existence;
hypostasis.
Մի ենթակայութիւն». որ է ուղիղ ըստ հասարակ առման իբր Անձնաւորութիւն. (այլ առ նախնիս յունաց Ենթակայութիւն կամ իբօսդասիս՝ է՛ր զի իբրեւ անձն, եւ է՛ր զի իբրեւ բնութիւն առեալ լինէր)։
hyphen, mark of division of a word.
ὐφέν subunio Գիծ ձգեալ ի ստորէ բառից բարդելոց՝ մանաւանդ առանց ա տառի, ի նշանակ զօդելոյ. որպէս եւ ի յօդել զբառն հատուածեալ ի տողադարձս. զորօրինակ բարձ ընտիր, նոյ ընծայ, օրէնս ուսոյց. եւ ա րեւ, ի մաս տա սէր.
to blame, to despise.
Զեգիպտացիսն կապուտ կողոպուտ արարին. եւ քանզի պատուէր հրամանի աստուծոյ էր, ոչ եպերեցան. (Եփր. ել.։)
Ապա եւ զսա (զսէր աստուծոյ եւ ընկեբին՝) կենաց ծառ ասել՝ ոչ եպերելի է. (Անյաղթ հց. իմ.։)
bishop.
Զեպիսկոպոսունս վիճակեցուցանէր. (Ագաթ.։)
suffragan, companion of a bishop.
Արիստակէս հօրն էր գործակից եպիսկոպոսակից յամենայն ընթացս վարդապետութեանն. (Բուզ, ՟Գ. 2։)
archbishop.
Եպիսկոպոսապետ էր աղուանից. (Յհ. կթ.։)
bishop's see, bishop's palace.
Ուխտ եպիսկոպասարանին։ Բիւզանդիոն, որ յառաջն եպիսկոպոսարան էր, եղեւ պատրիարգարան (որպէս աթոռ). (Ճ. ՟Ա.։ Հ=Յ. յունիս. ՟Դ.։)
honey-dew, manna.
Գազպէնն՝ որ իջանէր ի վիմացն վերայ. (Վրդն. օրին.։)
horn, trumpet;
— անօթ, matrass, retort.
Ի ձայն մեծ գալարափողոցն զիւր գունդն ստիպէր. (Եղիշ. ՟Զ։)
to roll, to roll up;
to twist, to writhe, to bend;
to shrivel;
to curl.
Գալարէր իբրեւ զօձ. (Եղիշ. ՟Բ։)
arrival, approach, accession.
Ի գալուստ ամին միւսոյ զօր հատանէր. (՟Ա. Մակ. ՟Դ. 28։)
throne;
seat, chair;
dignity;
precipice, high and very steep place;
անկանել ի —է, —է ի ժ կործանիլ, հտիլ ի —ից, ի —իցն վիժել, to be precipitated, to be thrown or to fall from one precipice to another;
ի —ից մղել, to precipitate.
καθέδρα, θρόνος cathedra, thronus, sedes Բարձրադիր վայր քան զմերձակայ տեղիս, իբր բեմ, բեմբ. որպէս Աթոռ պատուոյ. բազմոց. եւ նմանութեամբ՝ Բարձ, պատիւ, իշխանութիւն. կեահ, թախտ, քիւրսի, սէրիր, սէտիր.
Զայր այր յիւրաքանչիւր գահ հրամայէր մատուցանել. (Գ. Մակ. Ե. 8։)
Ըստ գահոյ էր ոք ի վեր. (Փարպ.։)
partner of the same throne or dignity.
Աստուած էր բնութեամբ, եւ գահակից հօր։ Գահակից է այ, եւ համաթոռ ամենեցունց տիրողին. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
ambition, immoderate desire of honour and grandeur.
Սէր բարձի եւ պատուոյ. իշխանասիրութիւն.
to precipitate.
Որ գահավիժեալ էր ի դիւաց յարօտս մահաբերս. (ՃՃ.։)
to heat, to strike.
Ընջուղն գէր եւ աղուոր պիտի՝ որ միս ունենայ, եւ ուժով կտրճներ դահեն, եւ բերեն ծանր պլատկերով. (Վստկ. ՟Յ՟Ա։)
president, principal;
primate;
dean.
πρόεδρος, προκαθήμενος praeses Երէց գահու քան զայլս. նախագահ. աւագագոյն յոր եւ է կարգի. պաշ, րէիս, սէրտար.
throne;
high canopy, arm-chair;
state-bed, palanquin.
Եւ φορεῖον feretrum, ferculum, lectica Բառնալիք. դեսպակ. պատգարակ. թախտիրէվան, թէճկէրէ.
to Conform, to imitate;
to copy, to transcribe.
Ձմեռն զդժնեայ դառնութիւն դժոխոցն գաղափարեալ օրինակէ։ Գաղափարես ի բոլորս զերեքանձնական տէրութիւն։ Ի քեզ տպաւորեալ գաղափարէր մովսէս զգաւազանսն. (Զքր. կթ.։)
transmigration, emigration, flight;
journey;
pilgrimage;
the colony, the settlers or fugitives.
ԳԱՂԹ որ եւ ԳԱՂՈՒԹ. (որպէս թէ գաղտերթ, կամ գաղոյթ. զօղումն փախստեամբ) ἁποικία demigratio, transmigrtatio, colonia (ուստի կողոնիա). Չու. վտանդարութիւն. տարաբնակութիւն. բնակափոխութիւն. պանդխտութիւն. փախուստ. գերութիւն. անցք. հատուած. կէօլ, հիճրէթ, գէվաթը, թէրքի տիյար.
Ել գաղթին փութացուցանէր։ Դառնիճն յայտնութիւն հոգեկան գաղթին է։ Ի գոհութեան գաղթիցն։ Բնակափոխութիւնք գաղթից. (Փիլ.։)
Շուրջ զամրոցաւն, ուր գաղթ գաւառին զօղեալ դադարէր։ Զգաղթ ընտանեացն իւրոց ի ծործորս ամուր լերանցն թագուցանէր։ Ոչ կարացին ժամանել անկանել յամրացեալ գաղթս։ Առեալ ընդ իւր զգաղթն յաւարի առեալ. (Յհ. կթ.։)
to send abroad or from home;
cf. Գաղթիմ.
ԳԱՂԹԵՄ, եցի. չ. ԳԱՂԹԻՄ, եցայ. ձ. μετοικίζομαι, ἁναχωρέω demigro, transferor, fugio, discedo Գնալ վտարանդի իբրեւ հատուած. տարագնաց լինել ի հայրենի գաւառէն. փոխել զբնակութիւն այլուր. չուել. մեկնիլ. խոյս տալ. անկանիլ եւ պատսպարիլ. կէօչմէք, թէրքի տիյարէթմէք, սըղընմագ.
in French;
after the French manner;
French, the French language;
— գիտել, ուսանել, խօսիլ, to know, to learn, to speak French;
խօսի՞ք —, do you speak French ? չգիտեմ, Տէր, չխօսիմ —, I do not know, Sir, I cannot speak French.
cf. Գաղտ.
Իսկ գաղտաբար ընդէ՞ր, որ կարօղ էր յայտնապէս ելանել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1։)
Գաղտաբար ունկնդրութիւն առնէր ասացելոցն. (ՃՃ.։)
by stealth, clandestinely, secretly;
secret, furtive, stealthy.
Գաղտագողի յադամայ հայէր ի նա. (Եպիփ. ծն.։)
theft;
ի գաղտադողօնս անկանիմ, to conceal one's self, to hide.
Տրփեալ լինէր.... անկանէր ի գաղտագողօնս, մինչ զի զնուն իւր կարասցէ տեսանել. (Բուզ. ՟Դ. 15։)
oyster;
mother-of-pearl.
Բերեալ մատուցին ինձ գաղտակուրս ... եւ տանէր բաժակս վեց. (Պտմ. աղեքս.։)
that takes by stealth, deceitful, malicious.
Շունք կատաղեալք եւ գաղտառուք, որոց վէրք ժանեաց դժուարակիր է ի բժկշկութիւն. (Ածազգ. ՟Գ։)
cf. Գաղտուկ.
Ոչ ուտէր, այլ գաղտիկ տայր աղքատաց. (Ճ. ՟Զ.։)
cf. Գաղտակեր.
Գաղտակէր. գաղտ կերօղ, կլանօղ, կրծօղ.
secret, oecult, latent, hidden;
stolen, furtive;
clandestine
Ի գաղտնեաց իմոց սուրբ արա զիս տէր։ Նա քննէ զգաղտնիս սրտից մերոց։ Ի վերայ գաղտնեաց։ Գաղտնիք մարդկան, խաւարի, ամօթոյ.եւ այլն։
secretly.
Ուսուցանէր գաղտուկ։ Սեր բարեկամութեան գաղտուկ առնէր. (Եւս. պտմ. ՟Դ. 11։ ՟Ը. 15։)
to find means or place, to take, to lay, to have hold;
to find the means of .vanquishing or to wrong, to obtain ones intention or design;
to succeed;
ոչինչ — լինել, to succeed never;
իբրեւ — չլինէր պաշարմանն, despairing to take the city by siege.
cf. Գամագիծ՞՞՞գսանեմ.
περίειμι, ἱσχύω, λυμήνομαι, ἁντίσταμαι Supero, valeo, labefacto, resisto եւ այլն. ԳԱՄԱԳԻՏ կամ ԳԱՄԱԳԻՒՏ ԼԻՆԵԼ, կամ ԳԱՄԱԳԻԾ ԳՏԱՆԵԼ. Գամս գտանել, այսինքն անցս եւ ելս հնարից, կամ հնարս յաղթութեան, կամ տեղի ըմբռնելոյ եւ վնասելոյ. սանանել. զդէմ ունել. ճար մը ընել՝ վնասել, ուզածը առաջ տանիլ, ձեռք երկնցնել, դէմ դնէլ. չարէ պուլմագ, գուլփ ալմագ, այազընա եէր էթմէք, պէճէրմէք.
Չլինէր գամագիտ պաշարման. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Աղքատութեամբ ձգեաց նմա գործիս, եւ այնու կարծէր գամագիտ լինել։ Որում ոչ միայն ցեց, այլեւ ոչ մահ կարիցէ գամագիտ լինել։ Չլինիցի ինչ քեզ այնուհետեւ գամագիտ հուրն։ Չտայցէ գամագիտ լինել իւղն այն ի մկանունս մեր՝ ունելեացն նորա. (Ոսկ. մ. ստէպ։)
bull-dog, mastiff.
Մին յովազ լաւ է քան զհազար գամփռ շուն։ Տանուտէր մի եբեր շունն մի գամփռ, եւ սաստիկ ուժեղ ... Ի գամփռ շանէ միոյ զարհուրեալ երկեայ. (Ոսկիփոր.։)
made of pebble or flint.
Ի ձեռն գայլախազին զարտաքին անդամս նոցա դրոշմէր, զի սիրտք նոցա գայլախազեայ՝ կակղասցին. (Եփր. յես.։)
wolf's skin.
ԳԱՅԼԵՆԻ գ. λυκέη, λυκῆ Pellis lupina, tegmen e pelle lupina Մորթ գայլոյ. գուրտ տէրիսի՝ քիւրքիւ.
Զսամուրենիս եւ զգայլենիս ագանէր. (Բուզ. ՟Զ. 2.)
muddy, miry, dirty.
Յեր կինս բացեալ զգայռալիր բերանն ... ածէր զլեզուն զերկրաւ. (Արծր. ՟Ա. 14։)
much cudgeled, punished, chastised;
— առնել, to give a heavy blow with a stick, to strike with a stick;
— լինել, to be struck with a stick.
Մարմինք իւրեանց գանալիցք, եւ զայլոց վէրս ողջացուցանէին. (Եղիշ. առաք.։)
Զվէրս գանալից մարմնոց նոցա բժշկէր. (Ճ. ՟Ա.։)
Զոր սիրէ տէր՝ խրատէ. գանալից առնէ զորդի՝ զոր յակն առնու. (Ագաթ.։ Իսիւք.։)
curled, frizzled;
whose hair is curled.
Պատկեր նորա գեղեցիկ էր, եւ գանգրահեր. (ՃՃ.։)
to cudgel, to scourge, to whip, to thump, to beat.
Որպէս զհայր գանեցի զձեզ, եւ որպէս զտէր պատժեցի. (Լմբ. մաղաք.։)
Հանգնէր զնոսա, եւ գանէր բովանդակ։ Քանզի գիտէր զի այն ուժգնապէս գանէր զնոսա, եւ խոց դնէր առաւելապէս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։)
Այլ ոչ գանէր զնա եւ կակղացուցանէր բանքս այս՝ ածել զնա ի գութ եւ ի զղջումն. (Բրսղ. մրկ.։ Իսկ Նար. ՟Ի՟Բ. կա. բերի ի կրկին նշանակութիւնս։)
abdomen, bowel.
Դնէր ի ներքոյ զսուրն հանդէպ գանձակին. (Պտմ. աղեքս.։)
box, chest, casket;
alms-box;
poor-box;
treasure, treasury;
— մանկտոյ, money-box.
Կայր յս ընդդէմ գանձանակին. տեսանէր՝ զիարդ ժողովուրդն արկանէր պղինձ ի գանձանակն. (Մրկ. ՟Ժ՟Բ. 41։)
treasurer.
Որպէս զյովբն, ոչ գանձապահ էր իւրայոցն ... այլ տնտեսէր մանաւանդ ըստ կամացն այ. (Բրս. հց.։)
treasurer;
receiver.
Գանձաւոր էր տեառն (յուդա). (Զքր. կթ.։)
cage, park;
menagery;
den, haunt;
prison;
դնել ի —, to shut up in a cage.
Մինչ ի գառագեղն էր գազանն. (Շ. թղթ.։)
cf. Գարգափումն.
Կոր. ծուռ. թիւր. (արմատ բառիցս՝ խանգար, խելագար, ցաւագար. պ. կէր, կէրա. թ. կէրի, էկրի. յն. ղօրիէս. լտ. գուռվուս, թօռվուս) Ուստի ԳԱՐ կամ Ի ԳԱՐ ՀԱՅԵԼ, է Խոժոռ նայել, կամ ընդ ակամբ. ծուռ նայիլ. էյրի պագմագ.
barley bread.
Գարէհացիւ դարմանեալ լինէր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
orgeat, beer;
հանել, յօրինել զ—, to brew, to make beer.
Ի գարէջուր անդր՝ զոր ըմպէր. (Ճ. ՟Բ.։)
Միայն գարեջուր (կամ գարէջուր) չափով, եւ սակաւիկ մի հաց ճաշակէր. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ժ՟Գ.։)
stinking, fetid;
stink;
stinkingly.
Փափկասէր մարդ տեսանելով զգարշահոտ ինչ՝ փախչի. (Բրսղ. մրկ.։)
Մարթա զգարշահոտոյն յառաջագոյն ասէր. (Լծ. կոչ.։)
divided by the rod (sea, stone).
Ի գաւազանահերձ վիմէն զծարաւ նոցա արբուցանէր. (Ճ, ՟Թ։)