Ամենակատարութիւն տասնեկի թուոյն։ Կատարեցելումն ամենակատարութիւն ընծայեցուցանէ սուրբ տէրունեան բանն։ Ամենակատարութիւն հրամայէ ի մարմին գոլ եւ ի հոգիս. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. քհ.։)
sharp-witted, very intelligent, full of wit.
ἑφυέστατος ingeniosus, bonae indolis. Սրամիտ. կորովամիտ. հանճարեղ. ըստ յն. քաջարոյս, իբր ի բնէ լաւ մտօք.
full of hope, well secured, in good hopes, full of faith or reliance.
Յայնժամ աշակերտն քաջայոյս, յորժամ վարդապետն յօժարամիտ. (Ոսկ. ղկ.։ էԱյլ եթէ քաջայոյս չես յառաջնորդն, մի՛ կար ընդ նմա. Նեղոս.։)
learning with facility, very intelligent.
εὑλαβής qui bene res capessit. Քաջ մտառու. ուշեղ. սրամիտ.
cf. Քաջասլացիկ.
Իբրեւ զառիւծս քաջասլացիկս զհաւուցն երամս խուճապեալ. (Ասող. ՟Գ. 41։)
swiftly pouncing or springing on.
Իբրեւ զառիւծս քաջասլացիկս զհաւուցն երամս խուճապեալ. (Ասող. ՟Գ. 41։)
act of courage or valour, great bravery, prowess.
Զօրացո՛ քաջարութեամբ լինել կատարիչ հրամանի քո. (Սկեւռ. աղ.։)
cf. Քաջուշեղ.
Ժողովէ մանկունս խոհեմամիտս, տրամախոհս, քաջուշեղս, փափկավակս։ Քաջուշեղ մանուկս այս բաբիկ. (Յհ. կթ.։ Ուռպ.։)
very intelligent, full of wit, ingenious;
— է մանուկդ, there's good stuff in that boy.
Ժողովէ մանկունս խոհեմամիտս, տրամախոհս, քաջուշեղս, փափկավակս։ Քաջուշեղ մանուկս այս բաբիկ. (Յհ. կթ.։ Ուռպ.։)
cf. Քառակուսի.
Չարչարեալ զնա քառակուսի պրկմամբ ... Հրամայեաց դահճացն քառակուսի պարզել ի գետնի զերանելին. (Ճ. ՟Ա.։)
square;
— արմատ, root — թուոյ, of a number.
Չարչարեալ զնա քառակուսի պրկմամբ ... Հրամայեաց դահճացն քառակուսի պարզել ի գետնի զերանելին. (Ճ. ՟Ա.։)
keeping lent.
Հրաման տան քառասնապահից ի մասոյ ճաշակել. (Կանոն.։)
Charon (the ferryman of the Styx).
յն. խա՛ռօն. χάρων charon. Առասպելեալ նաւավար դժոխոց՝ որ ասի մակուկաւ անցուցանել զոգիս յափն կոյս երից գետոց սանգարամետաց.
cf. Վիմագիր.
Քարամբք ընդելուղեալ՝ որպէս նկար գրոյ.
wandering among mountains, among rocks, in craggy places.
Քարագնաց արամբք՝ որք երկաթի ճանկօք ընդ ժայռս ընթանան։ Սորամուտք եւ քարագնացք ելին ի գլուխ ապառաժոտ լերին. (Ուռպ.։)
cf. Քարաթոթոշ.
Քարաթոշ եւ մողէղ եւ խլուրդ ... քարաթոշ եւ մողէղ ասեն, քարամուտեմք ի բերդս թշնամեաց։ Կազմեն դեղ՝ քարաթօշի արեամբ։ Մեծ քարթօշ մի գի՛տ, եւ զմորթն առ. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Ժ՟Գ։ Կանոն.։ Վստկ. ՟Ղ՟Զ։)
stallion, newt.
Քարաթոշ եւ մողէղ եւ խլուրդ ... քարաթոշ եւ մողէղ ասեն, քարամուտեմք ի բերդս թշնամեաց։ Կազմեն դեղ՝ քարաթօշի արեամբ։ Մեծ քարթօշ մի գի՛տ, եւ զմորթն առ. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Ժ՟Գ։ Կանոն.։ Վստկ. ՟Ղ՟Զ։)
full of stones, stony;
— առնել, to fill or block up with stones.
Լցեալ քարամբք.
Զուռուցիկ տիկսն մեծամեծս՝ քարալիցս, աւազալիցս. (Կաղանկտ.։) քարալից առնել. Քարամբք լնուլ. (յն. խճիւք խլել)
pelted with stones, stoned, lapidated;
— պատառիլ, to be stoned to death.
Ծեծեալ քարամբք, կամ զքարի հարեալ.
stone, build to stone;
— տուն, stonehouse.
Քարամբք կերտեալ. քարաշէն.
cf. Քարածեծ;
— առնել, to stone, to lapidate.
Քարամբք կոշկոճեալ, կոծեալ քարամբք. Ընդ այսակիր անզգայելոցն՝ դիւալլուկ եւ քարակոշկոճ՝ հեղձամղձուկ եղկելի անձանցն. Նար. ՟Ժ՟Ը։ ՔԱՐԱԿՈՇԿՈՃ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. որպէս Քարկոծել, իլ.
Քարակակոշկոճ արարին զպօղոս։ Քարակոշկոճ արասցեն զմեզ։ Տայր հրաման քարակոշկոճ առնել զնա. (Եփր. ՟բ. տիմ.։ Զքր. կթ.։ Բուզ. ՟Դ. 36։ եւ Ճ. ՟Ա.։)
made or built of stone;
stone-cutter, stone-mason;
sculptor, carver.
Հրամանյեաց քակակոփս շինել (զեկեղեցին). (Մամիկ.)
Վասն հիւսան, եւ քարակոփ ճարտարաց Հրամայեաց կոչել քարակոփս։ Հրամայեա քարակոփացն բանալ զվէմն. (ՃՃ.։)
stone's throw.
Անվրէպ առնէին զքարաձիգսն՝ փլուզանել զպարիսպն քարամբք մեծամեծօք. (Կաղանկտ.։)
Աղօթէիր՝ որ քարաձիգն լինէին ի քեզ։ Ստիպեցին զժողովեալս՝ քարաձիգ լինել ի նոսա։ Քարաձի՛գ լեր ի նոսա քարամբք զօրաց. (Շար.։ Ճ. ՟Ա.։ Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 47։)
paved with stones;
pavement.
λιθόστρωτος, -ον lapidibus stratum. Սալայատակ. որոյ յատակն է քար, կամ գետինն քարամբք շարեալ.
stone-walled, fortified;
stone-wall.
Ոյր պատուարն կամ պարիսպն է քարաշէն. քարամբք պատեալ. եւ Նման քարեղէն պատուարի.
ground between stones.
Ջարդեալ քարամբք կամ քարկոծմամբ.
precipitated, fallen or thrown headlong;
struck with a stone, stoned;
— առնել, արկանել, to precipitate, to fling or hurl headlong;
to stone, to cast stones;
— լինել, to fling, cast or throw oneself headlong.
Քարավէժ կոշկոճմամբ. իմա՛ քարավիժական՝ ի կոծել զանձն քարամբ, կամ ի ջանալ դիւի ձգել զսուրբն ընդ քարաժայռս։
ՔԱՐԱՎԷԺ. որպէս Քարկոծեալ. կամ քարամբք հարեալ. որ եւ ՔԱՐԱՎՐԷԺ ասի.
cf. Քարաբոյս;
morphew.
Ազգ բուսականց՝ առաջին, քոսն ի քարինս ... Առաջինն է քարաքոսն, որ մօտ է ի հողն։ Քարաքոսն փոշին է, զոր բերէ հողմ եւ արկանէ զքարամաբն, եւ ըստ ժամանակին արմատանայ եւ բուսանի. (Ոսկիփոր.։)
cf. Քարգոնոսական.
Տրամակայեալ յինքեան յոքնաբեզունն քարգոնական կնիք՝ յապարանէն արքունի։ Մահաշունչ հոտ քաղուն քարգոնական նժուգին։ Զգուշացուցից քեզ չու ի քարգոնոսական նպատ։ Կամիմ, զի եւ դա արքունիս քոյո քարգոնոսական ապարանի առկայացեալ՝ արասցէ քեզ ճեմարան։ Ի զարդ քարգոնոսական տպարանին. (Մագ.։)
royal.
Տրամակայեալ յինքեան յոքնաբեզունն քարգոնական կնիք՝ յապարանէն արքունի։ Մահաշունչ հոտ քաղուն քարգոնական նժուգին։ Զգուշացուցից քեզ չու ի քարգոնոսական նպատ։ Կամիմ, զի եւ դա արքունիս քոյո քարգոնոսական ապարանի առկայացեալ՝ արասցէ քեզ ճեմարան։ Ի զարդ քարգոնոսական տպարանին. (Մագ.։)
cf. Քարեղէն.
Հրամայեաց սալ քարեայ դնել ի վերայ գերեզմանի, եւ ծածկել, Հ. (կիլիկ.։)
made of stone, stony, stone.
Հրամայեաց սալ քարեայ դնել ի վերայ գերեզմանի, եւ ծածկել, Հ. (կիլիկ.։)
act of throwing stones, lapidation.
Քարընկէցութեամբ քարկոծ արասցեն զնա. յն. քարամբք քարընըէց լիցին ի նա. (Ղեւտ. ՟Ի՟Դ. 16։)
to stone, to lapidate, to kill by stoning.
λιθοβολέω, καταλιθοβολέω, λιθάζω , καταλιθάζω lapido, lapides jacio. Քարամբք կոծել զայլս. քարինս ձգել ի հարկանել եւ ի սպանանել. իսկ կր. քարկոծիլ, կամ քարկոծ լինել. քարկոծել, քարոտել.
Քարկոծ առնեն զմեզ։ Քարկոծ արասցեն զնա քարամբք։ Ամենայն ժողովուրդն քարկոծ զմեզ։ Քարկոծ առնէին զստեփաննոս։ Վասն որո՞յ գործոյ ի նոցանէ քարկոծ առնէք զիս։ Վասն բարւոյ գործոյ ո՛չ առնեմք զքեզ քարկոծ։ Յուլն քարկոծ լիցի։ Միանգամ քարկոծ եղէ.եւ այլն։
Զոմն քարկոծեցին։ Հանեալ արտաքոյ քաղաքին քարկոծէին զնա։ Քարկոծեսցեն զնա քարամբք, եւ մեռցի։ Քարկոծել զնոսա քարամբք։ Քարամբք քարկոծեսցի։ Քարկոծեցան, սղոցեցան. (եւ այնլ։)
cf. Քարակոփ.
(իբր կր) ա. Կոփեալ կամ կոփածոյ քարամբք. քարաշէն։ cf. ՔԱՐԱԿՈՓ.
cf. Քարշումն;
ի —, ընդ —, trailingly, creepingly;
ըստ or ի — ածել, արկանել, ձգել, to train, to trail, to draggle, to drag or draw along;
ի — գնալ, to crawl, to creep in the belly.
Առեալ զսուրբն հռիփսիմէ սպասաւորացն բռնաբարլ մերթ վերամբարձ, մերթ ի քարշ. (Ագաթ.։)
to draw, to drag, to pull or haul about, to drag along, to lead away;
— յինքն, to attract, to win, to gain or bring over;
— ընդ գետին, to drag on the ground;
— առ դատաւորն, to lead or drag before the judge, to bring to justice;
յարտասուս —, to stir to pity, to affect, to move;
— զոք, to defame, to slander, to bite.
Հրամայեաց զնաւան ի ծովն քարշել. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
full of stones, rough, stony.
λιθώδης lapidosus, saxosus, petricosus. Ունօղ զքարինս. լի քարամբք. քարեայ. քարոտ.
cf. Քարտէս.
Գրոյ եւ յիշատակի, որ ի քարտէս։ Ի քարտէս արքունի։ Գրեաց ի քարտիսի։ Հրամանք թագաւորին գրին առ իշխեցեալս ի վերայ քարտեսի. (Փիլ.։ Խոր.։ ՃՃ.։ Շ. բարձր.։)
cf. Քարտէս.
Գրոյ եւ յիշատակի, որ ի քարտէս։ Ի քարտէս արքունի։ Գրեաց ի քարտիսի։ Հրամանք թագաւորին գրին առ իշխեցեալս ի վերայ քարտեսի. (Փիլ.։ Խոր.։ ՃՃ.։ Շ. բարձր.։)
card, paper, parchment;
cartoon, pasteboard;
letter;
book.
Գրոյ եւ յիշատակի, որ ի քարտէս։ Ի քարտէս արքունի։ Գրեաց ի քարտիսի։ Հրամանք թագաւորին գրին առ իշխեցեալս ի վերայ քարտեսի. (Փիլ.։ Խոր.։ ՃՃ.։ Շ. բարձր.։)
place or instrument of expiation;
purgatory;
*catafalco.
ՔԱՒԱՐԱՆ. Միջնորդ կամ առիթ քաւութեան. որպէս Տիրամայրն, քահանայն, սուրբք, աղքատք, ապաշխարութիւն, եւ այլն.
grammarian;
grammar;
*spelling-book, primer.
poet;
philologer;
grammarian.
ՔԵՐԹՈՂ. γραμματικός grammaticus. Գրամատիկոս. քերական.
scraper;
rasp, grater, eraser;
rake;
plane;
planer, polisher;
iron-harrows, combs or hooks of iron, instruments of torture;
— ձիոց, currycomb;
— շաքարի, sugar-rasp.
Ետ հրաման քերել զկողս նորա երկաթի քերչօք։ Քերել երկաթի քերչօք. (Ագաթ.։ Ճ. ՟Բ.։)
watch, ambush;
in watch.
Հրամայեցաք քմինս գնել, եւ մահու գործեցաք նոցա։ Կայր ի քմին յիսուն արամբք։ Բազում զօրօք ի քմին կայր։ Կացուցանէր քմինս ի բազում տեղիս. (Ուռհ.։)
of examination.
Քննողական. որոնողական. հարցողական. փիլիսոփայական. տրամբանական. բնազննական.
to examine, to study, to investigate, to discuss;
to censure, to control;
to meditate, to consider, to think;
cf. Տեղեկագոյն.
Մի՛ քններ զվարս առաջնորդին եւ մի՛ զքահանային եւ վարդապետին։ Չառեր հրաման զուրուք զմեղս քննել. թո՛ղ թէ զքահանային։ Քրիստոս է որ քննէ եւ դատի. (Մանդ. ՟Ժ։)
to render delicate, to pamper, to pet, to fondle, to coddle, to make much of.
Քնքշեցուեցի զմանկութիւն ձեր մանանայիւն եւ լորամարգաւն, եւ սեամբ հրոյն եւ այլն. (Գէ. ես.։)
fly-flap, fan;
keshotz, flabellum, ringing-instrument agitated by the deacons during the Armenian and Greek Mass.
ՔՇՈՑ ՔՇՈՑԱՆԻ. ῤιπίδιον flabellum, ventilationis instrumentum. Գործի քշելոյ զճանճս. ճանճավան. հովահարիչ. ... իսկ յեկեղեցւոջ Քչոց կոչին բոժոժազարդ ճօճանակք, զոր շարժեն սարկաւագունք առաջի պատարագի. եւ առ յոյնս նա եւ ի ժամ ընծայաբերութեան հովանի առնեն ի վերայ ընծայից. ըստ որում սկաւառակ քշոցաց ունի զպատկեր սերովբէից կամ քերովբէից. գոյր ասէ Գուառ երբեմն եւ առ լատինս ի վանել զճանճս կամ զմժղուկս ի խորանէ՝ նշանակաւ վանելոյ զփորձութիւնս եւ այլն. եւ ապա սկսան վարել լոկ զքշոց փետրակազմ ի փետրոյ սիրամարգի՝ ի պատարագի քահանայապետին. Թո՛ղ զի յոյնք վարէին երբեմն ի տեղի քշոցի եւ զվարշամակաս կամ զ՝ի քրտանէ թաշկինակս.