւն հոգւոյն։ Փութասջի՛ր (կամ փութացի՛ր) զանձն քո ընտիր կացուցանել։ Փութասցո՛ւք այսուհետեւ մտանել յայն հանգիստ.եւ այլն։
chest, box, coffer, small trunk;
poor's box;
tabernacle;
cf. Ուխտ;
— պրտուեայ, ark of bulrushes.
Սափոր ոսկի, եւ տապանակ կտակարանաց։ Տապանակաւ խաչին հրաշագործեալ նոր իսրայէլի. (Շար.։)
hatchet, axe;
դնել զ— առ արմին, to lay the axe to the tree.
ՏԱՊԱՐ. πέλυξ, πέλεκυς (լծ. վաղակ) securis bipennis. Զինուորական գործի տապարաձեւ՝ միսայրի կամ երկսայրի. սակր.
literary.
Տառիւք գծագրեալ. գրով դրոշմեալ. գրաւորական. Ընծայեցի քեզ սուրբ նշան ի սկտեղս խանթից զտառագործական արտադրութիւնս. (Թէոդոր. խչ.։)
basket, hamper.
Երկրագործքն ի վայրէ զանուշահոտ ծաղիկս ժողովեալ, եւ ի տառաղանս (կամ ի տառաղանդս) եդեալ՝ մատուցանեն տերանց իւրեանց. (Պրպմ. ՟Լ։ ( ի լս. հյ. սկուտեղս)։)
to grieve at, to be pained, uneasy, afflicted, tormented, vexed, to be unhappy, miserable;
տառապէաք խնդրէաք զքեզ, we have sought thee sorrowing.
Տառապեցայ եւ խոնարհ եղէ յոյժ։ Տառապէաք եւ խնդրէաք զքեզ։ Տառապէին որդիքն իսրայէլի ի գործոյ անտի։ Հոգայի եւ տառապէր յիս հոգի իմ.եւ այլն։
ten-fingered.
Ժամ հաւաքմանն տասներորդն. զի եւ մեք տասնամատնեայ ոտիւք գնացաք ի չարիս, եւ գործեցաք զանօրէնս տասնմատնեայ ձեռօք. (Տօնակ.։)
tenfold.
Տաղանդ ընկալաք. (գործեսցո՛ւք տասնեկի եւ հնգեկի յարդաւորութեամբ. Սկեւռ. յար.։)
of ten curtains, shutters, pieces or breadths.
Արասցե՛ս խորան տասնփեղկեան։ Գործէր զգործ խորանին տասնփեղկեան. (Ել. ՟Ի՟Զ. 1։ ՟Լ՟Զ. 8։)
star-thistle;
caltrop;
— երկաթի, iron-thistle, instrument of torture.
Նմանութեամբ՝ Երկաթի գործիք խոցոտիչք եւ քերիչք հանգոյն տատասկի.
proscription, ban, banishment, exile, exclusion, transportation, expatriation.
Տարագրութիւն այնոցիկ, ոյք գործեն զանօրէնութիւն. (Յոբ. ՟Լ՟Ա. 3։)
spread out, extended, stretched out;
extensible;
—, —ածք, extent, extension;
volume, bulk, size;
show, display.
Աչացն բացարձակ եւ տարած են ներգործութիւնք։ Տարածն եւ սփիւռ խանչումն մարմնոյ յանձնեալ աչաց։ Ի մերկ ծովն եւ ի տարած զինքն ընկենու. (Փիլ.։)
doubt, uncertainty, wavering, vacillation, irresolution, hesitation, embarrassment;
tribulation, anguish, anxiety;
doubtful, uncertain;
ի —կուսի կացուցանել, ի — արկանել, to cause to doubt, to call into question;
կալ ի —կուսի, to doubt, to be in doubt, to waver;
— ի —ս կցել, to multiply doubts, questions;
չիք ինչ —, there is no doubt;
undoubtedly.
Ի տուեցելոտցն, զոր ի տարակուսիցն ընկալան, ոչ յուսացեալք։ Ի տարակուսից եւ յանհնարից առաքեաց նոցա զբարեգործակն զօրութիւն։ Ոմանք թերեւս խնդասցեն ընդ տարակոյսն. իսկ խնդալ ի վերայ այլոց թշուառութեանց՝ ոչ մարդկան ա՛նգ է. (Փիլ.։)
disagreeable.
Այնպիսի յանդգնեալքն՝ որ գործեն զտարահաճելիսն աստուծոյ, հեռի եղիցինզ ի սրբոց եւ ի մեր օրհնութենէն. (Կանոն.։)
Ամենայն տարացոյց արտաքին մարդոյս՝ ներքնումս ներգործութեան է յարացոյց. (Լմբ. պտրգ.։)
to difference, to diversify, to distinguish, to vary, to change;
cf. Տարբերիմ.
Ջուր հուր որպէս հեռի ունին զգոյացութեանն եւ զորակութեանն բան, այսպէս եւ տարբերեալ տայցեն զներգործութիւնն. (Կիւրղ. գանձ.։)
a multitude of talkers.
Իսկապատում տարմաբանիցն (սրբոց հարց) գործադրութիւնք. (Թէոդոր. խչ.։ (կամ թէ գրելի էր՝ Տրամաբանից։))
starling.
Զտարմահաւ թռչունն ի բարեգործութիւն մարդկան գոլ ստացօղն բոլորեցուն հնարեցաւ. (Բրս. ընչեղ.։)
to be compounded of elements, to be reduced to elements, to be produced, formed, to exist, to be;
to incorporate, to adhere, to be united, attached;
to be inculcated, impressed or imprinted;
բանիւ տարրացեալ մարմինք, created beings furnished with reasoning faculties;
սողոմոն տարրանայր ի խորս էակաց, Solomon penetrated the secrets of nature;
յերկիւղի նորա տարրասցուք, let us keep his fear in our hearts;
տարրացեալ են ի սիրտ իմ, they have penetrated to my inmost soul;
տարրացաւ խաւարն ի վերայ երկրի, darkness covered the face of the earth;
տարրացեալ առ աստուած սիրով, bound to God by love.
Տարրանալ ի հանդէս բարեպաշտութեան։ Յամենայն վարս բարեգործութեան տարրանայր։ Տարրացելոցն առ աստուած սիրով։ Ըստ նորին սրբութեան տարրանամք, հաղորդեալք իրերաց, եւ միացեալք ի քրիստոս։ Յեղկեղի նորա տարրասցուք. (Սոկր.։ Ճ. ՟Ա.։ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։ Տօնակ.։)
to announce loudly, with shouts and cries, to cry aloud, to shout;
to celebrate, to publish.
Իբր յն. διασαλπίζω divulgo, pervulgo (velut tuba). Ի տար փողել. քաջահնչօղ ձայնիւ ազդել. քարոզել. աւետարանել. հռչակել իբրու փողով.
harrow.
flat, level, plane, smooth, even, shorn;
plain;
esplanade, glacis.
Տափարակացն եղելոց ... զմին գործելով հաստատուն անկիւն ի չորից տափարակաց.
ill-favoured, ill-featured, unsightly, ugly, deformed, hideous, squalid;
foul, villainous, bad.
Ոչ է տգեղ լսել զնոյն բան։ Տգեղ ինչ իրս վասն վարդապետութեանն քրիստոսի ոչ խորհէր նա։ Յայսմ հետէ տգեղ ինչ առ մեզ ոչ գործեսցեն. (Եւս. պտմ.։)
ignorance, nescience, rudeness, rawness, unskilfulness;
մեծ, թանձրամած, սոսկալի —, great, utter, gross, complete ignorance;
առ տգիտութեան, through ignorance;
զգածնուլ տգիտութեամբ, թաւալիլ ի տգիտութեան, to live, to wallow in ignorance.
Զգործ տգիտութեան նոցա անմեղութիւն համարեսցիս։ Զտգիտութիւն խոստովանեաց հռետորն. (Ագաթ. Խոր. ՟Գ. 53։)
cf. Տեղում.
ՏԵՂԱՄ եւ ՏԵՂԵԱՄ, ՏԵՂԵՄ եւ ՏԵՂՈՒՄ. βρέχω, ἑπιβρέχω, ὔω, ὐετίζω pluo, irrigo νίφω ningo. Տեղ տարափոյ կամ անձրեւ ածել. եւ հանգոյն անձրեւի թափել.
to be informed of, instructed in, acquainted with, to make inquiries, to acquire instruction or knowledge, to inquire, to teach oneself.
Տեղեկանալ ամենայնի՝ զի՛նչ եւ գործիցես։ Բերան անխրատից տեղեկանայ չարեաց։ Տեղեկասցին գրովն։ Տեղեկացեալք սիրով.եւ այլն։
place, spot, site;
occasion, opportunity;
point, lieu;
հասարակ —ք, common-place topics;
հասարակաց —ք, public places, squares;
սուրբ —ք, holy place;
the Holy Land;
— ապաւինի, refuge, shelter, retreat, cover;
առ տեղեաւս, here;
ի — or ի տեղւոջ, in the room of, instead of, in lieu or place of;
ի —ս —ս, տեղեաց տեղեաց, in different places, in some or several places;
ընդ ամենայն —ս, in all places, every where;
omnipresent;
առ տեղեաւն, there, in the very place;
just then, for that time, for a short time;
ունել զ—, to supply the place of, to substitute for, to take or fill the place of, to succeed;
ունել զառաջին —, to hold or occupy the most advantageous place, to be on the side of the wall;
զ— առնուլ, ունել, to stop, to cease to go, to rest, to take repose, to halt;
անկանել ի տեղւոջ, to be left dead on the spot;
— առնել ումեք, to give the first place to a person;
— տալ ումեք, to yield, to give up, to acquiesce, to consent, to condescend, to submit;
— տալ իմիք, to expose oneself, to give hold;
— տալ յիմեքէ or յումեքէ, to evade, to avoid, to draw back, to withdraw, to retire, to depart, to go away;
շրջէր փախստական տեղւոյ ի —, as a fugitive he wandered;
բանին իմոյ չիք — ի ձեզ, my words have no place in you;
— տուր գնա՛, get thee hence ! cf. Թատր, cf. Ժահահոտ.
Զի մի՛ տեղի գտցէ բանսարկուն բամբասել զաստուած։ Զոմանս աղքատս արար, զի տեղի լիցի մեծատանցն բարեգործելոյ։ Թէ կամեցեալ էր երկարել զբանս, գոյր տեղի ընդարձակութեան։ Երիս եցոյց մեզ բանս զկործանմանն մերոյ տեղիս։ Օձն խաբօղ, եւ յիմարութիւնն տեղի, եւ ցանկութիւնն գող. (Լմբ. պտրգ.։ Իգն.։ Խոսր.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Մաշկ.։)
Բազում ապականութիւնք գործեցան տեղիս տեղիս. (Եւս. քր. այսինքն յայլեւայլ տեղիս. յն. տեղականք։)
unveiled, brazen-faced, impudent;
spoiler, despoiler.
ἁλητίριος sceleratus, flagitiosus. Որ զերծու զտեռ. կողոպտիչ. սեղանակապուտ. ապիրատ. անամօթ չարագործ.
species;
sort, kind, race;
fashion, manner, way;
form, figure, appearance, look;
sight, countenance, aspect, air;
image, idea;
dress, costume;
form, species;
visible;
հաղորդել կրկին —աւ, to receive the Communion in both kinds;
սեռ՝ կենդանի, — մարդ, եւ տարբերութիւն՝ բանական, genus animal, species man, whose distinctive characteristic is the faculty of reason.
ՏԵՍԱԿ. τρόπος, γένος modus, genus. Տարազ բանից եւ իրաց. օրինակ. եղանակ. կերպ. ազգ ինչ իրաց, եւ հանգամանք գործոյ. թարզ, թէօրէ.
Տեսակ մտացն զտեսակ զգայութեանցն ոչ գործէր։ Զգալի ի տեսակս եւ ոչինչ է։ Անմարմին զօրութեամբ, որոց ճշմարիտ եւ ստուգաբան անուն է տեսակք, ի վար արկ առ իւրաքանչիւր ազգ ծննդոյ յարմարելի առնուլ կերպարան. (Փիլ.։)
visible, apparent, plain;
theoretical, contemplative, speculative;
perspicacious, sharp;
prophetical, prescient, foreknowing;
formal, special;
—ն, theory;
— ազն, ազգ, տոհմ, the nation, race, tribes of Israel;
—ն ընդ զգայութեամբ անկանի, the visible is subject to the senses.
Իմաստասիրութիւն բաժանի ի տեսականն եւ ի գործնականն. եւ դարձեալ տեսականն բաժանի ի բնաբանականն, եւ յուսումնականն, եւ յաստուածաբանականնն։ Յաղագս գործնականին, որ ընդ դիմաբաժանի գործնականումն. (Սահմ. ՟Ա։)
Զմրջիւնն առ գործնականն, եւ զմեղուն առ տեսականն տկայ օրինակ. (Նախ. առակ.։)
Ոչ միայն ընդ տեսականն, այլեւ ընդ գործնականն մեր հաճեսցի աստուած։ Յարդիւնարար գործնականին, եւ ի յիմաստ տեսականին ... Յիմաստութիւն տեսականին, եւ ի խորհուրդ գործնականին։ Ի գործնական եւ ի տեսական ընթացիցն կասեալ. (Շ. ՟գ. յհ.։ Յիսուս որդի.։ յռջբ։)
to be specified, qualified, formed, figured.
μόρφουμαι, εἵδομαι formor, informor, videor, assimilor σχηματίζομαι figuror. Զգենուլ զտեսակ. կերպարանիլ. ձեւանալ. տեսակագործիլ. երեւելի լինել.
to give being and form;
cf. Տեսակագործեմ.
visibility, contemplation.
Յորժամ ճանաչէ զնանրութիւն սնոտեացն, սկսանի տեսականութիւնն ըստ բնութեանն ներգործել. (Լմբ. սղ.։)
ink.
Եղէգն եւ սեւադեղն մեռեալ գործի են։ Եղեգանն եւ սեւադեղոյ, եւ այլն. (Սեբեր. ՟Գ։)
cf. Սեւաթորմի.
Սեւաթոյր զգեստու զգածումն։ Ի սեւաթոյր տխրութենէ գործոց մերոց խեթիւ հայեցաւ ի մեզ արեգակն ճշմարիտ. (Յհ. կթ.։)
Ցանրացեալք ի սեւաթոյր գործոցն որպէս զկապար ստորաքարշեցան. (Լմբ. ժղ.։)
cf. Սեւեմ.
μελαίνω nigrum reddo, nigrefacio. Տալ սեւանալ. սեաւ գործել. թխացուցանել. սեւցընել.
nailed, studed, fixed, well-fastened.
Մածեալ էր սեւեռապինդ ի գործի մահուն. (Լմբ. վերափոխ. Բրսղ. մրկ.։)
loving;
amiability, kindness, love, affection, tenderness, sympathy, fellow-feeling.
ἁγάπησις, φιλία, φίλτρον, διάθεσις dilectio, amor, amicitia, studium. Սիրելն. սէր. ընտանութիւն. բարեկամութիւն. ներգործութիւն եւ գործ սիրելոյ, եւ սիրելի գոլն.
Զքրիստոս ընդունելով՝ գործովք զսիրելութիւնն յանդիման կացուցանէ։ Զգեստ ամպարշտութեան նոցա սիրելութիւն գրոյն։ Զատելութիւն, եւ զսիրելութիւն. (Ածաբ. աղք. եւ Առ որս. ՟Է. ՟Ծ՟Գ։)