speckled, spotted;
dapple, motley, sorrel, roan, piebald;
կիճ —, serpentine marble.
Ոչխար խորհրդով ղղացեալ, յորմէ խայտախարի աւ կրկնակի գառն մեզ ծնաւ. (Հ. կիլիկ.։)
Ոչխար խորհրդով ղղացեալ, յորմէ խայտախարի աւ կրկնակի գառն մեզ ծնաւ. (Հ. կիլիկ.։)
to leap for joy, to be in extasy, to frolio, to sport about;
— զիւիք, to become insolent, to rebel.
σκιρτάω salio, salto διάλλομαι transilio ἁγαλλιάζομαι exulto στρηνιάω, καταστρηνιάζω luxurio, luxuriose vivo. կայթել. կայտռիլ. ի վեր վազել յուրախութենէ. ոստոստել. խաղալ. խնդալ յոյժ, եւ ցնծալ. խնծղիլ. եւ Խենեշանալ. յօրանալ. ցոփանալ. ցաթկըտել, ճխալ, վխտալ, ուրախութենէն վեր վեր ընկնալ, խենդմշտըկիլ, շփանալ. ... Հասարակօրէն ասի զանբանից.
cf. Խայտառակութիւն.
ἁσχημοσύνη deformitas, turpitudo, pudor ἁσχήμον indecorum, turpe ἁτιμία ignominia. Խայտառակութիւն. խայտառակելն, իլն, նշաւականք. անարգանք. ամօթ. եւ Ամօթալի ինչ. մերկութիւն երեւալ.
to put to shame, to shame, to make ashamed;
to unmask;
to debauch, to ruin, to corrupt;
to expose naked;
to violate, to dishonour, to blast.
δειγματίζω, παραδειγματίζω, παραδείκνυμι publicae ignominiae expono, trado, demonstro. Առակել՝ խաղ առնելով, կամ խայտալով. նշաւակել. ծանակել. մերկանալ զյետոյս կամ զծածուկս. յամօթ առնել հրապարակաւ. առակ նշաւակի կացուցանել. ճառիս՝ րէզիլ էթմէք. Տե՛ս (Ես. ՟Ի. 4։ Երեմ. ՟Ժ՟Գ. 22։ Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 22. 39։ ՟Ի՟Գ. 2ր։ Կող. ՟Բ. 15։ Եբր. ՟Զ. 6։)
Չխայտառակիլ պղծութեամբ առիրեարս։ Մի՛ խայտառակել զիւրն թոռնիայ. (Նախ. ղեւտ.։)
shame, opprobrium, disgrace, ignominy, infamy, turpitude, dishonour;
the private parts.
ἁσχημοσύνη turpitudo, pudor ἁχήμον indecorum. Խայտառակիլն. նշաւակութիւն. ծանակութիւն ծանականք. ամօթ եւ Ամօթալի ինչ. պղծութիւն առականք. խաղքութիւն.
cf. Խանգար.
ἁνατροπή perturbatio. որ եւ ԽԱՆԳԱՐ. Խանգարելն, իլն. Շփոթութիւն. խառնակութիւն.
to be moved, touched, affected.
ԽԱՆԴԱԳՈՐՈՎ ԼԻՆԵԼ. Գորովիլ խանդիւ սրտի. խանդաղատիլ գորովով.
to melt with tenderness, compassion or love, to grow attached.
to melt to tenderness, to be moved with compassion, to have pity;
to entreat, to beseech, to supplicate, to implore;
խանդաղատէր սիրտ նորա, he was deeply moved;
խանդաղատեցաւ զնովաւ, he took compassion on him;
— ընդ, to be moved to pity by.
Խանձիւ կամ տոչորմամբ աղեաց գթալ. ի գութ շարժիլ. խորովիլ. ճմլիլ սրտի. խնայել. աղեխարշիլ.
Եւ Ողորմագին պաղատիլ. աղերս արկանել. ի գութ շարժել. թախանձել.
to envy, to be envious of, to grow or to be jealous of, to look at with a jealous eye.
βασκαίνω invideo δάκνομαι mordero, aegre fero ἁλγέω doleo. Գրի եւ ԽԱՆՏԱԼ. Խանձիլ տոչորիլ սրտիւ. կծանիլ. նախանձիլ. մախալ. յաղաչել. զչարիլ. քինանալ. դժկամակիլ. բախլիլ.
cf. Խանծ.
Կարթ ոչինչ սքանչելի խանձիւք պատեալ իբր զկերակուր կլանէ։ Զականջսն խանձիւ որսալ. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. տեսական.։)
Որք իբր ի ճենճերոյ իմնյօդոյ այտի զհոտ ծծեն ըռնգամբք խանծ առեալ. (Փիլ. լիւս.։)
to burn, to scorch, to singe.
իբր. ձ. φλογίζω, συμφλογίζω inflammo Չարաչար խանձել, կիզուլ, տոչորել. փաղաղել. բոցակիզել. խանձողել, իլ. խանծել, էրել մրկել, իլ.
swaddled;
— լինել, to be wrapped in swaddling clothes.
ԽԱՆՁԱՐՐՊԱՏ ԼԻՆԻՄ ԽԱՆՁԱՐՐԱՊԱՏԻՄ. σπαργάνομαι fasciis obvolvor. Խանձարրովք պատիլ. խանձարրիլ.
to swalddle, to swathe.
Յիշեա զծնունդ քո յամենասուրբ կուսէն, զխանձարրիլն, զ՝ի մսուր դնիլն. (Բենիկ.։)
Մինչ ցերկու ամացն խանձարրիլ. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
to allure, to entice;
to familiarize, to attach, to attract, to draw with.
προσκολλάω agglutino. Տալ խանձիլ եւ մոլեգնաբար իմն մածանիլ. որպէս սոսնձով մատուցանել. կարել. կցել. ձգել, յանկուցանել. փակցընել, կպցընել.
to roast, to broil, to scorch, to burn, to glow;
to be fired with, to bend one's wbole soul to, to become attached to, to apply one's self to, to get accustomed or inured to, to give one's self up to;
to be eager, to long, to hurn with envy or desire, to be enamoured of, to be smitten with, to burn with love, to be mad with love for;
— յանառակութիւնս, to be sunk in dissoluteness
cf. ԽԱՆՁԵՄ։ ԽԱՆՁԻՄ 2 (եցայ.) ձ. ԽԱՆՁԻՄ προσκολλάομαι adhaereo. գրի եւ ԽԱՆԾԻԼ. Առ բորբոքման ախտի՝ ստէպ եւ անսանձ բերիլ ի նոյն. յտրիլ. անկղիտանալ. մածանիլ. սովորիլ ի չար անդր. ունականալ ի վնասակարս. յորմէ եւ Գիշախանձ, Մարդախանձ, եւ այլն. գէշ սովորութիւն ընիլ, փակչիլ.
Որ յառաջ քանզամուսնութիւնն ի պոռնկութիւն խանձեցի (յն. ուսեալ իցէ պոռնկիլ), նա եւ յետ ամուսնութեանն չդադարէ անտի. (Ոսկ. ա. տիմ. Թ։)
roaring, bellow-ing;
hraying;
grunting.
Որովայն մինչչեւ ընկալեալ իցէ, զառ ի կերակրոյն խանչումն։ Ի վերայ նստելոց է որովնյնի խանչումն այտուցեալ եւ պարպատեալ։ Ի բաց հատանել զխանչումն հպարտութեան։ Խանչումն եւ խրոխտանս. (Փիլ.։)
տարած եւ սփիռ խանչումն լուսոյ. (Փիլ. ի ՟գ. մանկ.։) (որ բերի եւ ի յաջորդ նշ։)
cf. Խանչիւն;
inflation, distension;
swelling, puffing up, pride;
inclination, propensity.
Որովայն մինչչեւ ընկալեալ իցէ, զառ ի կերակրոյն խանչումն։ Ի վերայ նստելոց է որովնյնի խանչումն այտուցեալ եւ պարպատեալ։ Ի բաց հատանել զխանչումն հպարտութեան։ Խանչումն եւ խրոխտանս. (Փիլ.։)
տարած եւ սփիռ խանչումն լուսոյ. (Փիլ. ի գ. մանկ.։) (որ բերի եւ ի յաջորդ նշ։) ԽԱՆՉՈՒՄՆ (լծ. խանձումն.) Բորբոք հրոյ. եւ ախտի, բարկութեան եւ այլն. καῦσις ustio, crematio, ardor φλεγμόνη inflammatio.
cf. Խանդանք.
Խանտանք նախանձու ոչ եղիցի ինձ առ այլ կին։ Առ անկարծութիւն խանտանաց նախանձու. (Փիլ. իմաստն.։)
cf. Խանդանք.
Խանտանք նախանձու ոչ եղիցի ինձ առ այլ կին։ Առ անկարծութիւն խանտանաց նախանձու. (Փիլ. իմաստն.։)
cf. Խոշոր;
young tree, shoot, sucker;
stake, pile.
Զօրէն կոկեցելոյ իմն մոմոյ ... այլ խաշար է յայնմանէ որ յառաջնորդոյն գրեալ են ի նմա տիպք կերպարանացն. (Փիլ. քհ. Թ։)
cross;
crucifix;
cross, sorrows, tribulation;
սուրբ —, the Cross, the Holy Rood;
ի — հանել, կախել զ—է, to crucify;
ի — ելանել, to be crucified;
— առնել, հանել, to make the sign of the cross, to cross one's self.
Հա՛ն զդա ի խաչ։ Ի խաչ հան զդա։ Եւ հանին զնա ի խաչ։ Ի խաչ ելանել քրիստոսի։ Պարծիլ ի խաչն։ Առցէ զխաչ իւր, եւ եկեսցէ զկնի իմ, եւ այլն։ Ընդ փայտ խաչին բեւեռեցին զմատունսն որ գրեաց ի տախտակին։ Սուրբ խաչ օգնական հաւատացելոց. (եւ այլն. Շար.։)
Ի ԽԱՉ ԵԼԱՆԵԼ. այսինքն Խաչիլ։ (Մտթ. ՟իզ. 2։ Մկր. ՟ժե. 15։ 8կ. ՟իդ. 7։ Յհ. ՟ժբ. 16։ ՟ա. 13։ ՟բ. 2։ Գաղ. ՟գ. 1։ ՟զ. 14։)
to be a companion in crucifixion, to be crucified with another.
συσταυρόομαι simul crucifigor. Խաչակից լինել. ի միասին ի խաչ ելանել. չարչարկցիլ. կցորդ լինել խաչի եւ չարչարանաց.
the being crucified with another;
participation in the passion of our Lord.
συσταύροσις una crucifixio. Խաչակցիլն՝ ըստ ամենայն առման.
cross-like.
Խաչանման տար ածել զձեռս, կամ դնել ի վերայ կրծիցն. (Վրք. հց. ՟Բ։ Հ=Յ. սեպտ. ՟Ի.։ Հ. կիլիկ.։)
crucifixion;
crucifix Cross.
σταυροθῆναι, σταυρώσις crucifixio, crux. Ի խաչ ելանելն քրիստոսի. Խաչիլն. եւ Խաչ. խաչ ելլալը, խաչուիլը.
destruction, waste.
Խառատելն, իլն. խախտումն. քայքայումն.
hybrid;
— հրէշ;
chimaera.
Որպէս բան ունի զպասիփայէ զմինովայ դուստրն կրետացւոց (արքայի) հարեալ ի զլու ծնանել խառնագազան իմն մինովայ ցուլ. (Փիլ. լիւս.։)
idle talk, prating;
buffoonery, scurrility;
confused or impure language, barbarism;
obscene discourse.
Փչանիլ ի խառնախօսութենէ. (Տօնակ.։)
mixed, confused, embroiled, complicated;
impure, obscene;
tie, bond, union;
copulation, pairing;
the rabble, the mob.
Գէջ խառնակքդ քաղք. (Փիլ. լիւս.։)
to mix, to blend;
to confuse, to perplex, to embarrass, to confound;
to intrigue;
to disturb, to embroil;
to twist;
to couple or pair.
ԽԱՌՆԱԿԻՄ եցայ, ձ. συγχράομαι, ἑπιμίγνυμαι, συγκαταμίγνυμαι (թո՛ղ զնախագրեալս իբր կր) Երբեմն նշանակէ՝ անխտիր հաջորդ եւ կցորդ լինել. անտանութիւն առնել. թարթափիլ. մասնակցիլ.
Խառնակիլընդ հեթանոսս, կամ ընդ ժողովուրդս, կամ ընդ պոռնիկս եւ ընդ մեղաւորս, ընդ անօրինին, ընդ պատրողին. (եւ այլն. Սղ. ՟ճե. 34։ Յես. ՟Ի՟Գ. 12։ Ովս. ՟Է. 8։ ՟Ա. Կոր. ՟Ե. ր. 11։ ՟Բ. Թես. ՟Գ. 14։ Առակ. ՟Ժ՟Դ. 16։ ՟Ի. 1. 19։)
Խառնակիլ ի կերակուրս, որ դիւացն է զոհեալ. (Սարգ. ՟գ. յհ.։)
Եւ երբեմն՝ Խառն մարտնչել. խառնիլ եւ խռնիլ ի խաբիլն պատերազմաւ.
Ի խառնակիլ այսպիսի ճակատուց. (Խոր. ՟Բ. 43։)
Կամ κοιμάομαι, συμμιαίνομαι cubo, commaculor, conspurcor. Բերիլ յանարժան խառնս. պղծիլ մարմնով.
Եւ ոչ այլ այր խառնակեցաւ ընդ քեզ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Խառնակեաց.
Որոշիլ ի խառնակեցիկ մարդկանէ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
medley, confusion, disorder, chaos;
disturbance, perturbation, tumult;
profanation;
coition, copulation;
conjunction.
σύγχυσις, ἑπιμιξία, φυρμός, κοινόν confusio, turbatio. Խառնակն գոլ. խառնակիլն. որպէս Շփոթութիւն. խռովութիւն.
Զանբաւ խառնակութիւն հոգւոց, եւ զխռովութիւն բնութեան։ Ընդ իշխանսգեղջուկք խռովութիւն եւ խառնակութիւնք եղիցին. (Փիլ. քհ.։)
ill-used, ill-treated;
— առնեմ, to abuse, to misuse, to make a bad or ill use of.
Անվար կենաց՝ խառնավար է մարմին. (Փիլ. լին.։)
embroiled, disordered, intricate, confused;
confusedly, disorderly, pell-mell.
Տեսանէ այլ ընդ այլոյ աղօտ աչօք խառնաբնդոր. (Փիլ. լին.։)
to throw into disorder or confusion;
to embroil, to confuse, to perplex, to disturb.
Զամենայն ինչ խառնաբնդորէ։ Ընդ միմեանս խառնաբնդորեալ է. (Փիլ. բագն.։)
to mix, to mingle, to blend;
to join, to incorporate, to unite;
to combine, to amalgamate;
to confound, to confuse, to perplex;
to mix up, to season;
to intermix, to intermingle;
to intertwine, to interweave;
to adulterate, to taint, to tinge;
— բարեկամութիւն, to knit in friendship;
սէր —, to fall in love with;
— զկերակուրս, to lay the cloth, to spread the table, to serve up;
— զօղս ընդ ճարմանդս, to button;
to buckle;
to unite;
— զձեռն իւր ընդ ձեռն ընկերի, to take one another by the hand;
խելս —, to exert all one's powers of ingenuity;
— ի ծով, to sail in the open sea;
զխորս —, to swim in the sea;
— զանձն, to meddle, to intermeddle, to interfere, to interpose, to intrude.
Խառնել կամ խառնիլ ի գունդն քրիստոսի, կամ ի թիւ արդարոց, կամ ի սուրբ գառինս, կամ ի գունդ հրեշտակաց, կամ ընդ երկնային զօրութիւնս. (Ագաթ.։ Եղիշ.։ Շ. թղթ.։ Շար.։)
ԽԱՌՆԵԼ. Մուծանել. մխել. վարել. տալ, առնել, եւ այլն. կր. միջամուխ լինել. Յարձակիլ. խօթել, խօթուիլ.
ԽԱՌՆԻԼ. Բախիլ պատերազմաւ. զմիմեամբք ելեալ խուռնյարձակմամբք.
ԽԱՌՆԻԼ. Յարիլ կամ կապիլ սիրով. հաղորդակից լինել. ոգեխառնիլ.
Գալ խառնիլ ի կարգ քրիստոնէութեան. (Եղիշ.։)
ԽԱՌՆԻԼ. Խառնակիլ. զուգիլ ըստ մարմնոյ. գիտել.
ԿՈյս՝ ընդ որում ոչ այլ խառնեցաւ. (Փիլ. քհ.։)
confusedly, tumultuously, disorderly, at random, right and left, right or wrong, helter-skelter, pell-mell;
— բանք, rigmarole;
— խօսել, to bungle, to stammer out.
Խառնիխուռն օցտելով երթեւեկել (հիւլէից)։ Խառնիխուռնվարիլ, կամ խոստանալ. (Եզնիկ.։)
cf. Խառնելի.
Առեալ մովսէսի զկէս արեանն, ի մերքս ի խառնոցսն հեզոյր։ Զայն որ ի խառնոցն առեալ արիւն՝ ցանէր. (Փիլ. ել. ՟Բ։)
mixture, composition, compound;
temper or tempering;
paste, luting;
complexion, constitution, temperament, nature;
junction;
consanguinity, relationship;
conjunction, union;
the sense of feeling, touch;
tie, bond;
concert, harmony
Չորք՝ որ ասին տարերք, խառնուածք են առաւել՝ քան տարերք. (Փիլ. լին. ՟Գ. 6։)
Զգեցո՛ դմա պատմուճան ծաղկեայ ի խառնուածոյ նարօտից. (Սեբեր. ՟Գ։ Որպէս եւ Յօդք կամ ջիլք ի մարմնի։ Եւագր. ՟Լ՟Դ։)
cf. Խառնուած;
— զօրաց, engagement, conflict;
— գետոց, confluence of rivers.
Ըստ խառնմանիմն յարմարութեան հակառակաբար նուագեն երգս. (Փիլ. լիւս.։)
μίξις. mistura κράσις, εὑκρασία. temperantia. σύζευξις. conjunctio, եւ այլն. Խառնելն, եւ իլն. խառնութիւն. խառնուած. խառնուրդ. որպէս Բաղադրութիւն կամ զանգումն ո՛ր եւ է իրաց ընդ միմեանս.
to whip, to scourge, to lash, to thrash, to flog.
ԽԱՐԱԶԱՆԵԼ ԽԱՐԱԶԱՆԻԼ, Խարազանաւ հարկանել. ձաղկել, իլ.
Լսեմ զխարազանիլն արքային անմահից. (Զքր. կթ.։)
wearing sack-cloth;
— լինել, to wear haircloth.
Որպէս մ. Խարազնազգեաց շրջիլ, կամ կրօնաւորեալ. (ՃՃ.։ Յհ. կթ.։)
act of sifting;
temptation.
Խարբալելն, իլն. Փորձութիւն. ծուփք մտաց.
fraud, knavery;
falsification, forgery, act of counterfeiting;
adulteration;
chicanery;
violation, rape.
ἕνεδρος, ἑπιβουλή insidiae κακία, κακοπραγία, maleficentia ἑπιτήδευμα, παραδιατριβή, ῤαδιούργημα, στραγγαλία, σπίλας, μεθοδεία dolus, versutia եւ այլն. Նենգութիւն. դաւաճանութիւն. խորամանկութիւն. դարանակալութիւն. չարութիւն. չարարուեստութիւն. չարագործութիւն. հիլլէ, տէք, տօլապ։ cf. (Թուոց. ՟Լ՟Ե. 20։ Ես. ՟Ծ՟Ը. 6։ Իմ. ՟Ե. 24։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 25։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 12։ Գործ. ՟Ժ՟Ը. 14։ ՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 5։ Յուդ. 12։)
to shake, to shatter, to demolish, to ruin, to destroy;
to deteriorate, to hurt, to corrupt;
to renew pain or grief;
— զվէրս, to tear open healing wounds;
to irritate, to excite anew.
Զի մի՛ ի բազմացուցանել բանիցս՝ խարխալիցեմք (զկարգն)։ Չխարխալէ զկարգ պատուիրանացն։ Մարդկայինք անենայնդիւրաւ անկանի եւ խարխալի։ Իբրեւ զտունխարխալեալ եւ աւերեալ։ Փտի եւ խարխլի զկնի ժամանակաց։ Խարխալեցին զիրսն, քանզի չէին տեղեակ լեզուին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9. 16։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։ ՟Բ. 10։ եւ Ոսկ. փիլիպ.։)
destruction, waste.
Խարխարելն. եւ իլն (ըստ ամենայն նշ).
to grope along, to feel ones way;
to fumble;
to shake, to rustle.
(լծ. խարխել. խարխուլ, եւ խաւար, Ափ, կամ շօշափ) ψηλαφάω contrecto, palpo προσκόπτω offendo, impingo. Կուրօրէն շօշափելով եւ զննելով ի խաւարի շրջել, դանգաչել. երերիլ. գթել.
ԽԱՐԽԱՓԵԼ. φέρομαι agitor. որ եւ ԽԱՐՇԱՓԵԼ. Տատանիլ տերեւոց. շարժիլ. այսր անդր բանիլ.
cf. Խարխալիմ.
to bray.
Բայ ռմկ. իբր Խանչել, կամ Քորել զինքն. զռալ, կամ քերմըշտըկիլ.
Ամէն բան իշուն լաւ է, բաց ի խարխընճելոյն եւ ի փախչիլն. (Ոսկիփոր.։)