cf. Հսկութիւն.
· Calfa
Ի ձեռն հսկութեան ի զղջութիւն ածէ զհոգիս մարդկան. (Կլիմաք.։)
watching, wakefulness, sleeplessness;
vigilance.
· Calfa
Ի ձեռն հսկութեան ի զղջութիւն ածէ զհոգիս մարդկան. (Կլիմաք.։)
watch, vigil;
vigil, eve of a feast.
· Calfa
Ի ձեռն հսկութեան ի զղջութիւն ածէ զհոգիս մարդկան. (Կլիմաք.։)
red-seeded (pomegranate).
· Calfa
Կարմրահատ հրահատ. (Մագ. ՟Ը։ Է եւ յատուկ անուն մարդոյ։)
command, order, injunction, ordination, behest;
permission, authorization, license, leave;
decree, edict;
հակառակ —, counterorder;
—ք, destiny, fate, lot, fatality;
doom;
— հաւատոց, doctrine of faith;
— պատասխանւոյ, oracle;
անդարձ —, irrevocable order;
— հանել, դնել, տալ, to command, to order, to dispose;
to appoint, to decree;
to give leave, to permit;
— առնուլ, — պատուիրանի առնուլ, to obtain leave;
to receive orders or directions;
— տալ վասն տանն իւրոյ, to make one's will;
ես եդի զ—ս զայս, յինէն ել —ս այս, I have signed this decree;
cf. Զէն;
fire-pot.
· Calfa
Զայս ասեմ ներելով, եւ ոչ հրաման տալով։ Կիւրոս թագաւոր հրաման ետ վասն տանն տեառն։ Դու հրաման ետուր ամենայն մարդոյ։ Տէր ի բարձանց ի սրբութենէ իւրմէ տացէ հրաման։ Գրեա՛ զամենայն զբանս, զոր ետու քեզ հրաման. գրեաց զամենայն զբանս տեառն, զոր հրաման ետ նմա։ Որ յերկրին հրաման տայր։ Տո՛ւր ինձ հրաման երթալ նախ թաղել. եւ այլն։
cf. Սքանչանամ.
· Calfa
Յորժամ ստանայ ոք զառաքինութիւն, որով հրաշանան մարդիկ ի տես եւ ի լուր. (Խոսր.։)
magnificence, august grandeur;
wonders, marvels.
· Calfa
Ոչ եւս ըստ մարդկան, այլ աստուածային այս հրաշափառութեան գործ. (Խոսրովիկ.։)
cf. Հրապուրեցուցանեմ.
· Calfa
Որ հրապուրէ եւ ուսուցանէ զչար, սատանայ է. եւ որ ոչ հրապուրին եւ ուսանին զչար, մարդիկ. (Յճխ. ՟Ի։)
to engulf in a vortex of flame;
to set fire to.
· Calfa
Հրասուզել զքաղաքս, կամ զմարդիկ. (Մագ. ՟Ե. ՟Ի՟Է. եւ Մագ. ոտ.։)
to invite, to desire, to invite to a feast or assembly;
to convoke, to convene;
յառաջագոյն —, to predestine;
— ի ճաշ, to ask or invite to dinner.
· Calfa
Հրաւիրեալք ի սկզբանէ։ Որ ընտրեցեր յորովայնէ զհրաւիրեալսն ի սկզբանէ։ Որ հրաւիրեցեր զյառաջագոյն ընտրեալսն, կամ զորդիս մարդկան յորդեգրութիւն։ Ի մայրութիւն քո հրաւիրեալ. (եւ այլն. Շար. եւ յայլ գիրս։)
proof by fire.
· Calfa
Առնես հրափորձութեամբ զքննութիւն. (որդւոց մարդկան. Շար.։)
endowed with angelic prerogatives.
· Calfa
Աստուած զմարդն հոգէխառն հրեշտակակիր հաւասարագոյնս արար. (Ագաթ.։)
fond of angels.
· Calfa
Ոչ անուանեցար հրեշտակասէր, առաջին դասեալ զմարդասիրութիւնն. (Նար. ՟Լ՟Ե։)
of celestial form, of angelic appearance, or beauty.
· Calfa
Հրեշտակք, եւ հրեշտակատիպ մարդիկ։ Հրեշտակատիպ գոյութիւն. (Լմբ. յայտն.։ Գանձ.։)
to fall sick, to be ill.
· Calfa
Հիւանդանալ անհաւատութեամբ, կամ ի հաւատոց, կամ ի հաւատս։ Հիւանդացեալ խորհրդոց մարդկան. (Յճխ. ՟Ե։ Եւս. պտմ. ՟Ա. 4։ ՟Թ. 1. եւ 7։ ՟Զ. 42։)
cf. Հիւծեցուցանեմ.
· Calfa
Զմարդիկ զառ ի սովոյ հիւծեալս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 6։)
to grow lean, to get thin, to shrink, to waste, to fall or pine away, to wither, to languish, to droop, to dwindle away, to decay;
— լուսնի, to wane.
· Calfa
Զմարդիկ զառ ի սովոյ հիւծեալս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 6։)
to carpenter, to work in carpentry.
· Calfa
Դարբնել եւ հիւսնել։ Խօսել, եւ հիւսնել, եւ թագաւորել։ Հիւսնելն մարդում միայն գոյ. (եւ այլն. Նիւս. կուս.։ Կոչ. ՟Ժ՟Բ։ Անյաղթ պորփ.։)
carpentry.
· Calfa
Ամենայն մարդ ընդունակ է հիւսնութեան. (Անյաղթ պորփ.։)
cf. Հիւրընկալութիւն.
· Calfa
Աղաչէր մի՛ զանց առնելայլ զհիւրոյսն ընդունել։ Իջականս առնուլ, եւ զհիւրոյս կրել՝ համբերին հրեշտակք առ մարդիկ. (Փիլ. իմաստն.։)
cf. Հիւրընկալութիւն.
· Calfa
Աղաչէր մի՛ զանց առնելայլ զհիւրոյսն ընդունել։ Իջականս առնուլ, եւ զհիւրոյս կրել՝ համբերին հրեշտակք առ մարդիկ. (Փիլ. իմաստն.։)
quality of a guest or stranger;
pilgrimage.
· Calfa
Որք քրիստոսի եղաք դաշնակիցք հիւրութեան նորա, հարսնազգեստեալ զմիտս մեր պահեսցուք. կա՛մ է մարդասիրութիւն հրաւիրելոյ նորա զմեզ ի հարսանիս, եւ կամ անարատութիւն հրաւիրելոցս իբրեւ օրիորդաց. (զի լծորդ է օրիորդ ընդ հիւրի, իբր յաւերժահարսն։)
rawness, crudity;
cruelty.
· Calfa
Անմարդութիւն եւ ցուրտ հմութիւն։ Տմարդութիւն եւ հմայութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4. 14. 36։)
cf. Հնազանդեցուցանեմ.
· Calfa
Զտանջիչն հնազանդեաց։ Զլեզու մարդկան ոչ ոք կարէ հնազանդել. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 22։ Յկ. ՟Գ. 8։)
to grow old;
to wear out, to waste;
— լուսնի, to wane;
— ախտից, to grow inveterate, to get rooted, to take root, to become chronic, inveterate, rooted;
— սովորութեան, to become obsolete, disused;
— ուրեք, to make a lengthened sojourn, to pass many years in a place;
հնացեալ մոլորութիւն, inveterate or rooted error;
հնացեալ աւուրբք or ծերութեամբ, հնացեալ եւ մաշեալ ալեւոր, wasted, worn out with old age, aged, very old, in years, decrepit;
հնացեալ աւուրբք չարութեան, aged in guilt.
· Calfa
Հնացեալ եւ մաշեալ ալեւոր մարդ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
ingenuity, cleverness, dexterity;
industry, manufacture, art;
չարարուեստ —, machination, plot, contrivance, intrigue.
· Calfa
inventor, contriver;
inventive, ingenious, clever;
— լինել, to invent, to contrive, to find out.
· Calfa
Սակաս հնարագիւտ կենաց մարդկան։ Բժշկական հնարագիւտ իմաստասիրութեանց. (Արծր. ՟Ա. 1. 11։)
possible, feasible, that can be made or done;
powerful, potent;
cf. Հնարագէտ.
· Calfa
Ի մտաւորաց եւ ի բանաւորաց, եւ ի հնարաւոր կենդանւոյս, զմարդոյս ասեմ։ Առաւել հնարաւոր երեւեցաւ հողանիւթեայ բնութիւնս. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Բ։ Խոսր.։)
possibility, feasibility;
invention;
means, expedient.
· Calfa
Անհնար է, եւ գերազանցեալ քան զամենայն հնարաւորութիւն մարդկան. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Գ։)
to invent, to find out, to imagine a device, to conceive a project, to contrive;
to strive, to endeavour, to exert oneself;
to bend or apply one's mind to, to study;
to counterfeit, to feign;
cf. Հնար.
· Calfa
Մի ինչ ծնունդ է (ջորւոյ), զոր մարդիկ հնարեցան. (Եզնիկ.։)
artful, sly, subtle, cunning, crafty.
· Calfa
Մեծ է մարդ, զի պատկեր է աստուծոյ, հնարիմաց արուեստի եւ գիտութեան. (Լծ. ածաբ.։)
artifice, cunning, trickery, wile, shift, craft.
· Calfa
Ոչ եթէ մարդկային բնութիւնս քան զլուսեղէնսն իմաստագոյնք իցեն, այլ առ հնարիմացութիւնսն ասէ, զի հնարեցան գտանել զապաշխարութիւն. (Կիւրղ. ղկ.։)
invention, industry, art.
· Calfa
Որոց ըստ եգիպտական հնարողութեանն կապեալ արկեալ կախարդանօք զդեւ ի շիշ։ Ոչ յաստուծոյ կարգեցան (ջորիք), այլ ի մարդկան հնարողութենէ։ Ո՞րչափ եւս ամենահնարն, յորմէ ամենայն հանգամանք հնարողութեան բաշխեալ են. (Եզնիկ.։)
cf. Հնգետասանամեան.
· Calfa
Ի հնգետասանամենից սկսանի մարդ ի լուծութիւն ցանկութեանց. (Տօնակ.։)
of fifteen years, years old.
· Calfa
Ի հնգետասանամենից սկսանի մարդ ի լուծութիւն ցանկութեանց. (Տօնակ.։)
to cut down, to reap, to mow;
to gather, to get in.
· Calfa
Հնձեցէք զհունձս ձեր։ Հնձեցին հունձս ցորենոյ։ Զանդ տհաս հնձեցին։ Էին կութք պատրաստ հնձելոյ։ Ի հնձել հնձողաց ձերոց զհունձս երկրին ձերոյ։ Հնձեսցես զխոտ։ Փուշ հնձեսջիք։ Ցաւս հնձեսցեն։ Հնձեսցէ զչարիս։ Զոր ինչ սերմանէ մարդ, զնոյն եւ հնձեսցէ։ Հնձեցի զմարգարէս ձեր, եւ կոտորեցի զնոսա բանիւ բերանոյ իմոյ.եւ այլն։
oldness;
age, old age, decay;
antiquity;
relic of antiquity;
old rubbish;
—ք անւոյ, the antiquities, the ancient monuments of Ani;
— ծերութեան or ալեաց, extreme old age, hoary old age;
decrepitude;
— օձից, the slough or cast off skin of serpents.
· Calfa
Հնութիւն մաշուածոյ հողեղէն նիւթոյ, կամ մարդկային տգիտութեան. կամ արարածոց, ամբարշտութեան, մահաբեր գործոց, կուրութեան հարցն. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Գ։ Մաշտ.։)
care, solicitude, concern, trust, custody;
care, anxiety, solicitude, inquietude, mental pain;
—ք անդոհականք, տխուր, gloomy cares;
— առնել, տանել, — յանձին բերել, ունել, to care, to mind, to take care for, to be mindful, cf. Հոգամ;
— ունել, ի մտի արկանել, to care, to be concerned, to reck, to be anxious about;
—ս ցուցանել բարեխնամս, to show or express a lively interest, to take great pains with;
թող ինձ զ—դ զայդ, յիմ վերայ —դ այդ, leave that to me;
— տար վասն բարի անուան, take care of your reputation;
մաշեալ, ծիւրեալ ի —ոց, care-worn.
· Calfa
Աստուած մարդկային իրացն հոգ տանի. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
to provide, to provision;
to furnish, to garnish, to store, to procure;
to take care of, to preserve with care, to keep, to husband;
to care, to mind;
— վասն ուրուք or զումեքէ, to grow or be anxious about, disquieted, uneasy, thoughtful, to trouble one's head or oneself about, to torment oneself, to fret about;
չ— վասն վաղուի, to take no thought for tomorrow;
մի՛ ինչ —այք, don't be uneasy, do not distress yourself.
· Calfa
Ծանրասցի գործ մարդկան, եւ այնմ հոգասցեն, եւ մի՛ հոգասցեն ի բանս տարապարտս։ Հոգալ վասն մեղաց, կամ ոգւոյ, մարմնոյ, հանդերձի, վաղուի։ Ի պատուիրանս քո հոգացայց։ Այլ եւ ի պատուիրանս քո հոգացայց։ Զմէնջ հոգասցէ։ Զմիմեանց հոգայցեն։ Հոգացեալ ի սրտի իմում։ Սկսաւ տրտմել, եւ հոգալ.եւ այլն։
divinely inspired;
prophetic;
divine, spiritual.
· Calfa
Աստուած զմարդն հոգեխառն, հրեշտակակիր արար. (Ագաթ.։)
spiritual, incorporeal;
psychical.
· Calfa
(որպէս թէ Հոգիական) πνευματικός spiritualis. Սեպհական հոգւոյ. հոգեւոր. հոգեւորական, որ ինչ է ներքին մարդոյն. եւ Աննիւթական.
benign, soul-pitying, soul-saving;
spiritual, devout, pious.
· Calfa
Միայն բարեգործ, հոգեսէր, հզօր, մարդասէր. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
spiritual;
devout, pious;
animated, lively, spirited;
—ք, spiritual things.
· Calfa
Մարմին առեալ հոգեւոր եւ բանական։ Ասեմք ի մարմին հոգեւոր միանալ բանն։ Զի՞նչ այլ է մարդոյն բնութիւն. բայց միայն մարմին հոգեւոր իմանալի (այսինքն իմացօղ). (Պրպմ. ստէպ։ Նոյնպէս եւ Առ որս. ՟Թ։ Դամասկ.։ Գերման.։)
cf. Հոգիանամ.
· Calfa
Շնչաբերի եւ հոգեւորի մանուկն։ Մինչեւ կատարեալ հոգեւորեսցի, եւ մարդ ծնցի. (Վրդն. աւետար. եւ Վրդն. ել.։)