fraudulent, cunning, wily, sly, insidious;
gloomy, sullen, saturnine;
treacherous, disloyal, perfidious, felonious;
roguish, swindling.
Զայր արիւնահեղ եւ զնենգաւոր։ Ի մարդոյ մեղաւորէ նենգաւորէ։ Ի շրթանց նենգաւորաց։ Շրթամբք նենգաւորօք։ Զլեզուս նենգաւորս։ Վկայ անօրինաց նենգաւոր է։ Ոչ պատահեսցէ որս նենգաւորի, եւ այլն։
solitude, secluded, contemplative or ascetic life;
contemplation.
Զբաղազանութիւն ցուցանէ երից ներանձնութեանց, ոչ պատահաբար, այլ գոյեղապէս։ Հօրն ներանձնութեան եւ այլն. (Քեր. քերթ.։)
cf. Հակառակ.
Բարւոյն կամ ներհակին քեզ պատահելոյ. (Շ. թղթ.։)
cf. Հակառակ.
ներհական տարբերութիւնք, կամ պատահմունք. (Պորփ.։)
pardon;
— խնդրել, to beg pardon or forgiveness, to apologize.
Սեռ է, որ ըստ յոլովից տարբերեցելոց տեսակաւ՝ ի ն՝երում զի՛նչ էն ստորոգեալ։ Յասելն՝ ի ն՝երում զինչ էին, որոշէ ի տարբերութենէ (որ է ի ն՝երում որպիսի ինչ), ի յատկէ եւ ի պատահմանէ (որ են ն՝երում որպիսի)։ Այս սեռ ի ն՝երում զինչ էումն ստորոգի. իսկ պղատոնականքն սեռք ի ն՝եր որպիսի ինչ էումն ստորոգին. եւ ն՝եր որպիսի ինչ էն ընդ որակութեամբ է. (Անյաղթ պորփ.։)
diviner, astrologer, augur.
σημειολύτης qui solvit signa. Նշանագէտ՝ որ լուծանէ կամ մեկնէ զնշանս, զպատահարս, եւ զերազս.
to cure, to heal, to restore to health, to free from sickness or any harm;
to complete, to render perfect.
Ողջացուցանելն (այսինքն ողջացուցանիլն) ըստ պատահման է բարի. իսկ ողջն գոլ՝ բնութեամբ եւ ըստ ինքեան. (Նիւս. բն. ՟Ժ՟Է։)
quality;
colour;
manner, form.
Յաղագս որակի, եւ որակութեան։ Որակութիւն ասեմ, ըստ որում որակք (գոլ) ոմանք ասին։ Այսոքիկ որակութիւնք են. քանզի ընդունականք սոցա՝ որա՛կք ասին ըստ այսմիկ. ո՛րզան, մեղրն վասն քաղցրութիւն ունելոյ քա՛ղցր ասի։ Թէ պատահեսցէ նոյն առ ինչ եւ որա՛կ եալ (այսինքն լեալ, կամ ել)։ Տեսակն եւ սեռն՝ որակ իմն (այսինքն զորպիսի) գոյացութիւն նշանակէ. (Արիստ. ստորոգ.։)
orphanhood, orphanage.
Զորբութեան եւ զթշուառութեան մերոյ յայտնելով պատահումն. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Որպէս.
Սեռ, ո՛րգոն, կենդանին. պատահ. ո՛րգոն, սպիտակն, սեաւն. (Պորփ.։)
dirt, mud, mire, slime;
puddle, pool, fen, marsh, bog.
Մօրից պատահեալ երիվարին. (Լաստ. ՟Բ։)
cf. Յագուրդ;
saturation.
Յագումն ոչ ունի Աստուածասէր հոգի։ Այս պատահէ նմա, յորժամ յագումն առնու երանելի վայելչութեանն. (Բրս. թղթ. եւ Բրս. չար.։)
wandering, travelling;
circulation;
round, turn, walk;
agitation.
Փառախնդիր յածմամբ պատահել ուրացութեան եւ կորնչել. (Փարպ.։)
cf. Յաղթութիւն.
Անդ շինական այր պատահեալ, եւ չար յաղթումըն գործեցեալ. (Շ. վիպ.։)
cf. Շեշտոլորակ.
Յորժամ սուր եւ յորդելակ հնչմամբ ի վեր փողելով շունչն՝ կալցի զելս ձայնին, շեշտոլոր ասի։ Եւ լինի բուն շեշտոլորակի, թէ՛ յանուաիս ( recte յանուանս) իցէ եւ թէ՛ ի բայս, ի վերայ այն հեգիցն՝ որ ունին այբ կամ եչ կամ ին. զի յորժամ զսո՛ւր սոլորակն սոքա առնուն, բնութեամբ շեշտոլորք ասին. իսկ այլք ի ձայնաւորաց թէ առնուն զշեշտն, դրութեամբ եւ պատահմամբ ասին. (Գրչ. գէորգ.։)
word accented on the last syllable;
barytone.
Յորժամ սուր եւ յորդելակ հնչմամբ ի վեր փողելով շունչն՝ կալցի զելս ձայնին, շեշտոլոր ասի։ Եւ լինի բուն շեշտոլորակի, թէ՛ յանուաիս ( recte յանուանս) իցէ եւ թէ՛ ի բայս, ի վերայ այն հեգիցն՝ որ ունին այբ կամ եչ կամ ին. զի յորժամ զսո՛ւր սոլորակն սոքա առնուն, բնութեամբ շեշտոլորք ասին. իսկ այլք ի ձայնաւորաց թէ առնուն զշեշտն, դրութեամբ եւ պատահմամբ ասին. (Գրչ. գէորգ.։)
doggish, rascally, whorish.
keel, ship's bottom;
ship;
Holy Cross.
Նաւակառոյցք բիւրաբեր կառուցանելով նաւ՝ ըստ պատահման ծանրութեանն եկելոյ զողնափայտն կառուցանեն. (Բրս. սղ.։)
polishing, smoothing, furbishing, burnishing.
Զողողանս ջրոց, եւ զողորկանս քարանց՝ զադամայ պատահեալ գայթագղումնն անուանեաց. (Իսիւք.։)
vapour, exhalation.
Ընդունայն է ամենայն մարդ մսեղի. սիմաքոս, իբրեւ շոգոլի է։ Աղեղնդ ո՛չ է գոյաւոր, այլ՝ պատահումն, եւ շոգոլիք գէճ ամպոյ եւ արեւու. ոչ գոյից երեւումն. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. սղ.։)
convenient, proper, fit, suitable, decent;
well-timed, timely, opportune, seasonable, propitious, favourable;
opportunity, occasion, propitious moment;
ի —, ըստ —ի, conveniently, suitably;
— է, it is fit, it is becoming;
it is due;
ի — լինել, to befit, to become;
— համարել, to think proper, to deem it expedient;
— ժամանակ գտանել, to find a favourable opportunity;
— առնուլ, to seize the occasion, to strike the iron while it is hot;
յօգուտ արկանել զ—, to avail oneself of, to profit by the opportunity;
cf. Կորուսանեմ.
ἑπιτήδειος, συμβάλλων aptus, idoneus, opportunus, capax, convenniens, juvans. Որպէս Ի դէպ պատահեալ, կամ ի պէտս յարմարեալ. Պատշաճ. պատկանաւոր. պիտանի. դիպան. յարմար. ընդունակ. արժանի. եւ Արժան.
cf. Պատշաճիմ.
Մակեղուտն եթէ բազում բնութեան պատկանի, պատահումն լինի. իսկ եթէ միոյ բնութեան պատկանի, յատուկ։ Այդ է առաքինութիւն սահմանի, ամենեցունցն պատկանիլ. (Անյաղթ պորփ.։)
etiology, reasoning.
Զի յայտնի լիցին ... ասեն ոմանք՝ եթէ այդ ոչ է պատճառաբանութիւն։ Զի գիրն լցցի, եւ այլն. Առանձին է այս օրինակ գրոց, իբրեւ զպատճառաբանութիւն դնելով զպատահմունս, որ յարտաքս ելմանէն (այսինքն յելից իրացն). (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 10. եւ 35։)
to raise around;
to sustain, to support, to take away, to suppress.
Ամենայն պարաբարձիցելոց այլոցն՝ որք միանգամ պատահարկ են, պարաբարձցի ի մարդոյն տէրն սմա գոլ. սապէս եւ հաւուն պարաբարձցի թեւաւորն գոլ. (Արիստ. առինչ. ՟Ղ։)
turn, revolution, period.
Վերշարժիլ ըստ պատահմանցն պարագայութեան ի պաշտօն աստուածայնոյ փառացն. (Յհ. կթ.։)
intermitting ague, tertian fever, tertian.
cf. Տռփանք.
Յորժամ տռփումն աստուածային ողջախոհ եւ արդար խորհրդոցն պատահեսցի. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
to divide equally.
Էութիւն տրամատի յերկուս. ի գոյութիւն (այսինքն գոյացութիւն), եւ պատահումն։ Զմին ի յոլովս տրամատել ( Դամասկ.։ Նչ. եզեկ.։)
to withhold, to retain, to keep back, to detain;
to deprive of.
Այս վերջացուցանէ զիս ի պատահմանէ պատուոյ։ Վերջացուցին զժողովուրդն (ի մտից երկրին աւետեաց). (Լմբ. առ լեւոն. եւ առակ։)
lot, chance, destiny, fate, fortune;
ballot, suffrage, vote, voice;
lot, state, condition;
lot, portion, share;
lottery;
sorcery;
inheritage, possession;
fief, farm;
department, district, liberties, precinct, extent of jurisdiction, territory;
diocese;
clergy;
situation, condition, fortune, rank, quality, dignity, office, employment, profession;
—ս արկանել, to draw or cast lots, to ballot, to vote;
to practise witchcraft;
— արկանել ի վերայ իրիք, to cast lots or to draw for anything;
—աւ տալ, to give through lottery;
ետուն —ս նոցա, they drew their names by lot;
եւ ել վիճակն մատաթեայ, and the lot fell upon Matthias.
Վաղ ուրեմն փախեաւ ի մէնջ պատահումն այն, թէ արդեօք եւ վիճակ (բարեբախտութեան). (Խոր. ՟Ա. 21։)
debtor.
Վաշխողի եւ փոխապարտի՝ պատահեցելոց իրարից. (Բրս. վաշխ.։)
temptation;
evil, tribulation, misfortune, disaster, mischance;
cf. Փորձան.
ՓՈՐՁԱՆՔ πειρασμός tentatio πεῖρα experimentum βάσανος tormentum. որ եւ ՓՈՐՁԱՆ. Փորձուի. փորձ. եւ որ ինչ լինի ի փորձ բնութեանս. արկածք. պատահարք. կիրք. նեղութիւն. չարչարանք. պատիժ.
Միթէ փորձա՞նս քեզ պատահեաց ի քաղաքն. (Յճխ.։ Վրք. հց. ձ։)
unsuitable, improper, unbecoming, undue, disagreeing, absurd, extravagant;
թէ ի հանդէպս եւ թէ ի —դէպս, per fas et nefasby right or wrong.
Չեն սոքա տարադէպ ինչ կթարծիք։ Տեսանել չէ՛ ինչ տարադէպ։ Տարադէպ եւ հեռի ուղեւորութեան ետուք զձեզ։ Տեսեալ զնոսա տարադէպ փորձանսն։ Ըստ տարադէպ պատահման. (Իգն.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։ Զենոբ.։ Լմբ. պտրգ.։)
differential;
agitated, vacillating.
Տարբերական փոփոխմամբ յայլեւայլ տեսակս զանազանեալ։ Զբոլոր պատահումն տարբերական պատահական. (Անան. եկեղ.։ Մագ. ՟Լ՟Գ։ (զորս մարթ է ձգել եւ ի յաջորդ նշ։))
to difference, to diversify, to distinguish, to vary, to change;
cf. Տարբերիմ.
Հասարակաբար տարբերիլ այլ այլոյ ասի այլութեամբ զանազանեալ. եւ յատկապէս տարբերել այլ այլոյ ասի, յորժամ անանջատելի պատահմամբ այլ այլոյն տարբերիցէ. (Պորփ.։)
unworthy;
cf. Տաժան.
Ապա եւ ինձ յոյժ տարժանոյս ոչինչ կարի հասցէ պատահել. (Անյաղթ բարձր.) (ա՛յլ ձ. տաժանիս, կամ տարարժանոյս. այսինքն տաժանելոյս, կամ անարժանիս)։
ugliness, deformity, ill-featuredness, unsightliness;
անհնարին —, frightful ugliness, hideousness.
Ի բանս տգեղութեան, որով զիս թշնամանեն։ Ատեմ զիմ վաստակս յաղագս հանդերձեալ տգեղութեանն՝ որ պատահելոց է սմա. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։ Լմբ. ժղ.։)
continuous.
Եհաս նմա պատահ խօթութեան սիւնիքոսական ջերման։ Ի մեռիակաան (այսինքն օրական) ջերմութիւն, որ ի սիւնիքոսականին տրամակայի. (Մագ. ՟Կ՟Զ. ՟Հ՟Թ։)
mercury, quick-silver.
Սնտիկդ (կամ սնդիկդ) ի մանր մանր գնդակս ոլոռնացեալ, առ ոչինչ յայնոսիկ որպատահեցին նմա՝ խառնեալ. (Նիւս. կազմ.։)
useless, vain, futile, frivolous, worthless;
chimerical, idle.
Ցանկացան իբրեւ գարեղէն նկանակի՝ աստուծոց օտարաց սնոտւոց։ Յուսացեալ են ի սնոտիս, եւ խօսին զունայնութիւն։ Անձինք մեր տաղտկացեալ են ի սնոտի հացէս։ Սպասեցի ամսոց սնոտեաց։ Սնոտիք պատահեսցեն նմա։ Սնոտիս զսնոտւովք պատէք։ Ի վերայ սնոտի յուսոյն նոցա։ Մի՛ յուսալ ի մեծութիւն սնոտի.եւ այլն։
vulgar, popular, common, trivial.
Երդմնահար լինել առ զուգահաղուրդութիւնս, եւ առ այլ ըռամկական պատահմունս. (անդ. ՟Ժ՟Բ։)
penuriousness, niggardness, stinginess, avariciousness.
Մերկանամ զռըշտութիւնն։ Յռշտութէան բազում այսպիսի պատահի վնաս. (Մխ. առակ.։)
the twenty ninth letter of the alphabet and the twenty third of the consonants;
two thousand, two thousandth.
Մեր արեգակս (այսինքն արեգակնս)։ Այս իմացումս. զայս իմացումս։ Զի՞նչ էր պատահմունս (այսինքն պատահմունքս)։ Մերձեսցի յունկն քո ջերմագոյն պաղատանս մեր (այսինքն պաղատանքս). (Դիոն. ածայ.։ Լմբ. առակ. եւ հմբ։ Ճ. ՟Գ.։)
this, that;
սոյն սա, this one, he himself;
սա է, it is he, that is to say;
սա աւասիկ, however, yet, still.
rescript, decree.
furious as a torrent.
cf. Տիտանիք;
Titan;
titanium.
oecomancy, divination by domestic accidents.
Հմայականին մասունք են հաւադիւթականն, եւ տնագիտականն ... Տնագիտական է, յորժամ զպատահեալսն ի տան մեկնեն ասելով, թէ զայս ինչ նշանակէ. (Նոննոս.։)
serpentarius.
Իսկ որ յերկինսն՝ է անուանեալ՝ վիշապական, մերձ յարեգակըն հանդիպի՝ ըստ պատահման. (Երզն. ոտ. երկն.։)
compassionately, sympathizingly.
Վա՛յ տայ անձին մարգարէս վշտակցաբար, զի գիտէ պատուհասն՝ որ պատահելոց է նոցա։ Զպատիժ պատուհասից դատաւորքն ոչ ածէին վշտակցաբար ի վերայ յանցաւորացն. (Լմբ. միք. եւ Լմբ. ամովս.։)