Definitions containing the research գործ : 4939 Results

Հնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

oldness;
age, old age, decay;
antiquity;
relic of antiquity;
old rubbish;
—ք անւոյ, the antiquities, the ancient monuments of Ani;
— ծերութեան or ալեաց, extreme old age, hoary old age;
decrepitude;
— օձից, the slough or cast off skin of serpents.

NBHL (1)

Հնութիւն մաշուածոյ հողեղէն նիւթոյ, կամ մարդկային տգիտութեան. կամ արարածոց, ամբարշտութեան, մահաբեր գործոց, կուրութեան հարցն. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Գ։ Մաշտ.։)


Հնչակցութիւն, ութեան

See full entry →

s. mus.

the accompanying.

NBHL (1)

Բաղաձայնութիւն եւ հնչակցութիւն կամաց առ բանս, եւ բանից առ գործս. (Փիլ. ել. ՟Բ. 10։)


Հնչեմ, եցի

See full entry →

vn. va.

to sound, to resound, to boom, to echo;
— պղնձոյ, to toll, to ring, to gingle, to tinkle;
— ծովու, to murmur, to roar;
— հողմոց, to blow, to whistle, to rustle;
— հրացանի, to whizz, to whistle;
— հրետի, to boom;
— բանից, to announce, to spread abroad, to publish;
— զբառս, to pronounce;
ոչ բարւոք — ականջաց, to grate upon, to offend the ear;
— դրամոց, to chink.

NBHL (1)

Հնչէր լուր գործոյս յամենայն աշխարհիս հայոց։ Սկսան քարինքն հնչել ի լսելիս նոցա ի պատառիլն իւրեանց. (Ճարպ։ Իգն.։)


Հնչեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to sound, to resound;
to ring, to toll;
to divulge, to publish, to make public.

NBHL (1)

Այս երկոքին գործիք էին երանելոյն դաւթայ, որ միշտ զհոգին սուրբ հնչեցուցանէր. (Եպիփ. սղ.։)


Հոգաբարձու, աց

See full entry →

adj. s.

guardian, trustee;
intendant, steward, agent, purveyor;
inspector, overseer, surveyor;
— լինել, to care, to take care of.

NBHL (1)

Առաքինասէր, եւ հոգաբարձու ամենայն բարեգործութեան. (Ղեւոնդ.։)


Հոգաբարձութիւն, ութեան

See full entry →

s.

guardianship, trusteeship;
charge, custody, inspection, superintendence;
administration, direction;
watchful care, solicitude.

NBHL (1)

Վերակացու ասէ լինել բանին վարդապետութեան. առաջին զայս ստանալ գործ, եւ ապա զնիւթականացն հոգաբարձութիւն. (Շ. ընդհ.։)


Հոգամ, ացայ, ացի

See full entry →

vn.

to provide, to provision;
to furnish, to garnish, to store, to procure;
to take care of, to preserve with care, to keep, to husband;
to care, to mind;
— վասն ուրուք or զումեքէ, to grow or be anxious about, disquieted, uneasy, thoughtful, to trouble one's head or oneself about, to torment oneself, to fret about;
չ— վասն վաղուի, to take no thought for tomorrow;
մի՛ ինչ —այք, don't be uneasy, do not distress yourself.

NBHL (1)

Ծանրասցի գործ մարդկան, եւ այնմ հոգասցեն, եւ մի՛ հոգասցեն ի բանս տարապարտս։ Հոգալ վասն մեղաց, կամ ոգւոյ, մարմնոյ, հանդերձի, վաղուի։ Ի պատուիրանս քո հոգացայց։ Այլ եւ ի պատուիրանս քո հոգացայց։ Զմէնջ հոգասցէ։ Զմիմեանց հոգայցեն։ Հոգացեալ ի սրտի իմում։ Սկսաւ տրտմել, եւ հոգալ.եւ այլն։


Հոգեղէն, ղինի, նաց

See full entry →

adj. s.

spiritual, intellectual, immaterial;
angelic;
angel.

NBHL (1)

Ոչ տանի գործի մարմնեղէն, եւ ոչ կշռեն իղձք հոգեղէնք. (Նար. ՟Լ՟Բ։)


Հոգեմաշ

See full entry →

adj.

soul-corrupting.

NBHL (1)

Մեծութիւն՝ գործակիցն հոգեմաշ փափկութեանն. (Ոսկ. սղ.։)


Հոգեսէր

See full entry →

adj.

benign, soul-pitying, soul-saving;
spiritual, devout, pious.

NBHL (1)

Միայն բարեգործ, հոգեսէր, հզօր, մարդասէր. (Նար. ՟Կ՟Զ։)


Հոգեւորապէս

See full entry →

adv.

cf. Հոգեպէս.

NBHL (1)

Քանի՞ եւս ունի բարեգործել հոգեւորապէս՝ դարձելոցն առ նաֆ նովին բնութեամբ. (Իգն.։)


Հոգիածութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Հոգեփոխութիւն.

NBHL (1)

Վասն դիւաց բարեացն եւ չարեաց, զորս վասն աստուածութեանն մոլորութեանն (այսր եւ անդր), եւ հոգիածութեանն՝ աստեղացն զօրութեան հրաշագործեն. (Առ որս. ՟Ա։)


Հոգիացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va. fig.

to spiritualize, to purify;
to inspirit, to animate, to vivify, to reanimate, to give new life to, to raise the spirits of;
to restore to life.

NBHL (1)

Ստեղծագործեաց ձեռօք, եւ փչմամբ իւրով հոգիացուցեալ կենդանացոյց. (Ղեւոնդ.։)


Հոլեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Հոլոնեմ.

NBHL (2)

ՀՈԼԵԼ ՀՈԼՈՆԵԼ. Որպէս լծ. ընդ հյ. հոյլ, (որ գրի եւ ՀՈԼ) կամ յն. օ՛լօն այսինքն Բոլոր, է Ժողովել, բոլորել, իլ. մէկտեղել, մէկտեղիլ.

Ապա թէ ժպրհի եւ գործով մեղանչել, ընդ սասանելոյն եւ հոլոնեցաւ՝ յերկիր կործանեալ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ծ՟Գ։)


Հոլոնեմ

See full entry →

va.

to bring or gather together, to assemble, to collect.

NBHL (2)

ՀՈԼԵԼ ՀՈԼՈՆԵԼ. Որպէս լծ. ընդ հյ. հոյլ, (որ գրի եւ ՀՈԼ) կամ յն. օ՛լօն այսինքն Բոլոր, է Ժողովել, բոլորել, իլ. մէկտեղել, մէկտեղիլ.

Ապա թէ ժպրհի եւ գործով մեղանչել, ընդ սասանելոյն եւ հոլոնեցաւ՝ յերկիր կործանեալ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ծ՟Գ։)


Հողմահար, ի, աց

See full entry →

adj. s.

weather-beaten tempest tossed;
fan;
cf. Ճանճվան;
— հրացան, air-gun.


Հոմանունաբար

See full entry →

adv.

equivocally.

NBHL (1)

Նմանամասնաբարքն՝ եւ միմեանց հոմանունաբար ասին, եւ բոլորումն. իսկ տեսականն եւ գործնականն թէպէտեւ բոլորումն հոմանունաբար ասին, այլ ո՛չ եւ միմեանց. (Սահմ. ՟Ժ՟Թ։)


Հոմիշխան

See full entry →

cf. Իշխանակից.

NBHL (2)

Իշխանակից. գործակից իշխանութեան.

Ինքնագործ՝ հոմիշխան երկուցն եւս ընդ նմին. (Նար. ՟Լ՟Դ։)


Հոյակապ

See full entry →

adj.

grand, magnificent, superb, splendid;
great, excellent, eminent;
— քաղաք, topping, most eminent city;
— այր, a great man;
— իշխան, illustrious prince;
— բժիշկ, celebrated doctor.

NBHL (2)

ἕκκλητος, περιβόητος, ἑπαινετός inclytus, celebris, laudatus. (ի բառէս Խոյ, խոյկ, կամ հոյ, կամ հոյն. նմանութեամբ զօրաւոր եւ ահաւոր յատկութեանց) իբր Հրաշակերտ եւ ահեղ, մեծամուր, հռչակաւոր. փառաւոր. երեւելի. ականաւոր. շքեղ. գովելի. մեծանուն. անուանի (շինուած, կամ գործ, կամ անձն)

Անուանեալ հոյակապ լինէր այն ինչ՝ որ գործեալ լինէր անդ. (Եւս. պտմ. ՟Է. 16։)


Ճապաղիք, ղեաց

See full entry →

s.

effusion, shedding, spreading;
— արեան, blood-shed, effusion of blood, slaughter, crnage, butchery;
—իս արեան գործել, հանել արեան —իս, արեան —եօք լնուլ, to slaughter, to shed rivers of blood;
բազում արեան —իք եղեն or գործեցան ի ճակատամարտին, rivers of blood were shed in that battle;
cf. Հեղում.


Ճառագայթաւոր

See full entry →

adj.

cf. Ճառագայթափայլ.

NBHL (1)

Զարձան (կամ զսիւն) աղօթիցն ճառագայթաւոր գործ. (Եւագր. ՟Ժ։)


Ճառագրեմ, եցի

See full entry →

va.

to write, to describe, to narrate.

NBHL (1)

Ընդէ՞ր ոչ գրեաց զամենայն գործսն ... զի առ հարկաւորսն փութային, եւ ոչ ճառագրել. (Ոսկ. գծ.։)


Ճառական, ի, աց

See full entry →

adj.

belonging to a discourse, discursive;
narrated, described;
— իմաստք, literal sense.

NBHL (1)

Ճառական հասարակութիւն գործելով. (Շիր.։)


Ճառակցեմ, եցի

See full entry →

va.

to write or narrate the same thing with another.

NBHL (1)

Ճառել ի միասին. կցորդիլ ի ճառելն.


Ճառատեմ, եցի

See full entry →

vn.

to prate, to prattle, to chatter;
to trifle, to talk idly;
to cavil, to dispute.

NBHL (1)

ῤαψῳδέω consuo, consarcino. Ճոռոմաբանել. կցկցել բազում բանս. շաղփաղփել. ճարդ ճուրդ խօսիլ.


Ճարմանդ, ի

See full entry →

s. va.

clasp, hasp, buckle;
hutton;
loop, catch, hook;
— գրոց, clasp;
խառնել զօղսն ընդ ճարմանդսն or ճարմանդեմ, to put the taches into the loops, to clasp, to fasten, to hook.

NBHL (1)

ՃԱՐՄԱՆԴ ἁγκύλη ansa, ansula, cochlea. գրի եւ ՃԱՐԱՄԱՆԴ. Խոյօղ. գործի զօդելեաց. զօդ. աղխ. կարթաձեւ յօդիչ. օղակ, խուլբ, խօպճա. ... եբր. վավ, շօլ.


Ճարտասանեմ, եցի

See full entry →

vn.

to speak like an orator, to discourse with eloquence, to harangue, to declaim.

NBHL (1)

ῤητορεύω trhetoricam exerceo, oro, pronuntio. Ատենախօսել. փաստաբանել. պերճաբանել.


Ճարտարախօսեմ, եցի

See full entry →

vn.

to speak with eloquence or art, as an orator.

NBHL (1)

Ճարտարաբանել. հաւաստաբանել. իմաստասիրել, եւ իմաստակել. լեզու թափել.


Ճարտարանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to apply oneself to, to study, to think of a device;
to become industrious, ingenious, skilful, dexterous, adroit.

NBHL (1)

καταστοχάζομαι connitor. Ճարտար հնարս հնարել. գուն գործել. հայթհայթել. ճարտարւորիլ, խելք բանեցնել, դատիլ, ջանալ.


Ճարտարապետ, աց

See full entry →

s. adj.

architect;
master, author;
skilled, well versed, very skilful.

NBHL (3)

ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏ. τεχνίτης artifex. Ճարտար. արուեստագէտ. նախ՝ զաստուծոյ ասի, որպէս Արարչագործ. Տե՛ս (Իմ. ՟Է. 21։ ՟Ը. 6։ ՟Ժ՟Գ. 1։ Եբր. ՟Ժ՟Ա. 10։) Եւ ապա զայլոց ճարտարապետաց յաշխարհի. վարպետ .... յն. պէսպէս որպէս Հիւսն կամ դարբին. քարակոփ. երաժիշտ. իմաստակ. եւ այլն.

Արծաթագործդ երկնաւոր՝ իմ ճարտարապետ (արարիչ). (Նար. ՟Կ՟Թ։)

Քնարահարացն օրինաց ճարտարապետ։ Գուսանական գործեացն ճարտարապետք. (Եւս. քր.։)


Ճարտարապետական, ի, աց

See full entry →

adj.

architectural, architectonic.

NBHL (1)

Ճարտարապետական արուեստ, կամ գործ. (Շ. ատեն.։ Սարկ. քհ.։)


Ճարտարապետեմ, եցի

See full entry →

va.

to be the architect of, to build or construct with art.

NBHL (4)

ἁρχιτεκτονεύω, ἁρχιτεκτονέω, τεκταίνω, -ομαι fabricor, operor, struo, paro. Ճարտար արուեստիւ կազմել, յօրինել, գործել.

Ըստ ամենայն գործոյ ճարտարապետել։ Ճարտարապետէր զոստայնանկութիւն. (Ել. ՟Լ՟Ա. 4։ ՟Լ՟Ե. 32։ ՟Լ՟Ը. 23։)

Ճարտարապետեալ կազմէ գործի օրհնութեան. (Եպիփ. սղ.։)

Եւ որպէս զմարդ՝ զմարդկայինսն ներգործեալ ճարտարապետէր. (Զքր. կթ.։)


Ճարտարապետութիւն, ութեան

See full entry →

s.

architecture;
great skill or dexterity in art.

NBHL (2)

ἁρχιτεκτονία fabricatio. Արհեստ եւ գործ ճարտարապետի. յօրինուած ճարտար. ճարտարութիւն.

Ճարտարապետութեամբ գործել զոսկիկն եւ զարծաթն. (Ել. ՟Լ՟Ե. 32։)


Ճարտարարուեստ

See full entry →

cf. Ճարտարագործ.


Ճգնաւոր, աց

See full entry →

s. adj.

hermit, anchorite, solitary, recluse;
martyr;
combatant, warrior, champion, athlete;
cf. Ճգնազգեաց.

NBHL (1)

Զճգնաւորացն յայտնէ զգործս։ Իբր հանդիսացեալ ընդ ճգնաւորին. (Նար. ՟Ժ՟Գ. ՟Կ՟Ա։)


Ճեպ, ոյ, ի, ով

See full entry →

s. adv.

diligence, haste, speed, hurry;
— զ—ի, —ի —ոյ, —ով, diligently, in haste;
hastily, in a hurry, hurriedly, precipitately;
— շտա —պոյ, haste, alacrity;
— տալ, —ս կացուցանել, cf. Ճեպեմ.

NBHL (1)

σπουδή studium, festinatio μελέτη cura περίστασις occasio. (լծ. ստէպ. շտապ. խուճապ. թ. չափըգ ) Աճապարումն. վազվազումն. փութալն. փոյթ. ջան. ճիգն. հոգ. գործ կամ պատճառ հարկեցուցիչ. արտորանք.


Ճեպեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Ճեպեցուցանեմ.

NBHL (2)

ՃԵՊԵՄ, եցի. չ. եւ ՃԵՊԻՄ, եցայ. ձ. σπουδάζω, σπεύδω, διωκέομαι studeo, operam do, festino, sector ἑπείγομαι propero, maturo. Փութալ. աճապարել. վաղվաղել. ստիպիլ. եարգել. ընթանալ, կանխել. դիմել. բերիլ. բերիլ. հոգալ. գուն գործել. արտորալ, վառուիլ, վազել.

Մի՛ հեղգայք առ շնորհն, այլ ճեպեցարո՛ւք։ Ի գործ ճեպի։ Ճեպին ազգք ամենայն առ ի հաւատսն։ Յայլ իմն ճեպի բանս. (Ածաբ. մկրտ.։ Առ որս. ՟Ժ՟Բ։ Նանայ.։)


Ճիւաղ, աց

See full entry →

s.

monster;
phantom, spectre;
night-mare, incubus;
—ք դըժոխայինք, the Furies;
— շառաչեմ, to drone, to hum, to buzz, to whiz.

NBHL (1)

Սակս օճիրագործ հատընկէց վհուկ ճուաղանն։ Որպէս ճուաղանցն է ճարակ ճռուողել ի գիշերի յանկողինսն։ Որ առ երազօք օ ճուաղանցն՝ իմաստասիրէ. (Մագ. ՟Ի՟Գ. ՟Ծ՟Ը։)


Ճիւղ, ոց

See full entry →

s.

branch, bough;
stump, stock, stem;
finger;
— գետոց, arm of a river;
ի —ս բաժանիլ, to branch out, to ramify;
թուել ի —ս մատանց, to count on the fingers.

NBHL (1)

Աճեցեալ ի ստեղն, ի յոստս, ի ճուղս, եւ ի ծայրս ... ճարեգործութեան ճուղք, որոց զերկնէ ծայրքն ունին. (Անյաղթ հց. իմ.։)


Ճշգրտաբանեմ, եցի

See full entry →

vn. va.

to speak truth, to assure, to verify, to prove, to demonstrate.

NBHL (1)

Որովք արդարապատումն ճշգրտաբանեալ զեդեալ ի վեր քան զիս գործոյս հարկաւորութիւն. (Փարպ.։)


Ճշգրտեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to resemble life itself, to depict faithfully, to cause to resemble;
ո՞ —եաց ղզաւակն յակոբայ, who can number the seed of Jacob ?

NBHL (1)

cf. ՃՇԳՐՏԵՄ. որպէս Ճշգրտիւ նմանեցուցանել. յար եւ նման առնել. ճշգրտագործել.


Ճշգրտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

truth;
exactitude, punctuality;
correctness, precision;
likeness, naturalness.

NBHL (1)

Ճշգրտութիւն գործոյ, կամ վարուց, կամ պահպանութեան, կամ պատուիրանին, կամ բանից եւ իրաց. (Բրս. հց. ՟Ե. ՟Ի՟Ա. ՟Լ՟Դ։ Լմբ. սղ.։ Աթ. ՟Ը։)


Ճշդեմ, եցի

See full entry →

va.

to spare, to be saving, to economize, to be parsimonious, stingy;
to settle, to adjust;
cf. Ճշգրտեմ.

NBHL (1)

φείδομαι parceo συνέχω contineo, retineo. Ճիշդ գտանիլ ի տալն. խնայել. անխայել. զնդալ. ռշդութեամբ եւ ժլատութեամբ վարիլ. պինդ պահել.


Ճշդիւ

See full entry →

adv.

justly, exactly, strictly, precisely, punctually;
rigorously, austerely, scrupulously, sparingly, savingly, stingily, niggardly, scantily, frugally, meanly, miserably;
— գտակաւ, exactly, to a little, to a farthing, to the point, rightly, accurately, punctually, in all its details.

NBHL (2)

Ճշդիւ գիտելի է ի գործոց նոցա, եւ չ ի տեսլենէ կամ ի համբաւէ դատել. (Մխ. առակ.։)

Որ յանխտրութենէ առ ճշդիւ վարս աստուածգիտութեանն յօժարեալք։ Ոչ այժմ ճշդիւ շրջել (ի բանս) ձեռնարկեսցուք։ Ճշդիւ ըստ կամացն աստուծոյ առ ի գործն փոյթ. (Բրս. հց.։)


Ճշդով

See full entry →

cf. Ճշդիւ.

NBHL (2)

Ճշդիւ գիտելի է ի գործոց նոցա, եւ չ ի տեսլենէ կամ ի համբաւէ դատել. (Մխ. առակ.։)

Որ յանխտրութենէ առ ճշդիւ վարս աստուածգիտութեանն յօժարեալք։ Ոչ այժմ ճշդիւ շրջել (ի բանս) ձեռնարկեսցուք։ Ճշդիւ ըստ կամացն աստուծոյ առ ի գործն փոյթ. (Բրս. հց.։)


Ճշմարտագոյն

See full entry →

adv.

cf. Ճշմարիտ.

NBHL (1)

Մանկական շինուածովքն խաղալ պարտ է (տղայոց), եւ գործիս՝ ճշմարտագունիցն նմանս կազմել. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)


Ճշմարտատեսիլ

See full entry →

adj.

cf. Ճշմարտատիպ.

NBHL (1)

Սքանչելիս աստուածագործանշանս ճշմարտատեսիլս. (Նար. ՟Լ՟Ե։)


Ճշմարտացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Ճշմարտեմ.


Ճշմարտեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Ճշմարտեցուցանեմ.

NBHL (1)

Լսելիք ճշմարտեալք զաստուծոյսն։ Ձեռք ճշմարտեալք ի բարի գործս հաւատով։ Ահա մեք եւ մանկունք մեր ճշմարտեալ։ Ճշմարտեալ ի կերպարանս աստուծոյ՝ ժառանգեսցուք զարքայութիւն. (Յճխ. ստէպ։)


Ճշմարտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

truth;
veracity;
reality;
sincerity;
բուն —, plain truth;
— իրաց, the bottom or basis of things;
անպատրուակ ասել զ—, to tell the whole truth;
աղարտել զ—, to offend against truth;
ճշմարտութեամբ, cf. Ճշմարտիւ.

NBHL (2)

ἁλήθεια veritas, certitudo. Ճշմարիտն գոլ. ստուգութիւն. իսկութիւն. բան եւ գործ անսուտ՝ աներկբայ՝ անկեղծ՝ աննենգ. ուղղութիւն. իրաւունք. արդարութիւն. եւ Կանոն ճշմարտութեան, աստուած.

Այն՝ նմանութիւն գործոյ. իսկ այս՝ գործ ճշմարտութեամբ։ Անդր քան զօրինակն գերազանցեաց ճշմարտութիւնն։ Որ ի ստուեր ճշմարտութեան. եւ այլն. (Յհ. իմ. երեւ.։ Նար. խչ.։ Շար.։)