Definitions containing the research ուն : 10000 Results

Աստուածաւանդ

See full entry →

adj.

given, transmitted or taught by God.

NBHL (1)

Ոչ է օրէն աստուածաւանդից կարգաց փոխիլ։ Աստուածաւանդքն ասացեալք (այսինքն աստուածաշունչ գիրք)։ Ի յաստուածաւանդիցն ասացելոց. (Դիոն.։)


Աստուածափախոյց

See full entry →

adj.

that drives away, that causes God to remove far off;
unpleasant to God.

NBHL (1)

Տրտունջ աստուածափախոյց. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Աստուածընկալ

See full entry →

adj.

that has received God;
received or accepted of God, agreeable to God.

NBHL (1)

ὀ, ἠ θεόδοχος, θεούδοχος deicapax, deum suscipiens եւ θεόληπτος deocaptus, divino numine afflatus Որոյ ընկալեալ է յինքն զԱստուած եւ է օրինակաւ. աստուածունակ. աստուածակիր. աստուածազգեց. աստուածարեալ.


Աստուածիմաստ

See full entry →

adj.

that has the wisdom of God, instructed by heaven.

NBHL (1)

θεόσοφος divina sapiens Ընդունակ աստուածային իմաստութեան. խելամուտ աստուածայնոց.


Աստուածորդի, դւու

See full entry →

s.

Son of God.

NBHL (2)

Զաստուածորդին ի գիրկս իւր բարձեալ մարմնով։ Խայտայր ալեօքն ծերունին աստուածորդւովն ի գիրկս իւր. (Շար.։)

ԱՍՏՈՒԱԾՈՐԴԻ. Ըստ հեթանոսաց՝ Ծնունդ, եւ պաշտօնեայ չաստուածոց.


Աստուածուհի, հւոյ, հեաց, հեանց

See full entry →

s.

goddess.

NBHL (2)

Չաստուածուհեաց (կամ զաստուածուհեաց) ունել զտեղի. (Խոր. ՟Ա 28։)

Էին բագինք աստուածուհեացն՝ իռիասայ եւ աթինայ. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ՟Ա.։)


Աստուածպետական, ի, աց

See full entry →

adj.

theocratical.


Աստուածսիրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

love of God, charity, piety.

NBHL (1)

Ըստ խնդրոյ աստուածասիրուեան խոհեմագունիդ անձին։ Եգիտ զքո աստուածխոհեմագունիդ անձին։ Եգիտ զքո ասստուածսիրութիւնիդոչ խիստ եւ կամ անընդուինակ առ իրսդ. (Շ. թղթ.։ եւ Միք. առ Շ։)


Աստուածօրէն

See full entry →

adv.

divinely, godly.

NBHL (1)

Աստուածօրէն հրաշակերտութիւն։ Ազդմունս աստուծօրէն պարածանօք. (Նար. ՟Ժ՟Թ. ՟Հ՟Ե. ՟Ղ։)


Աստուստ

See full entry →

adv.

hence, thence

NBHL (2)

Աստուստ ոք զսա տեսցէ դիւրապէս. (հց) ո՞ւ ստ. (պխ) ուստի իսկ եւ զքաղաքացն աճմունս, եւ այլն. (Պղատ. օրին, ՟Գ։)

Զպտուղն աստուստ բացատրեաց մեզ, քանզի որ զձեզ ընդունի ասէ, զիս ընդունի. (Ոսկ. յհ. ՟Բ 26։)


Ասր, րու, րոյ, սու

See full entry →

s.

fleece, wool.

NBHL (3)

Զգոյն սպիտակութեան ասուն առանձնակի յիշել. (Խոսրովիկ.։)

Յասուն սպիտակութիւն. Ածաբ. մկրտ.։ եւ Անան. նին.։

Ի հողոյն եւ յասուէն։ Վասն ասրուն. (Բրս. հց.։)


Ատակեմ, եցի

See full entry →

va.

to be capable, to be clever.

NBHL (1)

Ոչ ընդ ամենայն յունականսն անցանել ատակեալ սակս կարճրութեան ժամանակին։ Ոչ այնչափ ատակեաց աճապարել. (Խոր. ՟Գ 1. 46։)


Ատաղձ, ից

See full entry →

s.

matter;
timber;
timber-work, carpentry.

NBHL (1)

Իմաստուն ճարտարապետ պիտանացու ատաղձ, եւ առնիցէ անօթ ինչ. (ՃՃ.։)


Ատամահան

See full entry →

cf. Ատամնահան.

NBHL (1)

ὁδοντάγρα forceps dentalis Գործի հանելոյ զատամունս. որպէս աքցան, եւ այլն.


Ատամացեմ, եցի

See full entry →

va.

to bite.

NBHL (1)

Առ երկունսն զսպասեական ատամացեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա 18։)


Ատամացի

See full entry →

cf. Ատամնացի.

NBHL (1)

Ատամացի առնուն, եւ եղնգամբքն եւս մաքառիցին. (Իսիւք.։)


Ատամնախիլ առնեմ

See full entry →

sv.

to extract or draw out a tooth.

NBHL (2)

ԱՏԱՄՆԱԽԻԼ ԱՌՆԵԼ. Խլելազատամունս.

Հրամայեաց ատամնախիլ առնել. եւ բժիշկն զգործիսն ի ձեռն առեալ, սակաւ խլել զառամունս նորա. (Ճ. ՟Ա.։)


Ատամնառու

See full entry →

adj.

that sets the teeth on edge.

NBHL (1)

Որ ինչ կարծրութեամբ կամ թթուութեամբ խանգարէ եւ անգործ առնէ զատամունս.


Ատամնաւոր

See full entry →

adj.

toothed, notched, dented.

NBHL (1)

ὁδοντοφυοῦν dentibus praditus Որոյ բուսեալ են ատամունք. ունօղ ատամանց. ակռա ունեցօղ.


Ատեան, տենից

See full entry →

s.

tribunal, court, audience, auditory, assembly of judges, seat, bar;
magistrate;
senate;
յ— մատնել, to call before a tribunal or council;
գումարել զ—, to convoke, to call together an assembly.

NBHL (2)

Յառաջնում ատենին ոչ ոք ինձ ի թիկունս եկաց. (՟Բ. Տիմ. ՟Դ 16.) ն. պատասխանատուութիւն.

Մտին երկոքեան ի նաւն, եւ եղեւ ատեան հողմոյ. եւ վաղվաղակի եհասն նաւն յեզրն ծովուն. (ՃՃ.։)


Ատելութիւն, ութեան

See full entry →

s.

hate, aversion, horrour, rancour, enmity, dislike.

NBHL (1)

Հատուցին ատելութիւն փոխանակ սիրոյ իմոյ։ Դարձո՛ զսիրտ նորա յատելութիւն թշնամւոյն մերոյ։ Ատելութեամբ (յն. ատելաբար) ընդունէին զօտարս. եւ այլն։


Ատեմ, եցի

See full entry →

va.

to hate, to abhor, to detest;
to become tired of, to take a dislike to.

NBHL (1)

Ատեցողք ամենեցուն, եւ ատեցեալք յամենեցունց. (Պիտ.։)


Ատենաբանեմ, եցի

See full entry →

vn.

to harangue, to speak in public, to declaim.

NBHL (1)

Մեզ զծնունդ տէրունական ատենաբանեաց աւետարանիչն։ Ատենաբանել զյաղագս Մկրտչին բան դադարեցուցի. (Ճ. ՟Գ.։)


Ատենադպիր, պրաց

See full entry →

s.

secretary;
chancellor.

NBHL (1)

Ոչ եթէ անխօս էր, այլ ատենադպիր էր յունաց ճարտարախօս. (Վրք. հց. ձ։)


Ատենակալ, աց

See full entry →

s.

magistrate, senator;
— դպիր, cf. Ատենադպիր.

NBHL (1)

Ատենակալ թարգմանի ի գիրս Մարթինի ՝ եւ լատին ձայնս դռի՛պունուս. որ է Տրիբուն. զի դռիպո՛ւ է ատեան. իսկ դռի՛պուս, ցեղ։


Ատենական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

that belongs to courts of justice, judicial;
public, oratorical;
orator;
magistrate;
judge;
practitioner.

NBHL (2)

Իշխանութեամբ, որ զամենայն զատենականն հաստատութիւն եւ զօրութիւն ունի. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)

Ճարտասանականն սեռ գոլով՝ յերիս բաժանի տեսակս. յատենականն, եւ այլն։ Ատենականն վասն անցեալ ժամանակին ունի զգոյութիւն. վասն զի ամենայն որ դատէ, վասն այնոցիկ դատէ զորս գործեաց. (Սահմ. ՟Ժ՟Թ։)


Ատոքանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to fill, to be full, fertile or fat.

NBHL (2)

Լ իանալ եւ հասունանալ արմտեանց.

Սերմունք ատոքացեալք։ Ատոքացեալ տեսցուք զբոյս ոճոյ։ Վասն այսորիկ առ սակաւ սակաւ յաստուածեղէն սեզանոյ աստի առեալ ձեզ ջամբեմ, զի եւ դուք քաղցրագոյն ատոքասջիք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 1. եւ 3։)


Արագագիր, գրի, աց

See full entry →

adj.

that writes quick.

NBHL (1)

Ասէ ցարագիրն. գրեա՛ եւ զանունս իմ. (Հ=Յ. օգոստ. ՟Ի՟Զ.։)


Արագալուր

See full entry →

adj.

that hears, understands easily or readily;
that has fine ears.

NBHL (2)

Խցաւ սրատես ակն, սեղմեցաւ ունկն արագալուր. (Տօնակ.։)

Եւ համանդամայն սոցունց արագալուր զգայութիւն. (Պղատ. տիմ.։)


Արագախօս

See full entry →

adj.

that speaks rapidly.

NBHL (1)

Ո՞ւր արագախօս. լեզուն. ահա լռեաց. (Ոսկ. համբեր.։)


Արագութիւն, ութեան

See full entry →

s.

celerity, velocity, acceleration, rapidity, nimbleness, swiftness, speed.

NBHL (2)

Թեթեւագոյնք ոտիւք իբրեւ զայծեմունս ի վերայ լերանց արագութեամբ. (՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Բ 8։)

Կորուսանեն զբնական ունակութիւնս արագութեան։ Զոյգ ահա եւ արագութեամբն հանդիպին. (Պիտ.։)


Արածեմ, եցի

See full entry →

va.

to graze, to pasture, to keep, to take care of;
— զհողմս, to cherish vain hopes, to build castles in the air.

NBHL (3)

Դու արածեա՛ զտուն դաւթի. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Բ 16։)

Ծածկեաց զամենայն մարդիկն ախտն փութապէս անվրէպ՝ որպէս հուր զտունս արածելով. (Նիւս. ի սքանչ.։)

Նմանութեամբ ասի, ԱՐԱԾԵԼ ԶՀՈՂՄՍ, կամ ԶՈՐԿՈՐՍՏՈՒԹԻՒՆ, կամ ԶԲՈԶՍ, իբրու Հետամուտ լինել. զհետ երթալ. զրահետ վարիլ. որպէս անասունք թափառին ի ճարակս։ (Առակ. ՟Ի 12։ ՟Ի՟Ը 7։ ՟Ի՟Թ 3։)


Արահետ, ից

See full entry →

adj.

public;
— ճանապարհ, պողոտայ, road much frequented, thoroughfare.

NBHL (2)

Ուր իցէ յար՝ կամ արանց ուղեւորաց արարեալ՝ հետք. որ եւ ասի Աշխարհապողոտայ. կուրաշաւիղ. կուռ կամ արքունի ճանապարհ. կոխած.

Արգելեալ պահէ ոչ միայն զարքունեացն պողոտայ, այլեւ զգողուղի հետեւանաց արահետ. (Պիտ. (որ է հասարակ գողոց)։)


Արամբի, բւոյ, բեաց

See full entry →

adj. s.

married woman;
— առնել, to impregnate, to violate.

NBHL (1)

Կին՝ որ է ընդ արամբ. կին առնակին. կարգուած՝ էրիկ ունեցօղ կնիկ.


Արատաւոր, աց

See full entry →

adj.

vitious, faulty.

NBHL (2)

Մի՛ յոք հեպել արատաւոր, եւ մի՛ ունել չար մերձաւոր. (Շ. այբուբ. ՟Գ։)

Ոչ ըստ բնութեանն ունէր յինքեան զախտականն եւ զարատաւոր կիրս. (Նիւս. կուս.։)


Արատաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

stain, contamination;
vice, defect, imperfection;
deficiency.


Արար, ոց

See full entry →

s.

act, action, fact, deed, work;
production, creation;
—ք երեւելի, exploit, achievement.

NBHL (3)

Ինքն իսկ արարն (կազմութեան մարդոյս) ո՞չ խրատիցէ զքեզ ... զի ի վեր եւեթ հայիցիս։ Տգեղ եւ անվայելուչ էր՝ մինչդեռ սիկն եւ կաւ եւ ջրոցն բազմութիւն ունէր զարարն երկրի. (Ոսկ. ես.։)

γέννημα germen Բերք. արդիւնք. ծնունդք.

Կիւրինիոս գիր արարոց եւ իւրաքանչիւր բնակութեանց արար։ Զիւրաքանչիւր տունս եւ զարարս առնուլ. (Եւս. քր. ՟Բ։)


Արարած, ոց

See full entry →

s.

creature, created being;
creation;
generation;
work, deed, action.

NBHL (4)

Ոչ արդեօք զստացօղն ամենեցունց՝ ստացուած կամ արարած հայհոյել յանդգնէին. (Աթ. ՟Ա։)

Մինն ունի յարարածոյ իւրում կամ յարարածի իւրոյ զզօրութիւն լուսոյն. (Վեցօր. ՟Զ։ եւ Շիր.։)

ԱՐԱՐԱԾՔ. որ եւ ասի ԱՐԱՐԱԾ ԳԻՐՔ. որպէս Գիրք արարածոց. որ եւ ԳԻՐՔ ԾՆՆԴՈՑ կամ ԾՆՈՒՆԴՔ ասի. քանզի եւ ի յն. շփոթին ձայնքս եղանուի, եւ ղեննեսիս ծնունդ. γένεσις genesis, generationis liber cf. ԼԻՆԵԼՈՒԹԻՒՆ.

Զանուն գրոցն առաջին՝ Արարածք եւ ծնունդք կոչեաց. (Սարգ. ՟բ. պետ. յռջբ։ Վրդն. պտմ. եւ այլն։)


Արարիչ, չի, չաց

See full entry →

s.

creator;
author.

NBHL (2)

ποιητής, κτιστής, δημιουργός factor, creator, fabricator, opifex Ստեղծիչ. հաստիչ. գոյացուցիչ յոչնչէ. եւ Որ միանգամ առնէ ինչ տիրաբար. յօրինիչ. կազմիչ. կերտող. շինող։ Տիրապէս զԱստուծոյ ասի. որ եւ ըստ հոմաձայնութեան յունին՝ ՍՏԱՑԻՉ.

Արարչի գործ այն է՝ զբնութիւնս առնել։ Երկուց արարչաց զբարւոյ եւ զչարի ի միոջէ հօրէ զծնունդսն համբաւէ. (Եզնիկ.։ եւ Լմբ. հանգ.։)


Արարողութիւն, ութեան

See full entry →

s.

rite, ceremony;
— պատարագի or պատարագամատոյց, liturgy.

NBHL (1)

θεσμός (յորմէ ծէս) τελεταί ritus, θρησκεία caeremonia Խորհրդաւոր արարք յեկեղեցական պաշտամունս. որ եւ առ յետինս կոչի Ծէս.


Արարուած

See full entry →

s.

action;
work, deed;
an act of theatre.

NBHL (1)

Որ որակութիւն եւ արարուած ինչ կարծիցէ ունել զԱստուած։ Ի սմանէ որակացեալ եւ արարուած ընկալեալ է սեռական առաքինութիւնն։ Ըստ տեղւոյ խոհականութեան երկու են որակք արարուածք, խոհուն, եւ խոհօղն. (Փիլ. այլաբ.։)


Արարչագիր

See full entry →

adj.

written by the hand or by the inspiration of the creator.

NBHL (1)

Առ երեւմունսն արարչագիրս. (Նար. ՟Ի՟Է։)


Արարչագործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

creation.

NBHL (2)

Նմանութեամբ, Վերստի ծնունդ աւազանին.

Աստուածային արարչագործութիւն, այսինքն որ ի ձեռն մկրտութեան վերստին ծնունդն, ըստ որում աստուածայինք գոլ սկսանիմք. (Մաքս. անդ։)


Արարչական, ի, աց

See full entry →

adj.

that belongs to the creator;
that creates;
efficient, plastic.

NBHL (2)

Զօրութիւնք (Աստուծոյ), մին արարչական, եւ միւսն արքունական։ Որ առ աստուածութեան զօրութիւնք են, արարչականին եւ արքունականին. (Փիլ. ստէպ։)

Ձեռք առ հնարագիտութիւնսն հպելով՝ արարչականք անանունին. (Յհ. իմ. ատ.։)


Արարչակից, կցի, կցաց

See full entry →

adj.

associate in the creation.

NBHL (1)

Մարմնականքն ոչ ունէին իւրեանց չար զօք արարչակից. (Բրս. չար.։)


Արարչատիպ

See full entry →

adj.

that resembles the creator, that is made after the image of the creator.


Արբանեակ, նեկաց

See full entry →

s. ast.

footman, groom, waiter;
servant;
— մոլորակի, satellite.

NBHL (1)

πρύτανης administrator, ὐπουργός minister, προαγωγός perductor, ἁκόλοωθος pedissequus, ὐπήκοος subditus Յարբունս հասել սպասաւոր ժիր. որ եւ կոչի մանուկ, պատանեակ. համբակ. սպասեակ. ծառայ. պաշտօնեայ. որպիսի եւ է սպասահարկու. գործօնեայ. գործակալ. գործակից. կամարար. կամակատար. մատակարար. հպատակ. հետեւօղ. առիթ. միջնորդ.


Արբանեկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

service;
— հարկանեմ, cf. Սպասաւորեմ, cf. Ծառայեմ.

NBHL (1)

Պահպանութիւն առիւծուն՝ հանդերձ արբանեկութեամբ գայլուն. (Խոր. ՟Բ 67։)


Արբենամ, եցայ

See full entry →

vn.

to get drunk, to intoxicate, to drink to excess.

NBHL (1)

Ո՞չ ապաքէն զուարթուն եւ իմաստուն իշխան ի վերայ արբեցելոց կացուցանել պարտ է, եւ ոչ զներհակն. (Պաղտ. օրին. ՟Ա։)


Արբեցող, աց

See full entry →

s.

drinker.

NBHL (1)

κῶμος. compotatio. որպէս Արբումն. գիներբուք. խրախունք.