cf. Զենակար.
Իբր ռմկ. զէն ընօղ, զիյան վէրէն. Վնասարար, վնասակար.
victim, that is ready to be sacrificed;
immolation.
Եզեն Յակոբ զենլիս ի լերինն, եւ կոչեաց զեղբարս իւր՝ ուտել հաց։ Զե՛ն զենլիս, եւ պատրաստեա՛, զի ընդ իս ուտելոց են։ Եւ եղիցի նուէր յորդւոցն Իսրայէլի ի զենլեաց փրկութեան իւրեանց։ Զեն զզենլիս իւր լի զենլեօք եւ բարեօք։ Ի զենլեաց իմոց, զոր զենի ձեզ.եւ այլն։
to slaughter, to kill;
to immolate, to sacrifice.
Քահանայքն էին սակաւք, եւ ոչ կարէին զենուլ զողջակէզսն. յն. δέρω տէրիսինի չըգարմագ. տեռել. իմա՛ մորթել, այսինքն մորթազերծ առնել.
Որ առ հնոյն էին զենմունք, ի զենանելն մեռանէին. իսկ Տէրն մեր հանապազ զենանի ի փրկութիւն աշխարհի. (Շ. բարձր.)
act of slaughtering;
victim, sacrifice.
Զենումն անմահ։ Անպարտական զենման։ Ի զենումն ածաւ։ Զենումն մեծ քան զհաբէլին։ Ի նուէր քո զենման. (Նար.։)
reptile, creeping animal;
acquatic insects;
creeping, crawling.
Իսկ որ այլ ինչ էր զեռուն եւ կարասի, վաճառեաց ... եւ բաշխեաց կարօտելոց. (Աթ. անտ.) իմա՛ զկենդանիս, եւ զզարդս տանն. եւ այլն։
to place, to deposit, to put, to establish, to dispose, to plant, to install, to procure a situation or place for.
Երթայց առաջի քո, եւ զետեղեցից զքեզ։ Մինչեւ զետեղեսցէ Տէր Աստուած զեղբարս ձեր. (Ել. ՟Լ՟Գ. 14։ Օր. ՟Գ. 20։)
Տէր Աստուած զետեղեցոյց զձեզ։ Զետեղեցուսցէ Տէր Աստուած ձեր զեղբարս ձեր. (Յես. ՟Ա. 13. 15։)
cf. Զետեղեմ.
Երթայց առաջի քո, եւ զետեղեցից զքեզ։ Մինչեւ զետեղեսցէ Տէր Աստուած զեղբարս ձեր. (Ել. ՟Լ՟Գ. 14։ Օր. ՟Գ. 20։)
Տէր Աստուած զետեղեցոյց զձեզ։ Զետեղեցուսցէ Տէր Աստուած ձեր զեղբարս ձեր. (Յես. ՟Ա. 13. 15։)
to place one's self, to install or settle or establish one's self;
to find a situation, to obtain or find a place.
Լա՛ւ էր թէ անդէն զետեղեալ եւ բնակեալ էաք առ եզերբ Յորդանանու. (Յես. ՟Է. 7։)
to be freed, delivered, to escape, to make one's escape, to disengage one's self, to save one's self, to run away, to detach one's self;
to slip off, to slide away;
— յառողջութիւն, to be cured;
— ի խաւարէ ի լոյս, to pass from darkness to light;
— յամուսնոյ, to be widowed, deprived of one's husband.
Խոզ մի ի ձեռաց զերծանէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
zephyr;
քաղցրաշունչ, the gentle -;
զովարար —, refreshing breeze;
cf. Էրան.
oppression, vexation, vexatious measures;
nausea, disgust, aversion, loathing, rising of the stomach;
horror, detestation, abomination.
Իշխանքն հասուցանէին ի վերայ տնանկացն զզուանս։ Զայս ճանապարհս անմիտքն զզուանօք եւ զրկանօք աղքատաց գնան։ Նիւթէ զզուանս աղքատաց եւ զրկանս։ Յայսպիսի զզուանս գոլով ի նոցանէ մարդկութիւնս, թախանձէր զԱստուած. (Լմբ. միք.։ Լմբ. առակ.։ Լմբ. պտրգ.։ Լմբ. սղ.։)
to disgust, to vex, to persecute, to importune;
to revile, to abuse, to outrage.
Բարեկամացն՝ որ մերձ եկին՝ բանիւք զզուէր զերանելին. (Յիսուս որդի.։)
to throw, to thrust, to cast far from one;
to drive away, to remove;
— զամօթ, to throw off all sense of shame, to become immodest.
Անսաստեալ զընկէց զպատուիրանն։ Թէ չէր զԱստուծոյ հրամանն զընկեցեալ. (Եզնիկ.։)
for, because, in order that, to the end that;
that;
զի՞, what? what thing? why? for what reason? զի՞ կայ իմ եւ քո, what do you want, or what do you want of me ? զի՞ է զի, what is the motive for which? why? what is it ? why then ? զի՞ է զի յարեւու եկիք այսօր, how happens it that you are returned before sun-down? քեզ զի՞ փոյթ է, what does it matter to you ? զի՞ է որդեակ, what do you want my son?
զի՜, how! how much! զի՜ անգութ ես, how cruel you are! զի՜ բարի կամ զի՜ վայելուչ, how good and how pleasant!
Զի արհամարհեցեր զբան Տեառն, արհամարհեսցէ զքեզ Տէր. (Ա. Թագ. ԺԵ. 23։)
Մեք զի կամօք եղաք մահկանացուք, կամօք մեռցուք վասն նորա։ Իմ զի աղ եւ հաց կերեալ է յաշխարհի ձերում, գութ եւ սէր ունիմ առ աշխարհն. (Եղիշ. Բ. Ը։)
Այնպէս ահագին էր տեսիլն, զի եւ Մովսէս ասէր, թէ զահի հարեալ եմ եւ դողամ. (Եբր. ԺԲ. 21։)
Որպէս ոք զի խօսիցի ընդ բարեկամի իւրում։ Որպէս փեսայ՝ զի ելանէ յառագաստէ իւրմէ։ Ի ժամանակի զի հարկանէր զԴարեհ արքայ։ Մի՛ լինիցիս որպէս կեղծաւորքն, զի սիրեն եւ այլն։
Տէր Տէր մեր, զի՜ սքանչելի է անուն քո յամենայն երկրի։ Զի՞ բարի, կամ զի՞ վայելուչ, զի բնակին եղբարք ի միասին. (Սղ. Ը. 2. ՃԼԲ. 1։)
at one's will or pleasure.
Այլ թէ զիա՞րդ Տէր խօսեսցի ընդ քեզ. իմա՛ ըստ եբր. ոճոյ, ե՞րբ լինիցի, ո՜ տայր։
cf. Զինազարդ.
Մտանէ զինազգեստեալ ընդ դուռն քաղաքին. (Ճ. ՟Թ.) (վրիպակաւ գրեալ էր, զենազգեստեալ)։
that carries arms;
squire;
soldier, swordsman;
officer.
Նախ պարտ էր ժամանել զօրականի, պարտ էր յառաջել զինակրին. (Ոսկ. յաւետիս.։)
to be wounded with a weapon.
Զոր Թովմասն շօշափէր զզինահարեալ մարմինն. (Կիւրղ. ղկ.։)
cheap, low-priced.
Թեթեւագնի վաճառէր. (Կիւրղ. ղեւտ.։)
lighter, very light;
very easy.
Ի թեթեւագոյնս անդր զթոյնսն թափէր. (Յհ. կթ.։)
to lighten, to disburden;
to relieve, to ease;
to relieve, to alleviate, to assuage, to lighten, to allay;
— զձեռն յումեքէ, to withdraw one's hand, to cease to afflict;
ապաշաւ թեթեւացուցանէ զյանցանս, repentance extenuates a fault.
Թեթեւացո՛ տէր զքաղցր լուծ քո։ Թեթեւացո՛ ի ծանրութեանց մեղաց զանձինս. (Ժմ.։)
Թեթեւացո՛ զկողմն արդարութեան քո։ Թեթեւացոյց զինքն, եւ թոյլ ետ տանել զկտաւն՝ որ ի ներքոյ իւր էր. (Վրք. հց. ՟Բ։)
relief, ease (from pain).
Նա էր իմ ցաւոց թեթեւումն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
that instigates, that advises;
— լինիմ, cf. Թելադրեմ.
Ետես (Ստեփանոս) զտէրն՝ ունելով զպսակն, զի կայր թելադիր ընդ աջմէ նորա՝ յաղթել մահու. (Տօնակ.։)
Որպէս եւ մարգարէն լինէր թելադիր յառաջագոյն, եթէ մոռա՛ զժողովուրդ քո։ Չտամ հրաման, այլ խրատեմ եւ թելադիր լինիմ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3. 10։)
to instigate, to prompt, to incite, to suggest, to inspire, to advise, to counsel, to dictate.
Որքան ինչ միանգամ գրեցին, հոգին էր՝ որ թելադրէր ի շրթունս նոցա. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։)
Զանձինս նոցա թելադրեալ՝ ասէ ցնոսա, ուրա՛խ լերուք։ Թելադրէր զանձն իւր, միայն աղօթից եւ ընթերցմանց Սուրբ Գրոց պարապելով. (Ճ. ՟Ա. եւ Ճ. ՟Բ.։)
agent, bailiff, proctor, manager, saving man.
Հերովդէս թելակալ պահպան էր տեղւոյն։ Ուրախ եղեն թելակալք ընդ լիութիւնն. (Եփր. ծն.։)
side, part;
ընտրել զբարին ի մի —, to select, to separate;
լինել ի —է ուրուք, to sustain, to defend, to side with.
(ուստի ռմկ. թեր ըլլալ. թ. թէրէֆ, թէրաֆ ) Կողմն. կոյս.
to write imperfectly or erroneously, to wrest a book (from its proper sense).
Տէրն իբրեւ զհարկաւորս մեզ հրամայեաց, եւ դու որպէս անկարելի թերագրես. (Բրս. ընչեղ.։)
cf. Թերալից.
Որմըզդն մինչչեւ ծնեալ էր, թերակատար էր. եւ զիա՞րդ թերակատարն զխորհուրդն հայրենի իմացաւ. (Եզնիկ.։)
Դեռ տխմար էր եւ թերակատար։ Յառաջ քան զխաչն, կամ առանց հոգւոյն ընդունելութեան՝ թերակատարք էին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 6։ Բրսղ. մրկ.։ Տօնակ.։)
abortive.
Զորս կարծէրն ի դուրս բերել եւ ծնանել, վիժածք եւ թերածինք եւ անցք են. (Փիլ. այլաբ.։)
imperfection, defect, blemish.
Էր ոմն ի վեր քան զնա, որ զնորա թերակատարութիւնն լնուլ կարէր. (Եզնիկ.։)
cf. Թերահաւատեմ.
Խորհուրդ մեծ եւ սքանչելի ի մէջ մատուցանէր, զոր թերահաւատէին. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
to want, to be deficient, imperfect, defective;
to distrust, to doubt, to suspect;
— ի հաւատս, to deny the faith, to become a renegade;
— ի յուսոյն, to lose hope;
— ի պարտուց, to fail in one's duty.
Որոյ ոչ եւ առ սակաւ մի թերացեալ էր ի սիրոյն Քրիստոսի։ Ոչ ինչ երկմտութեամբ թերանայ յառնէն. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ը։)
unpractised, young, unexercised, new, unversed.
Ո՞րքան տմարդութիւն էր թերավարժ աշակերտի առ ի յաստուածային խորհրդոյս ձեռնարկել քննութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
not well placed in the scabbard.
Սուսեր ընդ մէջ ծպնեալ առ միջովն պատենիւք հանդերձ. եւ այն էր թերաքամեալ. (՟Բ. Թագ. ՟Ի. 8։ (յն. այլազգ։))
imperfect, defective, incomplete, faulty;
imperfectly, faultily;
the half, moiety;
a part, a side;
the rest;
երեւի արեգակն կէս —, half the sun is seen eclipsed;
լնուլ զ—ն, to supply;
— գտանիլ յիմիք, to be wanting in, in need of, to want for, to lack;
to be at a loss.
Որ թերի յիմիք իցէ, չէ կատարեալ։ Որ ոչ եւ ի մի պատուիրանս տեառն թերի գտանիցի, այլ յամենայնի լի եւ պատարուն։ Որ ոք թերի գտանի ի սէր ընկերին, թերի գտաւ եւ ի սիրոյն Աստուծոյ. (Սարգ. յկ. ՟Բ։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Է։)
anger, violence, noise;
haughtiness.
Մրցէր մարտական ակմամբն ընդ գոռման գոռոզին. (Մագ. ՟Լ՟Գ։)
cf. Գոռութիւն.
Մրցէր մարտական ակմամբն ընդ գոռման գոռոզին. (Մագ. ՟Լ՟Գ։)
praise, eulogy.
Զգովասանութիւն թշնամութիւն համարէր ինքեան. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
to praise, to glorify, to exalt, to magnify, to applaud, to celebrate, to renown;
to cense;
— կարի իմն or յանչափ, to extol, to commend excessively;
— զամձմ, to glory, to boast.
Գովեցին զնա առաջի փարաւոնի։ Գովեսցէ զքեզ ընկերն, եւ մի՛ քո բերան։ Գովեցի՞ց զձեզ. յայդմ ո՛չ գովեմ։ Գովեցի ես զամենայն մեռեալսն քան զկենդանիսն։ Շրթունք իմ գովեսցեն զքեզ։ Գովեցից զանուն քո։ Գովեա՛ երուսաղէմ զտէր. եւ այլն։
praise, eulogy, panegyric;
incense;
glory.
Եթէ աստուած առանց մարմնոյ յաղթէր, զի՞նչ գովեստ լինէր նմա. (Եփր. համաբ.։)
cooperator;
associate, coadjutor;
— լինել, to cooperate;
to contribute, to concur.
Մանաւանդ զգիշեր եւս իւր օգնական գործակից գտանէր. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 7։)
activity, love of work or labour.
Սէր եւ փոյթ գործոյ. աշխատասէրն լինել. վաստակասիրութիւն.
hazy, idle
ἁεργός, μίσεργος otiosus, piger, laborum osor Ատեցօղ զգործ աշխատութեան. դատարկասէր. անգործ. ծոյլ. թէմպէլ.
manufactory.
Որպէս թէ Տուն գործոյ. գործանաց, գործարան. քէրխանէ։ Բայց Գործատունք կոչին Հարցին՝ քանի մի տունք շարականի ի վերայ այնր, օրհնեցէ՛ք ամենայն գործք տեառն, եւ այլն։ Ի գիրս խոսր.։
manufactory;
instrument;
organ
ἑργαστήριον officina, taberna Գործանոց. տեղի իրիք գործոյ, արուեստի, վաճառի. եւ Ընդունարան. բնակարան. խանութ. տիւքքեան, քէրխանէ, եւ մէքեան.
maker, workman, labourer, worker;
husbandman, farmor;
efficacious;
— օրական, journeyman;
դաս —աց working-class.
Գործէր ամենայն իմաստուն սրտիւ ընդ գործաւորսն զգործ խորանին։ Տային զարծաթն՝ տալ գործաւորաց գործոյն. (Ել. ՟Լ՟Զ. 8։ ՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 15։)
ԳՈՐԾԱՒՈՐ. γεωργός agricola, operarius Երկրագործ. այգեգործ. արդիւնարար. մշակ. որպէս եւ թ. ըրղադ է բառ յն. էրղադի՛ս, այսինքն գործօղ.
work;
labour.
Որչափ էր ի զօրութեան նոցա, ետուն ի կազմած գանձու գործաւորութեան. (՟Բ. Եզր. ՟Բ. 69։)
Մի՛ եւ մի՛ իւիք սխալեսցես յաշխատասէր գործաւորութենէ. (Ճ. ՟Ա.։)
to work, to make, to do, to fashion, to manufacture;
to commit, to perpetrate;
to knit;
to twist;
— զերկիր, to cultivate, to labour, to till;
— զերկաթ, to forge;
չար գործեցէք զոր արտրէքդ, you have done very wrong;
զի՞նչ գործ գործեցեր դու ընդ մեզ, why have you done this to us ? — զանօրէնութիւն, to do wrong;
to commit a crime;
— զարդարութին, to act with justice;
— զփրկութիւն, to effect salvation;
— զհանդերձս, to make clothes;
խորշս խորշս — զտապանն, to make small compartments in the ark;
ճաշ —, to give a dinner;
ճանապարհ —, to open up a way.
Յամենաշիջոյց ջուրն առաւել գործէր հուրն. (Իմ. ՟Ժ՟Զ. 17։)
instrument, machine, tool;
organ;
utensil, furniture.
(Արարածն առանց անձնիշխանութեան) իբրեւ գործի մի էր արարչին. (Եզնիկ.։)
Յորմէ (այսինքն ի պատճառէ) իբր աստուած. եւ ի ձեռն որոյ (կամ որով), իբր զգործի. իսկ աստուծոյ գործի՝ բան է. (Փիլ. նխ. ՟ա.) (ուստի աղանդ արիանոսաց զբանն աստուած գործի հօր գոլ հայհոյէր յարարչութեան, եւ ոչ արարչակից)։
workman, maker;
minister;
active, busy;
efficacious.
ԳՈՐԾՈՒՆԵԱՅ ԳՈՐԾՕՆԵԱՅ. ἑργαζόμενος , ἑργάτης operans, operarius Նոյն ընդ վերնոյն (=ԳՈՐԾՈՒՆ) ըստ ամենայն նշ. որպէս Գործօղ. գործաւոր. ժիր մշակ. կամակատար. պաշտօնեայ. աշխատասէր. գործասէր. գործիչ. կատարիչ.
Ասէ ցմանուըն, որ էր գործունեայ իւր. (Վրք. հց. ՟Ի։)
Ահ մեծ անկանէր ի վերայ գործօնէիցն եւ գործակալացն. (Ճ. ՟Գ.։)