Definitions containing the research ալի : 3180 Results

Տղմուտ

See full entry →

s.

cf. Տղմալից;
—ք, bog, quagmire, marshy land.


Տնկագործ, աց

See full entry →

adj. s. fig.

planter, gardener;
Creator.

NBHL (1)

Որպէ՞ս մշակ եւ տնկագործ իմանալի արդւոյն (եղէց), որ ոչ նախ զիմս բանաւոր երկիր մշակեցի. (Շ. ատեն.։)


Տնկագործեմ, եցի

See full entry →

va.

to cultivate, to plant.

NBHL (2)

Եբանալից տնկագործիւր դրախտ. (Պիտ.։)

Դու որթն իմանալի՝ յառաջագոյն տնկագործեալ. (Մագ. ոտ. խաչի.։)


Տնկածոյ

See full entry →

adj.

planted.

NBHL (1)

Մեծութիւն՝ բեռինք ոսկեղէնք, բազմաց ըղձալի, տնկածոյ իմաստք, ծփումն անդուլ, փոփոխումն անդադար. (Պիտառ.։)


Վիշապական աստեղք

See full entry →

sn. ast.

serpentarius.

NBHL (1)

Սեպհական վիշապաց, որպէս եւ աստեղատան հիդրոյի կամ օձակալի.


Վիրաւորեմ, եցի

See full entry →

va.

to wound, to ulcerate.

NBHL (1)

Վիրաւորեսցի զանողջանալին (զվէրս. այսինքն վիրօք). (Սարկ. աղ.։)


Վճարիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be accomplished, finished;
to be done, effected;
to be paid, discharged, acquitted;
to die;
to get rid of, to be delivered;
— ի կենաց, to finish one's days, to die;
սպառնալիք նորա ինչ ոչ կարացին —, his threats were useless;
վճարեալ է չարութիւն առ ի նմանէ, his malignity is excessive;
այն արշաւան թագաւորին այսպիսի դարձիւ վճարեցաւ, such was the end of the king's journey;
հրեշտակն աւետիս տուեալ կնոջն՝ վճարեցաւ, the angel, having delivered his message to the woman, disappeared;
ընդէ՞ր յարգանդէ ի գերեզման ոչ վճարեցայ, why was I not carried from the womb to the grave ?
անճառելեաւդ ձրիւ՝ մերայնովքդ վճարիս, in exchange for your inestimable gifts, we beseech you to accept our trifles;
վճարել է գործդ, it is a bargain;
վճարեալ է վասն իմ, my business is done, it is all over with me;
յորժամ կամէրն -՝ բարբառ արձակեաց, when he wished to die, he cried out;
ամենայն ինչ վճարեալ է վասն իմ, it is all up with me.


Վշտագին

See full entry →

adj.

afflicted, sorrowful, deeply grieved, in pain, in affliction;
doleful, grievous, sad, vexatious, hard, mournful, painful.

NBHL (2)

ἑπικίνδυνος periculosus παθῶν afflictus ἑπίπονος aerumnosus եւ այլն. Վշտալից. ցաւագին. տառապեալ (անձն). եւ Կսկծագին. դառն. դժնդակ. աղետաւոր. տարժանելի. վշտացուցիչ (իրք).

Վշտագին պատուհաս։ Աշխատութիւնքս վշտագինք։ Վշտագին նեղութիւնք կամ հարուածք, կամ սպառնալիք։ Կեանս վշտագին։ Տեղի վշտագին. (Բրս. պհ. ՟Բ։ Իսիւք.։ Յճխ.։ Արծր. ՟Ա. 1։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)


Վշտակեաց

See full entry →

adj.

living in trouble or care, unfortunate, wretched, miserable.

NBHL (1)

Որ կեայ ի վիշտս. եւ Վշտագին. վշտալի. տաժանական.


Վշտակիր

See full entry →

adj.

harassed, enduring or suffering pain or trouble, distressed, drudged.

NBHL (1)

Կրօղ զվիշտս. վշտազգեաց. կրական. ախտակիր. եւ Վշտագին. վշտալի.


Վշտամբեր

See full entry →

adj.

suffering, patient;
severe.

NBHL (1)

Համբերօղ վշտաց. վշտակիր. վշտազգեաց. խստամբեր. եւ Խստամբերական. վշտալի.


Վսեմաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

sublime language;
praise, encomium.

NBHL (1)

ՎՍԵՄԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ կամ ՎՍԱՄԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ. Բարձր եւ պանծալի բան, գովեստ.


Վսերական

See full entry →

cf. Վսեր.

NBHL (1)

Կարդա՛ զանուն վաղավախճան վսերիս, որպէս եւ բարբառն բղխեալ ի բերանոյդ առ տալիթայն։ Զբերանն կափուցեալ ի վերայ վսերիս։ Լուա՛ զանթուելի վէր վերամբարձեալ վսերիս։ Ի քանի՞ վարմից վսերական վիրագին կորզեցեր զիս կեցուցիչ։ Զգահավիժեալս ի բարձանց զհրասուզեալ վիրագս վսերականս։ Զանձն վսերամիտ հիքոյս։ Շնորհեա՛ զմաքրութիւն վսերամիտ հիքոյս։ Զվսերամիտ անձն իմ զստահակեալ եւ զապստամբ։ Փրկեա՛ զիս ի վսերամիտ գոռոզէն։ Ընթադրեա՛ ի վսերամիտս զծագումն ողորմութեանդ անբաւ։ Թաքուցի ի վսերային միտս իմ։ Վհատեալ վսերային վերամբարձեալ ծովս անտարացոյց՝ զանորդիս չարեաց։ Զբերան հնացեալ վսերային վիրագին. (Բենիկ.։)


Վսերամիտ

See full entry →

cf. Վսեր.

NBHL (1)

Կարդա՛ զանուն վաղավախճան վսերիս, որպէս եւ բարբառն բղխեալ ի բերանոյդ առ տալիթայն։ Զբերանն կափուցեալ ի վերայ վսերիս։ Լուա՛ զանթուելի վէր վերամբարձեալ վսերիս։ Ի քանի՞ վարմից վսերական վիրագին կորզեցեր զիս կեցուցիչ։ Զգահավիժեալս ի բարձանց զհրասուզեալ վիրագս վսերականս։ Զանձն վսերամիտ հիքոյս։ Շնորհեա՛ զմաքրութիւն վսերամիտ հիքոյս։ Զվսերամիտ անձն իմ զստահակեալ եւ զապստամբ։ Փրկեա՛ զիս ի վսերամիտ գոռոզէն։ Ընթադրեա՛ ի վսերամիտս զծագումն ողորմութեանդ անբաւ։ Թաքուցի ի վսերային միտս իմ։ Վհատեալ վսերային վերամբարձեալ ծովս անտարացոյց՝ զանորդիս չարեաց։ Զբերան հնացեալ վսերային վիրագին. (Բենիկ.։)


Վսերային

See full entry →

cf. Վսեր.

NBHL (1)

Կարդա՛ զանուն վաղավախճան վսերիս, որպէս եւ բարբառն բղխեալ ի բերանոյդ առ տալիթայն։ Զբերանն կափուցեալ ի վերայ վսերիս։ Լուա՛ զանթուելի վէր վերամբարձեալ վսերիս։ Ի քանի՞ վարմից վսերական վիրագին կորզեցեր զիս կեցուցիչ։ Զգահավիժեալս ի բարձանց զհրասուզեալ վիրագս վսերականս։ Զանձն վսերամիտ հիքոյս։ Շնորհեա՛ զմաքրութիւն վսերամիտ հիքոյս։ Զվսերամիտ անձն իմ զստահակեալ եւ զապստամբ։ Փրկեա՛ զիս ի վսերամիտ գոռոզէն։ Ընթադրեա՛ ի վսերամիտս զծագումն ողորմութեանդ անբաւ։ Թաքուցի ի վսերային միտս իմ։ Վհատեալ վսերային վերամբարձեալ ծովս անտարացոյց՝ զանորդիս չարեաց։ Զբերան հնացեալ վսերային վիրագին. (Բենիկ.։)


Վտանգ, աց

See full entry →

cf. Վտանկ.

NBHL (1)

κίνδυνος periculum, discrimen ἁνάγκη necessitas συνοχή , στένον, -να coarctatio, angustia ἁνιαρόν, -ρα molestia, moestitia. ՎՏԱՆԳ կամ ՎՏԱՆԿ. Վատ կամ ի վատ ինչ անկումն. վիճակ եւ առիթ խիթալի, մօտալուտ չարիք. փորձանք. աղէտք. անձակութիւն. պաշարումն. տուգանք. վիշտ. հարկ. նեղութիւն, նեղը ինկնալը.


Վտանգաւոր, աց

See full entry →

adj.

perilous, dangerous, hazardous;
in danger, exposed in jeopardy;
sad, fatal, disastrous;
— ժամանակ, critical moment;
— վայրկեան, crisis.

NBHL (1)

ἑπικίνδυνος, ῥιψοκίνδυνος periculosus. Ինչ մի, ուր իցէ վտանգ խիթալի չարեաց (առաւել ռմկ. եւ յն. ոճով).


Վտարանդի, նդւոյ, նդեաց

See full entry →

cf. Վտարանդիկ.

NBHL (1)

ՎՏԱՐԱՆԴԻ. ἁμφίβολος, ἁμφιβαλλόμενος ambiguus, dubius. Տարտամ ինչ, որ յայս եւ յայն միտս ձգի. երկբայական, երկուանալի. դիմախօսեալ.


Տաժանական, ի, աց

See full entry →

cf. Տաժանելի.


Տաժանաշատ

See full entry →

cf. Տաժանելի.

NBHL (1)

Ուր լինի շատ տաժանումն. տաժանալից. դժնդակ.


Տաժանելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj.

painful, grievous, hard, difficult, incommodious, vexatious, laborious, fatiguing, tiring, toilsome, annoying, rude, heavy.

NBHL (1)

ἑργώδης, ἑργωδέστερος operosus, laboriosus, arduus. Տաժանական. աշխատալի. դժուարին. դժնդակ.


Տախտակ, աց

See full entry →

s. ast.

board, plank, shelf, table, tablet;
tables;
book;
cf. Երկնացոյց;
— երկաթի;
iron-plate, sheet-iron;
— մետաղեայ;
plate of metal;
—ք վկայութեան, the tables of the decalogue;
— դատաստանաց, breastplate, pectoral, rational;
— նկարուց, canvass, wood;
— ճատրակի, chess-board;
— զստի, the hollow of the thigh;
— խոհանոցի, trencher.

NBHL (1)

Իմանալի բանաւոր տախտակ՝ անտրամադրելի տառիցն մովսիսական օրինաց։ Ո՛վ աստուածածին՝ տախտակ եւ մելան եղելութեան անեղն բանի։ Բանն որպէս ի դիր մարմին եղեալ ի տախտակ կուսական յորովայնին, մելանաւ արեամբն. (Շար.։ Լմբ. վերափոխ.։ Վանակ. յուրախացիրն.։)


Տաղաւարահարք, րաց

See full entry →

s.

cf. Տաղաւարաշինութիւն.

NBHL (1)

Եւ զի այն տաղաւարահարք օրինակ էին այսր տաղաւարաց՝ որ ի պետրոսէ ասացան, ի նմին ժամու փոխանակ այսր զգալի տաղաւարացս հայր զանձեռագործ տաղաւարն ցուցանէր. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Բ։)


Տաղաւարահարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Տաղաւարաշինութիւն.

NBHL (1)

Եւ զի այն տաղաւարահարք օրինակ էին այսր տաղաւարաց՝ որ ի պետրոսէ ասացան, ի նմին ժամու փոխանակ այսր զգալի տաղաւարացս հայր զանձեռագործ տաղաւարն ցուցանէր. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Բ։)


Տաղաւարաշինութիւն, ութեան

See full entry →

s.

erecting a tabernacle or pavilion, building a hut or cottage;
տօն —ահարաց, feast of tabernacles;
scenopegia.

NBHL (1)

Եւ զի այն տաղաւարահարք օրինակ էին այսր տաղաւարաց՝ որ ի պետրոսէ ասացան, ի նմին ժամու փոխանակ այսր զգալի տաղաւարացս հայր զանձեռագործ տաղաւարն ցուցանէր. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Բ։)


Տաղտկամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Տաղտկանամ.

NBHL (2)

ՏԱՂՏԿԱՄ կամ ՏԱՂՏԿԱՆԱՄ. προαχθίζω, -ομαι , ἅχθομαι, βαρύνομαι infensus sum, abhorreo, graviter sive moleste fero ἁποδυσπετέω stomachor. Տաղտուկ համարել զիմն իբր աղտեղի եւ ախտաւոր, եւ դժուարին եւ ձանձրալի. գարշիլ. յետս քարշիլ. նողկտալ, զզուիլ. խորշիլ. տաղտապիլ. դժուարիլ. նեղիլ. ծանր համարել. յափրանալ. գանիլ, քաշուիլ, պեղրիլ, ձանձրանալ, դժարը գալ.

Իբր կր. Տաղտկալի լինել.


Տաղտկանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be disgusted, wearied, sick or tired of, to loathe, to nauseate;
տաղտակացեալ եմ ի մարդկանէ, I am weary of men.

NBHL (2)

ՏԱՂՏԿԱՄ կամ ՏԱՂՏԿԱՆԱՄ. προαχθίζω, -ομαι , ἅχθομαι, βαρύνομαι infensus sum, abhorreo, graviter sive moleste fero ἁποδυσπετέω stomachor. Տաղտուկ համարել զիմն իբր աղտեղի եւ ախտաւոր, եւ դժուարին եւ ձանձրալի. գարշիլ. յետս քարշիլ. նողկտալ, զզուիլ. խորշիլ. տաղտապիլ. դժուարիլ. նեղիլ. ծանր համարել. յափրանալ. գանիլ, քաշուիլ, պեղրիլ, ձանձրանալ, դժարը գալ.

Իբր կր. Տաղտկալի լինել.


Տաղտկացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to tire, to disgust, to put out of conceit, to annoy, to sicken, to plague.

NBHL (1)

προσοχθέω offendo ἑκλύω dissolvo եւ այլն։ Տալ տաղտկանալ. տաղտկալի կացուցանել. զզուեցուցանել. գարշեցուցանել. ձանձրացուցանել. գանեցնել, զզուեցնել, ձանձրացնել.


Տաղտուկ

See full entry →

adj. s.

wearisome, tedious, tiresome, bothering, troublesome;
idle, cowardly, tedious to oneself;
cf. Տաղտկութիւն.

NBHL (1)

Տաղտկալի (ի բառէս Տաղտ). գարշելի. խորշելի. ծանր. ձանձրալի. անբերելի.


Տաճարացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va. fig.

to convert the soul into a temple.

NBHL (1)

Ճարտարապետն աշխարհաց տաճարացուսցէ զհոգի իմ հրաշալի հողմոյն՝ որ ելից զվերնատունն. (Մխ. այրիվ.։)


Տանիք, նեաց

See full entry →

s.

roof, roofing, house-top.

NBHL (1)

δῶμα tectum, superior pars domus, solarium. Տեղի տափարակ կամ ճեմելիք ի վերայ տան. տամալի. երդ. երդիք. տամ, պամ,


Տաշխ

See full entry →

cf. Ստաշխն.

NBHL (1)

Խունկ խորհրդաւոր՝ տաշխ, եւ տենչալի։ Անուշահոտ խնկոց, տաշխից, եւ կինամոնաց. (Գանձ.։ Շար.։)


Տաշխն

See full entry →

cf. Ստաշխն.

NBHL (1)

Խունկ խորհրդաւոր՝ տաշխ, եւ տենչալի։ Անուշահոտ խնկոց, տաշխից, եւ կինամոնաց. (Գանձ.։ Շար.։)


Տաշտաւոր

See full entry →

adj. mech.

full of, or loaded with vine-branches;
— անիւ, overshot mill-wheel.

NBHL (1)

Այգի տաշտաւոր պտղալից իսրայէլ. (Ովս. ՟Ժ. 1։)


Տապալեմ, եցի

See full entry →

va.

to fell or throw to the ground, to beat down, to prostrate, to overturn, to overthrow, to upset;
to subvert, to demolish, to destroy, to ruin, to roll, to turn;
— զխորհուրդս ուրուք, to destroy a person's projects;
cf. Խոչ.

NBHL (1)

Զքերթողացն արուեստ տապալեն։ Տապալէր իբրեւ զօձ։ Գելոյր եւ տապալէր երկդիմի մտօք։ Յիսկական էուեւենէն ոչ երբեք տապալի։ Տապալէր այնուհետեւ զմիութիւն եկեղեցւոյ ի մասունս բազումս. (Թր. քեր.։ Արծր.։ Եղիշ.։ Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. ատեն.։)


Տեսանելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj. s.

visible;
seeing;
—ք, organ of sight, the eyes;
cf. Շուրջ.

NBHL (3)

ὀρατός, βλεπόμενος visibilis, videndus. Որ տեսանի. առարկայ տեսութեան. երեւելի. երեւեալ. զգալի.

Զի լոյսն անտես իմանալի՝ մաքուր հոգւոց տեսանելի. (Շար.։)

Ոչ ինչ տեսանելի աւանդեաց մեզ քրիստոս, այլ տեսանելիիրօք զիմանալիսս ամենայն. քանզի մարմնով պատեալ են ոգիքն, տեսանելեօքն զիմանալիսն աւանդեաց մեզ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 29։)


Տեսաւոր

See full entry →

adj.

visible, apparent.

NBHL (1)

Տեսանելի. երեւելի. զգալի. ունօղ զտեսիլ զօշոտիչ ական.


Տեսչութիւն, ութեան

See full entry →

s.

Providence;
direction, inspection, superintendence, survey, watch;
incarnation;
police;
government;
աստուածական, վերին —, Divine Providence.

NBHL (1)

Բազում արտասուօք ժտէր ի տեառնէ զտեսչութիւն իրացն (այսինքն տեսանել եւ իմանալ) թէ յորո՛ւմ պատուի էր նա։ Տեսանեմ զարհաւիրս գեհենին, եւ զսոսկալի աղետիցն զտեսչութիւնն (այսինքն զտեսիլն). (Վրք. ոսկ.։ Մանդ.։)


Տերեւամած

See full entry →

cf. Տերեւախիտ.

NBHL (1)

Ամենայն մասանմբք առաքինութեան ծաղակազարդեալք՝ պտղալի եւ տերեւամած. (Ոսկիփոր.։)


Տերեւաշատ

See full entry →

cf. Տերեւախիտ.

NBHL (1)

Որոյ շատ են տերեւք. տերեւալից. տերեւախիտ.


Տժգին

See full entry →

adj. s.

depreciated;
undervalue.

NBHL (1)

Անարգ եւ չնչին ըստ գնոյն. ցած եւ կծծի յոյժ. ըստ յն. ամօթալի, կամ անամօթ.


Տիեզերակալ, աց

See full entry →

s.

master, conqueror of the universe.

NBHL (2)

Տիեզերակալին աղեքսանդրի մակեդոնացւոյ։ Ինքնակալ եւ տիեզերակալ արքայ։ Ի սողոմոն տեսէ՛ք, թէ քանի տիեզերակալ թագաւոր էր. (Խոր. ՟Բ. 85։ Մագ. ՟Ա.։ Նար. երգ.։)

Ի ժամանակս սմպատայ հայոց արքայի տիեզերակալի. (Պտմ. վր.։)


Տիեզերահրաշ

See full entry →

adj.

universally wondered at, marvelled at by all the world, by every one.

NBHL (1)

Հրաշալի յաչս ամենայն աշխարհի. գերաշխարհիկ. անհամեմատ.


Վաճառաշահութիւն, ութեան

See full entry →

s.

gain, lucre, profit;
cf. Շահավաճառութիւն;
կենցաղօգուտ —, benefit that commerce confers on the world.

NBHL (1)

Գնեմ սակաւոյ, եւ վաճառեմ շատի. եւ առնեմ վաճառաշահութիւն։ Ի նաւաստիկ վաճառաշահութեանց դիւրաւ ճանաչի։ Թողին զվաճառաշահութիւն իւրեանց։ Զվաճառաշահութիւնսն արհամարհելով։ Արգելու ի վաճառաշահութենէ շահից։ Եթէ յուղեգնացութեանդ վաճառաշահութիւն ինչ յուսալի է. (Վրք. հց. ձ։ Պիտ.։ Անան. ի յովնան.։ Նանայ.։ Սոկր. է. 46։ Մագ. ՟Թ։)


Վայել

See full entry →

s. v. imp.

cf. Վայելք;
վայել է, վայել են, վայելէ, վայելեն, to befit, to become, to be beseeming or seemly, to be proper;
ոչ — են, it is not fit, it is unbecoming.

NBHL (1)

Արտաքին վայելիւք երջանիկ։ Կէսքն հեշտալի յղփութեամբ վայելիցն աղագաւ։ Ուրախանային անախտապէս յանտրտում բերկրութեան այսպիսաբար իմն վայելիւք։ Գլուխ եւ ծայր երջանկութեան՝ գրաստին էին վայելք. (Պիտ.։)


Վայելեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

to enjoy, to taste of, to possess, to have the enjoyment of;
to relish, to taste with pleasure;
to become, to fit, to sit well on;
to be proper, suitable, meet, to beseem;
— յարգասիս քրտանց, to enjoy the fruit of one's labours;
հանդերձս այս վայելէ քեզ, this coat fits you well.

NBHL (1)

պէսպէս խնդրով. ἁπολαύω fruor, oblector;
commodum, fructum, emolumentum capio;
utor τρυφάω , τέρπομαι delicior, delector. Ունել զվայելս զուարճալի իրաց. հաճութեամբ եւ դիւրութեամբ սրտի ժառանգել զխնդրելին. վարել զանդորր կեանս. փափկանալ. հեշտանալ. կցորդ լինել. հաղորդիլ. վայլել.


Վայելումն, ման

See full entry →

s.

enjoyment;
convenience.

NBHL (1)

Որոց յամէ (կամ յամր է) ստացումնն, փութալի է վայելումն։ Յառաւել վայելումն կենացն յաւիտենից առիթ եղեւ նորա։ Անց զնոքօք վայելման ժամանակն։ Ի բազմապատիկ վայելմունս բարեացն. (Բրս. պհ. ՟Ա։ Վրք. ոսկ.։ Մխ. երեմ.։ Պիտ.։)


Վայելուչ

See full entry →

adj. adv.

convenient, suitable, proper, congruous, pertinent, decent, becoming, fit;
well made or shaped, comely, elegant, prepossessing, genteel, pretty, graceful;
enjoyable, enjoying;
—ս, elegantly.

NBHL (1)

πρέπων, -πούσα, -πον decens. իսկ ի սուրբ գիրս εὑπρεπής decorus, conveniens omnino եւ այլն. Որ ինչ վայե՛լ է. վայելչական. ճահաւոր. պատշաճ. յարմար. արժան. համեմատ. եւ Արժանի վայելելյո, ընտիր, զուարճալի, գեղեցիկ. շքեղ.


Վայելչազարդ

See full entry →

adj.

highly ornamented, elegantly adorned.

NBHL (1)

Վայելուչ զարդուք. շքեղ. գեղեցիկ. զուարճալի.


Վայրապար

See full entry →

adv. adj.

in vain, uselessly, vainly, to no purpose;
vain, useless, futile, insignificant, common.

NBHL (1)

Վայրապար կեալ, կամ շրջիլ։ Ոչ վայրապար, այլ յոյժ խորհրդապէս։ Ոչ վայրապար եդ։ Ոչ վայրապար ելանէր ի գալիլեա այլ՝ մեծամեծ իրս յօրինէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։ Կանոն.։ Շ. թղթ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28. 30։)