Definitions containing the research բան : 7153 Results

Երբ

See full entry →

s. adv.

time, moment, hour;
when, in what time;
— եւ է, no matter when;
-? առ -? when? ց-? մինչեւ յ— ? or ց-? how long ? — իցէ՝ զի, please God! o! when shall I be! when will it be that!

NBHL (1)

Եւ ծոցածին բանին անեղ եղեալ երբին։ Երբին անկէտի կէտ ժամանակեայ (սուրբ կոյս). (Շ. տաղ.։)


Երգագրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

song-writing;
song, praise.

NBHL (1)

Գրութիւն չափաբերական գովեստից. բանահիւսութիւն. (Նար. կուս. եւ մծբ։)


Երգագրեմ, եցի

See full entry →

va.

to make or compose songs.

NBHL (1)

Երգագրեաց բանիւ մեծն ի տեսանօղս. (Նար. խչ.։)


Երգակից, կցի, կցաց

See full entry →

s.

that sings together or with another;
— լինիմ cf. Երգակցիմ.

NBHL (1)

συνῳδός concantor, congruus Ձայնակից յերգս, եւ Միաձայն միաբան յայլ իրս.


Երգակցիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to sing together, to accompany.

NBHL (1)

Որում երգակցեալ վեհին յովհաննու ի բանն յայտնութեան. (Նար. կուս.։)


Երգակցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

song in company, accompaniment.

NBHL (1)

Միախումբ դասակցութեամբ, միապար երգակցութեամբ՝ ընծայեցուցանես ի քեզ բազմելոյդ մաքուր օրհնաբանս. (Նար. խչ.։)


Երգեմ, եցի

See full entry →

va.

to sing;
to praise;
to play;
— թռչնոց, to warble, to chirp;
— քնարաւ, to play on the lyre.

NBHL (1)

ᾅδω cano, canto եւ այլն. Նուագել զերգս. եղանակել. օրհնել ձայնիւ. յօրինել եւ ասել զերաժշտական բանս. բան կարդալ.


Երգեցիկ, ցկաց

See full entry →

s.

singer, songster, songstress.

NBHL (1)

ᾅδων, ᾅδουσα, ᾧδος cantor, cantatrix Երգիչ. երգակ, այր կամ կին. երգօղ, բան կանչօղ .... ի սուրբ գիրս ՝ որպէս Սաղմոսերգու, օրհնիչ, եւ այլն. իսկ յայլ գիրս նաեւ որպէս Ողբերգակ.


Երգեցողութիւն, ութեան

See full entry →

s.

singing.

NBHL (1)

ᾇσμα cantus, canticum Երգելն. եւ Երգաբանութիւն. կարդացմունք եկեղեցւոյ.


Երգիչ, չի, չաց

See full entry →

cf. Երգեցող.

NBHL (2)

ᾅδων, ᾅδουσα cantor, cantatrix Երգեցիկ. երգեցող. երգակ. երգաբան. երաժիշտ.

Ըստ բանի հոգեւոր երգչին (դաւթի). (Ագաթ.։)


Երգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

act of singing;
song, canticle.

NBHL (1)

Ձայնակցեալ սմին ողբոց երգութեան։ Ի մէջ առեալ բանիւ երգութիւն. (Նար. ՟Ի. եւ Նար. խչ.։)


Երդ, ոց

See full entry →

s.

dormer window, sky-light;
roof, house, family.

NBHL (1)

Կնքէր զերդ եւ զդուրս բանտին։ Ընդ երդն պշուցեալ հայէր յերկինս. (Եղիշ. ՟Ը։)


Երդմնի

See full entry →

s. adj.

oath;
swearer;
— առնել՝ լինել, to swear, to affirm or ratify by oath.


Երդնում, երդուայ

See full entry →

vn.

to swear, to take an oath;
to curse, to detest;
սուտ —, to swear falsely, to perjure one's self, to take a false oath;
— յանձն իւր, to swear to one's self.

NBHL (1)

ὁμόω, ὁμνύω, ὅμνυμι juro Տալ զանունն աստուծոյ եւ աստուածայնոց ի հաստատութիւն բանին. երդուիլ, երդուըննալ, երդում ընել


Երդումն, դման

See full entry →

s.

oath;
սուտ —, perjury, false oath;
— դնել, տալ, to take an oath, cf. Երդմնեցուցանեմ;
— տալ հավատարմութեան, to take the oath of fidelity, to swear fidelity;
ստել զ—, to take a false oath, to break an oath;
անհաստատ —, an unstable oath, a drunkards oath;
ձակել յերդմանէ, to unbind, to liberate from an oath, to release from an engagement.

NBHL (2)

ὄρκος juramentum ὀρκωμοσία jurejurandum, jusjurandum Կոչումն անուանն աստուծոյ եւ աստուածայնոց ի վկայութիւն. երդնուլն, եւ բանն երդուեալ. երդում.

Այսպէս ճշմարտախօսել ի վերայ իւրաքանչիւր իրիք ուսեալ, մինչ զի զբանսն՝ երդմունս գոլ համարել. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Երեկոյ, ի

See full entry →

s. adv.

evening;
ընդ երեկոյս, towards -;
բարի —, good —, good night.

NBHL (1)

Տե՛ս եւ երեկոյն։ Մակբայ է ըստ յունաց եւ այս ձեւ բանի.


Երեկորնեայ

See full entry →

cf. Երեկորնական.

NBHL (1)

Շարժէ զիս առ բանս երեկորնեայք տեսութիւնք. (Բրս. արբեց.։)


Երես

See full entry →

s. geom.

visage, face, look, countenance, mien, air;
forehead;
exterior, surface;
person;
eyes, sight;
body;
reputation, honour, respect;
meaning, sense, explanation;
mask;
— կօշկաց, vamp;
վերին —ք յարկաց, roof;
— եւ աստառ, outside and lining;
— դրոց, page;
—ք մի հողոյ, stratum, layer, bed;
ոչ —ք ինչ երեւելիք էին, they were not remarkable or important personages;
եւ քո —ք երթիցեն առաջի նորա, and thou shalt be in their midst or among them;
ըստ ժամանակի եւ —աց, according to the period and people;
զ—օք ջուրց, at the water's level;
upon the face of the deep;
զ—ն քարի տացէ, so much the worse for him;
to his harm or damage;
հոտոյ ընդ —ս հարկանիլ, to perceive the odour, bad smell, stink;
տալ զ—ս խնդրել զտէր, to turn his face towards, to seek God, to be converted;
զ—ս հաստատել, դնել, to turn towards, to go to, cf. Դիմեմ;
դնել զ—ս իւր առնել ինչ, to turn the mind or attention towards, to form or conceive an idea;
—ս առնել, to have regard for, to respect, cf. Ակնածեմ;
յ—ս բերել, գալ, to manifest, to show, to display, to make known, to discover;
to appear, to present one's self;
յ—ս անկանիլ, to appear;
անկանել ի վերայ —աց, to fall prone, to prostrate one's self;
խոնարհիլ անկանիլ —աց, to sulk, to be in ill humour;
ելանել յ—աց ուրուք, to go out of the presence of;
յանդիման լինել միմեանց —օք, to see one another, to meet;
թաքչել յ—աց ուրուք, to hide or conceal one's self, to keep out of sight of some one;
հատանիլ քնոյ յ—աց, to have the sleep broken or troubled, to be unable to sleep more;
ակն առնուլ —աց ուրուք, to honour, to respect a person;
ի խոնարհ կախիլ —աց, to knit one's brows, to be melancholy, to frown, to look displeased, sullen or vexed;
զ—ս ծռել, to make wry faces;
առնուլ զ—ս ուրուք, to assume the appearance of some one, to sustain a part or character, to bear a part;
յ—աց, for, on account of;
յ—աց նորա, for his sake;
յ—աց հօր քոյ, from your father, in your fathers name;
առաջի —աց Տեառն, in presence or before the face of God;
յերեսս, to one's face;
in the face of, cf. Առաջի, cf. Յանդիման;
—, —, առ —, face to face;
man to man;
ինձ — արա, I entreat you! listen to me! do me the favour! առ —ս, ի վերին, externally, apparently;
բացաւ —օք, with the face uncovered;
unmasked (man), unveiled (woman);
barefaced, impudent;
frankly, openly;
ընդ — ամենայն —ս երկրի, over or throughout the whole earth;
հաց —աց, cf. Առաջաւորութիւն;
օծանել զ—ս անոյշ իւղով, cf. Իւղ;
որով —օք, with what an air ! with what audaciousness! ազնիւ —օք, of a handsome countenance;
երեսս առնում, cf. Անձնաւորեմ. area, superficies, surface.

NBHL (7)

πρόσωπον, ὅψις facies, vultus, aspectus Առաջին երեւեալն եւ երեւեցուցիչն յամենայնի. մանաւանդ ի կենդանիս, դէմք, կերպարան. տեսիլ. երեւոյթ. մակերեւոյթ. ... որպէս ի բանական կենդանին.

Ցարդ եւս ոչ էր տեսեալ բանակացն զերեսս միմեանց. (Եփր. թագ.։)

Միով բանիւ երկուս երեսս չմարթի թարգմանել յայլ լեզու։ Բանն մի է, եւ այնչափ երեսս ունի. (Կիւրղ. ծն.։)

Թէպէտեւ ի դատավճիռ բանին խառն են արքայ եւ ժողովուրդն, այլ երեսք մարգարէին գոգջիր թէ ի վերայ դաւթի ուղղեալ եդեալ նայէր. (Եփր. մնաց.։)

Առաքէ (յհ. զաշակերտսն առ յիսուս)՝ յայն երեսս, զի յորժամ տեսցեն զսքանչելիս նորա, հաւատասցեն ի հաւատս նորա։ Բազում երեսք են բանի՝ ըստ բազմութեան երեսաց այսոցիկ՝ որ ուսանին զնա. (Եփր. համաբ.։)

Թքցէ ընդ երեսս նորա, (իմա՛ ըստ եփրեմի) ընդ կօշկին, այսինքն ընդ ներբանս կօշկի նորա ... թքցէ ի կօշկին. (Եփր. օրին.։ որպէս եւ Երեսք երկրի ասի, որպէս երկիր։)

Իբրեւ ոչ ասէ, թէ անձն կամ շունչ իցէ դժոխոց, այլ՝ երեսս առեալ՝ կամի առնել զբանն յայտնագոյն. (Ոսկ. ես.։)


Երեսուն, եսնից

See full entry →

adj.

thirty.

NBHL (1)

Եօթն ամ ընդ երեսնիւ (՟լէ)։ Ամս ութ երեսնիւ (՟լը)։ Հինգ ընդ երեսնիւք (՟լե)։ Մի ամ պակաս յերեսնէ. (ըստ հելլենաբանութեան). (Եւս. քր. ՟Ա։)


Երերիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to tremble, to move, to shake, to be agitated;
to quake like a simpleton;
to wander.

NBHL (1)

(Փիլ. ՟ժ. բան.)


Երեւակ, ի

See full entry →

s.

Saturn (planet);
cf. Երեւոյթ;
cf. Տեսիլ.

NBHL (1)

Երեւակ կենացդ փայտի ձեւասցի ի պատկեր այտիս։ Ճշգրիտ տեսակ կերպի երեւակիս բանականի։ Իբրեւ զերեւակ նմին եւ տեսակ կոչի։ Երկրի երեւակ, ծագմանն դիտակ. (Նար. ՟Կ՟Է. ՟Հ՟Ե. եւ Նար. խչ.։)


Երեւելագոյն

See full entry →

adj.

more illustrious, famous.

NBHL (1)

Երեւելագոյնք են այսք (բանք)։ Երեւելագունիւն եւ լուսաւորագունիւ բանիւ իւրով. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. այլաբ.։)


Երեւելապէս

See full entry →

adv.

evidently, visibly.

NBHL (1)

Զանյայտս սրտին երեւելապէս պատմէ (բան բերանոյ). (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)


Երեւելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj.

visible, palpable, evident;
celebrated, eminent, signal, illustrious, heroic, high, serious, great, glorious, famous, brilliant, important, memorable, noble, principal, solemn, splendid;
— առնել, to illustrate, to render illustrious or famous;
to manifest;
— լինել, to signalize or distinguish one's self, to acquire undying fame.

NBHL (3)

Ուսումնասէր հանճարոյ յառաջ քան զերեւելիսն՝ սովորութիւն է զաներեւոյթս խնդրել. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Յերեւելի եւ յաներեւոյթ թշնամւոյն. Ժմ.։)

Զքաղբանն զանոյշ եւ զկնդրուկն զերեւելի. (Ել. ՟Լ. 34։)

Զքաղբան երեւելի, կամ զխառնուածոյն զայն խունկ. (Բրս. սղ.։)


Երեւելութիւն, ութեան

See full entry →

s.

visibility;
appearance.

NBHL (1)

Ըստ երեւելութեան փրկական խորհրդոյս, որ ի սկզբանցն ժամանակօք ծածկեալ էր. (Ոսկ. հռ.։)


Երեւեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to make appear, to represent, to show, to make, to figure;
to feign;
to produce, to bud, to sprout;
— զերեսս, to visit.

NBHL (1)

Իբրեւ արեգակն մտանէ, աստեղք զիւրեանցն երեւեցուցանեն փայլումն։ Երեւեցուցանելով տեսականացն (ի մեզ) եւ այլ գեղեցկութիւնս. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Երեւիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to appear, to show one's self, to offer one's self;
to dawn;
to bud;
երեւի, it appears;
I think.

NBHL (1)

Երեւեցաւ յաշխարհի ճշմարիտ մարդեղութեամբ։ Օրհնաբանեն զմարմնացեալն ի սուրբ կումէն, որ երեւեցաւ մեզ ի փրկութիւն. (Շար.։)


Երեւումն, ման

See full entry →

s.

cf. Երեւութիւն.

NBHL (4)

Երեւմամբ խորհրդոյ զանցանել զսկզբմամբն. (Բրս. յիսկզբանէ։)

Հաւանելի իմն ի միտս արկանէ երեւմունս անցից առ ի պատրանս քաղաքաց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Որդի, եւ Հոգի (կոչին). երեւմամբն՝ զանազան նոցա եւ զկոչմունսն արար». այսինքն բանիւ ելման կամ ծագման նոցա. (Առ որս. ՟Զ։)

Երեւմունք աստուածայինք եղեն առ սուրբսն։ Ամենիմաստն աստուածաբանութիւն (սուրբ գրոց) զտեսիլն զայն վայելչաբար կոչէ Աստուծոյ երեւումն. (Դիոն. երկն.։)


Երեքանձնական, ի, աց

See full entry →

adj.

cf. Երեքանձնեայ.

NBHL (1)

Սրբաբանել զերեքանձնեան մի աստուածութիւն. (Մաքս. եկեղ.։)


Երեքանձնաւորական, ի, աց

See full entry →

adj.

cf. Երեքանձնեայ.

NBHL (1)

Սրբաբանել զերեքանձնեան մի աստուածութիւն. (Մաքս. եկեղ.։)


Երեքանձնեայ

See full entry →

adj.

of three persons.

NBHL (1)

Սրբաբանել զերեքանձնեան մի աստուածութիւն. (Մաքս. եկեղ.։)


Երեքանձնեան

See full entry →

adj.

cf. Երեքանձնեայ.

NBHL (1)

Սրբաբանել զերեքանձնեան մի աստուածութիւն. (Մաքս. եկեղ.։)


Երեքկին

See full entry →

adj. adv. s.

triple;
trebly, threefold;
thrice wived or married (man).

NBHL (1)

Վասն սրբոցն օրհնաբանութեան երեքկին ալէլուօք. (Լմբ. յայտն.։)


Երեքկնարօր առնեմ

See full entry →

sv. fig.

to till three times;
to examine thoroughly.

NBHL (1)

Պարտ է կրկնարօր եւ երեքկնարօր առնել զբանն. (Սեբեր. ՟Թ։)


Երեքկնեմ, եցի

See full entry →

va.

to triple;
to make triple.

NBHL (2)

ԵՐԵՔԿՆԵԼ. Երրորդել զնոյն բան.

Կրկնէ եւ երեքկնէ զնոյն բան. (Եղիշ. հայր մեր.։)


Երեքկուղ

See full entry →

adj.

triple, tripled.

NBHL (1)

Բայց Մովսէս քերթողն, եւ Արշարունին, եւ Տօնականն ՝ միաբան ընթեռնուն,


Երեքմասնեայ

See full entry →

adj.

composed of three parts, tripartite;
of three sorts, triple.

NBHL (1)

Զի է մեր երեքմասնեայ հոգիս. եւ ունի մասն, է ինչ՝ որ բանական, եւ է որ սրտմտական, եւ է որ ցանկական։ Երեքմասնեայ ոգւոցս մերոց եղելոց, եւ այլն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել.։)


Երեքմասնեան

See full entry →

cf. Երեքմասնեայ.

NBHL (1)

Զի է մեր երեքմասնեայ հոգիս. եւ ունի մասն, է ինչ՝ որ բանական, եւ է որ սրտմտական, եւ է որ ցանկական։ Երեքմասնեայ ոգւոցս մերոց եղելոց, եւ այլն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել.։)


Երեքսրբեան

See full entry →

adj. s.

composed of thiee holies;
praised with the Trisagion;
— երգ, օրհնութիւն, Trisagion.

NBHL (3)

Երեքսրբեան մի տէրութիւն։ Գոհութիւն երեքսրբենին։ Քեզ երեքսրբենիդ կան յանդադար փառաբանութիւն. (Շար.։)

Երեքսրբեան՝ անմահ թագաւոր։ Զայս կնգրուկ բանի երեքսրբենիդ մատուցեալ. (Նար. գանձ խչ. եւ Նար. ՟Հ՟Ե։)

Բնութիւնս մեր երեքսրբենիւն գովեցաւ փառատրութեամբ, միաւորութեամբ առ աստուած բանն. (Գանձ.։)


Երէկ, րեկի, յերեկէ, յերիկէ

See full entry →

s. adv.

yesterday.

NBHL (1)

Յերեկի աւուրն։ Զերեկի ուսեալն։ Զերեկի բանսն. (Կոչ.։ Մծբ.։ Սեբեր.) անխտիր լինի յատկացուցիչ, եւ ածական, որպէս Երիկեան. էրեկուան.


Երիկեան

See full entry →

adj.

of yesterday;
— վարդապետ, ignorant doctor.

NBHL (1)

Յերեկեան տրամաբանութեան. (Մագ. ՟Կ՟Թ։)


Երիվարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cavalcade, riding-horse.

NBHL (1)

Յեսու զարեգակն իբրեւ զկամաւ ինչ բանիւ հրամանաւ ճնշեալ՝ արար զերիւարութիւնն. (Գեննանդ.։)


Երիտասարդութիւն, ութեան

See full entry →

s.

youth, youth-fulness, adolescence;
young people, young folks;
յաստիս երիտասարդութեան, in earliest youth;
եւ — անցանէ, young men will be young men.

NBHL (1)

Քաջապինդ երիտասարդութեամբ (այսինքն արիութեամբ) զբանն աստուծոյ յինքեանս բնակեցուցին. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։)


Երիտասարդուհի, հւոյ, հեաց

See full entry →

s.

Young woman, girl, maiden, lass


Երիր

See full entry →

adj. s. adv.

third;
three;
thirdly.

NBHL (1)

Նախ՝ յորմէ բանն. երկիր՝ առ որ բանն. երիր՝ յաղագս ոյր բանն. (Մագ. ՟Կ՟Բ։)


Զգուշագոյն

See full entry →

adj.

very or more circumspect, very strict, rigorous;
more sure;
— առնիցէք զորդիսն Իսրայէլի ի պղծութեանց նոցա, you shall cause the children of Israel to avoid their uncleanness.

NBHL (1)

Որչափ զգուշագոյն բանտն, նոյնչափ եւ սքանչելիքն պայծառագոյն. (Ոսկ. գծ.։)


Զգուշական, ի, աց

See full entry →

adj.

hurtful;
to be avoided;
cf. Զգուշաւոր;
sober, moderate;
— կենցաղ, կեանք, ascetic life.

NBHL (1)

Զգուշական համարձակութիւն։ Զգուշական երկիւղիւ։ Զգուշական եւ աննիրհելի փառաբանողաց. (Նար.։)


Զգուշանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to take care, to provide one's self, to watch, to superintend, to look after, to be cautious, to defend one's self, to mistrust;
to evade, to fly, to keep, to stand out of the way;
to manage with economy;
to abate, to secure one's self, to observe, to parry, to consider, to reserve to one's self, to act up to ones dignity, to retain;
— անձին, to take care of one's self, to be on one's guard;
— յառաջ, to await the future;
— պահել, — ի կերակոց, to fast;
to diet;
— զսաս ուրաք ի փայտի, to put in irons, to lay by the heels;
— ի կառաց, to get out of the way.

NBHL (2)

Իսկ հայցական խնդիրն է հելլենաբանութիւն.

Արկ զնա ի բանտ, եւ զգուշացաւ զոտսն ի փայտի. այսինքն պնդեաց ի կոճեղս. (Հ=Յ. օգոստ. ՟Ի՟Ա.։)


Զգուշացուցիչ, չի, չաց

See full entry →

adj.

preservative.


Զգուշութիւն, ութեան

See full entry →

s.

sliness, precaution, circumspection, consideration, guard, watch, attention, measure, constraint, preservation, management, heed, admonition, defence;
discretion;
exactitude, accuracy, punctuality;
foresight;
reserve;
diet;
sobriety;
դնել ի զգուշութեան, to heed, to assure;
դնել ծովու —, to set a bar to the sea, to put a dyke;
— տալ, to prohibit, to forbid;
— ի կերակրոց, diet, regime;
յառաջատես —, foresight;
— եղեալ նմա՝ զոր նայն խոկայր, he having divined his thoughts;
զգուշութեամբ, cf. Զգուշաբար.

NBHL (2)

Իմ է խորհուրդ եւ զգուշութիւն։ Անզգամ ատեայ զբարբառ զգուշութեան։ Բնակեսջիք զգուշութեամբ։ Զգուշութիւն եղիցի յիմում քաղաքի։ Սնոյց երկիր զձագս նորա զգուշութեամբ։ Զբանտն գտաք փակեալ ամենայն զգուշութեամբ.եւ այլն։

Դի՛ր զգուշութեամբ։ Գնասցէ Իսրայէլ զգուշութեամբ փառացն Աստուծոյ։ Կալջի՛ք զնա, եւ տարջի՛ք զգուշութեամբ։ Պատուիրեցին բանտապետին զգուշութեամբ պահել զնոսա.եւ այլն։